I SA/Wa 1902/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2024-04-18
NSAnieruchomościŚredniawsa
nieruchomościkomunalizacjastwierdzenie nieważnościinteres prawnylegitymacja procesowaKodeks postępowania administracyjnegoWSAdecyzja administracyjna

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę spółki S. sp. z o.o. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o umorzeniu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej, uznając, że spółka nie wykazała interesu prawnego do jej wzruszenia.

Spółka S. sp. z o.o. wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej z 1994 r., na mocy której Miasto nabyło własność nieruchomości. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji umorzył postępowanie, uznając, że spółka nie ma legitymacji procesowej strony, gdyż nie wykazała interesu prawnego do wzruszenia decyzji komunalizacyjnej. WSA w Warszawie oddalił skargę spółki, potwierdzając, że spółka nie przedstawiła dowodów na posiadanie tytułu prawnego do nieruchomości na dzień 27 maja 1990 r., co jest warunkiem koniecznym do wykazania interesu prawnego w tym postępowaniu.

Spółka S. sp. z o.o. złożyła skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 21 lipca 2023 r., która utrzymała w mocy własną decyzję z dnia 23 listopada 2022 r. o umorzeniu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody z dnia 12 stycznia 1994 r. Decyzja Wojewody dotyczyła nabycia przez Miasto [...] z mocy prawa własności nieruchomości. Minister umorzył postępowanie, argumentując, że spółka nie miała legitymacji procesowej strony, ponieważ nie wykazała interesu prawnego do zainicjowania postępowania w trybie art. 156 k.p.a. Skarżąca spółka zarzuciła naruszenie art. 28 k.p.a. (brak przymiotu strony), art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. (odmowa zawieszenia postępowania) oraz art. 138 § 1 pkt 1 i art. 105 k.p.a. (utrzymanie w mocy decyzji o umorzeniu). Spółka argumentowała, że wpis w księdze wieczystej Skarbu Państwa nie jest przesądzający, a postępowanie o stwierdzenie nieważności orzeczeń nacjonalizacyjnych, które stanowiły podstawę wpisu, jest w toku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę. Sąd podkreślił, że postępowanie komunalizacyjne dotyczy interesu prawnego jedynie podmiotów posiadających tytuł prawnorzeczowy do nieruchomości na dzień 27 maja 1990 r. Spółka nie przedstawiła takiego dowodu, a postępowanie dotyczące nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego, które stanowiło podstawę wpisu Skarbu Państwa, zostało prawomocnie umorzone. Wobec braku wykazania interesu prawnego, Sąd uznał, że organ prawidłowo umorzył postępowanie na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, spółka nie wykazała interesu prawnego, ponieważ nie przedstawiła dowodów na posiadanie tytułu prawnorzeczowego do nieruchomości na dzień 27 maja 1990 r.

Uzasadnienie

Interes prawny w postępowaniu komunalizacyjnym i jego wzruszeniu wymaga wykazania posiadania tytułu prawnego do nieruchomości według stanu na dzień 27 maja 1990 r. Spółka nie przedstawiła takich dowodów, a postępowanie dotyczące podstawy wpisu Skarbu Państwa zostało prawomocnie umorzone.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (8)

Główne

k.p.a. art. 105 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Umorzenie postępowania następuje, gdy stało się ono bezprzedmiotowe z jakiejkolwiek przyczyny.

k.p.a. art. 156

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Dotyczy stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej.

k.p.a. art. 28

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Definicja strony postępowania administracyjnego.

ustawa komunalizacyjna art. 18 § 1

Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych

Dotyczy nabycia przez gminę z mocy prawa własności nieruchomości.

ustawa komunalizacyjna art. 5 § 1

Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych

Dotyczy nabycia przez gminę z mocy prawa własności nieruchomości.

P.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawy uwzględnienia skargi przez sąd administracyjny.

P.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Oddalenie skargi przez sąd administracyjny.

