I SA/Wa 1891/05

I SA/Wa 1891/05 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2006-05-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-10-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Jolanta Rudnicka /przewodniczący/
Monika Nowicka /sprawozdawca/
Sławomir Antoniuk
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Skarżony organ
Minister Budownictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Rudnicka Sędziowie WSA Monika Nowicka (spr.) asesor WSA Sławomir Antoniuk Protokolant Maciej Kozłowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 maja 2006 r. sprawy ze skargi M.S., A.S., D.S. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie o przyznanie prawa własności czasowej do nieruchomości [...] oddala skargę.
Uzasadnienie
I SA/Wa 1891/05
UZASADNIENIE
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...] Minister Infrastruktury uchylił orzeczenie administracyjne Prezydium Rady Narodowej w W. Nr [...] z dnia [...] sierpnia 1952 r. nie przyznające dotychczasowym właścicielom prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...], ozn. hip. [...] - i umorzył postępowanie I instancji w zakresie dotyczącym nieruchomości stanowiącej obecnie własność Skarbu Państwa.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i oceny prawne:
Zabudowana nieruchomość [...] położona przy ul. [...],
oznaczona Nr hip. [...], stanowiąca własność L.S. ( vide: zaświadczenie z Sądu Powiatowego w W. z dnia 17 września 1952 r.) została objęta działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279).
Pismem z dnia 10 lipca 1952 r. skierowanym do Prezydium Rady Narodowej w W. Okręgowe Przedsiębiorstwo [...] w W. poinformowało, że w/w nieruchomość ( na której mieścił się bar mleczny) nie posiada żadnej opieki, stąd koniecznym jest jej przekazanie właściwym władzom administracyjnym.
Orzeczeniem administracyjnym Nr [...] z dnia [...] sierpnia 1952 r.,
skierowanym do Wydziału Finansowego Terenowego Oddziału Likwidacyjnego,
Prezydium Rady Narodowej w W. nie przyznało dotychczasowemu
właścicielowi prawa własności czasowej do opisanej na wstępie nieruchomości bowiem nie został złożony przez niego wniosek o przyznanie prawa własności czasowej. Jednocześnie - wobec nie złożenia powyższego wniosku - stwierdzono, że budynki znajdujące się na powyższym gruncie przeszły na własność Skarbu Państwa. Z akt sprawy wynikało, że w tym czasie na nieruchomości znajdował się budynek frontowy murowany l-no piętrowy, podpiwniczony, mieszkalny, sklep wypalony bez stropów( w 1946 r. miała miejsce odbudowa części budynku na koszt prywatny) a także budynek lewej oficyny murowanej parterowej mieszkalnej i magazyn.
Pismem z dnia 16 października 1952 r. Prezydium Rady Narodowej w W. poinformowało Ministerstwo Gospodarki Komunalnej, że wniosek o
przyznanie prawa własności czasowej nie został złożony w ustawowym terminie a teren ten - według prawomocnego planu zagospodarowania przestrzennego – został przeznaczony pod zespoły budynków zakładów przemysłu poligraficznego z pozostawieniem niezabudowanej części terenu urządzonej jako ogrody, skwery,
dziedzińce i postoje. Jednocześnie stwierdzono, że orzeczenie zostało wydane w
związku z wnioskiem Okręgowego Przedsiębiorstwa [...] w W. z dnia 10 lipca 1952 r.
Decyzją Ministerstwa Gospodarki Komunalnej Nr [...] z dnia [...] listopada 1952 r. - po rozpatrzeniu odwołania Z.S.
(zamieszkałego w W. przy ul. [...]) - utrzymano w mocy orzeczenie z dnia [...] sierpnia 1952 r., bowiem nieruchomość powyższa była przeznaczona w planie zagospodarowania przestrzennego na inne cele.
Następnie Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 1997 r. - wobec braku wniosku o przyznanie prawa własności czasowej - odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z dnia [...] listopada 1952 r., a po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją nr [...] z dnia [...] maja 1998 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] grudnia 1997 r.
