I SA/Wa 19/23

I SA/Wa 19/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-08-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-01-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Dorota Kozub-Marciniak
Elżbieta Lenart /sprawozdawca/
Łukasz Trochym /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 301/24 - Wyrok NSA z 2024-12-13
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Trochym, sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.), asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak, Protokolant referent Anna Kaczyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi W. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 23 listopada 2022 r. nr KOC/5798/Sr/22 w przedmiocie uznania świadczenia w formie zasiłku rodzinnego za nienależnie pobrane i zobowiązanie do jego zwrotu oddala skargę.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją nr KOC/5798/Sr/22 z 23 listopada 2022 r. - po rozpatrzeniu odwołania W. J. (dalej jako skarżąca) - utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] września 2022 r. nr [...] w przedmiocie uznania za świadczenie nienależnie pobrane i zwrotu świadczeń nienależnie pobranych.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym
i prawnym sprawy.
W. J. wnioskiem z 19 sierpnia 2020 r. wystąpiła do Prezydenta [...] o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na rzecz córki M. B..
Po rozpatrzeniu tego wniosku Prezydent [...] decyzją z [...] września 2020 r. nr [...] przyznał jej zasiłek rodzinny na dziecko do 5 lat M. B. oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na dziecko M. B. na okres od 1 listopada 2020 r. do 31 października 2021 r.
W dniu 18 listopada 2021 r. do Urzędu Dzielnicy [...] wpłynęły akt sprawy W. J., przekazane z Urzędu Dzielnicy [...], z których wynika, że ojciec małoletniej M. R. od dnia 9 września 2020 r. podjął zatrudnienie w firmie [...].
Pismem z 30 listopada 2021 r. skarżąca została zawiadomiona o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w okresie zasiłkowym 2020/2021.
Następnie Prezydent [...] - działając na podstawie art. 4 ust. 2 pkt. 1, art. 5, art. 6, art.10, art. 20 ust. 3, art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615) oraz art. 104 k.p.a. - decyzją z [...] września 2022 r. nr [...]:
- w pkt [...] uznał świadczenie rodzinne w postaci zasiłku rodzinnego na M. B. w kwocie [...]za okres od 01.11.2020 r. do 31.10.2021 r. oraz w kwocie po [...]zł miesięcznie za okres od 01.11.2020 r. do 31.10.2021 r., wypłacone W. J. za świadczenia nienależnie pobrane,
- w pkt [...] ustalił wysokość świadczeń nienależnie pobranych przez W. J. określonych w pkt. [...] na łączną kwotę [...]zł, przy czym kwota ta podlega zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi naliczanymi aż do dnia dokonania całkowitej spłaty zadłużenia,
- w pkt [...] zażądał zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych ustalonych niniejszą decyzją na rachunek bankowy tut. Urzędu.
W uzasadnieniu podniósł, że na wniosek skarżącej złożony w dniu 19.08.2020 r. decyzją z [...].09.2020 r. przyznano jej świadczenia rodzinne w postaci zasiłku rodzinnego na M. B. na okres od 01.11.2020 r. do 31.10.2020 r. oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na M. B. na okres od 01.11.2020 r. do 31.10.2021 r.
We wniosku z dnia 19.08.2020 r. zawarte jest pouczenie o konieczności informowania organu właściwego prowadzącego postępowanie w sprawie świadczeń rodzinnych o zmianach, gdyż może to skutkować powstaniem nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, a w konsekwencji - koniecznością ich zwrotu. Podpis pod powyższym pouczeniem oraz pod oświadczeniem dotyczącym zapoznania się z jego treścią złożyła skarżąca w dniu 19.08.2020 r.
Ponadto decyzja z [...].09.2020 r. zawiera w pkt. 5 pouczenie dotyczące konieczności informowania organu wypłacającego świadczenia rodzinne o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych.
Dodał, że w dniu 30.11.2021 r. wszczęto z urzędu postępowanie w sprawie uprawnień skarżącej do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego - w związku z informacją dotyczącą zmian w sytuacji dochodowej rodziny po roku bazowym - tj. podjęciem zatrudnienia przez R. B..
