I SA/Wa 1877/20

I SA/Wa 1877/20 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-08-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-08-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Wesołowska
Gabriela Nowak /przewodniczący sprawozdawca/
Iwona Ścieszka
Symbol z opisem
6299 Inne o symbolu podstawowym 629
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Inne
Sygn. powiązane
I OSK 1597/22 - Wyrok NSA z 2025-08-20
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 735
art. 105 par. 1 i 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151, art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.) Sędziowie: WSA Anna Wesołowska Asesor WSA Iwona Ścieszka po rozpoznaniu w dniu 23 sierpnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Związku (...) na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia(...) czerwca 2020 r. nr (...) w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę
Uzasadnienie
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej jako "Minister" lub "organ") decyzją z [...] czerwca 2020 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku Związku [...] pod wezwaniem [...] w [...] (dalej jako "skarżący" lub "wnioskodawca") o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z [...] stycznia 2019 r. nr [...] umarzającą postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.
Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Urząd Wojewódzki w [...] Wydział [...] decyzją z [...] kwietnia 1950 r. nr [...] orzekł o rozwiązaniu stowarzyszenia pod nazwą Związek [...] [...] w [...] (dalej również jako "stowarzyszenie").
Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] Wydział [...] (dalej jako "PWRN") na skutek powyższego: 1) decyzją z [...] maja 1952 r. nr [...] orzekło o likwidacji ww. stowarzyszenia, 2) decyzją z [...] października 1952 r. [...] przekazało na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...]) decyzją z [...] listopada 1952 r. [...] przekazało na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położone w [...] przy ul. [...] i ul. [...] w postaci budynków murowanych z oficyną. Z kolei Prezydium Rady Narodowej w [...] Urząd Spraw Wewnętrznych (dalej jako "PRN") decyzją z [...] sierpnia 1961 r. nr [...] przekazało na rzecz Państwa prawo własności nieruchomości figurujących dotychczas w księgach wieczystych na "Związek [...]".
Minister decyzją z [...] stycznia 2001 r. nr [...], utrzymaną w mocy decyzją [...] marca 2001 r., stwierdził nieważność decyzji Urzędu Wojewódzkiego w [...] Wydział [...] z [...] kwietnia 1950 r. o rozwiązaniu stowarzyszenia.
Skarżący wnioskiem z [...] kwietnia 2006 r., uzupełnionym w dniu [...] czerwca 2006 r., wystąpił o stwierdzenie nieważności decyzji PWRN z [...] maja 1952 r., z [...] października 1952 r. i z [...] listopada 1952 r. oraz decyzji PRN z [...] sierpnia 1961 r., jako wydanych bez podstawy prawnej i rażąco naruszających prawo.
Następnie skarżący pismem z [...] listopada 2011 r. cofnął powyższy wniosek w zakresie, w jakim dotyczył decyzji PRN z [...] sierpnia 1961 r. w całości oraz decyzji PWRN z [...] listopada 1952 r. w części obejmującej nieruchomości lokalowe oznaczone nr [...], [...], [...], [...], [...] i [...] znajdujące się w budynku położonym w [...] przy ul. [...].
Minister Spraw Wewnętrznych decyzją z [...] maja 2012 r. nr [...]: 1) umorzył postępowanie dotyczące decyzji [...] z [...] sierpnia 1961 r. oraz decyzji [...] z [...] listopada 1952 r. w zakresie, w jakim dotyczy nieruchomości lokalowych oznaczonych numerami [...], [...], [...], [...], [...] i [...], zlokalizowanych w budynku położonym w [...] przy ul. [...]; 2) stwierdził nieważność decyzji [...] z [...] maja 1952 r., z [...] października 1952 r. i z [...] listopada 1952 r., w zakresie, w jakim dotyczy nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] oraz nieruchomości lokalowych zlokalizowanych w budynku położonym w [...] przy ul. [...], innych niż wyszczególnione w pkt I decyzji. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że na skutek stwierdzenia przez Ministra nieważności decyzji Urzędu Wojewódzkiego w [...] z [...] kwietnia 1950 r. o rozwiązaniu stowarzyszenia, Sąd Rejonowy dla [...] w [...] postanowieniem z [...] marca 2006 r. wpisał ww. Związek do Krajowego Rejestru Sądowego wskazując, że działa on na podstawie statutu sporządzonego w dniu [...] listopada 1906 r. Z powyższego wynika, że wnioskodawca jest podmiotem tożsamym ze stowarzyszeniem rozwiązanym decyzją z [...] kwietnia 1950 r., a zatem przysługuje mu przymiot strony w niniejszym postępowaniu. W uzasadnieniu pkt 1 decyzji organ wskazał, że spełnione zostały wszystkie przesłanki do umorzenia postępowania we wskazanym zakresie, bowiem wnioskodawca cofnął w części złożony wniosek o stwierdzenie nieważności. Przechodząc do uzasadnienia pkt 2 decyzji, Minister podał, że kwestionowana decyzja z [...] maja 1952 r. wydana została na podstawie art. 25 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 października 1932 r. - Prawo o stowarzyszeniach (Dz.U. Nr 94, poz. 808), powoływanego dalej jako "Prawo o stowarzyszeniach z 1932 r.", natomiast decyzje z [...] listopada 1952 r. i [...] października 1952 r. na podstawie art. 27 ww. rozporządzenia, w brzmieniu nadanym dekretem z dnia 21 września 1950 r. o zmianie prawa o stowarzyszeniach (Dz.U. Nr 44, poz. 401). Przepisy te regulują postępowanie w przypadku zawieszenia działalności i rozwiązania stowarzyszenia, w tym kwestie związane z przekazaniem jego majątku. Skoro zatem decyzja z [...] stycznia 2001 r. stwierdzająca nieważność decyzji o rozwiązaniu stowarzyszenia działa ex tunc, to przyjąć należy że stowarzyszenie nigdy nie zostało rozwiązane, a tym samym kwestionowane w trybie nadzorczym decyzje dotyczące likwidacji tego stowarzyszenia i przekazania jego majątku wydane zostały z rażącym naruszeniem ww. przepisów. Decyzje te nie wywołały przy tym nieodwracalnych skutków prawnych, wobec czego możliwym było stwierdzenie ich nieważności.
Minister Spraw Wewnętrznych decyzją z [...] września 2012 r. nr [...], po rozpoznaniu wniosku Prezydenta Miasta [...] (dalej jako "Prezydent") o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z [...] maja 2012 r. W uzasadnieniu wskazał, że choć decyzje dotyczące rozwiązania i likwidacji stowarzyszenia miały samodzielne podstawy prawne, to istniał pomiędzy nimi związek przyczynowo-skutkowy w tym znaczeniu, że bez decyzji o rozwiązaniu stowarzyszenia nie można było wydać decyzji dotyczącej jego likwidacji, a następnie o rozdysponowaniu majątku. Skoro zatem Minister decyzją z [...] stycznia 2001 r. stwierdził nieważność decyzji z [...] kwietnia 1950 r. o rozwiązaniu stowarzyszenia i decyzja ta wywołała skutki ex tunc, przyjąć należy, że stowarzyszenie to nie zostało rozwiązane. Brak jest przy tym podstaw do przyjęcia, że decyzje o likwidacji i przeznaczeniu majątku po zlikwidowanym stowarzyszeniu wywołały nieodwracalne skutki prawne. Nie przestał bowiem istnieć przedmiot, którego prawo dotyczy; podmiot, któremu prawo przysługiwało, nie utracił zdolność do zachowania tego prawa; nie wygasła też instytucja stanowiąca źródło prawa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej jako "WSA") wyrokiem z 11 czerwca 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 2277/12 oddalił skargę Prezydenta Miasta [...] reprezentującego Skarb Państwa oraz Gminę [...] na decyzję z [...] września 2012 r. Sąd podzielił pogląd, że stwierdzenie nieważności decyzji o likwidacji stowarzyszenia i podziale jego majątku jest oczywistą konsekwencją uprzedniego wyeliminowania z obrotu prawnego, wydanej z rażącym naruszeniem prawa, decyzji z [...] kwietnia 1950 r. o rozwiązaniu stowarzyszenia. Skoro nie było podstaw do rozwiązania stowarzyszenia, to tym samym za niedopuszczalne należało uznać wszystkie kolejne decyzji będące konsekwencją tej decyzji, a zmierzające do bezprawnej likwidacji stowarzyszenia. Brak w obrocie prawnym decyzji o rozwiązaniu stowarzyszenia oznaczał niedopuszczalność wydania decyzji w trybie art. 25 i art. 27 Prawa o stowarzyszeniach z 1932 r.