Pomocnicze

k.p.a. art. 157 § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji może być wszczęte z urzędu lub na żądanie strony.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Spółka nie wykazała posiadania tytułu prawnorzeczowego do nieruchomości na dzień 27 maja 1990 r. Postępowanie dotyczące nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego, stanowiącego podstawę wpisu Skarbu Państwa, zostało prawomocnie umorzone. Brak interesu prawnego uniemożliwia nadanie przymiotu strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej.

Odrzucone argumenty

Twierdzenie spółki o posiadaniu interesu prawnego do wzruszenia decyzji komunalizacyjnej. Argumentacja spółki kwestionująca prawidłowość wpisu Skarbu Państwa w księdze wieczystej. Żądanie zawieszenia postępowania do czasu rozstrzygnięcia kwestii legalności nacjonalizacji.

Godne uwagi sformułowania

interes prawny oznacza interes oparty na prawie lub chroniony przez prawo komunalizacja, której wynikiem jest zmiana podmiotu, któremu przysługuje prawo własności, nie ma bowiem wpływu na zmianę zakresu uprawnień tych osób brak przedłożenia dokumentu potwierdzającego istnienie praw rzeczowych według stanu na dzień 27 maja 1990 r. uniemożliwia dowodzenie, że określony podmiot miał i ma interes prawny

Skład orzekający

Kamil Kowalewski

sprawozdawca

Magdalena Durzyńska

przewodniczący

Przemysław Żmich

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Ustalanie kręgu stron i interesu prawnego w postępowaniach dotyczących komunalizacji nieruchomości oraz stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z komunalizacją mienia państwowego i wymogiem wykazania tytułu prawnego do nieruchomości na konkretny dzień.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy złożonych kwestii proceduralnych związanych z prawem do nieruchomości i interesem prawnym w postępowaniach administracyjnych, co jest istotne dla prawników specjalizujących się w tej dziedzinie.