Ustalono, że R. B. podjął zatrudnienie w firmie [...]. od dnia [...] września 2020 r. i uzyskał dochód netto za miesiąc październik 2020 r. w wysokości [...]zł. Następnie wyliczono, na podstawie złożonych w sprawie dokumentów, że po uwzględnieniu dochodu uzyskanego przez R. B. za październik 2022 r. miesięczny dochód rodziny za 2020 r. w przeliczeniu na osobę wynosił [...]zł i nie spełniał kryterium dochodowego w wysokości [...]zł (w okresie od 01.11.2020 r. do 31.10.2021r.)
Ustalono również, że dochód rodziny pomnożony przez liczbę członków rodziny (tj. [...]zł * 3 osoby = [...]zł) przekracza kwotę uprawniającą do zasiłku rodzinnego (674,00 * 3 osoby = [...]zł) o kwotę ([...]zł) wyższą niż łączna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami ([...]zł) przysługujących danej rodzinie w okresie zasiłkowym, na który jest ustalane prawo do tych świadczeń.
Ponadto ustalono, że wysokość zasiłku przysługującego rodzinie ustalona zgodnie z zapisem w art. 5 ust.3a ustawy o świadczeniach rodzinnych wynosi -[...]zł ([...]zł - [...]zł = -[...]zł) i jest niższa niż [...]zł, w związku z powyższym zgodnie z art. 5 ust. 3c ww. ustawy świadczenia te nie przysługują.
Następnie Prezydent przytoczył treść art. 4 ust. 2, art. 8, art. 10 ust 1i art. 5 ust.4b ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Na zakończenie stwierdził, że zgodnie z art. 30 ust. 1 ww. ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu.
Zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt. 1 ustawy za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.
Zgodnie zaś z art. 30 ust. 8 ustawy kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty.
Odwołanie od powyższej decyzji złożyła W. J. - podnosząc, że organ błędnie wydał decyzję o ustaleniu świadczenia rodzinnego w postaci zasiłku rodzinnego za nienależnie pobrane z jednoczesnym obowiązkiem zwrotu tych świadczeń. W kwestionowanej decyzji nie powołano podstawy prawnej rozstrzygnięcia a poza tym, organ najpierw powinien wydać decyzję uchylającą decyzję o przyznaniu prawa do świadczenia rodzinnego i odmówić prawa do świadczenia rodzinnego, a następnie w drodze odrębnej decyzji ustalić wysokość świadczeń nienależnie pobranych i orzec o ich zwrocie. Ponadto zarzuciła naruszenie art. 7, art. 77 w zw. z art.107 § 1 pkt 6 k.p.a.- poprzez nieprawidłowe uzasadnienie decyzji przez przyjęcie, iż R. B. uzyskał dochód netto za październik 2020 r. a następnie wskazanie, że uwzględniono dochód za październik 2020 r. co czyni niemożliwym odczytanie rzeczywistych podstaw faktycznych podjętej decyzji (pkt 3 odwołania) - przy czym na stronie 4 odwołania wskazała, że organ I instancji pisze, iż R. B. podjął zatrudnienie w firmie [...] i uzyskał dochód za październik 2020 r., a następnie podaje, iż w ustalaniu stanu faktycznego uwzględniającego dochód uzyskany przez R. B. wzięto pod uwagę miesiąc październik 2022 r. - oraz naruszenie art. 10 k.p.a. i art. 36 § 1 i § 2 k.p.a. poprzez brak zawiadomienia strony o zakończeniu postępowania administracyjnego oraz brak zawiadomienia strony o niezałatwieniu sprawy w terminie przewidzianym w postępowaniu administracyjnym.
Postanowieniem z 28 września 2022 r. Prezydent [...] orzekł o sprostowaniu oczywistej omyłki w treści dotyczącej uzasadnienia swojej decyzji z [...] września 2022 r. w ten sposób, że:
- jest: "Na podstawie złożonych w sprawie dokumentów ustalono, że po uwzględnieniu dochodu uzyskanego przez Pana R. B. za październik 2022 r. miesięczny dochód rodziny za 2020 r. w przeliczeniu na osobę wynosił [...]zł i nie spełniał kryterium dochodowe [...]zł w okresie od 1.11.2020 r. do 31.10.2021 r."