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 14 lipca 2000 r. sygn. akt IV
SA 1059/98 uchylił obie w/w decyzje Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wskazując, że skoro w sprawie nie został złożony przez dotychczasowego właściciela wniosek o przyznanie prawa własności czasowej, to orzeczenie nie przyznające tego prawa właścicielowi zostało wydane bez podstawy prawnej.
W związku z powyższym Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją Nr [...] z dnia [...] września 2000 r. stwierdził nieważność decyzji Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z dnia [...] listopada 1952 r. i w związku z tym pozostało do rozpatrzenia odwołanie złożone przez Z.S. od orzeczenia z dnia [...] sierpnia 1952 r., którego to odwołania brak w
aktach sprawy.
Powołując się na treść pisma z Archiwum Akt Nowych w W. nr [...] z dnia 30 listopada 2004 r. organ odwoławczy zauważył, że w przechowywanych materiałach archiwalnych Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z lat 1950-1972 nie odnaleziono dokumentów dotyczących nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], w tym również odwołania złożonego przez Z.S. (S.).
L.S. zmarł w dniu 2 września 1946r. a spadek po nim nabyły córki: W.S. z domu S. i D.S. z domu S. po ½ części spadku, z tym, że żonie spadkodawcy L.S. przysługiwało - obecnie wygasłe - prawo dożywotniego użytkowania na 1/3 części spadku (postanowienie Sądu Rejonowego dla W. z dnia 20 lutego 1991 r. sygn. akt [...]).
Spadek po D.S. nabyli z kolei : mąż Z.S. oraz córka D.S. (postanowienie Sądu Rejonowego dla W. z dnia 26 kwietnia 1991 r. sygn. akt [...]), zaś spadek po Z.S. przeszedł na: żonę H.D. i córkę D.S. (postanowienie Sądu Rejonowego dla W. [...] z dnia 2 kwietnia 2004 r. sygn. akt [...]).
Następnie na mocy umowy z dnia 4 maja 2004 r. H.D. przekazała wszelkie prawa i rzeczy, które Z.S. nabył w spadku po zmarłej pierwszej żonie D.S., D.S..
Spadek po W.S. z domu S. nabyli: mąż M.S., córka A.S. i syn M.S. a spadek po M.S. nabyli: córka A.S. i syn M.S. (postanowienie Sądu Rejonowego dla W. [...] z dnia 5 lutego 2004 r. sygn. akt [...]).
Ustalono także, iż przedmiotowa nieruchomość znajduje się w obrębie [...] i przez jej część o powierzchni [..] m2 , będącą własnością Skarbu Państwa, przebiega ulica [...]. Natomiast reszta nieruchomości, opisana w KW Nr [...], stanowi działkę ewidencyjną nr [...] i jest własnością komunalną (pismo Urzędu Dzielnicy [...] z dnia 4 listopada 1997 r.).
W związku z powyższym - zgodnie z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2000 r. sygn. akt sygn. akt OPS 7/00 i postanowieniem Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] sierpnia .1999 r. Nr [...] - Minister Infrastruktury uznał, że jest kompetentny do rozpatrzenia odwołania od orzeczenia z dnia [...] sierpnia 1952 r. jedynie co do nieruchomości stanowiącej obecnie mienie Skarbu Państwa i tylko w tym zakresie odwołanie to rozpoznał. W pozostałej części stwierdził, że właściwym organem do rozpatrzenia odwołania jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W..
Rozpatrując zatem sprawę w trybie instancji odwoławczej (w części wyżej wskazanej) Minister podniósł, że z przepisu art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. wynika, iż dotychczasowy właściciel gruntu, prawni następcy właściciela, będący w posiadaniu gruntu, lub osoby prawa jego reprezentujące, a jeżeli chodzi o grunty oddane na podstawie obowiązujących przepisów w zarząd i użytkowanie - użytkownicy gruntu mogli w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę zgłosić wniosek o przyznanie na tym gruncie jego dotychczasowemu właścicielowi prawa wieczystej dzierżawy z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną, a Gmina winna uwzględnić wniosek, jeżeli korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela dawało się pogodzić z przeznaczeniem jego według planu zabudowania.