Czy spółka może kwestionować decyzję sprzed lat? Sąd wyjaśnia kluczowy warunek.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 1902/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-04-18
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-10-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Kamil Kowalewski /sprawozdawca/
Magdalena Durzyńska /przewodniczący/
Przemysław Żmich
Symbol z opisem
6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne
Umorzenie postępowania
Sygn. powiązane
I OSK 2155/24 - Postanowienie NSA z 2024-11-19
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 105 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Magdalena Durzyńska, Sędziowie sędzia WSA Przemysław Żmich, asesor WSA Kamil Kowalewski (spr.), Protokolant referent Krzysztof Włoczkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi S. sp. z o. o. z siedzibą w P. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 21 lipca 2023 r. nr DAP-WN-727-108/2022/WWP w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 21 lipca 2023 r., nr DAP-WN-727-108/2022/WWP, wydaną po rozpoznaniu wniosku S. sp. z o.o. o ponowne rozpatrzenie sprawy, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy własną (wydaną jako organ pierwszej instancji) decyzję z dnia 23 listopada 2022 r., nr DAP-WPK-727-1-405/2021/MSte o umorzeniu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia 12 stycznia 1994 r., nr [...], dotyczącej nabycia przez Miasto [...] z mocy prawa, nieodpłatnie własności nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów w jednostce ewidencyjnej obrębie [...], ark. [...], jako działka nr [...], uregulowanej w księdze wieczystej [...] t. [...] k. [...], zgodnie ze sporządzonym spisem, opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr [...].
Jak wynika z akt sprawy, skarżąca spółka wnioskiem z dnia 19 sierpnia 2021 r. zwróciła się do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia 12 stycznia 1994 r., nr [...]. Wspomnianą decyzją Wojewoda na podstawie art. 18 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 z późn. zm. – dalej też ustawa komunalizacyjna), stwierdził nabycie przez Miasto [...] z mocy prawa, nieodpłatnie własności nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów w jednostce ewidencyjnej obrębie [...], ark. [...], jako działka nr [...], uregulowanej w księdze wieczystej [...] t. [...] k. [...], zgodnie ze sporządzonym spisem, opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr [...].
Decyzją z dnia 23 listopada 2022 r., nr DAP-WPK-727-1-405/2021/MSte Minister umorzył postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej Wojewody [...] z dnia 12 stycznia 1994 r., nr [...]. W uzasadnieniu Minister argumentował, że spółka, która ubiegała się o stwierdzenie nieważności decyzji ocenianej w trybie nadzoru nie miała legitymacji procesowej strony w postępowaniu prowadzonym zarówno w trybie zwykłym zakończonym decyzją z dnia 12 stycznia 1994 r., jak i w postępowaniu nieważnościowym.
Pismem z dnia 19 grudnia 2022 r. spółka zwróciła się o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra z dnia 23 listopada 2022 r. Żądanie to motywowała wskazując, że w toku pozostaje postępowanie o stwierdzenie nieważności orzeczeń nacjonalizacyjnych, które stanowiły podstawę wpisu Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości będącej przedmiotem decyzji komunalizacyjnej. Z tego względu spółka oczekiwała też od Ministra zawieszenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności tej decyzji do czasu rozstrzygnięcia kwestii legalności nacjonalizacji.
Minister po ponownym rozpatrzeniu sprawy nie znalazł podstaw, by zmienić swoje stanowisko i decyzją z dnia 21 lipca 2023 r., powołaną na wstępie, utrzymał w mocy własne rozstrzygnięcie z dnia 23 listopada 2022 r.
W uzasadnieniu tej decyzji Minister wskazał, że wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej może nastąpić – zgodnie z treścią art. 157 § 2 k.p.a. – na żądanie strony, bądź z urzędu, a przymiot strony postępowania ustala się w oparciu o przepis art. 28 k.p.a. Za zasadne więc Minister uznał rozstrzygnięcie, czy S. sp. z o.o. występująca z wnioskiem wykazała, że postępowanie w sprawie komunalizacji nieruchomości wymienionej w decyzji komunalizacyjnej, dotyczy jej interesu prawnego, który należy odróżnić od interesu faktycznego, niepodlegającego ochronie przez obowiązujące normy prawne, a tym samym, czy posiada ona legitymację do zainicjowania postępowania w trybie art. 156 k.p.a.