- zamiast "Na podstawie złożonych w sprawie dokumentów ustalono, że po uwzględnieniu dochodu uzyskanego przez Pana R. B. za październik 2020 r. miesięczny dochód rodziny za 2020 r. w przeliczeniu na osobę wynosił [...]zł i nie spełniał kryterium dochodowe [...]zł w okresie od 1.11.2020 r. do 31.10.2021 r."
Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją nr [...] z [...] listopada 2022 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] nr [...] z [...] września 2022 r. w przedmiocie uznania za świadczenie nienależnie pobrane i zwrotu świadczeń nienależnie pobranych.
W uzasadnieniu wskazało, że materialno-prawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 615, ze zm., dalej jako . "u.ś.r.").
Stosownie do treści art. 30 ust. 1 u.ś.r. osoba, która pobrała nienależne świadczenia rodzinne jest obowiązana do ich zwrotu.
Zgodnie zaś z ustępem 2 art. 30 pkt 1 u.ś.r. za takie świadczenia uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Przepis art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. ma zastosowanie wówczas, gdy świadczenia rodzinne zostały prawidłowo przyznane i w trakcie ich pobierania zajdą okoliczności uzasadniające zawieszenie bądź wstrzymanie ich wypłaty, ewentualnie ustanie prawa do ich pobierania i o tych okolicznościach świadczeniobiorca nie powiadomi organu, pomimo pouczenia w tym zakresie.
Zgodnie zaś z art. 30 ust. 5 u.ś.r. decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych nie jest wydawana, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat.
Następnie Kolegium odniosło się do zarzutów odwołania wyjaśniając, że postępowanie w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń może toczyć się razem i zostać zakończone jednym rozstrzygnięciem - co wynika z treści cytowanego powyżej art. 30 ust. 5 u.ś.r. Wobec tego argumentacja podnoszona przez stronę w odwołaniu nie może okazać się skuteczna. W istocie kwestia ta była w przeszłości przedmiotem sporów, jednakże została rozstrzygnięta poprzez konkretny przepis prawa.
Stwierdziło, że na gruncie niniejszej sprawy świadczenia rodzinne wpłacone za okres od 1 listopada 2020 r. do 31 października 2021 r. w łącznej wysokości [...]zł stanowią świadczenia nienależnie pobrane. Z akt sprawy wynika bowiem, że R. B. podjął zatrudnienie w firmie [...] od [...] września 2020 r. i uzyskał dochód netto za październik 2020 r. w wysokości [...]zł. Po uwzględnieniu dochodu uzyskanego przez niego za październik 2020 r. miesięczny dochód rodziny za 2020 r. w przeliczeniu na osobę wynosił [...]zł i nie spełniał kryterium dochodowego [...]zł w okresie od 1 listopada 2020 r. do 31 października 2021 r. Dochód na osobę w rodzinie pomnożony przez liczbę członków rodziny (tj. [...]zł x 3 = [...]zł) przekracza kwotę uprawniającą do zasiłku rodzinnego ([...]zł x 3 = [...]zł o kwotę [...]zł wyższą niż kwota łączna zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami ([...]zł) przysługujących danej rodzinie w okresie zasiłkowym, na który ustalane jest prawo do tych świadczeń.
Podniosło też, iż wysokość zasiłku rodzinnego przysługującego rodzinie, ustalona zgodnie z zapisem art. 5 ust. 3a u.ś.r. wynosi -[...]zł ([...]zł - [...]zł = -[...]zł) i jest niższa niż [...]zł - w związku z tym, stosownie do art. 5 ust. 3c u.ś.r. świadczenia te nie przysługują. Tak jak powyżej przedstawia się sytuacja z przekroczeniem progu dochodowego odnośnie świadczenia rodzinnego w formie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad jednym dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego.