Wskazując, że powyższy termin ma charakter terminu prawa materialnego i w orzecznictwie przyjmuje się, że jest to termin prekluzyjny, którego upływ powoduje wygaśnięcie roszczenia (uprawnienia), Minister stwierdził, iż nie
złożenie przez osobę uprawnioną wniosku o przyznanie prawa własności czasowej w terminie określonym w art. 7 ust. l cyt. dekretu stanowiło okoliczność wystarczającą do orzeczenia o nie przyznaniu prawa własności czasowej i uniemożliwiało organowi rozpatrzenie sprawy merytorycznie, tj. w kontekście przeznaczenia nieruchomości w obowiązującym planie zagospodarowania przestrzennego.
Organ przyjął też, że niniejsze postępowanie toczyło się z urzędu. Wskazywały na to - jego zdaniem - okoliczności sprawy oraz brak wpisu o złożeniu takiego wniosku w rejestrze wniosków dekretowych znajdującym się w Urzędzie Wojewódzkim w W. – (vide: pismo nr [...] z dnia 5 września 1997 r.). Ponadto podniesiono, iż również W.S. w żadnym z pism nie potwierdziła i nie przedstawiła żadnych dowodów, że wniosek taki został złożony.
Ponieważ we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 31 grudnia 1997 r. stwierdzono, że występowano o odbudowę budynku, a więc o prawo własności czasowej, organ - ustosunkowując się do tego argumentu – zauważył, że kwestia odbudowy budynku była regulowana innymi przepisami i kończyła się pozwoleniem na odbudowę budynku i nie była tożsama z prawem własności czasowej.
Reasumując uznano, że wydanie decyzji administracyjnej nie przyznającej prawa własności czasowej, w sytuacji gdy brak było wniosku o przyznanie tego prawa, oznaczało, że orzeczenie administracyjne z dnia [...] sierpnia 1952 r. zostało wydane bez podstawy prawnej, co stanowiło przesłankę do jego uchylenia i w konsekwencji umorzenia postępowania organu I instancji.
Odnosząc się do legitymacji składającego odwołanie Z.S., stwierdzono, iż choć w aktach sprawy brak było zarówno
odwołania, jak i ewentualnych innych pism składanych przez tę osobę, jednakże do akt sprawy dołączono kopię umowy najmu lokalu przy ul. [...] z dnia 7 listopada 1952 r. zawartą w W. pomiędzy Okręgowym Przedsiębiorstwem [...] w W. a L., W. i D. siostrami S. zamieszkałymi w W. przy ul. [...] w imieniu których działał pełnomocnik Z.S. zamieszkały w W. przy ul. [...] – na zasadzie dołączonego do umowy pełnomocnictwa. Mając na uwadze, że decyzja Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z dnia [...] listopada 1952 r. została skierowana do Z.S. zamieszkałego przy ulicy [...] a pod tym adresem zamieszkiwał w/w pełnomocnik spadkobierczyń właściciela – Z.S. – przyjęto, że to on był osobą wnoszącą odwołanie a błąd w nazwisku najprawdopodobniej nastąpił na skutek jego wadliwego odczytania.
Powyższa decyzja stała się z kolei przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, którą wnieśli: M.S., A.S. i D.S..
Skarżący wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającego ją orzeczenia Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] sierpnia 1952 r., zarzucili organowi naruszenie przepisów art. 7, 77 i 80 k.p.a. poprzez stwierdzenie, że następcy prawni byłego właściciela przedmiotowej nieruchomości [...] nie złożyli wniosku o przyznanie własności czasowej, podczas gdy taki wniosek został złożony w dniu 29 listopada 1990 r. i w dniu 2 czerwca 2004 r.