Naczelny Sąd Administracyjny (dalej jako "NSA") wyrokiem z 9 lipca 2015 r. sygn. akt I OSK 2430/13 oddalił skargę kasacyjną Gminy [...] (z uwagi na brak interesu prawnego), zaś na skutek skargi Skarbu Państwa – Prezydenta Miasta [...] uchylił wyrok z 11 czerwca 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 2277/12 i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA. W uzasadnieniu wyroku NSA podzielił stanowisko Skarbu Państwa, że Sąd pierwszej instancji w sposób niedostateczny wyjaśnił kwestię legitymacji Związku [...] [...] w [...] (wpisanego do KRS na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w [...] z [...] marca 2006 r.) do wszczęcia postępowania nadzorczego w niniejszej sprawie. Legitymacja do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji o likwidacji stowarzyszenia kształtuje się odmiennie od legitymacji do żądania wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o przeznaczeniu majątku zlikwidowanego stowarzyszenia (art. 27 Prawa o stowarzyszeniach z 1932 r.). Tymczasem przedmiotem wniosku skarżącego Związku były obydwa rodzaje wymienionych decyzji. NSA przywołał pogląd zawarty w wyroku tego Sądu z 26 lipca 2013 r. sygn. akt II OSK 2054/11 (LEX nr 1389890), że "interes prawny w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o likwidacji stowarzyszenia mogą mieć tylko osoby fizyczne – byli członkowie zlikwidowanego stowarzyszenia, a weryfikacja przez właściwy organ decyzji o likwidacji stowarzyszenia w zakresie majątku tego stowarzyszenia może nastąpić tylko na wniosek statutowych organów stowarzyszenia powstałego po reaktywowaniu jego działalności". Sąd podkreślił, że w niniejszej sprawie o likwidacji stowarzyszenia i o przeznaczeniu jego majątku orzeczono osobnymi decyzjami. Orzecznictwo nie daje jasnej odpowiedzi, jak rozumieć pojęcie restytucji stowarzyszenia. W wyroku z 19 czerwca 1995 r. sygn. akt I SA 1241/94 wskazano m.in., że "restytucji stowarzyszenia można dokonać tylko na wniosek osób fizycznych – członków stowarzyszenia restytuowanego, nie zaś na wniosek nowego stowarzyszenia, choćby nawet utworzonego z udziałem członków stowarzyszenia uprzednio rozwiązanego. Roszczenie o restytucję administracyjnoprawną rozwiązanego stowarzyszenia jest prawem osobistym członków i wynika z ich prawa do udziału w pracach stowarzyszenia." Sąd Najwyższy natomiast w wyroku z [...] lutego 1996 r. sygn. akt [...] ([...]) stwierdził natomiast, że "Prawo o stowarzyszeniach nie zna restytuowania dawnych stowarzyszeń w drodze powstania nowej osoby prawnej o takiej samej nazwie i o takim samym celu, choć reguluje sposoby postępowania w sytuacji, gdy stowarzyszenie nie ma warunków do wznowienia lub kontynuowania działalności". NSA dokonał obszernego omówienia ww. orzeczeń pod kątem analizowanego w nich zagadnienia restytucji stowarzyszenia, także w zakresie odtworzenia jego struktury organizacyjnej w celu wznowienia przerwanej działalności oraz ewentualnego przeniesienia stosownego wpisu do KRS. W konsekwencji ww. rozważań podkreślił, że choć stwierdzenie nieważności decyzji z [...] kwietnia 1950 r. o rozwiązaniu stowarzyszenia ze skutkiem ex tunc mogło dać asumpt do teoretycznych rozważań o możliwości odzyskania osobowości prawnej w przedstawionym w cyt. wyroku trybie, to bezspornym jest, że stowarzyszenie zarejestrowane w 2006 r. przeszło całą procedurę przewidzianą w ustawie dla zakładania nowego stowarzyszenia, co wyklucza możliwość przyjęcia, że doszło do przeniesienia wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego w oparciu o art. 54 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (wówczas Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.), powoływanego dalej jako "Prawo o stowarzyszeniach z 1989 r." NSA wyraził także pogląd, że do restytucji, która pozwala na uznanie interesu prawnego do ubiegania się o odzyskanie majątku może dojść także poprzez ponowną rejestrację stowarzyszenia. Interes prawny do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji o przeznaczeniu majątku zlikwidowanego stowarzyszenia może mieć jednak stowarzyszenie, które uzyskało osobowość prawną (poprzez wpis do KRS) nie tylko w oparciu o Statut rozwiązanego (zlikwidowanego) stowarzyszenia, ale przede wszystkim o takim samym składzie osobowym co stowarzyszenie rozwiązane w drodze decyzji administracyjnej, a przynajmniej, jeśli w składzie osobowym "reaktywowanego" w ten sposób stowarzyszenia znajduje się minimalna dla możliwości funkcjonowania stowarzyszenia (15 osób) liczba członków stowarzyszenia "rozwiązanego". Z uwagi na korporacyjny charakter stowarzyszenia jako osoby prawnej, właśnie skład osobowy stowarzyszenia jest głównym wyznacznikiem tożsamości (obok celów statutowych) ze stowarzyszeniem rozwiązanym w drodze decyzji administracyjnej, której nieważność została stwierdzona. NSA zarzucił tym samym, że WSA nie wykazał, że warunki takie zostały spełnione w odniesieniu do Związku [...] [...] w [...], wpisanego do Krajowego Rejestru Sądowego w 2006 r. NSA wskazał również, że na tle art. 232 § 1 K.c. niedopuszczalna jest sytuacja, w której użytkowanie wieczyste mogłoby istnieć na gruncie pozostającym we współwłasności Skarbu Państwa i innej osoby prawnej czy fizycznej, niezależnie od tego, czy do ustanowienia użytkowania wieczystego miałoby dojść przed, czy po powstaniu współwłasności. Dlatego też ochrona nabywców prawa użytkowania wieczystego wymaga, by grunt, na którym ustanowiono to prawo w całości pozostał własnością Skarbu Państwa, z czym wiąże się nieodwracalność skutków prawnych decyzji.
Ponownie rozpoznając sprawę, WSA wyrokiem z 18 grudnia 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 1754/15 uchylił decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z [...] września 2012 r. oraz poprzedzająca ją decyzję z [...] maja 2012 r. W uzasadnieniu wyroku wskazał, że istota sporu sprowadza się do kwestii, czy obecnie działający na podstawie wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego z [...] marca 2006 r. Związek [...] [...] w [...], jest tożsamy ze stowarzyszeniem rozwiązanym decyzją z [...] kwietnia 1950 r., a co za tym idzie czy podmiot ten ma interes prawny w zainicjowaniu postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia z [...] maja 1952 r. o likwidacji ww. stowarzyszenia, decyzji z [...] października 1952 r. przekazującej na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], decyzji z [...] listopada 1952 r. przekazującej na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położone w [...] przy ul. [...] i ul. [...] oraz decyzji z [...] sierpnia 1961 r. o przekazaniu na rzecz Państwa prawa własności nieruchomości figurujących dotychczas w księgach wieczystych na "Związek [...]". Sąd zauważył, że przedmiotem żądania zgłoszonego przez skarżącego było przeprowadzenie postępowania nadzorczego zarówno w zakresie decyzji o likwidacji Stowarzyszenia jak i decyzji o przeznaczeniu jego majątku po dokonanej likwidacji. Stosownie do obowiązujących w tej sprawie wytycznych oraz utrwalonego orzecznictwa NSA, Sąd uznał, że stwierdzenia nieważności decyzji o likwidacji stowarzyszenia mogą żądać jedynie jego byli członkowie, albowiem tylko oni mają interes prawny, o którym mowa w art. 28 K.p.a. w tej sprawie (vide: wyroki NSA z 18 marca 1995 r. sygn. akt I SA 2035/93, z 19 czerwca 1995 r. sygn. akt I SA 1241/94, publ. ONSA 1996/2, poz. 75 i poz. 94, z 11 września 2000 r. sygn. akt II SA 392/00, z 8 sierpnia 2003 r. sygn. akt I SA 3238/01, z 5 listopada 2003 r. sygn. akt I SA 3241/01). Jednocześnie byli członkowie zlikwidowanego stowarzyszenia, którzy są legitymowani do żądania weryfikacji decyzji dotyczącej bytu stowarzyszenia, nie są jednak - jako osoby fizyczne - legitymowani do zgłoszenia żądania dotyczącego sfery majątkowej tego podmiotu. NSA orzekając w tej sprawie, wskazał, że weryfikacja przez właściwy organ decyzji o likwidacji stowarzyszenia w części orzekającej o majątku tego stowarzyszenia (art. 27 Prawa o stowarzyszeniach z 1932 r.) może nastąpić tylko na wniosek statutowych organów stowarzyszenia powstałego po reaktywowaniu jego działalności w wyniku stwierdzenia nieważności decyzji o likwidacji tego stowarzyszenia. Restytucja stowarzyszenia ma zatem na celu odtworzenie struktury organizacyjnej działającego dawniej podmiotu i może ewentualnie uskutecznić się poprzez jego ponowną rejestrację. Interes prawny do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji dotyczącej przeznaczenia majątku zlikwidowanego stowarzyszenia może mieć tylko takie stowarzyszenie, które uzyskało osobowość prawną w oparciu o wpis do Krajowego Rejestru Sądowego nie tylko w oparciu o statut zlikwidowanego stowarzyszenia, ale przede wszystkim o takim samym składzie osobowym, co stowarzyszenie rozwiązane, a przynajmniej jeśli w składzie osobowym "reaktywowanego" w ten sposób stowarzyszenia znajdzie się minimalna dla możliwości funkcjonowania stowarzyszenia (15 osób) liczba członków stowarzyszenia rozwiązanego. Z uwagi na korporacyjny charakter stowarzyszenia jako osoby prawnej, właśnie jego skład osobowy jest obok celów statutowych, głównym wyznacznikiem tożsamości ze stowarzyszeniem rozwiązanym w drodze decyzji administracyjnej, której nieważność została stwierdzona. Powstaje zatem kwestia, czy wskazane warunki zostały spełnione w odniesieniu do Związku [...] [...] w [...], który został wpisany do Krajowego Rejestru Sądowego w dniu [...] marca 2006 r. Zdaniem Sądu, Minister Spraw Wewnętrznych wydając zaskarżoną decyzję z [...] września 2012r. oraz decyzję ją poprzedzającą, przedwcześnie przyznał wnioskodawcy status strony w rozumieniu art. 28 K.p.a. i uznał bez przeprowadzenia niezbędnego postępowania wyjaśniającego w tym przedmiocie, że skarżący posiada interes prawny do złożenia wniosku o przeprowadzenie postępowania nadzorczego wobec decyzji orzekającej o likwidacji ww. stowarzyszenia oraz decyzji przekazującej na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości do tego stowarzyszenia należące. Z akt sprawy bezspornie wynika, że wskazane ustalenia nie były poddane analizie przez organ, co przesądza, że kontrolowane orzeczenie zapadło z uchybieniem art. 7, art. 77 § 1 w zw. z art. 28 K.p.a.