Poszukując odpowiedzi na tak sformułowane pytanie, Minister – posiłkując się dorobkiem judykatury – wskazał, że stronami postępowania komunalizacyjnego są Skarb Państwa, jako dotychczasowy właściciel mienia oraz właściwa gmina, która w wyniku postępowania komunalizacyjnego stała się nowym właścicielem nieruchomości. Inne podmioty mogą brać udział w postępowaniu komunalizacyjnym jeżeli wykażą, że mienie to stanowi ich własność i nie podlega komunalizacji.
W ocenie Ministra, w uzasadnieniu decyzji wydanej w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, w prawidłowy sposób wyjaśniono powody, dla których uznano, że brak jest podstaw do uznania, iż spółka ma interes prawny do zainicjowania postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej Wojewody [...] z dnia 9 grudnia 1992 r. Decydujące w sprawie znaczenie – w ocenie Ministra – miał mieć wpis w księdze wieczystej spornej nieruchomości, gdzie jako właściciel ujawniony jest Skarb Państwa na podstawie protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia 15 marca 1950 r., orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia 12 października 1950 r., wyciągu z rejestru Przedsiębiorstwa Państwowych i zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia 1 stycznia 1951 r. Minister przyjął, że tytuł własności Skarbu Państwa wpisano dnia 2 marca 1964 r. Ponadto we wspomnianej księdze znajduje się adnotacja, że cały obszar przeniesiono do KW [...], a księgę zamknięto dnia [...] marca 1993 r.
Minister dostrzegł, że przed Ministrem Rozwoju i Technologii prowadzone było postępowanie o stwierdzenie nieważności m.in. orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia 12 października 1950 r. wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa: [...] firmy "[...]" z ograniczoną odpowiedzialnością w [...]. Jednakże, jak wskazał dalej, po rozpatrzeniu wniosku spółki oraz wniosku Miasta [...] o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia 20 maja 2021 r., nr DP-lll.025.1.95.2018.JW, Minister Rozwoju i Technologii decyzją z dnia 13 grudnia 2021 r., nr DP-lll.025.1.12.2021.MD/21, uchylił w całości weryfikowaną decyzję i umorzył postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności m.in. orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia 12 października 1950 r. Wprawdzie od decyzji z dnia 13 grudnia 2021 r. została złożona skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, jednak wyrokiem z dnia 26 stycznia 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 477/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę. Niezależnie od złożonej od tego wyroku skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego Minister uznał, że kwestia własności spornej nieruchomości jest rozstrzygnięta ostateczną decyzją organu administracji.
W tych warunkach Minister uznał, że spółka nie przedłożyła dokumentu potwierdzającego istnienie praw rzeczowych według stanu na 27 maja 1990 r. uniemożliwiają dowiedzenie, że miała i ma interes prawny we wszczęciu postępowania nadzwyczajnego w celu wzruszenia decyzji komunalizacyjnej. Bez istnienia tego rodzaju dokumentu, stwierdzającego prawo rzeczowe do skomunalizowanej nieruchomości według stanu na 27 maja 1990 r., w ocenie Ministra, nie można ustalić interesu prawnego i przymiotu strony w postępowaniu komunalizacyjnym i w postępowaniu nadzwyczajnym jego dotyczącym.
Spółka nie zgadzając się z decyzją Ministra wywiodła na nią skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżając tę decyzję w całości spółka zarzuciła jej naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
a) art. 28 k.p.a. poprzez błędne uznanie, że Spółce nie przysługuje przymiot strony w niniejszym postępowaniu, podczas gdy niniejsza sprawa dotyczy interesu prawnego Spółki,
b) art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez odmowę zawieszenia postępowania w przypadku, gdy w niniejszej sprawie istnieją przesłanki do jego zawieszenia,
c) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 105 k.p.a., poprzez błędne utrzymanie w mocy decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 23 listopada 2022 r.
Z uwagi na podniesione zarzuty spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 23 listopada 2022 r., a także o zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Nadto spółka wniosła o zawieszenie postępowania sądowego do czasu rozstrzygnięcia przez Trybunał Konstytucyjny wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich z dnia 28 grudnia 2021 r. o stwierdzenie, że art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 1491) jest niezgodny z art. 2, art. 45 ust. i art. 77 ust. 2 Konstytucji oraz z art. 64 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji i postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym ze skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 26 stycznia 2023 r., I SA/Wa 477/22.
