I SA/Wa 1874/21

I SA/Wa 1874/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2025-09-29
Data wpływu
2021-08-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Jolanta Dargas /przewodniczący sprawozdawca/
Magdalena Durzyńska
Anna Falkiewicz-Kluj
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I OZ 53/23 - Postanowienie NSA z 2023-03-28
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok z art. 179a ustawy PoPPSA
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151, art. 206
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.), sędzia WSA Magdalena Durzyńska, sędzia WSA Anna Falkiewicz- Kluj, Protokolant referent stażysta Magdalena Matusik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 września 2025 r. sprawy ze skargi kasacyjnej R. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 czerwca 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 1874/21 w sprawie skargi na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 14 czerwca 2021 r. nr DAP-WOSR-7280-56/2021/AP w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 czerwca 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 1874/21; 2. oddala skargę; 3. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 14 czerwca 2021 r. nr DAP-WOSR-7280-56/2021/AP Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 12 lutego 2021 r., Nr 1, znak: WS-VIII.7541.1.9.2020.TG, odmawiającą R. K., A. K., Z. K., M. K. oraz D. J. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez małżonków R. i K. Z. nieruchomości położonych w [...], gmina [...], powiat [...], województwo lwowskie, poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
Minister jak i Wojewoda uznali, że właściciele nieruchomości pozostawionej
w [...] nie pozostawili tej nieruchomości w ramach układów i umów, o których mowa w art. 1 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Zebrany w sprawie materiał dowodowy zdaniem Ministra nie pozwala również uznać, że zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. właściciele pozostawionej nieruchomości są osobami, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Skargę na decyzję Ministra do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego
w Warszawie wniósł R. K.
Wyrokiem z dnia 5 czerwca 2023 r. skarga została oddalona.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł R. K.
W toku postępowania międzyinstancyjnego okazało się, że przed wydaniem wyroku, [...] grudnia 2022 r. zmarła Z. K., na dowód czego przedstawiono zaświadczenie o zgonie i poświadczenie pokrewieństwa. Z Europejskiego poświadczenia spadkowego wynika, że spadkobiercami Z. K. są: T. M., E. M. i C. M. Osoby te nie brały udziału w sprawie.
Zgodnie z art. 179 a p.p.s.a. jeżeli przed przedstawieniem skargi Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu sąd pierwszej instancji stwierdzi, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania albo podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, uchyla zaskarżony wyrok lub postanowienie rozstrzygając wniosek strony także o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego i na tym samym posiedzeniu ponownie rozpoznaje sprawę. Od wydanego orzeczenia przysługuje skarga kasacyjna.
Zgodnie z art. 183 § 2 p.p.s.a. nieważność postępowania zachodzi
m.in. gdy strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej Zdolność sądowa podmiotów postępowania sądowoadministracyjnego jest bezwzględną przesłanką procesową od której zależy możliwość dalszego prowadzenia postępowania z udziałem konkretnego podmiotu. Utrata zdolności sądowej przez osobę fizyczną następuje
z momentem jej śmierci, co wynika z art. 8 § 1 ustawy z 20 kwietnia 1964 r. kodeks cywilny (2022.1360 t.j.). Skierowanie rozstrzygnięcia do osoby zmarłej wywołuje konieczność jego wyeliminowania z obrotu prawnego z przyczyn o jakiej mowa w art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Nie ma przy tym znaczenia czy Sąd miał wiedzę o tym czy dana osoba żyje.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
na podstawie art. 179a p.p.s.a. w zw. z art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w pkt
1 sentencji orzeczenia (uchylił wyrok).
W związku z tym Sąd przystąpił do ponownej kontroli legalności zaskarżonej decyzji i uznał, że skarga nie jest zasadna. Przy czym Sąd w niniejszym uzasadnieniu nie przywołuje szczegółowych ustaleń organu ani skargi z uwagi na to, że zostały one szczegółowo wskazane w poprzednim wyroku i z oczywistych wzglądów ich treść nie uległa zmianie.
Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 14 czerwca 2021 r. nr DAP-WOSR-7280-56/2021/AP utrzymująca w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 12 lutego 2021 r., Nr 1, znak: WS-VIII.7541.1.9.2020.TG, odmawiającą R. K., A. K., Z. K., M. K. oraz D. J. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez małżonków R. i K. Z. nieruchomości położonych w [...], gmina [...], powiat [...], województwo lwowskie, poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
Na wstępie wskazać należy, że sprawa niniejsza była przedmiotem rozstrzygnięcia zarówno przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
jak i Naczelny Sąd Administracyjny.
WSA w prawomocnym wyroku z dnia 3 czerwca 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 2134/13 oddalając skargę na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia 13 lipca 2013 r. uchylającą decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 24 maja 2013 r. w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty wskazał, że w niniejszej sprawie zachodzi konieczność ustalenia wszystkich stron postępowania, co w niniejszej sprawie nie nastąpiło, a ponadto konieczność ustalenia zakresu prowadzenia działalności gospodarczej przez R. Z. i jej podstaw prawnych tj. wpisów w rejestrze handlowym, okoliczności czy nieruchomość pozostawiona została ewentualnie wniesiona aportem do spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 września 2016 r. sygn. akt
I OSK 2421/14 oddalając skargę kasacyjną od powyższego wyroku stwierdził, że wyrok Sądu I instancji pomimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu, gdyż decyzję organu I instancji należało wyeliminować z obrotu prawnego. Przede wszystkim Sąd podzielił stanowisko Sądu I instancji co zakresu podmiotowego niniejszej sprawy uznając, że w sprawie dochodzenia prawa do rekompensaty jest jedna sprawa administracyjna w tym przedmiocie i jeden stosunek materialnoprawny.
Jednocześnie Sąd wbrew stanowisku Sądu I instancji uznał, że strona wykazała, że przed przejęciem spółki przez okupanta właścicielami nieruchomości byli R.
i K. Z. Sąd wskazał również, że w sprawie wykazane zostało,
że małżonkowie Z. opuścili majątek przed wkroczeniem Armii Czerwonej do Polski we wrześniu 1939 r. Innych ocen przedmiotowy wyrok nie zawiera.
Tak więc NSA dokonał oceny tylko wyżej wymienionych okoliczności i w tym zakresie zgodnie z treścią art. 170 p.p.s.a. jest on wiążący zarówno dla sądu obecnie orzekającego jak i organów administracji oraz stron postępowania.
Organ I instancji ustalił zakres podmiotowy sprawy zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym w powołanych wyrokach, a ponadto dokonał szczegółowych ustaleń dotyczących nieruchomości w [...] prawidłowo odmawiając skarżącym prawa do rekompensaty.
Przede wszystkim organ ustalił, że po zakończeniu II wojny światowej [...] pozostał przy Polsce i wszedł w skład powiatu [...] w województwie lubelskim. Dopiero na podstawie umowy pomiędzy Rzeczpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych
z dnia 15 lutego 1951 r. Rzeczypospolita Polska odstąpiła obszar [...] ZSRR.
Zgodnie art. 1 ust. 1a ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. prawo do rekompensaty przysługuje również osobom, które pozostawiły nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z umową z 1951 r. Przy czym Sąd
w obecnym składzie podziela pogląd wyrażony przywołanym przez organ wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 marca 2011 r.,
sygn. akt I SA/Wa 1695/10, zgodnie z którym art. 1 ust. 1a ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. stwierdza, że osobom które "pozostawiły nieruchomości" poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, z powodów określonych w tym przepisie, przysługuje prawo do rekompensaty, jeżeli w dniu podpisania umowy z 1951 r. były właścicielami tych nieruchomości. Jak zasadnie podniosły organy ocena wpływu odłączenia [...] od terytorium Polski dopiero na podstawie umowy z 1951 r., na spełnianie przesłanek warunkujących potwierdzenie prawa do rekompensaty, nie była w ogóle przedmiotem ustaleń dokonanych przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku wydanym
na gruncie niniejszej sprawy.
Wbrew zarzutom skargi Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził,
że małżonkowie Z. pozostawili przedmiotową nieruchomość w rozumieniu przepisów ustawy zabużańskiej, a jedynie, że opuścili ją przed wkroczeniem Armii Czerwonej do Polski we wrześniu 1939 r., która to okoliczność nie jest kwestionowana.
Z przepisów art. 1 i 2 ustawy o prawie do rekompensaty wynika, że prawo to przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli był on w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim
i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Rekonstrukcja normy prawnej zawartej w art. 1 ustawy wskazuje, że podstawą nabycia prawa do rekompensaty może być zarówno opuszczenie przedwojennych granic Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie enumeratywnie wymienionych umów międzynarodowych (ust. 1, ust. 1a), jak i inne okoliczności związane z wojną rozpoczętą w 1939 r. (ust. 2). O ile powód opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest ustawową przesłanką uzyskania rekompensaty, co wynika wprost z art. 2 pkt
1 ustawy o prawie do rekompensaty, to jednak ustawa nie ogranicza prawa do rekompensaty jedynie do osoby, która w dniu wybuchu wojny była właścicielem opuszczonej nieruchomości. Ustawodawca jednoznacznie wskazał w art. 2 ustawy,
że prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie jedynie następujące wymogi:
- był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu wymienionych w tym artykule przepisów oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić,
- posiada obywatelstwo polskie.
Oznacza to, że przepisu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie zawiera wyrażonego wprost warunku, aby
w dniu 1 września 1939 r. dana osoba była właścicielem pozostawionej nieruchomości.
Jak słusznie również podniosły organy orzekające, zgodnie z art. 2 ust.
1 pkt e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13) na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Wszystkie nieruchomości ziemskie, wymienione w punktach b, c, d i e, części pierwszej niniejszego artykułu przechodzą bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia w całości, na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele, wskazane w art. 1, tj. na cele reformy rolnej.
Z wyciągu z arkusza posiadłości gruntowej Ip. 98 wynika, iż powierzchnia majątku ziemskiego w [...], objętego liczbą karty księgi gruntowej Tab. 413, należącego do R. i K. Z. wynosiła łącznie, według stanu na dzień 20 października 1935 r. 352,6052 ha w tym: 269,0684 ha roli, 19,9889 ha łąk, 4,8282 ha ogrodów, 6,9096 ha pastwisk, 47,6481 ha lasów, 0,2737 ha jezior, moczarów i stawów, 2,9624 ha gruntów podbudowlanych oraz 0,9259 ha nieurodzajnych powierzchni. Zestawiając powierzchnię majątku w [...] z treścią art. 2 ust. 1 pkt e) dekretu z dnia 6 września 1944 r. organy zasadnie uznały, że nieruchomości ziemskie wchodzące w skład tego majątku przeszły na własność Skarbu Państwa, w szczególności biorąc pod uwagę, że z protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia 8 kwietnia 1948 r. dotyczącego przejęcia majątku [...], położonego w gminie [...], w powiecie [...], w województwie lubelskim, wynika że majątek ten
o ówczesnej ogólnej powierzchni 236,30 ha przeszedł w Zarząd Państwowych Nieruchomości Ziemskich.
Wobec powyższego należy stwierdzić, że organy orzekające zasadnie uznały,
iż w wyniku reformy rolnej R. Z. i K. Z. utracili prawo własności nieruchomości w [...], która w latach 1939-1951 była położona w gminie [...], tj. na terenie RP, a dopiero w 1951 r. została włączona do ZSRR.
Reasumując, należy uznać jak to słusznie uczyniły organy, iż właściciele nieruchomości w [...] nie pozostawili tej nieruchomości w ramach układów
i umów o których mowa w art. 1 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Nie pozostawili też przedmiotowej nieruchomości na byłym terytorium Polski na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. , gdyż opuścili
ją przemieszczając się w granicach Państwa Polskiego z [...] do Warszawy. Prawo własności tejże nieruchomości położonej w [...] R. i K. Z. utracili jak słusznie podniósł Minister na skutek reformy rolnej PKWN. Nie zostały zatem spełnione przesłanki określone w art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., bowiem ustawa nie przewiduje rekompensaty za utratę prawa własności w wyniku działań władz Polski.
Odnosząc się do zarzutu dotyczącego wystąpienia podstawy do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji wobec jej skierowania do osoby nie będącej stroną
tj. D. J., Sąd nie podzielił stanowiska skarżących w tej kwestii z uwagi na to, że ma ona marginalne znaczenie w niniejszej sprawie, zważywszy na fakt niespełnienia przez poprzedników prawnych skarżących przesłanek ustawowych uzasadniających potwierdzenie prawa do rekompensaty, o czym była mowa wyżej. Ponadto zaś w niniejszym postępowaniu brali udział spadkobiercy K. Z.
O wadzie kwalifikowanej z art. 156 par. 1 pkt 4 k.p.a. można zaś mówić wówczas, gdy decyzję skierowano do osoby, która w ogóle nie może być stroną, nie zaś do osoby, co do której można różnie oceniać, czy rzeczywiście trafnie uznano,
że powinna być adresatem decyzji. W kwestii czy w przypadku śmierci osoby wskazanej jako uprawnionej do rekompensaty prawo to powraca do osoby wskazującej stanowiska sądów są różne. Np. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2016 r. sygn. akt I OSK 2025/14 Sąd stwierdził, że prawo do rekompensaty jest prawem publicznoprawnym, powstającym po stronie spadkobiercy nie z mocy faktu samego spadkobrania a na podstawie przepisów ustawy zabużańskiej, a więc nie jest prawem cywilnym, objętym dyspozycją art. 922 par. 1 kc i z tego względu nie wchodzi
w skład spadku. Odmienny pogląd wyraził Wojewódzki Sąd Administracyjny
w Warszawie w prawomocnym wyroku z dnia 21 stycznia 2021 r. sygn. akt
I SA/Wa 2589/20. Wobec czego Sąd uznał powyższy zarzut za chybiony.
Również pozostałe zarzuty skargi Sąd uznał za chybione. W rozpoznawanej sprawie nie doszło bowiem do naruszenia wskazanych w skardze zarówno przepisów prawa procesowego jak i materialnego, czy też przepisów rangi konstytucyjnej. Dekret
o przeprowadzeniu reformy rolnej do chwili obecnej nie został uchylony i pozostaje
w obrocie prawnym.
Organy orzekające w sposób wnikliwy przeprowadziły postepowanie wyjaśniające, dokonały prawidłowej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, czemu dały wyraz w uzasadnieniach decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 par. 3 k.p.a.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w pkt 2 sentencji.
O odstąpieniu od zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 206 p.p.s.a. (pkt 3 sentencji).