Minister decyzją z [...] stycznia 2019 r. umorzył postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] maja 1952 r., z [...] listopada 1952 r., z [...] października 1952 r. i z [...] sierpnia 1961 r. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że analiza uzupełnionego materiału dowodowego, dokonana z uwzględnieniem wytycznych, w tym ocen prawnych zawartych w wyrokach sądów administracyjnych wydanych na tle sprawy, doprowadziła do konieczności wydania, na podstawie art. 105 § 1 w związku z art. 28 K.p.a., decyzji o umorzeniu postępowania z uwagi na brak po stronie wnioskodawcy – Związku [...] [...] w [...] wpisanego do Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem [...] interesu prawnego w domaganiu się stwierdzenia nieważności decyzji o likwidacji stowarzyszenia oraz decyzji o przekazaniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości do tego stowarzyszenia należących. Organ wskazał na dwojaki charakter decyzji będących przedmiotem sprawy, tj. decyzja z [...] maja 1952 r. obejmowała likwidację Stowarzyszenia (a więc dotyczyła sfery organizacyjnej), zaś dopiero następnie wydane decyzje z [...] października 1952 r. i z [...] listopada 1952 r. przekazywały majątek likwidowanego Stowarzyszenia na rzecz innych podmiotów. Powyższe rozróżnienie ma istotne znaczenie z uwagi na odmiennie kształtujące się w obu przypadkach okoliczności uzasadniające przyjęcie po stronie wnioskodawcy interesu prawnego w zainicjowaniu postępowania mającego zamierzać do stwierdzenia nieważności decyzji. W stosunku do decyzji z [...] sierpnia 1961 r. o przekazaniu opisanych tam nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa postępowanie podległo natomiast umorzeniu na podstawie art. 105 § 2 K.p.a. z uwagi na cofnięcie przez wnioskodawcę wniosku w tym zakresie.
Minister decyzją z [...] czerwca 2020 r., na skutek wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z [...] stycznia 2019 r. i wskazał, że jedynym wnioskodawcą w sprawie jest Związek [...] [...] w [...] wpisany do Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem [...]. Przedmiotem zaś postępowania, na co zwrócił uwagę NSA w wyroku z 9 lipca 2015 r., są decyzje o różnym charakterze. Decyzja z [...] maja 1952 r. o likwidacji stowarzyszenia dotyczy bowiem sfery organizacyjnej podmiotu (jego bytu prawnego), pozostałe zaś dwie decyzje dotyczą ściśle majątku pozostałego po zlikwidowanym stowarzyszeniu. Okoliczność ta ma decydujący wpływ na określenie kręgu podmiotów uprawnionych do skutecznego wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji. W stosunku do decyzji z [...] maja 1952 r. o likwidacji stowarzyszenia uprawnionymi są wyłącznie byli członkowie stowarzyszenia, samo zaś stowarzyszenie (abstrahując od tożsamości podmiotowej wnioskodawcy i stowarzyszenia rozwiązanego w 1950 r.) może mieć interes prawny wyłącznie w stosunku do decyzji o przekazaniu poszczególnych składników majątkowych na rzecz innych podmiotów, tj. decyzji z [...] października 1952 r. i z [...] listopada 1952 r. Brak więc po stronie wnioskodawcy interesu prawnego w rozumieniu art. 28 K.p.a. w żądaniu stwierdzenia nieważności decyzji z [...] maja 1952 r. o likwidacji stowarzyszenia doprowadził do konieczności umorzenia postępowania w tym zakresie, a jednocześnie uczynił bezprzedmiotowym postępowanie w stosunku do decyzji z [...] października 1952 r. i z [...] listopada 1952 r., bowiem były one konsekwencją uprzedniego wydania decyzji z [...] maja 1952 r. Organ podkreślił, że decyzja z [...] kwietnia 1950 r. o rozwiązaniu stowarzyszenia nie obejmowała żadnych rozstrzygnięć w zakresie jego majątku, nakazując wyznaczonemu kuratorowi jedynie jego zabezpieczenie i prowadzenie spraw "niezbędnych związanych z tym majątkiem". Kwestionowane zaś przez wnioskodawcę decyzje dotyczące majątku stowarzyszenia, w tym przede wszystkim decyzja o likwidacji, zostały wydane już w zmienionym stanie prawnym, tj. po wejściu w życie dekretu z dnia 21 września 1950 r. o zmianie prawa o stowarzyszeniach. Organ zauważył, że sposób przeprowadzenia "reaktywacji" ("restytucji") stowarzyszenia rozwiązanego w 1950 r. nasuwa szereg wątpliwości, które zmuszają do zakwestionowania tożsamości podmiotowej tego stowarzyszenia z wnioskodawcą. Minister zwrócił uwagę na zapisy statutu stowarzyszenia z 1926 r., z którego wynikało, że prawo do decydowania w sprawach jego działalności, korzystania z czynnego i biernego prawa wyborczego, obejmowania wszelkich urzędów, mieli jedynie członkowie zwyczajni i nadzwyczajni stowarzyszenia, powoływani przez Zarząd Główny. Z kolei zgodnie z § 8 pkt 3 lit. d) statutu, Walne Zgromadzenie wybiera [...] radnych, z tego [...] członków czynnych zwyczajnych i [...] czynnych nadzwyczajnych do Zarządu Głównego (...). Członkiem czynnym stowarzyszenia mogła być zatem tylko osoba pełnoletnia, w przeciwnym bowiem wypadku nie mogłaby realizować w pełni posiadanego zgodnie z § 4 ust. B lit. d) statutu biernego prawa wyborczego. Potwierdzeniem powyższej interpretacji statutu jest brzmienie art. 2 Prawa o stowarzyszeniach z 1932 r., przy czym przewidziani w Statucie Związku członkowie uczestnicy zdają się odpowiadać grupie osób określonej w rozporządzeniu jako "młodzież nieszkolna". W świetle powyższych zapisów statutu za chybione organ uznał zarzuty skarżącego, dotyczące charakteru członkostwa w stowarzyszeniu osób, które na początku lat 50 XX w. nie były pełnoletnie. Minister zwrócił ponadto uwagę, że jak wynika z treści pisma Związku [...] z [...] lutego 1949 r., skierowanego do Ministerstwa Administracji Publicznej ([...]), będącego w swej istocie odwołaniem od decyzji Urzędu Wojewódzkiego Wydziału [...] w [...], w dniu [...] lutego 1949 r. na podstawie art. 30 Prawa o stowarzyszeniach z 1932 r. został ustanowiony kurator dla Stowarzyszenia, z uwagi na brak "zarządu zdolnego do działań prawnych". W tej sytuacji chybione jest twierdzenie, że powyższa decyzja świadczy, że "Związek realnie funkcjonował w 1949 roku i zgłosił potrzebę ustanowienia organu reprezentującego stowarzyszenie". Okoliczności funkcjonowania stowarzyszenia po wojnie wskazują bowiem, że próbowało ono (a w zasadzie osoby utożsamiające się ze Związkiem) podjąć działalność, jednak nie doprowadzono do choćby formalnego powołania zarządu. Skoro ponadto Związek złożył pismo, które było odwołaniem od decyzji o ustanowieniu kuratora, to trudno przyjąć, że był on inicjatorem postępowania o jego ustanowienie. Zdaniem organu, powyższe ma istotne znaczenie w odniesieniu do osób, do których kurator Związku wystosował zaproszenia do udziału w zwołanym na dzień [...] lutego 2005 r. Walnym Zgromadzeniu. W aktach postępowania administracyjnego, w aktach rejestrowych, czy też aktach sądowych powstałych na tle licznych spraw toczących się na tle prób "reaktywacji" Związku, brak jest dokumentów, które wskazywałby na krąg członków czynnych (i nie tylko) stowarzyszenia wg stanu na koniec lat 40 XX w., jak i dokumentów, na podstawie których kurator ustalił listę członków stowarzyszenia wg stanu na dzień [...] lutego 2005 r., do których następnie wystosował zaproszenia na Walne Zgromadzenie i czy byli oni członkami czynnymi (zwyczajnymi, bądź nadzwyczajnymi). Przyjmując nawet oświadczenia osób biorących udział w Walnym Zgromadzeniu w dniu [...] lutego 2005 r. za zgodne z rzeczywistym stanem rzeczy, to oświadczeń tych jest tylko [...]. Okoliczność ta uniemożliwiała zaś skuteczną restytucję rozwiązanego w 1950 r. stowarzyszenia. Brak jest również wiarygodnych dowodów zarówno na okoliczność, czy adresaci zawiadomienia o Walnym Zgromadzeniu żyli, jaki i o prawidłowości ich adresu, czy też na odbiór przesyłki. Kurator wystosował przy tym zawiadomienia również do osób, które na liście się nie znajdowały, zaś na samym Walnym Zgromadzeniu stawiły się także osoby niezaproszone. Część z uczestników Walnego Zgromadzenia to dodatkowo osoby, które nie mogły być członkami czynnymi stowarzyszenia z uwagi na ich niepełnoletniość w latach jego funkcjonowania. Minister podkreślił ponadto, że podstawową cechą stowarzyszenia, jako zrzeszenia osób jest jego dobrowolność, która przejawia się zarówno w prawie do wstąpienia do stowarzyszenia, jak i prawie do zaprzestania udziału w stowarzyszeniu (wystąpienia, rezygnacji itp.). W konsekwencji nie znajduje podstaw stanowisko, że osoby, które formalnie utraciły członkostwo w stowarzyszeniu na skutek jego rozwiązania i likwidacji, muszą - w przypadku braku zamiaru kontynuowania uczestnictwa - składać po wielu latach odrębne oświadczenia w tym zakresie. Osoby takie - wobec zaistniałej po wielu latach zmianie stanu prawnego - mogą nie być nawet świadome swojej przynależności do stowarzyszenia, co więcej mogą nie być w ogóle świadome funkcjonowania stowarzyszenia. Osoby podejmujące czynności zmierzające do ponownego powołania struktur (reaktywowania, restytucji) stowarzyszenia pominęły powyższy aspekt jego działalności, co negatywnie wpływa na ocenę wnioskodawcy, jako podmiotu zmierzającego do wykazania tożsamości prawnej ze Związkiem zlikwidowanym w 1950 r. Podsumowując organ zauważył, że warunkiem ważności uchwał podjętych na Walnym Zgromadzeniu członków jest jego prawidłowe zwołanie i obecność na nim wymaganej liczby członków. Z brzmienia statutu (§ 4) wynika, że członkiem Związku można było zostać do [...] kwietnia 1950 r. (pomijając aspekt wcześniejszego powołania kuratora wobec braku Zarządu), czyli do daty jego rozwiązania. Również tylko tzw. "czynni członkowie zwyczajni i nadzwyczajni" mogli brać udział w głosowaniu nad uchwałami. Uwzględniając powyższe uwagi, zauważyć trzeba, że w niniejszej sprawie wolę dalszego uczestnictwa (kontynuowania przynależności na zasadzie dobrowolności) wyraziło tylko [...] osób ([...] uczestników Walnego Zgromadzenia z [...] lutego 2005 r. i T.N., który złożył pisemne oświadczenie). Powyższe nie oznacza przy tym, że wszystkie z ww. osób były "członkami czynnymi" stowarzyszenia wg stanu na dzień jego rozwiązania w 1950 r. Na poparcie swojego stanowiska organ wskazał, że już w kolejnym Walnym Zgromadzeniu Związku w dniu [...] października 2005 r. wzięło udział jedynie [...] osób z listy byłych członków Związku przygotowanej przez kuratora wg stanu na dzień [...] lutego 2005 r. Były to przy tym te same osoby, które brały udział w Walnym Zgromadzeniu w dniu [...] lutego 2005 r. W konsekwencji na podstawie dowodów zgromadzonych w sprawie organ uznał, że skład osobowy stowarzyszenia nie pozwalał na jego "restytucję" w oparciu o Zgromadzenie zwołane na dzień [...] lutego 2005 r. W zgromadzeniu tym wzięło bowiem udział jedynie [...] członków stowarzyszenia będących jego członkami na dzień rozwiązania, a więc nie sposób uznać tożsamości osobowej obecnego Związku [...] pod wezwaniem [...] w [...] ze stowarzyszeniem rozwiązanym decyzją z [...] kwietnia 1950 r. Tak w przypadku Prawa o stowarzyszeniach z 1932 r. (art. 19) jak i Prawa o stowarzyszeniach z 1989 r. (art. 9) - minimalna liczba członków stowarzyszenia dla jego rejestracji wynosiła [...] osób.