W uzasadnieniu skargi spółka argumentowała, że nie sposób jest zgodzić się z twierdzeniami Ministra jakoby ta nie legitymowała się przymiotem strony w postępowaniu zakończonym skarżoną decyzją. W jej ocenie wpis w księdze wieczystej nie może być przesądzający w postępowaniach o stwierdzenie nieważności nacjonalizacji i komunalizacji w sytuacji, gdy nieprawidłowość polegała właśnie na bezpodstawnym ujawnieniu w księdze wieczystej nieuprawnionego podmiotu. Abstrahując od kwestii prawidłowości kwestionowanego wpisu prawa własności w księdze wieczystej Spółka podniosła również, że ma on charakter wyłącznie deklaratoryjny. Skoro zaś postępowanie o stwierdzenie nieważności orzeczeń nacjonalizacyjnych nadal jest w toku, to skarżąca uznała, że niewątpliwie posiada interes prawny w niniejszej sprawie. Z tego samego względu Minister powinien zawiesić postępowanie do czasu rozstrzygnięcia kwestii legalności nacjonalizacji.
W odpowiedzi na skargę Minister w obszernej argumentacji podtrzymał dotychczasowe stanowisko i zwrócił się o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
W tym miejscu należy wyjaśnić, że wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji przy uwzględnieniu kryterium legalności. Sąd stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm. – dalej też jako P.p.s.a.) uwzględni skargę i uchyli decyzję w całości albo w części, gdy stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).
Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie była decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o umorzeniu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] dotyczącej nabycia przez Miasto [...] z mocy prawa, nieodpłatnie własności nieruchomości. Spór pomiędzy Skarżącą, a organem sprowadza się więc do tego czy Minister zasadnie umorzył postępowanie prowadzone w trybie stwierdzenia nieważności argumentując, że spółka nie posiadła w tym postępowaniu legitymacji procesowej strony.
Wobec tak zarysowanego przedmiotu sporu należy zaznaczyć, że postępowanie zakończone zakwestionowaną decyzją toczyło się w trybie nadzwyczajnym - nieważnościowym, regulowanym przepisami art. 156 - 159 k.p.a. Sąd zwraca uwagę, że na skutek stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej dochodzi do wyeliminowania z obrotu prawnego aktu. Jednocześnie jednak stwierdzić nieważność decyzji można tylko wówczas, gdy obarczona jest którąś z kwalifikowanych wad prawnych wymienionych w formie zamkniętego katalogu w art. 156 § 1 pkt 1 – 7 k.p.a. W konsekwencji jako przedmiot postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności można wskazać ustalenie istnienia tych wad, a jak wielokrotnie podkreślano tak w doktrynie jak i orzecznictwie, nie jest nim natomiast ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej kontrolowaną decyzją co do istoty.
Postępowanie nieważnościowe, jak wynika z art. 157 § 2 k.p.a., może być zainicjowane tak z urzędu, jaki i na wniosek strony, której status procesowy – podobnie jak ma to miejsce w postępowaniu prowadzonym w trybie zwykłym – warunkowany jest wykazaniem interesu prawnego lub istnieniem obowiązku, którego nałożenie jest skutkiem prowadzonego postępowania.
Nie ulega wątpliwości, bo wielokrotnie podkreślano to w judykaturze, że "interes prawny" oznacza interes oparty na prawie lub chroniony przez prawo. W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że pojęcie "interes prawny", na którym oparta jest legitymacja procesowa strony w postępowaniu administracyjnym, należy ustalać według norm prawa materialnego, a mieć interes prawny znaczy to samo, co ustalić przepis prawa powszechnie obowiązujący, na którego podstawie można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby, albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danej osoby. Tak więc istotą interesu prawnego jest jego związek z konkretną normą prawa materialnego - taką normą, którą można wskazać jako jego podstawę i z której podmiot legitymujący się tym interesem może wywodzić swoje racje. Stwierdzenie istnienia interesu prawnego sprowadza się zatem do ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym między normą prawa materialnego, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającym na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację tego podmiotu w zakresie prawa materialnego. Interes prawny w takim ujęciu dotyczy szeroko rozumianej sytuacji prawnej podmiotu prawa wyznaczonej normami prawnymi różnego rodzaju, z których wynikają jego uprawnienia, obowiązki, korzyści, czy wolności prawnie chronione. Pojęcie interesu prawnego jest powszechnie wiązane z obiektywną, czyli rzeczywiście istniejącą potrzebą ubiegania się o udzielenie ochrony prawnej.