Zgodnie z art. 10 ust. 1 u.ś.r. dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli dziecko pozostaje pod jego faktyczną opieką, uprawnionemu do urlopu wychowawczego. Zgodnie z art. 24 ust. 7 u.ś.r. w przypadku, gdy uzyskanie dochodu powoduje utratę prawa do świadczeń rodzinnych lub obniżenie ich wysokości, świadczenia nie przysługują lub przysługują w niższej wysokości od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu. W niniejszej sprawie uzyskanie dochodu przez R. B. spowodowało, że przyznane świadczenia rodzinne nie przysługują na dziecko M. B..
W dalszej części uzasadniania Kolegium wskazało, że organy administracji publicznej zobowiązane są podjąć wszystkie niezbędne czynności w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego (art. 7 k.p.a.), w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), a następnie dokonać oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.).
Z akt sprawy nie wynika, aby strona kwestionowała ustalenia organu odnoszące się do wysokości dochodu uzyskanego przez R. B. za październik 2020 r., dochodu na osobę w rodzinie w okresie zasiłkowym 2020/2021 i przedstawiła w tej kwestii dowody na poparcie swoich twierdzeń. Organ prawidłowo ustalił stan faktyczny na podstawie całokształtu materiału dowodowego i dał temu wyraz w uzasadnieniu decyzji.
Strona została prawidłowo pouczona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Prezydenta [...] z [...] września 2022 r., że w przypadku: "uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych (...) osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego świadczenia rodzinne (...). Niepoinformowanie organu właściwego prowadzącego postępowanie w sprawie świadczeń rodzinnych o zmianach, o których mowa powyżej, może skutkować powstaniem nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, a w konsekwencji koniecznością ich zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie." Jednakże - pomimo tego pouczenia - strona nie poinformowała organu pierwszej instancji o zmianie sytuacji poprzez podjęcie zatrudnienia przez R. B. i uzyskanie dochodu.
Odnośnie zaś zarzutu braku zawiadomienia strony o toczącym się postępowaniu - Kolegium wskazało, że pismem z 30 listopada 2021 r. strona została zawiadomiona o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w okresie zasiłkowym 2020/2021, zatem miała wiedzę o toczącym się postępowaniu. Natomiast brak załatwienia sprawy w terminie strona mogła podnosić na etapie postępowania przed organem pierwszej instancji. Zaś z akt sprawy nie wynika, aby strona skorzystała z przysługujących jej środków prawnych i wniosła ponaglenie.
Opisany stan faktyczny sprawy uzasadnia podjęcie rozstrzygnięcia w przedmiocie uznania świadczeń za nienależnie pobrane i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń.
Na zakończenie Kolegium pouczyło stronę odwołującą się, iż stosownie do dyspozycji art. 30 ust. 9 u.ś.r. organ, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.
Ponadto postanowieniem z tego samego dnia Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] - po rozpatrzeniu sprawy z zażalenia W. J. na postanowienie Prezydenta [...] z [...] września 2022 r. w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki - działając na podstawie art. 144 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało zaskarżone postanowienie w mocy.