W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na powyższą decyzję skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji, zarzucając im naruszenie:
1. art. 28 w zw. z art. 105 § 1 K.p.a. oraz art. 25 i art. 24 zd. pierwsze w zw. z art. 16 zd. pierwsze oraz art. 26 Prawa o stowarzyszeniach z 1932 r. przez przyjęcie, że skarżący nie ma interesu prawnego w żądaniu stwierdzenia nieważności decyzji z [...] maja 1952 r. w przedmiocie likwidacji Związku, a w konsekwencji interes prawny, aby żądać stwierdzenia jej nieważności, mieliby mieć wyłącznie członkowie stowarzyszenia rozwiązanego w 1950 r.,
2. naruszenie art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. 28 w zw. z art. 7 K.p.a. przez przyjęcie, że w świetle oceny prawnej wyrażonej przez sądy administracyjne w niniejszej sprawie, skarżącemu jako "reaktywowanemu" stowarzyszeniu nie przysługuje status strony w postępowaniu w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o likwidacji Związku;
3. art. 8 w zw. z art. 9 w zw. z art. 110 K.p.a. (w brzmieniu sprzed wejścia w życie ustawy z 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw) przez wydanie przez ten sam organ w odniesieniu do tej samej decyzji o likwidacji Związku dwóch sprzecznych ze sobą decyzji dotyczących legitymacji do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nieważności tej decyzji, a mianowicie wydanie dwóch ostatecznych decyzji (decyzji z [...] stycznia 2001 r. i z [...] marca 2001 r.) odmawiających członkom Związku legitymacji do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji o likwidacji Związku z uwagi na to, że legitymacja do wystąpienia z takim wnioskiem przysługuje tylko Związkowi, a następnie wydanie ostatecznej decyzji odmawiającej Związkowi legitymacji do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji o likwidacji Związku z uwagi na to, że legitymacja do wystąpienia z takim wnioskiem przysługuje tylko członkom Związku,
4. art. 28 w zw. z art. 7 w zw. z art. 76 § 1 i art. 77 § 1 K.p.a. w zw. z art. 8 ust. 1 w zw. z art. 19 ust. 1 ustawy z 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (w brzmieniu sprzed wejścia w życie ustawy z 18 października 2006 r. o zmianie ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym oraz niektórych innych ustaw) i w zw. z art. 12 Prawa o stowarzyszeniach 1989 r. z (w brzmieniu sprzed wejścia w życie ustawy z 25 września 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o stowarzyszeniach oraz niektórych innych ustaw), przez przyjęcie, że skarżący nie jest podmiotem tożsamym ze stowarzyszeniem rozwiązanym decyzją o rozwiązaniu Związku i tym samym nie przysługuje mu status strony w postępowaniu w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o likwidacji Związku,
5. art. 28 w zw. z art. 76 § 1 i § 3 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 127 § 3 in fine w zw. z art. 136 (w brzmieniu sprzed wejścia w życie ustawy z 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw) w zw. z art. 140 K.p.a., poprzez przyjęcie, że skarżący nie jest podmiotem tożsamym ze stowarzyszeniem rozwiązanym decyzją o rozwiązaniu Związku i tym samym nie przysługuje mu status strony w postępowaniu w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o likwidacji Związku;
6. art. 7 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 157 § 2 oraz art. 8 K.p.a., poprzez zaniechanie prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji likwidacyjnych oraz zaniechanie stwierdzenia ich nieważności w sytuacji, gdy wadliwość decyzji likwidacyjnych, o których stwierdzenie nieważności wnioskował skarżący, jest oczywista i rażąca z uwagi na uprzednie stwierdzenie nieważności decyzji o rozwiązaniu Związku, co dostrzegł także sam Minister w toku postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją, a mimo to umorzył postępowanie w sprawie;
7. art. 365 § 1 K.p.c. w zw. z art. 30 ust. 1-2 i art. 31 ust. 1 Prawa o stowarzyszeniach z 1989 r. w zw. z art. 6 K.p.a., przez dokonanie samodzielnego ustalenia, że skarżący nie jest podmiotem tożsamym ze stowarzyszeniem rozwiązanym na podstawie decyzji z 1950 r., mimo że ustalenie to pozostaje w oczywistej sprzeczności z prawomocnymi orzeczeniami sądów powszechnych, tj. postanowieniem Sądu Okręgowego w [...] Wydziału [...] z [...] lipca 2004 r. sygn. [...] o ustanowieniu kuratora, postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] w [...] Wydział [...] z [...] marca 2006 r. sygn. [...] o rejestracji, a także wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] Wydział [...] z [...] września 2016 r. sygn. akt [...],
8. art. 9 w zw. z art. 31 pkt 1 Prawa o stowarzyszeniach z 1989 r. (w brzmieniu sprzed wejścia w życie ustawy z 25 września 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o stowarzyszeniach oraz niektórych innych ustaw) w zw. z art. 6 K.p.a., przez przyjęcie, że do spełnienia ustawowego wymagania minimalnej liczby członków stowarzyszenia (w świetle przepisów obowiązujących w chwili odbywania zgromadzenia członków Związku w dniu [...] lutego 2005 r. było to [...] członków) nie jest wystarczające, by stowarzyszenie miało [...] członków, lecz konieczne jest, by stowarzyszenie miało [...] członków należących do konkretnej, jednej z kilku przewidzianych statutem kategorii członków stowarzyszenia,
9. art. 6 w zw. z art. 28 K.p.a. w zw. z art. 29 ust. 1 pkt 1-3, art. 30 ust. 1-2 oraz art. 31 pkt 1-2 Prawa o stowarzyszeniach z 1989 r. (w brzmieniu sprzed wejścia w życie ustawy z 25 września 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o stowarzyszeniach oraz niektórych innych ustaw) oraz w zw. z art. 153 p.p.s.a., poprzez (a) prowadzenie kontroli zgodności uchwał organów Związku w celu ustalenia interesu prawnego Związku w wystąpieniu z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji likwidacyjnych; (b) przeprowadzenie kontroli zgodności uchwał organów Związku ze statutem Związku z 1926 r. i odmowę uznania skutków prawnych tych uchwał jako niezgodnych ze statutem Związku; (c) przyjęcie, że skarżący nie jest stowarzyszeniem rozwiązanym decyzją o rozwiązaniu związku, ponieważ wątpliwości budzi prawidłowość działania organów związku przy ponownym podejmowaniu działalności w 2005 r., a także zgodność działań (przede wszystkim uchwał) organów związku ze statutem Związku z 1926 r.,
10. naruszenie art. 6 w zw. z art. 28 K.p.a. w zw. z art. 30 ust. 1-2 oraz art. 31 pkt 1-2 Prawa o stowarzyszeniach z 1989 r. (w brzmieniu sprzed wejścia w życie ustawy z 25 września 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o stowarzyszeniach oraz niektórych innych ustaw) oraz w zw. z art. 603 i art. 605 w zw. z art. 595 K.p.c., przez (a) przeprowadzenie kontroli prawidłowości działania kuratora ustanowionego dla Związku przez Sąd Okręgowy w [...] Wydziału [...] postanowieniem z [...] lipca 2004 r. sygn. akt o ustanowieniu kuratora; (b) przeprowadzenie kontroli prawidłowości działania Sądu Rejonowego dla [...] w [...] w toku sprawowania przez ten Sąd nadzoru nad działaniami kuratora ustanowionego dla Związku w sprawie [...]; (c) przeprowadzenie kontroli prawidłowości działania Sądu Rejonowego dla [...] w [...] w toku postępowania zakończonego postanowieniem z [...] marca 2006 r. ([...]) o wpisie skarżącego do rejestru stowarzyszeń KRS (d) przyjęcie, że skarżący nie jest stowarzyszeniem rozwiązanym decyzją o rozwiązaniu Związku, ponieważ wątpliwości budzi prawidłowość działania kuratora ustanowionego dla Związku, a tym samym także sądu nadzorującego czynności kuratora i sądu rejestrowego,
11. art. 80 w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 127 § 3 in fine w zw. z art. 136 w zw. z art. 140 K.p.a., przez (a) niewywiązanie się z obowiązku zebrania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego; (b) prowadzenie tylko postępowania zmierzającego do zebrania materiału dowodowego pokazującego wątpliwości co do zgodności z prawem i statutem Związku działań: kuratora Związku Z.W., organów stowarzyszenia (w tym przede wszystkim zgodności ze statutem uchwał jego organów), sądu nadzorującego działania kuratora i sądu rejestrującego stowarzyszenie na podstawie art. 10 p.w.u.KRS, przy jednoczesnym zaniechaniu prowadzenia postępowania zmierzającego do zebrania dowodów dotyczących tożsamości Związku i stowarzyszenia rozwiązanego decyzją o rozwiązaniu Związku;
12. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 1 Prawa o stowarzyszeniach z 1989 r. oraz art. 1 Prawa o stowarzyszeniach z 1932 r., przez przyjęcie, że stwierdzenie nieważności decyzji o rozwiązaniu stowarzyszenia, wydanej na podstawie art. 16 i 24 Prawa o stowarzyszeniach z 1932 r., nie skutkuje przywróceniem członkostwa w stowarzyszeniu dawnym jego członkom, jeśli po stwierdzeniu nieważności decyzji o rozwiązaniu stowarzyszenia owi dawni członkowie nie zadeklarują ponownie gotowości do członkostwa w stowarzyszeniu;
13. art. 6 w zw. z art. 28 K.p.a. w zw. z art. 29 ust. 1 pkt 1-3, art. 30 ust. 1-2, art. 31 pkt 1-2 oraz art. 52 ust. 1 i 2 oraz art. 2 ust. 2 Prawa o stowarzyszeniach z 1989 r. (w brzmieniu sprzed wejścia w życie ustawy z 25 września 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o stowarzyszeniach oraz niektórych innych ustaw), przez przyjęcie, że organy związku powołane w dniu [...] lutego 2005 r. zostały powołane nieprawidłowo, tj. niezgodnie ze statutem Związku z 1926 r., ponieważ Walne Zgromadzenie stowarzyszenia wybrało między innymi Prezesa, mimo że nie było do tego uprawnione, gdyż w świetle statutu Związku nominacja na funkcję Prezesa Związku należała do [...];
14. art. 75 § 1 w zw. z art. 78 § 1 w zw. z art. 35 § 1 i 3 w zw. z art. 127 § 3 in fine w zw. z art. 136 w zw. z art. 140 K.p.a., przez nieprzeprowadzenie dowodu z zeznań świadków; K.W., W.D. i F.W. na skutek przyjęcia, że organ i tak odmówiłby wiarygodności zeznaniom tych świadków,
15. art. 89 § 1 i 2 w zw. z art. 127 § 3 in fine w zw. z art. 136 w zw. z art. 140 K.p.a., przez odmowę przeprowadzenia rozprawy administracyjnej;
16. art. 75 § 1 w zw. z art. 80 w zw. z art. 127 § 3 in fine w zw. z art. 140 K.p.a., przez przyjęcie, że członkostwo w stowarzyszeniu rozwiązanym w 1950 r. może zostać udowodnione tylko konkretnym dokumentem, tj. potwierdzeniem formalnego przyjęcia danego członka stowarzyszenia przez Zarząd Główny Związku w poczet członków "czynnych";
17. art. 8 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 127 § 3 in fine w zw. z art. 136 w zw. z art. 140 K.p.a., przez prowadzenie postępowania w sposób naruszający zasadę zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej, a to przez odstąpienie przez organ od stosowanej przez ten organ od 2006 r. (tj. od początku postępowania) praktyki prowadzenia postępowania dowodowego z wykorzystaniem współdziałania uczestników postępowania, polegającej na występowaniu do uczestników o przedstawienie wyjaśnień i uzupełnienie materiału dowodowego, i prowadzenie postępowania dowodowego od 2015 r. bez wykorzystania współdziałania uczestników postępowania, a następnie wydanie decyzji negatywnej ze wskazaniem w jej uzasadnieniu braków, które w ocenie organu zachodziły w materiale dowodowym,
18. art. 80 w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 127 § 3 in fine w zw. z art. 136 w zw. z art. 140 K.p.a., przez (a) dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, który nie został zebrany i rozpatrzony w sposób wystarczający dla ustalenia okoliczności, które organ uznał za istotne; (b) pominięcie wielu istotnych dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, a mających znaczenie dla ustaleń faktycznych poczynionych przez organ; (c) dokonanie szeregu ustaleń faktycznych niedających się pogodzić z dokumentami zebranymi w sprawie; (d) uznanie za niewiarygodne wielu dalszych dowodów o istotnym znaczeniu dla sprawy z powołaniem się na argumenty oparte o błędne ustalenia faktyczne;
19. art. 156 § 2 K.p.a. w zw. z art. 1 ust. 1 ustawy z 20 lipca 2018 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów w zw. z art. 153 p.p.s.a., przez przyjęcie, że decyzja z [...] listopada 1952 r. o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości Związku położonej w [...] przy ul. [...] (dawniej: ul. [...]) wywołała nieodwracalne skutki prawne, ponieważ udziały we współwłasności tej nieruchomości zostały oddane w użytkowanie wieczyste osobom fizycznym przy ustanawianiu odrębnej własności sześciu lokali znajdujących się w tym budynku, a w razie stwierdzenia nieważności decyzji z [...] listopada 1952 r. użytkowanie wieczyste przysługujące osobom fizycznym, ustanowione na udziałach we współwłasności tego gruntu, obciążałoby nieruchomość "prywatnej" osoby prawnej, co byłoby sprzeczne z art. 232 § 1 K.c., zgodnie z którym użytkowanie wieczyste może obciążać tylko nieruchomości Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego i ich związków;
20. art. 97 § 1 pkt 4 w zw. z art. 100 § 1 w zw. z art. 28 K.p.a., przez przyjęcie, że skarżący nie jest podmiotem tożsamym ze stowarzyszeniem rozwiązanym decyzją o rozwiązaniu związku i tym samym nie przysługuje mu status strony w postępowaniu w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o likwidacji Związku jedynie z uwagi na istnienie nierozstrzygniętych wątpliwości co do takiej tożsamości, której ustalenie stanowiło zagadnienie wstępne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy i wydania decyzji, a jednocześnie (a) zaniechanie zawieszenia postępowania administracyjnego, (b) zaniechanie wystąpienia do sądu powszechnego o rozstrzygnięcie powyższego zagadnienia wstępnego oraz (c) zaniechanie wezwania skarżącego do wystąpienia do sądu powszechnego o rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego w oznaczonym terminie;
21. art. 107 § 3 w zw. z art. 127 § 3 in fine w zw. z art. 140 K.p.a., przez sporządzenie uzasadnienia decyzji w sposób nierzeczowy i nierzetelny, przepełnionego uwagami pozamerytorycznymi i niczym niepopartymi insynuacjami oraz zarzutami pod adresem uczestników postępowania, pełnomocników, dawnego kuratora Związku, a pośrednio także Sądów,
W obszernym uzasadnieniu skargi przywołano argumentację na poparcie powyższych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Skarżący w pismach procesowych z [...] lipca 2021 r. i z [...] lipca 2021 r. podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Skarb Państwa – Prezydent Miasta [...] w piśmie procesowym z [...] lipca 2021 r. wniósł o umorzenie postępowania, ewentualnie o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga jest niezasadna bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
Na wstępie wskazać należy, że organ orzekający w niniejszej sprawie związany były wydanym przez NSA wyrokiem z 9 lipca 2015 r. sygn. akt I OSK 2430/13 oraz wydanym przez WSA wyrokiem z 18 grudnia 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 1754/15, którym uchylono uprzednio wydane w sprawie decyzje Ministra Spraw Wewnętrznych z [...] września 2012 r. oraz poprzedzająca ją decyzję z [...] maja 2012 r.
Zgodnie natomiast z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
W uzasadnieniu powyższych wyroków Sądy za przedwczesne uznały stanowisko organów, że Związek [...] [...] w [...] (wpisany do KRS w 2006 r.) ma interes prawny w domaganiu się stwierdzenia nieważności decyzji PWRN z [...] maja 1952 r. o likwidacji stowarzyszenia i decyzji tego organu z [...] października 1952 r. i z [...] listopada 1952 r. oraz decyzji PRN z [...] sierpnia 1961 r. w przedmiocie przeznaczenia majątku stowarzyszenia po jego likwidacji. Sądy zaznaczyły, że legitymacja do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji o likwidacji stowarzyszenia kształtuje się odmiennie od legitymacji do żądania wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o przeznaczeniu majątku zlikwidowanego stowarzyszenia (art. 27 Prawa o stowarzyszeniach z 1932 r.). Przedmiotem wniosku skarżącego były natomiast obydwa rodzaje wymienionych decyzji. NSA w wyroku z 26 lipca 2013 r. sygn. akt II OSK 2054/11, zajął podzielane w orzecznictwie stanowisko, że "Interes prawny w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o likwidacji stowarzyszenia mogą mieć tylko osoby fizyczne – byli członkowie zlikwidowanego stowarzyszenia, a weryfikacja przez właściwy organ decyzji o likwidacji stowarzyszenia w zakresie majątku tego stowarzyszenia może nastąpić tylko na wniosek statutowych organów stowarzyszenia powstałego po reaktywowaniu jego działalności" (LEX nr 1389890). W niniejszej sprawie, jak wyjaśniono wyżej, o likwidacji stowarzyszenia i o przeznaczeniu jego majątku orzeczono osobnymi decyzjami. Nie zmienia to jednak reguły określającej, na wniosek jakich podmiotów może dojść do wszczęcia postępowania nieważnościowego w tego typu sprawach. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntował się też pogląd, że prawo do odzyskania majątku przysługuje tylko tej osobie prawnej, która była właścicielem majątku, uległa rozwiązaniu i może podlegać restytucji. Żądanie zwrotu majątku jest prawem przysługującym tylko byłemu właścicielowi majątku, to znaczy osobie prawnej powstałej w wyniku restytucji stowarzyszenia, działającej przez swoje organy statutowe (por. wyroki NSA z 18 marca 1995 r. sygn. akt I SA 2035/93, ONSA 1996/2/75; z 19 czerwca 1995 r. sygn. akt I SA 1241/94, ONSA 1996/2/94, z 5 listopada 2003 r. sygn. akt I SA 3241/01, z 28 lipca 2010 r. sygn. akt I OSK 1350/09). Problem polega tylko na tym, że orzecznictwo nie daje jasnej odpowiedzi, jak rozumieć pojęcie restytucji stowarzyszenia. NSA w powołanym wyżej wyroku z 19 czerwca 1995 r. sygn. akt I SA 1241/94, wskazał między innymi, że "restytucji stowarzyszenia można dokonać tylko na wniosek osób fizycznych – członków stowarzyszenia restytuowanego, nie zaś na wniosek nowego stowarzyszenia, choćby nawet utworzonego z udziałem członków stowarzyszenia uprzednio rozwiązanego. Roszczenie o restytucję administracyjnoprawną rozwiązanego stowarzyszenia jest prawem osobistym członków i wynika z ich prawa do udziału w pracach stowarzyszenia". Sąd Najwyższy natomiast w wyroku z [...] lutego 1996 r. sygn. akt [...], stwierdził, że "Prawo o stowarzyszeniach nie zna restytuowania dawnych stowarzyszeń w drodze powstania nowej osoby prawnej o takiej samej nazwie i o takim samym celu, choć reguluje sposoby postępowania w sytuacji, gdy stowarzyszenie nie ma warunków do wznowienia lub kontynuowania działalności" (OSNC 1996/7-8/105). Z uzasadnienia powoływanego wyroku NSA z 19 czerwca 1995 r. wynikałoby, że mówiąc o restytucji stowarzyszenia sąd ten miał na myśli odtworzenie struktury organizacyjnej dawnego stowarzyszenia dla wznowienia przerwanej działalności. Stwierdził bowiem, że "w sprawach tego rodzaju chodzi o restytucję stowarzyszenia, a nie o nowe stowarzyszenie, nawiązujące nazwą i statutem do tradycji stowarzyszenia rozwiązanego". Pewną wskazówkę tego typu reaktywacji odnaleźć można w wyroku Sądu Najwyższego z [...] marca 2008 r. sygn. akt [...], w którym wyjaśniono, że "Ustawa ta [Prawo o stowarzyszeniach z 1989 r.] dokonała radykalnej zmiany w zakresie rejestracji stowarzyszeń, przenosząc je z kompetencji organów administracji do właściwości sądów powszechnych. Stosownie do jej art. 54, organy administracyjne miały obowiązek przekazania w terminie dwóch miesięcy od wejścia ustawy w życie rejestrów istniejących stowarzyszeń i związków stowarzyszeń oraz ich statutów właściwym terytorialnie sądom. Ustawa nie precyzowała wprawdzie co sąd ma z tymi przekazanymi materiałami zrobić, ale skoro stawał się wyłącznym organem rejestrowym, praktyka przyjmowała słusznie, że dane zawarte w dokumentach rejestrowych, prowadzonych dotychczas przez organ administracyjny, powinny zostać przeniesione odpowiednio do rejestru sądowego. W ten sposób powstawał nowy ich rejestr – stosownie do wymagań rejestru sądowego. Należy przy tym podkreślić, że czynności polegające na przetransponowaniu danych z rejestru administracyjnego do sądowego miały charakter czynności technicznych w tym sensie, że sąd nie wydawał postanowienia o dokonaniu wpisu, lecz dane były przenoszone do nowego rejestru przez sekretarza sądowego pod nadzorem sędziego. Zgodnie zaś z art. 52 ustawy, działające w dniu wejścia w życie stowarzyszenia zarejestrowane i stowarzyszenia wyższej użyteczności stają się stowarzyszeniami w rozumieniu jej przepisów, a ich statuty zachowują moc, z wyjątkiem postanowień sprzecznych z ustawą. Przepis ten utrzymywał podmiotowość prawną dotychczasowych stowarzyszeń, potwierdzając pogląd, że przeniesienie ich wpisu do nowego rejestru sądowego nie miało charakteru konstytutywnego, jak przy wpisywaniu stowarzyszenia nowo powstającego, tylko techniczno-porządkowy" ([...]). Choć zatem stwierdzenie nieważności decyzji Urzędu Wojewódzkiego w [...] Wydział [...] z [...] kwietnia 1950 r. o rozwiązaniu stowarzyszenia pod nazwą Związek [...] [...] w [...] ze skutkiem ex tunc mogło dać asumpt do teoretycznych rozważań o możliwości odzyskania osobowości prawnej w powyższym trybie, to bezspornym jest, że stowarzyszenie zarejestrowane w 2006 r. przeszło całą procedurę przewidzianą w ustawie dla zakładania nowego stowarzyszenia, co wyklucza możliwość przyjęcia, że doszło do przeniesienia wpisu do KRS w oparciu o art. 54 Prawa o stowarzyszeniach z 1989 r. Z drugiej jednak strony, mając na uwadze charakter stowarzyszenia jako osoby prawnej typu korporacyjnego, które zdolne było uprzednio (na podstawie Prawa o stowarzyszeniach z 1932 r.) oraz obecnie (na podstawie aktualnej ustawy prawo o stowarzyszeniach) do posiadania własnego majątku, a co się z tym wiąże do jego ochrony (art. 64 ust. 2 Konstytucji), nie można pod pewnymi warunkami wykluczyć, że do restytucji, która pozwala na uznanie interesu prawnego do ubiegania się o odzyskanie majątku może dojść także poprzez ponowną rejestrację stowarzyszenia. Jednak interes prawny do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji o przeznaczeniu majątku zlikwidowanego stowarzyszenia może mieć stowarzyszenie, które uzyskało osobowość prawną (poprzez wpis do KRS) nie tylko w oparciu o statut rozwiązanego (zlikwidowanego) stowarzyszenia, ale przede wszystkim o takim samym składzie osobowym co stowarzyszenie rozwiązane w drodze decyzji administracyjnej, a przynajmniej, jeśli w składzie osobowym "reaktywowanego" w ten sposób stowarzyszenia znajduje się minimalna dla możliwości funkcjonowania stowarzyszenia ([...] osób) liczba członków stowarzyszenia "rozwiązanego". Z uwagi na korporacyjny charakter stowarzyszenia jako osoby prawnej, właśnie skład osobowy stowarzyszenia jest głównym wyznacznikiem tożsamości (obok celów statutowych) ze stowarzyszeniem rozwiązanym w drodze decyzji administracyjnej, której nieważność została stwierdzona.
Po zapoznaniu się z sentencją i treścią uzasadnienia zaskarżonej decyzji z [...] czerwca 2020 r. i poprzedzającej ją decyzji z [...] stycznia 2019 r. oraz materiałem dowodowym zebranym w przedmiotowej sprawie, Sąd stwierdził, że nie naruszono przedstawionej zasady związania organu oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wynikającej z art. 153 p.p.s.a. Przede wszystkim Minister, mając na uwadze wytyczne NSA i WSA, uzupełnił materiał dowodowy kopię akt rejestrowych Związku [...] [...] w [...] wpisanego do Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem [...], które pozyskał z Sądu Rejonowego dla [...] w [...] [...] Wydziału [...] (tom [...] akt administracyjnych) oraz akt z wniosków A.L., R.A., S.N. i innych o ustanowienie kuratora sygn. akt [...], pozyskanych z [...] Wydziału [...] wskazanego Sądu, wraz z dołączonymi do nich aktami [...] (tom [...] akt administracyjnych). Analiza uzupełnionego w ten sposób materiału dowodowego, dokonana z uwzględnieniem wytycznych, w tym ocen prawnych zawartych w wyrokach sądów administracyjnych wydanych na tle sprawy niniejszej doprowadziła organ do konieczności wydania, na podstawie art. 105 § 1 w zw. z art. 28 K.p.a., decyzji o umorzeniu postępowania z uwagi na brak po stronie wnioskodawcy – Związku [...] [...] w [...] wpisanego do Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem [...] interesu prawnego w domaganiu się stwierdzenia nieważności decyzji o likwidacji stowarzyszenia, o przekazaniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] oraz o przekazaniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonych w [...] przy ul. [...] oraz [...].
Zdaniem Sądu, powyższe ustalenia organu są prawidłowe, bowiem z materiału dokumentacyjnego nie wynika, aby istniała tożsamość wnioskodawcy niniejszego postępowania nadzorczego (tj. Związku [...] [...] w [...] wpisanego do Krajowego Rejestru Sądowego w 2006 r.) i stowarzyszenia pod nazwą Związek [...] [...] w [...], rozwiązanego decyzją z [...] kwietnia 1950 r. Jak trafnie zauważył Minister, sposób przeprowadzenia "reaktywacji" ("restytucji") stowarzyszenia rozwiązanego w 1950 r. nasuwa szereg wątpliwości, które nie pozwalają na uznanie tożsamości podmiotowej ww. stowarzyszenia z obecnie działającym Związkiem [...] [...] w [...]. Jak przede wszystkim wynika z akt sprawy Statut Związku [...] [...] w [...] z 1926 r. przewidywał, że członkowie stowarzyszenia dzielą się na: członków uczestników (uczestnikiem mógł być każdy młodzieniec [...], pracujący w przemyśle, rękodziele czy uczęszczający do szkół przemysłowych lub rękodzielniczych), członków czynnych (zwyczajnych i nadzwyczajnych), członków wspierających, członków fundatorów i członków honorowych (§ 4 statutu). Władze Związku stanowiło: Walne Zgromadzenie, Zarząd Główny i Rada Naczelna (§ 7 statutu). Z kolei Walne Zgromadzenie stanowili wyłącznie członkowie czynni - członkowie zwyczajni i nadzwyczajni (§ 8 pkt 1 statutu), przy czym przyjęcia w poczet członków czynnych dokonywał Zarząd Główny Związku (§ 4 ust. B pkt 2 statutu), podczas gdy członkowie uczestnicy przyjmowani byli przez Sekretariat Związku (§ 4 ust. A lit. d) statutu). Pozostałe kategorie członków mogły także brać udział w Walnym Zgromadzeniu, ale wyłącznie w charakterze gości (§ 8 pkt 2 statutu). Zgodnie z § 4 ust. B lit. d) statutu "Członkowie czynni zwyczajni i nadzwyczajni posiadają prawo decydowania w sprawach działalności Związku, korzystania z czynnego i biernego prawa wyborczego, obejmowania wszelkich urzędów (...)". Z kolei zgodnie z § 8 pkt 3 lit. d) Walne Zgromadzenie "wybiera [...] radnych, z tego [...] członków czynnych zwyczajnych i [...] czynnych nadzwyczajnych do Zarządu Głównego (...)". Powyższe zapisy statutu, jak słusznie zauważył organ, dają podstawę do twierdzenia, że członkiem czynnym stowarzyszenia mogła być tylko osoba pełnoletnia, w przeciwnym bowiem wypadku nie mogłaby realizować w pełni posiadanego, zgodnie z § 4 ust. B lit. d) statutu, biernego prawa wyborczego. Potwierdzeniem powyższej interpretacji statutu jest brzmienie art. 2 Prawa o stowarzyszeniach z 1932 r., przy czym przewidziani w statucie Związku członkowie uczestnicy zdają się odpowiadać w swej istocie grupie osób określonej w ww. rozporządzeniu jako "młodzież nieszkolna".
Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy zauważyć należy, na co zwrócił również uwagę NSA w wydanym w niniejszej sprawie wyroku, że interes prawny do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji o przeznaczeniu majątku zlikwidowanego stowarzyszenia może mieć stowarzyszenie, które uzyskało osobowość prawną (poprzez wpis do Krajowego Rejestru Sądowego) nie tylko w oparciu o statut rozwiązanego (zlikwidowanego) stowarzyszenia, ale przede wszystkim o takim samym składzie osobowym co stowarzyszenie rozwiązane w drodze decyzji administracyjnej, a przynajmniej, jeśli w składzie osobowym "reaktywowanego" w ten sposób stowarzyszenia znajduje się minimalna dla możliwości funkcjonowania stowarzyszenia ([...] osób) liczba członków stowarzyszenia "rozwiązanego". Z uwagi na korporacyjny charakter stowarzyszenia jako osoby prawnej, właśnie skład osobowy stowarzyszenia jest głównym wyznacznikiem tożsamości (obok celów statutowych) ze stowarzyszeniem rozwiązanym w drodze decyzji administracyjnej, której nieważność została stwierdzona.
Jak natomiast wynika z akt niniejszej sprawy, ustanowiony dla stowarzyszenia kurator (por. postanowieniem Sądu Okręgowego w [...] z [...] lipca 2004 r. sygn. akt [...], podjął działania umożliwiające zwołanie Walnego Zgromadzenia członków stowarzyszenia i powołanie nowych władz (Zarząd). Jak wskazywał, informacje te uzyskiwał z Archiwum [...] w [...], Archiwum [...] w [...] oraz w Archiwum Państwowym w [...] oraz z kancelarii pełnomocnika wnioskodawcy. Powyższe czynności pozwoliły kuratorowi na przygotowanie listy adresowej członków stowarzyszenia, do których wystosowano pismo informujące o powołaniu kuratora i zapraszające do udziału w reaktywacji stowarzyszenia (por. sprawozdanie kuratora z [...] grudnia 2004 r. w aktach postępowania sądowego [...] oraz pisma skierowane do ustalonych [...] osób - k- [...] akt rejestrowych). W konsekwencji kurator wystosował do tak ustalonych członków stowarzyszenia zaproszenia do udziału w zwołanym na dzień [...] lutego 2005 r. Walnym Zgromadzeniu stowarzyszenia, przy czym w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dokumentów wskazujących na to, w jaki sposób ustalono krąg członków czynnych (i nie tylko) Związku [...] [...] w [...] wg stanu na koniec lat 40 XXw, a w oparciu o które przygotowano listę zaproszonych osób. Tym samym brak jest dowodów na okoliczność, że osoby wskazane na liście przedstawionej przez kuratora były na dzień rozwiązania stowarzyszenia jego członkami, a dodatkowo, czy osoby wskazane przez kuratora były, zgodnie ze statutem stowarzyszenia, członkami czynnymi (zwyczajnymi, bądź nadzwyczajnymi).
Wątpliwości budzi przy tym zarówno umieszczenie na liście potencjalnych członków stowarzyszenia ustalonych przez kuratora (k- [...] akt rejestrowych) osób, które nie żyły w tej dacie, jak i udział niektórych osób w Walnym Zgromadzeniu w dniu [...] lutego 2005 r., podczas którego powołano nowy Zarząd Główny składający się z [...] członków, zaś funkcję Prezesa powierzono L.P..
Po pierwsze zaproszenia na walne zgromadzenie wystosowane zostały nie tylko do kilku osób zmarłych, ale również do dwóch osób, których kurator nie ujął na liście członków stowarzyszenia na dzień [...] lutego 2005 r., tj. do J.R. i L.D.. Z kolei na Walnym Zgromadzeniu udział wziął W.D., który znów nie figurował na ww. liście i do którego nie skierowano zaproszenia, a który powziął, jak twierdzi, wiedzę o Walnym Zgromadzeniu z innych źródeł i uznając się za członka Stowarzyszenia wziął w nim udział. Protokół z powyższego Walnego Zgromadzenia znajduje się w aktach rejestrowych (tom [...] akt administracyjnych) i wynika z niego, że na zgromadzeniu stawiło się [...] osób, które podpisały listę obecności, w tym W.D. (por. k- [...] akt rejestrowych) oraz oświadczyły, że były członkami stowarzyszenia w dniu [...] kwietnia 1950 r. Powyższe nie świadczy jednak, że było to "członkostwo czynne", umożliwiające skuteczną restytucję rozwiązanego w 1950 r. stowarzyszenia.
Jak trafnie zauważył Minister, brak rzetelności w ustaleniu kręgu byłych członków Związku można wykazać na przykładzie K.W. i Q.D.. Pierwszy z ww., jak wynika z danych zawartych w Krajowym Rejestrze Sądowym, urodził się w dniu [...] lutego 1932 r., co oznacza, że w poczet członków czynnych mógł być przyjęty najwcześniej [...] lutego 1950 r., a więc w okresie, gdy dla Związku był już powołany kurator z uwagi na "brak zarządu zdolnego do działań prawnych". Trudno natomiast przyjąć, że kurator, w szczególności ustanowiony w ówcześnie panujących realiach, wykonując czynności Zarządu Głównego Związku przyjmował nowych członków. Druga zaś z wymienionych osób urodziła się w 1933 r., co tym bardziej stawia jej członkostwo w Związku pod znakiem zapytania. Podobnie rzecz się ma z F.W., który urodził się w 1924 r., jednak w toku postępowania przed Sądem Rejonowym dla [...] w [...] oświadczył, że był członkiem stowarzyszenia od 1937 r., a więc nabył członkostwo już w wieku [...] lat. Na liście członków Związku na dzień [...] lutego 2005 r. umieszczono również H.W., S.J., K.J., B.S., od których zawiadomienia wróciły niepodjęte z adnotacją doręczyciela "nie żyje". Ponadto z ustaloną przez kuratora listą i liczbą członków Związku wg stanu na dzień [...] lutego 2005 r. nie korespondują dane zawarte w oświadczeniu R.A. skierowanym w piśmie z [...] stycznia 2001 r. do Sądu Rejonowego dla [...] w [...] [...] Wydziału [...] w sprawie o sygn. akt [...], zgodnie z którymi ówczesna liczba członków Stowarzyszenia ("w wieku starczym", 80-90 lat) wynosiła około [...] osób. Jest to więc istotna różnica z ustaloną przez kuratora w 2005 r. liczbą [...] członków ([...] na liście, a dodatkowo nie wymienieni na niej: J.R., L.D. i W.D.). Zgodzić się przy tym należy z organem, że w poczet członków czynnych stowarzyszenia nie sposób zaliczyć osób, które zamieszkiwały w bursie prowadzonej przez Związek przed rozwiązaniem, lecz formalnie takimi członkami nigdy się nie stały (z uwagi na swój wiek mogły co najwyżej być członkami uczestnikami). Jak już bowiem wskazano powyżej, ze statutu stowarzyszenia jasno wynikało, że członków uczestników przyjmował Sekretariat Związku, zaś członków czynnych - Zarząd Główny Związku, a więc tylko w tym przypadku był to organ statutowy stowarzyszenia (§ 4 ust. B lit. c) ppkt 2 statutu). Z kolei S.N. oświadczył, że był członkiem Stowarzyszenia od końca lat 20, podczas gdy urodził się w 1921 r. Osoby te figurowały później na liście członków Stowarzyszenia sporządzonej przez kuratora wg stanu na dzień [...] lutego 2005 r. i brały udział w zwołanym przez kuratora Walnym Zgromadzeniu. Powyższe istotne nieścisłości poddają w wątpliwość wiarygodność ich oświadczeń, w szczególności w sytuacji konieczności ustalenia czynnych członków stowarzyszenia. Okoliczności te mogą wskazywać na co najwyżej uczestnictwo w charakterze członka uczestnika. Członkostwo F.W. w stowarzyszeniu kwestionował również w toku postępowania przed Sądem Rejonowym dla [...] w [...] prowadzonego w sprawie pod sygn. akt [...] R.A.. Ta sama osoba na etapie postępowania administracyjnego toczącego się w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji z [...] kwietnia 1950 r. sygn. akt: [...] o rozwiązaniu stowarzyszenia, w piśmie z [...] marca 2001 r. skierowanym do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji kwestionowała także członkostwo: A.C., J.J., L.P. oraz F.W.. Podobnie w odpowiedzi na apelację złożonej w dniu [...] lipca 2001 r. w sprawie przed Sądem Rejonowym dla [...] w [...] o sygn. akt [...] [...] (sygn. akt [...] w [...] [...]), ww. zanegował członkostwo: L.P., S.M., S.M. i A.C.. Co istotne R.A. był w latach 90 XX w. dyrektorem biura Związku [...], który nawiązując do tradycji rozwiązanego w 1950 r. Związku [...] przez wiele lat uzurpował sobie prawo do następstwa prawnego, w tym także spuścizny majątkowej po rozwiązanym w 1950 r. stowarzyszeniu. Pełniona funkcja i dostęp do dokumentów związanych ze zlikwidowanym stowarzyszeniem, bezpośredni kontakt z byłymi członkami stowarzyszenia, a także z osobami, które wprawdzie nie były członkami, lecz przez następne lata po rozwiązaniu Związku kultywowały jego tradycje, nakazują uwzględnić prezentowane przez niego na przestrzeni lat w toku postępowań sądowych i administracyjnych stanowiska.
Biorąc pod uwagę powyższe zauważyć należy, że warunkiem ważności uchwał podjętych na Walnym Zgromadzeniu członków jest jego prawidłowe zwołanie i obecność na nim wymaganej liczby członków. W przeciwnym razie zebranie nie stanowi Walnego Zgromadzenia członków stowarzyszenia, a podjęte uchwały należy uznać za nieistniejące. Z brzmienia Statutu (§ 4) wynika, że członkiem Związku można było zostać najpóźniej do [...] kwietnia 1950 r. (nawet pomijając wcześniejsze powołanie kuratora dla stowarzyszenia wobec braku Zarządu), czyli do daty jego rozwiązania. Również tylko tzw. "czynni członkowie zwyczajni i nadzwyczajni" mogli brać udział w głosowaniu nad uchwałami. Z akt zgromadzonych w toku postępowania (pomijając także wskazywane powyżej wątpliwości odnoszące się do kwestii sporządzenia przez kuratora listy członków, doręczenia zawiadomienia o Walnym Zgromadzeniu osobom zmarłym oraz nieujętym na tejże liście), zauważyć należy, że w konsekwencji tych zawiadomień wolę dalszego uczestnictwa (kontynuowania przynależności na zasadzie dobrowolności w stowarzyszeniu) wyraziło tylko [...] osób ([...] uczestników Walnego Zgromadzenia z [...] lutego 2005 r. i T.N., który złożył pisemne oświadczenie). Powyższe nie oznacza przy tym, że wszystkie z ww. osób były w rzeczywistości "członkami czynnymi" stowarzyszenia wg stanu na dzień jego rozwiązania w 1950 r., o czym wspomniano już powyżej.
Wskazane okoliczności, jak trafnie zauważył organ potwierdzają natomiast, że lista członków Związku przygotowana przez kuratora wg stanu na dzień [...] lutego 2005 r. nie jest wiarygodna, obejmując osoby nieżyjące, jak również osoby nie będące członkami Związku w chwili jego rozwiązania (osoby co do których istnieją istotne wątpliwości w zakresie ich członkostwa w Związku). Skarżący nie przedłożył przy tym żadnego dowodu na okoliczność, jakie osoby faktycznie były członkami czynnymi stowarzyszenia (tj. powołanymi przez Zarząd Główny) według stanu na koniec lat 40 XXw. Ponadto w zwołanym Walnym Zgromadzeniu wzięło udział jedynie [...] członków stowarzyszenia będących jego członkami na dzień rozwiązania, a więc nie sposób uznać tożsamości osobowej obecnego Związku [...] pod wezwaniem [...] w [...] ze stowarzyszeniem rozwiązanym decyzją z [...] kwietnia 1950 r. Tak w przypadku Prawa o stowarzyszeniach z 1932 r. (art. 19) jak i Prawa o stowarzyszeniach z 1989 r. (art. 9 według stanu na dzień [...] lutego 2005 r.) minimalna liczba członków stowarzyszenia dla jego rejestracji wynosiła [...] osób. Skoro zatem w Walnym Zgromadzeniu w dniu [...] lutego 2005 r. wzięło udział [...] osób, a dodatkowo brak jest dowodów na okoliczność, że wszystkie z nich były członkami czynnymi stowarzyszenia, to tym samym uznać należało, że brak jest tożsamości wnioskodawcy i stowarzyszenia.
Powyższe , jak prawidłowo uznał organ, skutkowało umorzeniem postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] maja 1952 r., z [...] listopada 1952 r., z [...] października 1952 r. na podstawie art. 105 § 1 K.p.a., natomiast w odniesieniu do decyzji z [...] sierpnia 1961 r. na podstawie art. 105 § 2 k.p.a., z uwagi na cofnięcie przez wnioskodawcę wniosku w tym zakresie. Z przyczyn wskazanych powyższej za niezasadne uznać należy zarzuty skargi nr [...], nr [...], nr [...] skargi, zmierzające w istocie do zakwestionowania stanowiska, że skarżącemu nie przysługuje interes prawny w kwestionowaniu w trybie nadzoru decyzji o likwidacji stowarzyszenia oraz decyzji o przejęciu jego majątku.
Odnosząc się do zarzutu skargi nr [...], wskazać należy, że zgodnie z art. 157 § 2 K.p.a. postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Obowiązkiem organu nadzoru jest więc w pierwszej kolejności zbadanie, czy wniosek pochodzi od podmiotu mającego przymiot strony. W ogóle nie podlega zaś sądowej kontroli brak wszczęcia postępowania nadzorczego z urzędu. Stwierdzenie przez organ braku podstaw do wszczęcia z urzędu postępowania nadzorczego nie następuje w formie postanowienia, a składającemu takie żądanie nie przysługują żadne środki procesowe zmierzające do zmuszenia organu do podjęcia żądanych przez niego działań (por. wyrok NSA z 28 listopada 2018 r. sygn. akt II OSK 5/17). Wszczęcie postępowania z urzędu - w tym w przedmiocie stwierdzenia nieważności jest prawem organu i żaden z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego nie daje możliwości wyegzekwowania od organu inicjatywy w tym zakresie. Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie była natomiast wyłącznie decyzja o umorzeniu postępowania administracyjnego ze względu na ustalenie, że skarżącemu nie przysługuje przymiot strony w tym postępowaniu.
Niezasadny jest również zarzut nr [...] i nr [...] skargi. Stawiając ten zarzut skarżący całkowicie pomija, że organ związany był w niniejszej sprawie, na mocy art. 153 p.p.s.a., wydanym przez NSA wyrokiem z 9 lipca 2015 r. sygn. akt I OSK 2430/13 oraz wydanym przez WSA wyrokiem z 18 grudnia 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 1754/15. Jak wskazuje się w piśmiennictwie (J.P. Tarno, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Wyd. Prawnicze, Warszawa 2004, str. 223), ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu administracyjnego jest wiążąca w sprawie dla tego sądu oraz organu administracji państwowej zarówno wówczas, gdy dotyczy zastosowania przepisów prawa materialnego, jak również przepisów postępowania administracyjnego. Oznacza to, że organ administracji jest obowiązany rozpatrzyć sprawę ponownie, stosując się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach, a tym bardziej w orzeczeniach organów administracyjnych wydanych w innych sprawach. W konsekwencji zarzut skargi odnoszący się do naruszenia art. 365 § 1 K.p.c. w zw. z art. 30 ust. 1-2 i art. 31 ust. 1 Prawa o stowarzyszeniach z 1989 r. w zw. z art. 6 K.p.a., jak również art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a., nie może zostać uwzględniony. W niniejszej sprawie nie podlegało ocenie, czy skarżący związek został prawidłowo zarejestrowany przez Krajowy Rejestr Sądowy, ale okoliczność, czy zarejestrowany Związek jest tożsamy ze stowarzyszeniem rozwiązanym w 1950 r.
Niezasadny jest także zarzut nr [...] dotyczący nieprzeprowadzenia rozprawy administracyjnej w sprawie. Skarżący na każdym etapie postępowania miał bowiem możliwość składania wniosków dowodowych oraz przedstawiania swojego stanowiska, jak również zapoznawania się z zebranym materiałem dowodowym.
Z uwagi na umorzenie postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie, bez wpływu na wynik sprawy jest również zarzut nr [...] dotyczący naruszenia art. 156 § 2 K.p.a. w zw. z art. 1 ust. 1 ustawy z 20 lipca 2018 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów w zw. z art. 153 p.p.s.a. przez przyjęcie, że decyzja z [...] listopada 1952 r. o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości Związku położonej w [...] przy ul. [...] (dawniej: ul. [...]) wywołała nieodwracalne skutki prawne. Kwestię zaistnienia nieodwracalnych skutków prawnych rozważa się jedynie w decyzji wydanej na podstawie art. 156 K.p.a. W niniejszej natomiast sprawie sytuacja taka nie miała miejsca.
W związku z tym uznać należy, że analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego i ocena podniesionych przez skarżącego zarzutów prowadzą do przekonania, że brak jest podstaw do podważenia legalności zaskarżonej decyzji i wskazują na bezzasadność skargi. Organy orzekające w sprawie wnikliwie i wszechstronnie rozpatrzyły stan faktyczny sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a.), szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi kierowały się przy rozstrzyganiu tej sprawy oraz uzasadniły swoje orzeczenie (art. 107 § 1 i 3 K.p.a.), stosując się przy tym do wytycznych zawartych w uzasadnieniach wyroków NSA z 9 lipca 2015 r. sygn. akt I OSK 2430/13 oraz WSA z 18 grudnia 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 1754/15.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym miało miejsce w związku zobowiązywaniem stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19. Zgodnie bowiem z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.) przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a brak jest możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Taka zaś sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, bowiem rozpoznanie sprawy stało się konieczne z uwagi na datę wpływu skargi do sądu i dotychczasowy okres oczekiwania stron na zakończenie postępowania sądowego. Brak było jednocześnie możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.