Ponadto wywodzili, że w decyzji nie ustalono kiedy niniejszy grunt został objęty w posiadanie przez gminę W. a co za tym idzie w jakiej dacie rozpoczął biec wspomniany wyżej termin 6 - miesięczny na wystąpienie z wnioskiem.
W obszernej odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury wniósł o jej oddalenie podnosząc, że ostatnie ogłoszenie o objęciu nieruchomości w posiadanie przez gminę W. opublikowano w Dzienniku Urzędowym Nr [...] z dnia [...] listopada 1948 r. i Gmina w tym dniu objęła w posiadanie grunty położone na obszarze ograniczonym zachodnim brzegiem Wisły oraz południową, zachodnią i północną granicą miasta ( W. lewobrzeżna ), a nie objęte dotychczas w posiadanie przez Gminę w trybie Rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 7 kwietnia 1946 r. W tych warunkach zatem – zdaniem organu, jeśli przedmiotowa nieruchomość nie została objęta przez Gminę w okresie obowiązywania w/w rozporządzenia z 1946 r.- to termin na złożenie wniosku upływał najpóźniej w dniu 25 maja 1949 r. Ponieważ do tej daty nie wpłynął od osoby uprawnionej wspomniany wyżej wniosek to wnioski złożone w latach 90 – tych i 2000 –nych nie miały w sprawie prawnego znaczenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawuje, w zakresie swojej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonych aktów lub czynności organów administracji publicznej. Kontrola Sądu sprowadza się zatem do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W związku z powyższym dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że nie narusza ona prawa, natomiast wadliwa decyzja organu I instancji – której uchylenia także domagali się skarżący – została przez organ odwoławczy właśnie uchylona.
Przedmiotowa sprawa dotyczyła postępowania o ustanowienie na nieruchomości [...] prawa własności czasowej, które pierwotnie zostało zakończone decyzją Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z dnia [...] listopada 1952 r. a która to decyzja następnie została wyeliminowana z obrotu prawnego. Postępowanie to zatem – jak wynika z akt sprawy – zostało wszczęte z urzędu ( na skutek pisma informacyjnego Okręgowego Przedsiębiorstwa [...] z dnia 10 lipca 1952 r.) a więc nie na skutek wniosku pochodzącego od podmiotu uprawnionego. W tych warunkach za prawidłowe należało uznać działanie Ministra Infrastruktury, który uchylając – jak wspomniano - wadliwe orzeczenie administracyjne Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] sierpnia 1952 r. umorzył jednocześnie postępowanie przed organem I instancji. Zgodnie bowiem z poglądem wyrażonym przez Naczelny Sąd Administracyjny we wspomnianym wyżej wyroku z dnia 14 lipca 2000 r. brak wniosku określonego w przepisie art. 7 cytowanego dekretu warszawskiego oznaczał bezprzedmiotowość orzekania w zakresie własności czasowej. Stanowisko to zresztą – w świetle przepisów procedury administracyjnej - jest oczywiste.
Okoliczność, że po wniesieniu odwołania, w trakcie postępowania międzyinstancyjnego, wpłynęły dwa wnioski o ustanowienie na przedmiotowej nieruchomości prawa użytkowania wieczystego, które wniosły osoby uprawnione ( (wnioski z 1990 r. i 2004 r. ) pozostaje dla tej sprawy bez znaczenia.
Wnioski te bowiem wszczynają odrębne postępowania, które powinny zakończyć się wydaniem odrębnych rozstrzygnięć merytorycznych).
Podkreślenia przy tym wymaga, że umorzenie zaskarżoną decyzją postępowania w sprawie ustanowienia własności czasowej na nieruchomości położonej przy ulicy [...] w W. nie stanowi - z formalnego punktu widzenia – przeszkody do rozpoznania merytorycznego powyższych wniosków, gdyż nie zachodzi w tej sytuacji stan rzeczy już rozstrzygniętej ostateczną decyzją administracyjną orzekająca co do istoty sprawy.
Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd – podzielając przy tym ustalenia organu dotyczące osoby Z.S. - z urzędu rozważał także możliwość ewentualnego potraktowania jego odwołania jako jednoczesnego wniosku o ustanowienie prawa własności czasowej.