Na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła W. J. - zarzucając zaskarżonej decyzji:
I. Obrazę przepisów prawa materialnego tj. art. 30 ust. 2 pkt 1 i 4 Ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych polegającą na wydaniu decyzji uznającej świadczenia rodzinne w postaci zasiłku rodzinnego z jednoczesnym ustaleniem wysokości świadczeń nienależnie pobranych i zobowiązaniem do ich zwrotu, podczas gdy organ administracji publicznej w przypadku uznania braku zasadności do przyznania świadczenia w postaci zasiłku rodzinnego winien najpierw uchylić decyzję o przyznaniu świadczeń i odmówić prawa do świadczenia rodzinnego, a następnie w drodze odrębnych decyzji ustalać wysokość świadczeń nienależnie pobranych i rozstrzygać o żądaniu ich zwrotu;
II. Obrazę przepisów postępowania:
1) art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. polegający na braku przywołania skonkretyzowanej podstawy prawa materialnego z Ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych Dz.U.2022.0.615, jako podstawy do zwrotu świadczeń nienależnie pobranych, a jedynie blankietowe przywołanie art. 30 ww. Ustawy w sentencji decyzji (rozstrzygnięciu) bez wyszczególnienia konkretnych podstaw (poszczególnych ustępów i punktów) uzasadniających uznanie świadczenia rodzinnego za nienależnie pobranego w danej sytuacji faktycznej;
2) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. polegającą na nieprawidłowym ustaleniu i uzasadnieniu decyzji administracyjnej poprzez przyjęcie, iż R. B. uzyskał dochód netto za październik 2020 r., a następnie podano, iż uwzględniono dochód za październik 2020 r., co czyni niemożliwym odczytanie rzeczywistych podstaw faktycznych podjętej decyzji;
3) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 5 ust. 4b Ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez nieprawidłowe ustalenie dochodu przez członka rodziny wobec uzyskania informacji o podjęciu zatrudnienia przez R. B., za miesiąc październik 2020 r. a w konsekwencji ustalenie, iż dochód rodziny pomnożony przez liczbę członków rodziny przekracza kwotę uprawniającą do zasiłku rodzinnego;
4) art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art, 36 § 1 i 2 k.p.a.:
a) polegającą na braku zawiadomienia strony o niezałatwieniu sprawy w terminie w odniesieniu do postępowania administracyjnego znak [...]
b) polegającą na braku zawiadomienia strony o zakończeniu postępowania administracyjnego znak [...] i wydania decyzji z uchybieniem powyższego zawiadomienia, co doprowadziło do braku zapewnienia stronie czynnego udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji uniemożliwiono jej wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.
5) art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji w sytuacji, w której Samorządowe Kolegium Odwoławcze powinno uchylić zaskarżoną decyzję z uwagi na podniesione zarzuty i umorzyć postępowanie w sprawie.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania.
W uzasadnieniu podniosła, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, w szczególności art. 30 ust. 2, przywołują różnego rodzaju podstawy świadczące o dopuszczalności uznania świadczeń za nienależnie pobrane. Praktyka orzecznicza nakłada na organ określony sposób procedowania w przedmiocie uznania świadczeń za nienależnie pobrane, w tym przede wszystkim w zakresie możliwości zawierania poszczególnych rozstrzygnięć w decyzji administracyjnej w powyższym przedmiocie. Organ uznając, iż zachodzą okoliczności przemawiające za uznaniem świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane winien najpierw podjąć postępowanie, które może zostać zakończone decyzją uznającą dane świadczenie za nienależnie pobrane, a następnie w ramach decyzji wydanej w odrębnym postępowaniu można nakazywać jego zwrot. Nie można jednak, tak jak to uczyniły organy w niniejszej sprawie, w jednej decyzji orzec zarówno o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane i jednocześnie nakazać zwrot nienależnie pobranego świadczenia.
Kolejną kardynalna wadą zaskarżonej decyzji jest brak wskazania podstawy prawnej w sentencji zaskarżonego rozstrzygnięcia, na podstawie której organ podjął decyzję o uznaniu i zwrocie świadczeń rodzinnych za nienależne i nienależnie pobrane. Organ blankietowo przywołał art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jednak nie skonkretyzował podstawy prawnej, do której ma odnosić się sytuacja Odwołującej się.
Organ winien wyraźnie określić podstawę prawną, na podstawie której podjął daną decyzję, w szczególności z tego powodu, iż wiążące znaczenie w obrocie prawnym ma sentencja decyzji, a nie jej uzasadnienie.
Podobnie nieprawidłowo dokonano oceny materiału dowodowego w sprawie i sporządzono uzasadnienie faktyczne zaskarżonej decyzji. Organ I instancji pisze, iż R. B. podjął zatrudnienie w firmie [...] i uzyskał dochód za październik 2020 r., a następnie podaje, iż w ustalaniu stanu faktycznego uwzględniającego dochód uzyskany przez R. B. wzięto pod uwagę miesiąc październik 2022 r. To czyni wewnętrznie sprzecznym ustalenia organu i uzasadnienie zaskarżonej decyzji, czyniąc niemożliwym właściwe ustalenie motywów podjętej decyzji oraz poczynionych ustaleń faktycznych w sprawie.
W dalszej kolejności skarżąca zwróciła uwagę fakt, że Organ nieprawidłowo dokonał przeliczenia dochodu R. B. w zakresie zastosowania przepisu art. 5 ust. 4b Ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten wyraźnie stanowi o ustalaniu dochodu w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, a nie w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub w roku kalendarzowym, obejmującym okres zasiłkowy. Tym samym oparcie wyliczeń na podstawie czynionej interpretacji i zastosowania ww. przepisu wobec dochodu R. B. jest nieprawidłowe.
Podniosła również kwestie uchybień proceduralnych po stronie organu I instancji. Wskazała, iż od momentu rozpoczęcia postępowania do chwili wydania zaskarżonej decyzji upłynęło ponad 9 miesięcy. Organ I instancji zawiadomił jedynie o wszczęciu postępowania, a następnie wobec uchybienia wszelkim terminom załatwienia sprawy, określonych przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, nie poinformował o przedłużeniu terminu prowadzenia postępowania administracyjnego w sprawie, jak również nie zawiadomił strony o planowanym zakończeniu postępowania administracyjnego. Procedując w powyższy sposób uchybił wszelkim standardom i gwarancjom proceduralnym, przede wszystkim przewidzianym w art. 10 § 1 k.p.a., jak i konkretnemu obowiązkowi z art. 36 § 1 i 2 k.p.a.
Podsumowując skarżąca stwierdziła, że powyższe uchybienia są na tyle doniosłe, iż muszą prowadzić do uchylenia zaskarżonej decyzji i umorzenia postępowania w sprawie. Z uwagi na wadliwość merytorycznego rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji postępowanie jest bowiem bezprzedmiotowe.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie – podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.), dalej jako: p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga jest niezasadna, albowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu
I instancji są zgodne z prawem.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] listopada 2022 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] września 2022 r. w przedmiocie uznania za świadczenie nienależnie pobrane i zwrotu świadczeń nienależnie pobranych
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy
z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111), dalej jako ustawa.
Stosownie do art. 4 ust. 1 ustawy, zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka. Zgodnie zaś z art. 8 ust 2 ustawy do zasiłku rodzinnego przysługują dodatki z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego.
Zaś w myśl art. 5 ust. 1 ustawy, zasiłek rodzinny i dodatki do tego zasiłku przysługują osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, tj. rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie uczącej się, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty [...]zł. W przypadku, gdy dochód rodziny przekracza kwotę, o której mowa w ust. 1 lub 2, pomnożoną przez liczbę członków danej rodziny o kwotę nie wyższą niż łączna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami przysługujących danej rodzinie w okresie zasiłkowym, na który jest ustalane prawo do tych świadczeń, zasiłek rodzinny wraz z dodatkami przysługuje w kwocie ustalonej zgodnie z ust. 3a (art. 5 ust. 3 ustawy). W przypadku przekroczenia kwoty uprawniającej daną rodzinę do zasiłku rodzinnego, o której mowa w ust. 3, zasiłek rodzinny i dodatki do zasiłku rodzinnego przysługują w wysokości różnicy między łączną kwotą zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, o której mowa w ust. 3, a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny (art. 5 ust. 3a ustawy).
Natomiast zgodnie z treścią art. 25 ust. 1 ustawy - w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w tym na wysokość otrzymywanych świadczeń, osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1, jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego świadczenia rodzinne.
W świetle art. 30 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu.
Z ust 2 pkt 1 ustawy wynika, że za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się:
świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.
Rozpoznając przedmiotową sprawę Sąd stwierdził, że organy orzekające w sprawie prawidłowo uznały, iż w rozpoznawanej sprawie zaistniała przesłanka określona w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy - do uznania świadczeń rodzinnych przyznanych skarżącej za nienależnie pobrane.
Z materiału dokumentacyjnego zgromadzonego w niniejszej sprawie wynika, że skarżąca we wniosku o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych złożonym w dniu
19 sierpnia 2020 r. (14 strona formularza), jak i w decyzji z [...] września 2020 r. (pkt 5 pouczenia) przyznającej jej prawo do świadczeń rodzinnych, została w sposób jasny i zrozumiały pouczona, iż w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w szczególności uzyskania dochodu (...) osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych jest obowiązana niezwłocznie powiadomić o tych zmianach organ właściwy wypłacający świadczenie rodzinne.
Zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt. 1 ustawy za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.
Taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie. Skarżąca - mając pełną świadomość obowiązku powiadomienia Prezydenta [...] o podjęciu pracy przez R. B. - nie uczyniła tego. Tymczasem fakt uzyskania dochodu przez rodzinę skarżącej spowodował przekroczenie kryterium dochodowego - [...]zł na osobę - do przyznania świadczeń rodzinnych. Wobec czego pobrała ona te świadczenia, pomimo tego, że nie była osobą uprawnioną do nich z powodu przekroczenia kryterium dochodowego.
Dlatego też Sąd uznał za prawidłowe stanowisko organów orzekających w sprawie, że wypłacone skarżącej świadczenia rodzinne stanowią świadczenia nienależnie pobrane. Dla uznania tych świadczeń za nienależnie pobrane istotne jest bowiem obiektywne zaistnienie okoliczności objętych hipotezą normy prawnej z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy.
Ponieważ skarżąca pobrała nienależne jej świadczenia rodzinne - zatem zobowiązana jest do ich zwrotu zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy.
Dodać należy, że obowiązek zwrotu jest instytucją zapobiegającą pobieraniu świadczeń rodzinnych przez osoby nieuprawnione do nich, które w toku postępowania nie wykazały całego, istotnego dla sprawy stanu faktycznego, albo też zaniechały realizacji ciążącego na nich, jako uprawnionych, obowiązku informowania organu, o każdej zmianie okoliczności faktycznych mających wpływ na dalsze przysługiwanie świadczenia, a organ z urzędu nie wykrył tych zdarzeń ani w postępowaniu, ani też w ramach kontroli legalności pobierania świadczeń rodzinnych.
Odnosząc się zaś do zarzutów skargi należy wskazać, że zupełnie niezasadne jest stanowisko skarżącej dotyczące naruszenia art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. polegające na braku przywołania skonkretyzowanej podstawy prawa materialnego ustawy o świadczeniach rodzinnych, jako podstawy do zwrotu świadczeń nienależnie pobranych, a jedynie blankietowe przywołanie art. 30 ww. ustawy w sentencji decyzji.
Zdaniem Sądu wystarczające było wskazanie w sentencji decyzji danego art. tj. art. 30 ustawy, gdyż w uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał konkretny ust. i pkt. tego art. zastosowany w niniejszej sprawie tj. art. 30 ust. 1, art. 30 ust. 2 pkt 1 i art. 30 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przytaczając ich treść. Zatem podstawa prawna wydanej decyzji została szczegółowo przytoczona w uzasadnieniu decyzji.
Również zarzut dotyczący nieprawidłowego orzeczenia w jednej decyzji zarówno o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane jak i o nakazie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia jest niezasadny.
Mianowicie przepis art. 30 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, zmieniony został przez art. 3 pkt 4 lit. c ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2015.1302). Zmiana ta weszła w życie z dniem 18 września 2015 r. - zatem poczynając od tej daty dopuszczalne jest w jednej decyzji ustalenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia oraz obowiązku jej zwrotu.
Ponadto zupełnie niezrozumiały jest zarzut z pkt 2) skargi - obrazy przepisów postępowania tj. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. polegający na: "nieprawidłowym ustaleniu i uzasadnieniu decyzji administracyjnej poprzez przyjęcie, iż R. B. uzyskał dochód netto za październik 2020 r., a następnie podano, iż uwzględniono dochód za październik 2020 r., co czyni niemożliwym odczytanie rzeczywistych podstaw faktycznych podjętej decyzji".
Sąd może się domyślać, iż skarżącej tak naprawdę chodziło o fakt, że w decyzji I instancji organ najpierw stwierdził, że: "R. B. podjął zatrudnienie w firmie [...] i uzyskał dochód za październik 2020 r.", a następnie wskazał: "po uwzględnieniu dochodu uzyskanego przez R. B. za październik 2022 r. miesięczny dochód rodziny za 2020 r. w przeliczeniu na osobę wynosił [...]zł i nie spełniał kryterium dochodowego [...]zł".
Pomyłkę we wskazaniu daty "2022 r." organy słusznie potraktowały jako oczywistą omyłkę, która nie żadnego wpływu na treść rozstrzygnięcia. Została ona sprostowana z urzędu postanowieniem Prezydenta [...] z [...] września 2022 r., które Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy postanowieniem z [...] listopada 2022 r.
Zresztą skarżąca sama popełniła podobną omyłkę zarówno w odwołaniu od decyzji organu I instancji jak i w skardze do Sądu - cytując w sposób nieprawidłowy zaskarżoną część uzasadnienia decyzji Prezydenta [...].
Odnosząc się zaś do zarzutu z pkt 3) - "nieprawidłowe ustalenie dochodu przez członka rodziny wobec uzyskania informacji o podjęciu zatrudnienia przez R. B., za miesiąc październik 2020 r. a w konsekwencji ustalenie, iż dochód rodziny pomnożony przez liczbę członków rodziny przekracza kwotę uprawniającą do zasiłku rodzinnego" - Sąd uznał, że również on nie zasługuje na uwzględnienie. R. B. za październik 2020 r. uzyskał dochód w wysokości [...]zł (niesporne). Wobec tego podzielenie tego dochodu na trzy osoby daję kwotę [...]zł - która przekracza kryterium dochodowe w wysokości [...]zł.
Nie jest też zasadny jest zarzut skarżącej, że organ nieprawidłowo powołał, jako podstawę prawną, art. 5 ust. 4b ustawy, który dotyczy uzyskania dochodu po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Okres zasiłkowy w niniejszej sprawie trwa od 1 listopada 2020 r. do 31 października 2021 r. Zatem rok kalendarzowy poprzedzający okres zasiłkowy to rok 2019. Skoro R. B. podjął zatrudnienie we wrześniu 2020 r. i został przyjęty do rozliczeń dochód za październik 2020 r. - to dochód ten został uzyskany po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy.
Także zarzut polegający na braku zawiadomienia strony o niezałatwieniu sprawy w terminie nie jest zasadny w tym postępowaniu, gdyż skarżąca mogła wnieść skargę na bezczynność organu lub przewlekłość postępowania.
Natomiast faktem jest, że organ I instancji formalnie nie zawiadomił skarżacej o zakończeniu postępowania i tym samym nie umożliwił jej wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów - zgodnie z treścią art. 10 § 1 k.p.a. Jednakże skarżąca nie udowodniła, że uchybienie to wpłynęło na jej sytuację prawną i wywołało dla niej negatywne skutki prawne. Ponadto z treści jej pisma z 31 sierpnia 2022 r. jednoznacznie wynika, że zapoznała się z aktami sprawy - zatem znała je, jak również znała już treść decyzji z [...] sierpnia 2022 r. (o takiej samej treści jak późniejsza decyzja z [...] września 2022 r. lecz wysłanej pod niewłaściwy adres).
Podsumowując Sąd uznał, iż zarzuty skarżącej są zupełnie niezasadne. Również jej żądanie dotyczące uchylenia zaskarżonej decyzji i umorzenia postępowania w sprawie - gdyż z uwagi na wadliwość merytorycznego rozstrzygnięcia decyzji postępowanie jest bezprzedmiotowe - nie znajduje uzasadnienia w treści art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a.
Zdaniem Sądu organy orzekające w sprawie wnikliwie, wszechstronnie i rzetelnie rozpatrzyły stan faktyczny sprawy, szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi się kierowały przy rozstrzyganiu sprawy oraz przekonująco uzasadniły swoje decyzje zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. - zyskując całkowitą aprobatę Sądu.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak
w sentencji wyroku.