Zatem nie ulega wątpliwości, że podmiot, dla którego z przepisów prawa materialnego nie wynikają żadne uprawnienia ani obowiązki, nie ma przymiotu strony w postępowaniu administracyjnym. W konsekwencji czego nie jest legitymowany do żądania wszczęcia postępowania. Dążąc do ustalenie czy po stronie danego podmiotu istnieje interes prawny, organy administracji publicznej obowiązane są zbadać treść jego żądania przedstawionego w podaniu. Powszechnie w zasadzie przyjmuje się, że odmowa wszczęcia postępowania z przyczyny podmiotowej (na podstawie art. 61a § 1 k.p.a.) może mieć miejsce jedynie w sytuacjach oczywistych, niewymagających analizy sprawy i przeprowadzenia dowodów. W innych przypadkach należy wszcząć postępowanie na żądanie osoby mieniącej się jego stroną, dopiero bowiem czynności podejmowane we wszczętym postępowaniu stwarzają możliwość zweryfikowania tezy wnoszącego podanie co do posiadania przez niego interesu prawnego w sprawie, warunkującego przypisanie mu statusu strony postępowania. Wobec ustalenia, że dany podmiot przymiotu strony nie posiada, takie postępowanie jako bezprzedmiotowe z przyczyn podmiotowych, winno zaś zostać umorzone (na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.).
Wymaga podkreślenia, że wniesienie podania przez legitymowany podmiot jako przesłanka dopuszczalności prowadzenia postępowania administracyjnego ma znaczenie zarówno wtedy, gdy ocenia się dopuszczalność wszczęcia i prowadzenia postępowania w trybie zwyczajnym, jak i wówczas, gdy ocenia się dopuszczalność jego prowadzenia w trybie nadzwyczajnym. Stroną w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji będzie każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy decyzja administracyjna, której żąda weryfikacji lub która jest przedmiotem weryfikacji w postępowaniu wszczętym z urzędu. Nie jest sporne w judykaturze, iż stroną postępowania nieważnościowego będzie zawsze automatycznie każda strona postępowania głównego, w którym wydano wadliwą decyzję z uwagi na to, że weryfikacja decyzji pod kątem kwalifikowanych wad prawnych dotykać będzie sfery interesu prawnego lub obowiązku takich podmiotów. W każdej sprawie dotyczącej stwierdzenia nieważności decyzji konieczne będzie również badanie czyjego interesu prawnego lub obowiązku poza stronami postępowania głównego dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności decyzji, bowiem może zdarzyć się i tak, że skutki stwierdzenia nieważności decyzji będą dotyczyły podmiotów, które nie brały udziału w postępowaniu głównym i podmioty takie staną się stronami postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej.
Sąd zwraca uwagę, że w judykaturze ugruntowany jest pogląd, że stroną postępowania administracyjnego o stwierdzenie nabycia z mocy prawa przez gminę z dniem 27 maja 1990 r. własności nieruchomości stanowiącej dotychczas własność Skarbu Państwa, prowadzonego na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 i art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (t.j. Dz.U. Nr 32 poz. 191 z późn. zm.) jest - poza daną gminą - jedynie podmiot, któremu do przedmiotowej nieruchomości przysługuje tytuł prawnorzeczowy albo prawo zarządu. Tylko bowiem na taki tytuł prawny - chroniony prawem materialnym - oddziałuje nowo ukształtowany stan własnościowy (zob.: wyrok NSA z dnia 9 maja 2017 r. sygn. akt I OSK 1181/15; wyrok NSA z dnia 16 maja 2012 r. sygn. akt I OSK 660/11; wyrok NSA z dnia 13 kwietnia 2012 r. sygn. akt I OSK 511/11).
Postępowanie komunalizacyjne nie dotyczy zatem interesu prawnego innych podmiotów w tym użytkowników, najemców, użytkowników wieczystych przedmiotu objętego komunalizacją lub innego podmiotu posiadającego to mienie bez tytułu prawnego. Komunalizacja, której wynikiem jest zmiana podmiotu, któremu przysługuje prawo własności, nie ma bowiem wpływu na zmianę zakresu uprawnień tych osób, gdyż wszystkie zobowiązania związane z komunalizowanym mieniem przejmuje od Skarbu Państwa gmina. Specyfika i konstrukcja postępowania komunalizacyjnego ogranicza zatem krąg stron oraz zakres chronionego interesu prawnego jedynie do gmin nabywających mienie z mocy prawa, Skarbu Państwa przekazującego mienie oraz tych podmiotów, którym w dniu 27 maja 1990 r. przysługiwało do powyższego mienia prawo własności (inne prawo rzeczowe) i które dysponują wiążącym prawnie dokumentem potwierdzającym istnienie praw rzeczowych według stanu na ten dzień.