Możliwość tę wyklucza jednak okoliczność, że dokumentu takiego w istocie brak i treść jego w związku z tym nie mogła podlegać analizie a ponadto stoi temu na przeszkodzie fakt, że odwołanie to wniesione zostało dopiero w 1952 r. .
Z treści orzeczenia administracyjnego z dnia [...] sierpnia 1952 r. wynika, że Gmina objęła przedmiotowy grunt w posiadanie w dacie 23 grudnia 1947 r. a zatem termin do wniesienia wniosku dekretowego upływał w dacie 23 czerwca 1948 r.
Przyjmując nawet, że powyższe dane były nieścisłe czy też nie zostały poparte odpowiednimi dowodami to – podnoszona w odpowiedzi na skargę - okoliczność, że ostatnie ogłoszenie o objęciu nieruchomości w posiadanie przez Gminę W. opublikowane zostało w Dzienniku Urzędowym nr [...] z dnia [...] listopada 1948 r. i na jego podstawie Miasto objęło w posiadanie grunty położone na obszarze ograniczonym zachodnim brzegiem Wisły oraz południową, zachodnią i północną granicą miasta ( w odniesieniu do W. lewobrzeżnej ), które nie objęte zostały w posiadanie przez Gminę dotychczas - powodowała, iż termin do złożenia przedmiotowego wniosku upływał najpóźniej w dniu 25 maja 1949 r.
W tych warunkach pisma składane w datach późniejszych, z uwagi na prekluzyjny charakter terminu na wystąpienie z wnioskiem o ustanowienie prawa własności czasowej, nie mogły wywołać żadnego skutku.
Odnosząc się w tym miejscu do zarzutów zawartych w skardze a dotyczących kwestii sposobu obejmowania przez Gminę w posiadanie gruntów [...] trzeba stwierdzić, że - zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem - warunkiem skutecznego objęcia gruntów w posiadanie przez gminę W. było zamieszczenie ogłoszenia w organie urzędowym Zarządu Miejskiego W., o którym mowa w § 3 rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 27 stycznia 1948 r. w sprawie obejmowania w posiadanie gruntów przez gminę m. st. Warszawy ( Dz. U. Nr 6, poz. 43 ).W ocenie przy tym Naczelnego Sądu Administracyjnego oznaczało to, że prawne znaczenie dla objęcia gruntu w posiadanie przez gminę ma wyłącznie ogłoszenie dokonane w tym organie ( dokonanie ogłoszeń w poczytnym piśmie codziennym oraz rozplakatowanie rozporządzenia nie wywoływało żadnych skutków prawnych – vide: uchwała NSA w składzie 5 sędziów z dnia 5 czerwca 2000 r. sygn. Akt OPK 32/99 ONSA 2000/4/142 ).
Nadmienić również wypada, że także treść pisma M.S. z dnia 17 października 2000 r. dowodzi pośrednio, iż osoby uprawnione nie występowały przed 1990 r. z wnioskami dekretowymi, bo nie zdawały sobie sprawy z takiej możliwości. W piśmie tym skarżący stwierdził bowiem ( cyt.): " w dniu przejęcia nieruchomości przez gminę jej właściciel L.S. już nie żył, pozostawiając żonę z dwoma córkami. Samotne trzy kobiety zastraszone wojną i powojenną sytuacją a szczególnie bezpośrednimi represjami ze strony ówczesnych władz nie wiedziały o dacie komunalizacji ich majątku".
Z kolei pozwolenie na naprawę budynku ( k. 13 akt adm. ), wydane nawiasem mówiąc w dniu 17 lipca 1945 r. ( jeszcze przed dniem wejścia w życie dekretu warszawskiego ), także nie rozstrzygało w żaden sposób o kwestii prawnej nieruchomości, zwłaszcza w kontekście prawa własności czasowej.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd – z mocy przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) – orzekł jak w sentencji.