I OSK 230/22

I OSK 230/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2022-11-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-02-07
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Arkadiusz Blewązka /sprawozdawca/
Iwona Bogucka /przewodniczący/
Maciej Dybowski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
II SA/Ke 763/21 - Wyrok WSA w Kielcach z 2021-10-06
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Sentencja
Dnia 16 listopada 2022 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: sędzia NSA Maciej Dybowski sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2022 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 6 października 2021 r. sygn. akt II SA/Ke 763/21 w sprawie ze skargi K.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] lipca 2021 r. znak: [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 6 października 2021 r., II SA/Ke 763/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła K. S., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie prawa zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2020.111 ze zm.), dalej jako "u.ś.r.", i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna renty rodzinnej stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, pomimo zaniechania ustalenia, czy pobierana przez skarżącą renta pozostaje w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno-rentowy.
Wskazując na powyższe naruszenie prawa wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższe stanowisko szerzej umotywowano.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna okazała się niezasadna.
Postępowanie kasacyjne oparte jest na zasadzie związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej i podstawami zaskarżenia wskazanymi w tej skardze. Jedynie w przypadku, gdyby zachodziły przesłanki, powodujące nieważność postępowania sądowoadministracyjnego, określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny mógłby podjąć działania z urzędu, niezależnie od zarzutów wskazanych w skardze kasacyjnej. W niniejszej sprawie nie stwierdzono takich przesłanek.
Istotą problemu prawnego zaistniałego w niniejszej sprawie, który zdecydował o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego nie było to, czy skarżącej w ogóle może być przyznane świadczenie pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną ale to, czy pobieranie przez skarżącą renty rodzinnej i zaniechanie jej zawieszenia stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na gruncie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r.
Analiza motywów zaskarżonego wyroku wyraźnie wskazuje, że w dotychczasowym postępowaniu potwierdzono, iż matka skarżącej A. B. była osobą, która wypełniała warunek niepełnosprawności umożliwiający przyznanie opiekunowi świadczenia pielęgnacyjnego na gruncie art. 17 ust. 1 u.ś.r. Nie budziło także wątpliwości, iż skarżąca opiekowała się niepełnosprawną matką. Sąd I instancji wskazał natomiast, że powyższe nie wypełniało wszystkich warunków przyznania wnioskowanego świadczenia. W przypadku gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka, a taka sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie, to przepisy u.ś.r. wprost przewidują, że osobie tej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Dlatego osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera m.in. rentę rodzinną, winna dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, a zatem w okolicznościach niniejszej sprawy z renty rodzinnej. Sąd I instancji wskazał przy tym, iż w toku postępowania administracyjnego umożliwiono skarżącej dokonanie wyboru świadczenia pielęgnacyjnego jako świadczenia korzystniejszego, jednak skarżąca nie zrezygnowała z pobierania renty rodzinnej i domagała się przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości różnicy świadczeń.
Sąd I instancji opowiedział się zatem za umożliwieniem osobie uprawnionej wyboru jednego ze zbiegających się świadczeń: pielęgnacyjnego albo emerytalno-rentowego, uznając przy tym, że ustawodawca na gruncie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r. i art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U.2020.53 ze zm.), dalej jako "u.e.r.f.u.s.", wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Skoro skarżąca nie zrezygnowała z pobierania renty rodzinnej i domagała się przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości różnicy świadczeń, to nie można zgodzić się z zarzutem kasacyjnym błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. przez przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna renty rodzinnej stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wypada bowiem zgodzić się z Sądem I instancji, iż osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera świadczenie emerytalno-rentowe, w tym także rentę rodzinną, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., ma prawo wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie renty rodzinnej. Swój wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty rodzinnej, a samo zawieszenie tegoż prawa skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty, stosownie do art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s. Wyżej przedstawione zapatrywanie zgodne jest ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym już w wielu wyrokach (vide: wyrok NSA z dnia 27 maja 2020 r., I OSK 2375/19; wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2020 r., I OSK 254/20, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Aktualnie uznać je należy za niekwestionowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sąd orzekającym w niniejszej sprawie w pełni je podziela.
Jakkolwiek we wcześniejszych orzeczeniach Naczelny Sąd Administracyjny wskazywał także, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do świadczeń emerytalno-rentowych nie w całości, ale jedynie do wysokości tegoż świadczenia emerytalno-rentowego, a zatem organ winien przyznać takiej osobie świadczenie pielęgnacyjne w wysokości stanowiącej różnicę między wysokością tego świadczenia wynikającą z przepisów u.s.r. i pobieranym świadczeniem emerytalno-rentowym (vide: wyrok NSA z dnia 28 czerwca 2019 r., I OSK 757/19; wyrok NSA z dnia 8 stycznia 2020 r., I OSK 2392/19, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ), to obecnie powyższe stanowisko uznaje się za nietrafne. Wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością świadczenia emerytalno-rentowego (netto) pozostawałaby bowiem w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego jednoznacznie określa kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Praktyka taka spowodowałaby także dalsze wątpliwości co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalenia przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania np. trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno-rentowe. Osoby pobierające świadczenie pielęgnacyjne i osoby pobierające świadczenie emerytalno-rentowe podlegają obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tym, że osoby pobierające świadczenie pielęgnacyjne wtedy gdy nie podlegają obowiązkowi ubezpieczenia z innego tytułu (art. 66 ust. 1 pkt 16 i 28 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U.2019.1373 ze zm.)), dalej jako "u.ś.o.z.". Podstawą wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne dla osób pobierających emeryturę lub rentę jest kwota emerytury, renty (art. 81 ust. 8 pkt 2 u.ś.o.z.), a dla osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne – kwota odpowiadająca wysokości świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych (art. 81 ust. 8 pkt 9b u.ś.o.z.). W sytuacji, gdy dana osoba będzie otrzymywała emeryturę i część świadczenia pielęgnacyjnego, podstawa wymiaru jej składek na ubezpieczenie zdrowotne będzie inna niż osób pobierających tylko świadczenie pielęgnacyjne. Pobierana emerytura stanowić bowiem będzie inny tytuł ubezpieczenia w rozumieniu ww. art. 66 ust. 1 pkt 28 u.ś.o.z. i tylko ona (w kwocie niższej niż świadczenie) stanowić będzie podstawę wymiaru składek. W przypadku składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe opłacanych za osoby pobierające świadczenie pielęgnacyjne przez okres wskazany w art. 6 ust. 2a pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2019.300 ze zm.), pojawi się także realna trudność w ustaleniu podstawy wymiaru tych składek (vide: wyrok WSA w Poznaniu z dnia 13 stycznia 2020 r., IV SA/Po 824/19; wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 20 lutego 2020 r., II SA/Rz 1265/19; wyrok NSA z dnia 27 maja 2020 r., I OSK 2375/19; wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2020 r., I OSK 254/20, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).
Powyższe zastrzeżenia przemawiają za rozwiązaniem polegającym na umożliwieniu osobie uprawnionej wyboru jednego ze zbiegających się świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Sąd I instancji w pełni powyższe zapatrywanie uwzględnił w motywach wydanego wyroku. W tym stanie rzeczy nieskuteczny okazał się zarzut kasacyjny naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. przez jego błędną wykładnię. Natomiast zaniechanie przez skarżącą dokonania wyboru jednego ze zbiegających się świadczeń przez zawieszenie pobierania renty rodzinnej, nie stanowi o naruszeniu powyższego przepisu w dotychczasowym postępowaniu.
Z tych względów skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 p.p.s.a.
Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., gdyż strona skarżąca zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia.
Uzasadnienie wyroku sporządzono stosownie do art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. z uwagi na oddalenie skargi kasacyjnej. W takiej sytuacji przepis ten wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie 1 p.p.s.a., zawężając je do oceny zarzutów skargi kasacyjnej.