W konsekwencji Sąd stwierdził, że kluczowym zagadnieniem dla rozstrzygnięcia sporu jaki zarysował się w rozpoznawanej sprawie i oceny przymiotu strony skarżącej Spółki jest ustalenie, czy w dniu 27 maja 1990 r. ta posiadała tytuł prawny do nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów w jednostce ewidencyjnej obrębie [...], ark. [...], jako działka nr [...].
W tym sporze rację należało przyznać organowi, który wskazał, że w toku postępowania nie zostało wykazane, by Skarżącej przysługiwał prawnorzeczowy tytuł do wspomnianej nieruchomości. Jak wynika z akt sprawy, skarżąca oczekiwała stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej kwestionując zasadność i prawidłowość wpisu w księdze wieczystej Skarbu Państwa jako właściciela spornej nieruchomości. Skład orzekający przyjął, że podstawę tego wpisu stanowił protokół zdawczo-odbiorczy z dnia 15 marca 1950 r. i załączone do tego protokołu orzeczenie Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia 12 października 1950 r. Tytuł własności Skarbu Państwa wpisany został dnia 2 marca 1964 r. na podstawie wniosku z dnia [...] grudnia 1963 r., nr [...](adnotacja w zamkniętej księdze wieczystej).
Wprawdzie, co wyraźnie należy odnotować, Spółka podjęła działania zmierzające do wyeliminowania z obrotu prawnego orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia 12 października 1950 r. wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa: [...] firmy "[...]" z ograniczoną odpowiedzialnością w [...]. Jednakże wydana w tej sprawie decyzja Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 20 maja 2021 r. została w dniu 13 grudnia 2021 r., uchylona w całości decyzją Ministra Rozwoju i Technologii nr DP-lll.025.1.12.2021.MD/21, którą jednocześnie organ umorzył postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności wspomnianego orzeczenia. Co istotne, tut. Sąd wyrokiem z dnia 26 stycznia 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 477/22 oddalił skargę spółki na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 13 grudnia 2021 r. nr DP-III.025.1.12.2021.MD/21 w przedmiocie umorzenia postępowania. Zatem w dacie wydania decyzji skarżonej w niniejszej sprawie decyzja o umorzeniu postępowania nieważnościowego dotyczącego orzeczenia stanowiącego podstawę wpisu Skarbu Państwa w księdze wieczystej prowadzonej m.in. dla nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów w jednostce ewidencyjnej obrębie [...], ark. [...], jako działka nr [...], miała charakter ostateczny. Nie ma zatem podstaw by skutecznie zakwestionować – wbrew argumentacji spółki – prawidłowość dokonania tego wpisu.
Poza zarzutami dotyczącymi prawidłowości wpisu Skarbu Państwa, jako właściciela spornej działki, skarżąca nie przedstawiła żadnych innych dokumentów, które wskazywałyby, że najpóźniej na dzień 27 maja 1990 r. była właścicielem przedmiotowego gruntu. Brak przedłożenia dokumentu potwierdzającego istnienie praw rzeczowych według stanu na dzień 27 maja 1990 r. (np. postanowienia sądu powszechnego stwierdzającego nabycie przez zasiedzenie prawa własności do skomunalizowanej nieruchomości najpóźniej z dniem 27 maja 1990 r.) uniemożliwia dowodzenie, że określony podmiot miał i ma interes prawny we wszczęciu postępowania nadzwyczajnego w celu wzruszenia decyzji komunalizacyjnej. Bez istnienia tego rodzaju dokumentu stwierdzającego prawo rzeczowe do skomunalizowanej nieruchomości według stanu na dzień 27 maja 1990 r. nie można stwierdzić interesu prawnego i przymiotu strony w postępowaniu komunalizacyjnym i w postępowaniu nadzwyczajnym jego dotyczącym.
Uwzględniając dotychczasowe rozważania wskazać należy, że po przeprowadzeniu w niezbędnym zakresie postępowania wyjaśniającego można było stwierdzić, że podmiot wnoszący o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej nie posiadał legitymacji procesowej strony. Brak przymiotu strony wymagał w tym wypadku przeanalizowania w toku postępowania nadzwyczajnego, a zatem organ administracji publicznej prawidłowo, po wszczęciu tego postępowania, zastosował przepis art. 105 § 1 k.p.a. i umorzył postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności z racji na jego bezprzedmiotowość.
Z tych względów Sąd uznał zarzuty i argumentację zaprezentowaną w skardze, które koncentrowały się wokół błędnego stwierdzenia, że spółka nie posiada statusu strony postępowania, za oczywiście bezzasadne.
Dlatego też, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a., Sąd oddalił skargę.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI