I SA/Wa 1874/21

I SA/Wa 1874/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-06-05
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2021-08-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Jolanta Dargas /przewodniczący sprawozdawca/
Magdalena Durzyńska
Mateusz Rogala
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne
Broń i materiały wybuchowe
Gospodarka mieniem
Sygn. powiązane
I OZ 53/23 - Postanowienie NSA z 2023-03-28
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.), sędzia WSA Magdalena Durzyńska, asesor WSA Mateusz Rogala, Protokolant starszy referent Aleksandra Cymerska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 14 czerwca 2021 r. nr DAP-WOSR-7280-56/2021/AP w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 14 czerwca 2021 r. nr DAP-WOSR-7280-56/2021/AP Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 12 lutego 2021 r. nr 1 w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty.
W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:
Wnioskiem z dnia 20 grudnia 1991 r. K. Z. "działając w imieniu swoim własnym i uprawnionych osób" zwróciła się do Urzędu Rejonowego w K. o przyznanie odszkodowania za mienie pozostawione za granicą. Prezydent Miasta K. postanowieniem z dnia 29 grudnia 2004 r., znak: [...], przekazał wniosek K. Z. zgodnie z właściwością Wojewodzie Mazowieckiemu [k. 29].
Wnioskiem z dnia 18 września 2008 r. K. Z. zwróciła się do Wojewody Mazowieckiego o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez jej matkę K. Z. nieruchomości "fabryka [...] i majątek L., powiat S., przed wojną województwo [...]" [k.39].
W rozpatrywanej sprawie został zgromadzony m. in. następujący materiał dowodowy:
1. Dowody dotyczące nieruchomości w L., gmina W., powiat s., województwo [...]:
• "Odpis poświadczony z rejestru handlowego dział [...]. Nr [...]" wydany przez Sąd Okręgowy w Z. Wydział Cywilny. Z odpisu tego wynika, że podczas ponownej rejestracji spółki w sierpniu 1940 r.: "Kapitał zakładowy wynosi 305 000 zł podzielony na 305 udziałów po 1000 zł każdy całkowicie gotówką wpłacony". Odpis ten został wydany niemieckiemu zarządowi firmy L. w dniu 10 lutego 1944 r. Zgodnie z tym odpisem w dniu 8 października 1942 r. doszło do kolejnej zmiany danych rejestrowych, tak w zakresie kapitału, jak i zarządu. Z wpisu dokonanego w dniu 21 kwietnia 1943 r. wynika, że spółka została przejęta przez okupanta, zaś powiernikiem firmy został
z dniem 1 marca 1943 r. F. M. [k. 280];
• wyciąg hipoteczny L. ks. zam. [...] stanu majątkowego własności i ciężarów majętności "L." obj. wyk. hip. L. [...] ks. gr. dla większych posiadłości. Z dokumentu tego wynika: 1) nabycie prawa własności nieruchomości przez R. i K. Z. na podstawie kontraktu kupna-sprzedaży z dnia 11 września 1919 r., 2) na datę 12 sierpnia 1930 r. stan ten nie uległ zmianie, 3) zgodność wyciągu hipotecznego L. ks. zam. [...] na datę 13 czerwca 1940 r. zaświadczona przez notariusza J. J. [k. 59];
• wyciąg z arkusza posiadłości gruntowej w gminie L., liczba karty księgi gruntowej Tab. [...] z dnia 20 października 1935 r., zgodnie z którym R. Z. i K. z domu K. byli właścicielami tego mienia po 1/2 części, wielkość posiadanych gruntów w gminie L. wynosiła 352 ha 60 a 52 m2 [k. 67];
• umowa spółki z dnia 7 stycznia 1935 r. "Zakłady Przemysłowe R. Z. w L. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością" [k. 258];
• "Odpis poświadczony z Rejestru handlowego [...]" wydany przez Sąd Okręgowy we L. jako Sąd Rejestrowy [...] z dnia 24 grudnia 1938 r. [k. 113];
• oświadczenie świadka K. B. z dnia 3 lipca 1962 r. [k. 288];
• oświadczenie świadka A. U. z dnia 29 kwietnia 2010 r. oraz oświadczenie świadka M. J. z dnia 23 czerwca 2010 r., w których wskazano m. in., że R. i K. Z. byli obywatelami polskimi, w dniu 1 września 1939 r. zamieszkiwali w L., powiat S., województwo [...], opuścili swój majątek tuż przed wkroczeniem wojsk radzieckich do L. [k. 185, k. 191];
• oświadczenie K. Z. z dnia 30 grudnia 2009 r., zgodnie z którym "Rodzice moi K. i R. Z., wraz ze mną i moimi siostrami, uciekli do Warszawy po wtargnięciu Armii Czerwonej do Polski Kupili w listopadzie 1939 roku mieszkanie na ul. [...], które wymienili na większe w grudniu 1939 roku na ul. [...]. Tu mieszkaliśmy do aresztowania przez Gestapo, czyli do 30 grudnia 1942 roku." [k. 153];
• plan sytuacyjny "L. Zakł. Roi. Przem. R. Z." z dnia 31 sierpnia 1940 r. [k. 4];
• kopia pierwszej strony cennika "L. Zakłady Rolniczo-Przemysłowe R. Z. S.A.", cennik jest ważny od dnia 10 stycznia 1937 r., pod zamieszczoną tam fotografią widnieje opis "Dwór w L. - Siedziba Dyrekcji Zakładów", poniżej zapis "Wyrób [...]," [k. 5];
• "ocena przybliżona majątku ziemskiego w L. powiat S. województwo [...], do r. 1950 na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, następnie zaanektowanego w ramach korekty granic przez Związek Radziecki" z dnia 30 listopada 1990 r., wykonana na zlecenie wnioskodawczyni przez biegłego sądowego [k. 20];
• przekazane przez Archiwum Państwowe w L. uwierzytelnione kopie dokumentów (protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia 8 kwietnia 1948 r. i pism datowanych od dnia 24 marca 1949 r. do dnia 24 sierpnia 1949 r.) dotyczących majątku L., wykonane na podstawie zespołu akt nr [...] - Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. [1919-1949] 1950-1973 [1974-1991] Wydział Rolnictwa i Leśnictwa sygn. [...] Akta Majątku L., powiat H. przejętego na rzecz Skarbu Państwa w trybie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. R.P. Nr 3 poz. 13 z 1945 r.) [k. 533].
2. Dowody dotyczące postępowań spadkowych:
• odpis prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla K.- [...] w K. z dnia 7 sierpnia 1991 r., sygn. akt [...], zgodnie z którym spadek po R. Z. zmarłym w dniu [...] maja 1946 r. w W., na podstawie ustawy nabyli: wdowa K. Z. w 4/16 części oraz dzieci: K. Z., M. K., S. Z. oraz W. Z., po 3/16 części z wyłączeniem przedmiotów wchodzących w skład wspólnoty małżeńskiej, które na podstawie ustawy nabyły ww. dzieci po 1/4 części; zgodnie z ww. postanowieniem spadek po K. Z. z domu K. zmarłej w dniu
[...] czerwca 1980 r. w L. ([...]), na podstawie ustawy nabyły dzieci: K. Z., M. K., S. Z. oraz W. Z., po 1/4 części [k. 61];
• odpis prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla W. z dnia 5 lipca 2011 r., sygn. akt [...], zgodnie z którym spadek po W. Z. zmarłym w dniu [...] grudnia 1994 r. w K., ostatnio stale tam zamieszkałym na podstawie ustawy nabyli: brat S. Z., siostra M. K. oraz siostra K. Z., po 1/3 części każde z nich [k. 218];
• odpis prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla K.- [...] w K. z dnia 21 sierpnia 1996 r., sygn. akt [...], zgodnie z którym spadek po S. Z. zmarłym w dniu [...] maja 1996 r. w K., ostatnio zamieszkałym w K., na podstawie ustawy nabyły: żona A. Z. w 1/2 części oraz siostry K. Z. i M. K., po 1/4 części każda z nich [k. 233];
• odpis prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla W. z dnia 20 marca 2001 r., sygn. akt [...], zgodnie z którym spadek po M. K. zmarłej w dniu [...] kwietnia 1999 r. w L. ([...]), na podstawie ustawy nabyli: mąż B. K. w 4/16 części oraz dzieci: A. K., Z. K., M. K. oraz R. K., po 3/16 części [k. 62];
• postanowienie Sądu Rejonowego dla K.- [...] w K., z dnia 10 grudnia 2004 r., sygn. akt [...], zgodnie z którym spadek po A. Z., zmarłej w dniu [...] czerwca 2004 r. w K. na podstawie testamentu notarialnego z dnia 23 stycznia 2001 r. nabyła w całości D. J. [k. 240];
• postanowienie Sądu Rejonowego dla W. w W. z dnia 23 lutego 2010 r., sygn. akt [...], zgodnie z którym spadek po B. K., zmarłym w dniu [...] maja 2006 r. w L. ([...]), ostatnio stale tam zamieszkałym na podstawie ustawy nabyły dzieci: R. K., A. K., Z. K. oraz J. K., po 1/4 części każde z nich [k. 228];
• postanowienie Sądu Rejonowego w P. z dnia 18 marca 2016 r., sygn. akt [...], zgodnie z którym spadek po K. Z., zmarłej w dniu [...] maja 2015 r., na podstawie testamentu nabyli: siostrzeniec R. K. w 7/10 części oraz siostrzenice A. K., Z. K. i M. K., po 1/10 części każda z nich [k. 339].
Ponadto w aktach sprawy znajduje się oświadczenie z dnia 14 września 2009 r. D. J. o wskazaniu K. Z. jako osoby uprawnionej do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości w L. [k. 238].
Wojewoda Mazowiecki decyzją z dnia 24 maja 2013 r., Nr 939/2013 odmówił K. Z. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez K. Z. nieruchomości położonych w L., gmina W., powiat S., województwo [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji stwierdził, że właścicielem nieruchomości w chwili jej pozostawienia była osoba prawna, tj. spółka "Zakłady Rolniczo-Przemysłowe R. Z., Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością" z siedzibą w L. Dokumenty potwierdzające współwłasność nieruchomości małżonków K i R Z. organ I instancji ocenił jako pochodzące z okresu przed zawiązaniem spółki [k. 301].
Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia 15 lipca 2013 r., nr DRiR-ML-382/13 (MSP/DRiR/2286/13), uchylił powyższą decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
Na powyższą decyzję K. Z. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 3 czerwca 2014 r.,
sygn. akt I SA/Wa 2134/13, oddalił skargę [k. 328].
Wyrokiem z dnia 22 września 2016 r., sygn. akt I OSK 2421/14, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną od powyższego wyroku [k. 336].
Wojewoda Mazowiecki zawiadomieniem nr 23 z dnia 5 listopada 2020 r., znak: SPN.III.JP.7725-382/08, na podstawie art. 65 § 1 k.p.a. w związku z art. 5 ust. 3 pkt 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. przekazał wniosek K. Z. o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez R. Z. i K. Z. majątku L., województwo [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, zgodnie z właściwością Wojewodzie Małopolskiemu [k. 507],
Wojewoda Małopolski zawiadomieniem z dnia 19 listopada 2020 r. na podstawie art. 61 § 1 k.p.a. w zw. z art. 183 § 2 k.p.a. wezwał prokuratora Prokuratury Okręgowej w K. do udziału w niniejszym postępowaniu.
Wojewoda Małopolski decyzją z dnia 12 lutego 2021 r., Nr 1, znak: WS-VIII.7541.1.9.2020.TG, odmówił R. K., A. K., Z. K., M. K. oraz D. J. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez małżonków R. i K. Z. nieruchomości położonych w L., gmina W., powiat s., województwo [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej [k. 568],
Od powyższej decyzji odwołanie złożyli: R. K., A. K., Z. K. oraz M. K.
Minister rozpatrując sprawę wskazał, że kwestie rekompensat za "mienie zabużańskie" reguluje obecnie ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. Na podstawie art. 9
ww. ustawy, organem wyższego stopnia w sprawach dotyczących potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione przez obywateli polskich na terenach niewchodzących obecnie w skład Rzeczypospolitej Polskiej jest minister właściwy
do spraw administracji publicznej.
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 22 września 2016 r., sygn. akt
I OSK 2421/14, oddalił skargę kasacyjną A. K., Z. K., M. K. i R. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 czerwca 2014 r., sygn. akt SA/Wa 2134/13, w sprawie ze skargi K. Z. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia 15 lipca 2013 r., znak: DRiR-ML-580-382/13 (MSP/DRiR/2286/13), w przedmiocie uchylenia decyzji Wojewody Mazowieckiego z dnia 24 maja 2013 r., Nr 939/2013, odmawiającej K. Z. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez K. Z. nieruchomości położonych w L., gmina W., powiat S., województwo [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że prawidłowo określono zakres podmiotowy sprawy. Ponadto NSA przesądził, że zebrany w sprawie materiał stanowi wystarczający dowód na to, że nieruchomość nie została wniesiona do spółki i że w dacie opuszczenia nieruchomości przez jej właścicieli stan ten nie uległ zmianie. Opierając się o dowody w postaci "Odpisu poświadczonego z rejestru handlowego dział [...]. Nr [...] wydanego przez Sqd Okręgowy w Z. Wydział Cywilny" i wyciągu hipotecznego [...] stanu majątkowego własności i ciężarów majętności "L." obj. [...] ks. gr. dla większych posiadłości Sąd ustalił, że w dacie 13 czerwca 1940 r. właścicielami nieruchomości nabytej w 1919 r. byli nadal R. i K. Z., nie zaś spółka z o.o. W konsekwencji Sąd uznał, że prawidłowo organ odwoławczy uchylił decyzję Wojewody, jednakże błędne wnioski organ wywiódł ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i nałożył na stronę obowiązki wykazania okoliczności, które zostały już wykazane. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny przesądził, że wyrok Sądu pierwszej instancji pomimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiadał prawu, gdyż decyzję organu pierwszej instancji należało wyeliminować z obrotu prawnego.
Wojewoda Małopolski wykonując zalecenia Sądu zawarte w ww. wyroku, dotyczące przeprowadzenia postępowania z udziałem wszystkich spadkobierców właścicieli pozostawionej nieruchomości, ustalając na podstawie zgromadzonych
w aktach postępowania postanowień spadkowych krąg spadkobierców właścicieli pozostawionej nieruchomości stwierdził, że w dniu [...] maja 2015 r. zmarła jedna ze spadkobierczyń właścicieli pozostawionej nieruchomości, tj. K. Z.. W związku z tym faktem organ I instancji uznał, że oświadczenie z dnia 14 września 2009 r. D. J. o wskazaniu K. Z. jako osoby uprawnionej do rekompensaty nie wywołuje określonych w nim skutków prawnych. Uzasadniając to twierdzenie Wojewoda Małopolski wskazał, m. in. że w ocenie organu I instancji niezbywalny charakter prawa do rekompensaty wynikający z art. 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. powoduje, że w sytuacji śmierci osoby wskazanej lub osoby wskazującej prawo to powraca do osoby wskazującej lub jej następców prawnych. Organ wojewódzki stwierdził, że stanowisko takie uzasadnia również to, że art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. przewiduje niezależny od ogólnego prawa spadkowego sposób nabywania prawa do rekompensaty w związku ze śmiercią osoby uprawnionej. Wojewoda Małopolski wskazał, że w przepisie tym nie została uregulowana kwestia "dziedziczenia" wskazania osoby uprawnionej do rekompensaty, niemniej z uwagi na ww. sui generis sposób nabycia prawa do rekompensaty ze względu na śmierć osoby uprawnionej, brak jest - zdaniem organu I instancji - podstaw do uznania, że wskazanie to wchodzi w skład spadku na zasadach ogólnych. Prawo do rekompensaty jest bowiem uprawnieniem publicznoprawnym, nie zaś cywilnoprawnym. Z tego względu w ocenie organu I instancji, z chwilą śmierci K. Z. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości w L. powinno przysługiwać z powrotem D. J. W konkluzji wątku uzasadnienia decyzji dotyczącego stron postępowania Wojewoda Małopolski stwierdził, że osobami potencjalnie uprawnionymi do prawa do rekompensaty w przedmiotowej sprawie są: R. K., D. J., A. K., Z. K. oraz M. K.
Wojewoda odnosząc się do ww. wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 22 września 2016 r., sygn. akt I OSK 2421/14, stwierdził że w wyroku tym Sąd pominął zupełnie fakt, iż po zakończeniu II Wojny Światowej L. pozostał przy Polsce i wszedł w skład powiatu [...]. w województwie l. Organ I instancji wskazał, że dopiero na podstawie umowy pomiędzy Rzecząpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r. (dalej: umowa z 1951 r.) Rzeczypospolita Polska odstąpiła obszar L. ZSRR. Wojewoda przywołał art. 1 ust. la ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., zgodnie z którym prawo do rekompensaty przysługuje również osobom, które pozostawiły nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z umową z 1951 r. oraz wskazał, że podziela stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wyrażone w wyroku z dnia 9 marca 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 1695/10, zgodnie z którym art. 1 ust. la ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. stwierdza, że osobom które "pozostawiły nieruchomości" poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, z powodów określonych w tym przepisie, przysługuje prawo do rekompensaty, jeżeli w dniu podpisania umowy z 1951 r. były właścicielami tych nieruchomości. W konsekwencji powyższego, organ I instancji stwierdził, że w niniejszej sprawie nie znajdzie zatem pełnego zastosowania art. 170 p.p.s.a., ponieważ ocena wpływu odłączenia L. od terytorium Polski dopiero na podstawie umowy
z 1951 r., na spełnianie przesłanek warunkujących potwierdzenie prawa do rekompensaty, nie była w ogóle przedmiotem ustaleń dokonanych przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku wydanym na gruncie niniejszej sprawy. Organ wojewódzki uznał, że potwierdzenie wnioskodawcom prawa do rekompensaty w przedmiotowym postępowaniu uzależnione jest od ustalenia, czy w dniu podpisania oraz wejścia w życie umowy z 1951 r. prawo własności nieruchomości położonych w L. przysługiwało K. Z. oraz spadkobiercom R. Z.
Wojewoda wskazał, że zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (tekst jednolity: Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13), (dalej: dekret z dnia 6 września 1944 r.), na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Wszystkie nieruchomości ziemskie, wymienione w punktach b, c, d i e, części pierwszej niniejszego artykułu przechodzą bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia w całości, na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele, wskazane w art. 1, tj. na cele reformy rolnej. Zgodnie z ust. 2 powołanego przepisu, nieważne są wszystkie prawne lub fizyczne działy nieruchomości ziemskich, wymienionych w art. 2 ust. 1 pkt e), dokonane po dniu 1 września 1939 r.
Organ wojewódzki odnosząc stan faktyczny w niniejszej sprawie do regulacji dekretu z dnia 6 września 1944 r. wskazał, że z wyciągu z arkusza posiadłości gruntowej Ip. [...] wynika, iż powierzchnia majątku ziemskiego w L., objętego liczbą karty księgi gruntowej Tab. [...], należącego do R. i K. Z. wynosiła łącznie, według stanu na dzień 20 października 1935 r. 352,6052 ha w tym: 269,0684 ha roli, 19,9889 ha łąk, 4,8282 ha ogrodów, 6,9096 ha pastwisk, 47,6481 ha lasów, 0,2737 ha jezior, moczarów i stawów, 2,9624 ha gruntów podbudowlanych oraz 0,9259 ha nieurodzajnych powierzchni. Wojewoda Małopolski stwierdził, że w ocenie organu I instancji dokonanej na zasadzie art. 80 k.p.a., według stanu na dzień
1 września 1939 r. powierzchnia majątku w L. pozostała bez zmian. Zestawiając powierzchnię majątku w L. z treścią art. 2 ust. 1 pkt e) dekretu
z dnia 6 września 1944 r. organ I instancji wskazał, że należy przyjąć, iż nieruchomości ziemskie wchodzące w skład tego majątku przeszły niewątpliwie na własność Skarbu Państwa. W konsekwencji tego w dniu podpisania umowy z 1951 r. K. Z. oraz spadkobiercy R. Z. nie byli właścicielami nieruchomości położonych w L., będących przedmiotem wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty.
Organ wojewódzki stwierdził również, iż powyższe ustalenia potwierdzają dokumenty pozyskane z Archiwum Państwowego w L., w tym protokół zdawczo-odbiorczy z dnia 8 kwietnia 1948 r. wskazujący, że majątek w L., o ówczesnej ogólnej powierzchni wynoszącej 236,30 ha, przeszedł w Zarząd Państwowych Nieruchomości Ziemskich. Wojewoda Małopolski zaznaczył, że faktem powszechnie znanym jest, iż Zarząd Państwowych Nieruchomości Ziemskich, powołany w styczniu 1946 r. przejął wszystkie dotychczas nierozparcelowane obiekty rolne o powierzchni ponad 100 ha i jego zadaniem była opieka nad przejętymi gospodarstwami oraz prowadzenie działalności rolniczej do czasu przekazania ziemi nowym użytkownikom. W ocenie organu I instancji różnica w powierzchni majątku w L. pomiędzy przyjętym stanem na dzień 1 września 1939 r., a stanem z dnia 8 kwietnia 1948 r., wynikła z oczywistej uprzedniej parcelacji części tego majątku.
Wojewoda odnosząc się do stanowiska Prokuratora biorącego udział
w niniejszym postępowaniu, przedstawionego w piśmie z dnia 8 stycznia 2021 r. oraz do stawiska pełnomocnika R. K., zawartego w piśmie z dnia 2 lutego 2021 r. dotyczącego m. in. wykładni pojęcia "pozostawienie nieruchomości" zawartej
w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia
16 grudnia 2013 r., sygn. akt I OPS 11/13 (dalej: uchwała NSA), wskazał, że organowi wojewódzkiemu znana jest ww. uchwała NSA oraz wykładnia tego pojęcia. Wojewoda Małopolski stwierdził, że w ocenie organu wojewódzkiego z uwagi na fakt, iż uchwała NSA odnosi się expressis verbis do nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyny określonej w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., nieuzasadniony jest pogląd, według którego w tożsamy sposób należy rozumieć pojęcie "pozostawienia nieruchomości" z przyczyny określonej w art. 1 ust. 1a ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Zdaniem organu I instancji pozbawienie dotychczasowych właścicieli prawa własności większych nieruchomości ziemskich położonych na terenach, które po zakończeniu II Wojny Światowej pozostały przy Polsce i dopiero następnie zostały odstąpione ZSRR na mocy umowy z 1951 r., następowało bowiem, tak jak na pozostałym obszarze Polski, na podstawie polskich przepisów, które obowiązują do chwili obecnej i których konstytucyjność nie została w żaden sposób zakwestionowana. Z tego względu, w świetle przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.,
a nawet powoływanych przez pełnomocnika R. K. konstytucyjnych zasad równości obywateli wobec prawa i równego traktowania przez władze publiczne, w pełni uzasadnione jest - zdaniem organu wojewódzkiego - różnicowanie skutków prawnych dekretu z dnia 6 września 1944 r., jako generalnego aktu nacjonalizacji przeprowadzonego przez polskie władze na terytorium Polski oraz faktu włączenia Kresów Wschodnich II Rzeczypospolitej Polskiej w skład państwa obcego, tj. ZSRR, dokonanego po zakończeniu II Wojny Światowej, które warunkują potwierdzenie lub odmowę potwierdzenia prawa do rekompensaty. W ocenie Wojewody nie ulega bowiem wątpliwości, że są to dwa różne zdarzenia prawne, których bezpośrednim, historycznym skutkiem było co prawda odjęcie prawa własności nieruchomości ich dotychczasowym właścicielom, jednakże odmienny charakter normatywny tych zdarzeń, nie daje żadnych podstaw do tożsamego traktowania w świetle oceny spełniania lub niespełniania przesłanek określonych w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r., umożliwiających potwierdzenie prawa do rekompensaty. Wojewoda zwrócił uwagę, iż abstrahując od powyższego
i przyjmując hipotetycznie jako słuszny pogląd przedstawiony przez Prokuratora w piśmie z dnia 8 stycznia 2021 r., należy stwierdzić, że i w takim przypadku R. i K. Z. nie spełniają przesłanek umożliwiających potwierdzenie ich spadkobiercom prawa do rekompensaty.
Organ I instancji wskazał również, iż w ocenie Prokuratora, aprobowanej przez organ wojewódzki, opuszczenie przez R. i K. Z. nieruchomości we wrześniu 1939 r. należy ocenić wyłącznie jako przemieszczenie się na ówczesnym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, które nie pozostaje w związku przyczynowym
z art. 1 ust. la ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. i nie daje podstaw do przyjęcia,
że opuszczenie nieruchomości w 1939 r. stanowi pozostawienie nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie umowy z 1951 r. Zdaniem Wojewody Małopolskiego w niniejszej sprawie można więc mówić co najwyżej
o niepowróceniu na byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z powodu zawarcia przez państwo polskie umowy z 1951 r.
Organ wojewódzki wskazał, że z uwagi na śmierć R. Z. ([...] maja 1946 r.) przed zawarciem umowy z 1951 r. to nie jej zawarcie uniemożliwiło mu powrót na byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a tym samym nie spełnił on koniecznej przesłanki do uzyskania prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w konsekwencji czego prawa takiego nie mogli uzyskać także jego spadkobiercy.
W odniesieniu do udziału K. Z. w prawie własności majątku L., Wojewoda stwierdził, że z uwagi na przejęcie majątku ziemskiego w L. na rzecz Skarbu Państwa na cele reformy rolnej w oparciu o przepisy dekretu z dnia 6 września 1944 r. K. Z. nie mogła powrócić tam przed zawarciem umowy z 1951 r., gdyż nie stanowił on już wówczas jej własności. Tym samym K. Z. nie mogła władać przedmiotowym majątkiem w rozumieniu uchwały NSA w okresie bezpośrednio poprzedzającym podpisanie umowy z 1951 r. Organ wojewódzki wskazał, że nierozparcelowana część majątku w L.
w kwietniu 1948 r. przeszła w Zarząd Państwowych Nieruchomości Ziemskich.
W konkluzji uzasadnienia ww. zaskarżonej decyzji Wojewoda stwierdził, że organ wojewódzki odstąpił od szczegółowej analizy spełnienia pozostałych przesłanek wskazanych w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r., bowiem niespełnienie wymogu wynikającego z art. 2 zd. 1 w związku z art. 1 ust. la tej ustawy, tj. wymogu dysponowania prawem własności nieruchomości w dniu podpisania umowy z 1951 r. - powoduje utratę prawa do rekompensaty za tę nieruchomość. Wniosek o przyznanie prawa do rekompensaty może zostać uwzględniony natomiast jedynie wówczas,
gdy spełnione zostaną kumulatywnie wszystkie przesłanki określone w ustawie z dnia
8 lipca 2005 r.
W ocenie organu odwoławczego zaskarżona decyzja Wojewody Małopolskiego
z dnia 12 lutego 2021 r., Nr 1 odpowiada prawu.
Minister stwierdził, iż organ I instancji, uwzględnił stanowisko wyrażone
w wydanym na gruncie niniejszej sprawy wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 22 września 2016 r., sygn. akt I OSK 2421/14, co do okoliczności, że w 1939 r. współwłaścicielami nieruchomości pozostawionej w L. byli R. Z. i K. Z. Wojewoda ze względu na fakt, iż R. Z. i K. Z. mieli ostatnie miejsca zamieszkania odpowiednio w W. oraz w [...], a także ze względu na fakt, że wniosek wszczynający przedmiotowe postępowanie został złożony w K., zawiadomieniem nr [...] z dnia 5 listopada 2020 r., znak: [...], na podstawie art. 65 § 1 k.p.a. w związku z art. 5 ust. 3 pkt 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. prawidłowo przekazał wniosek K. Z. o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez R. Z. i K. Z. majątku L., województwo [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, zgodnie z właściwością Wojewodzie Małopolskiemu.
Minister stwierdził także, iż organ I instancji ponownie rozpoznając sprawę wykonał zalecenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, co do dalszego postępowania dotyczące przeprowadzenia postępowania z udziałem wszystkich spadkobierców właścicieli pozostawionej nieruchomości. Wojewoda ponownie prowadząc postępowanie prowadził je z udziałem wszystkich spadkobierców R. Z. i K. Z., tj.: R. K., A. K., Z. K., M. K. oraz D. J. oraz wobec wszystkich stron postępowania wydał decyzję w sprawie. Organ II instancji stwierdził, że Wojewoda prawidłowo uznał, iż w związku z tym, że w dniu [...] maja 2015 r. zmarła K. Z. (jedna ze spadkobierczyń właścicieli pozostawionej nieruchomości) oświadczenie z dnia 14 września 2009 r. D. J. o wskazaniu K. Z. jako osoby uprawnionej do rekompensaty nie wywołuje określonych w nim skutków prawnych. Zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 września 2020 r., sygn. akt I OSK 1395/20: "poprzez wskazanie osoby, na rzecz której uprawnienie będzie realizowane, nie następuje utrata uprawnienia. Świadczy o tym charakter tego uprawnienia, które jest niezbywalne (art. 4 ustawy zabużańskiej). Skutkiem wskazania nie jest zatem zbycie uprawnienia po stronie osoby wskazującej, lecz wybór jednego lub kilku spośród pozostałych uprawnionych, na rzecz których nastąpić ma realizacja posiadanego przez osobę wskazującą uprawnienia (por. wyrok NSA z 24 września 2019 r. I OSK 2808/17 (...)." W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, że prawo do rekompensaty zabużańskiej jest prawem publicznoprawnym, powstającym po stronie spadkobiercy nie z mocy faktu samego spadkobrania a na podstawie przepisów ustawy zabużańskiej, a więc nie jest prawem cywilnym, objętym dyspozycją art. 922 § 1 kodeksu cywilnego i z tego względu nie wchodzi w skład spadku (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia
24 maja 2016 r., sygn. akt I OSK 2025/14). Ze względu na niezbywalny charakter prawa do rekompensaty wynikający z art. 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. należy przyjąć,
że w sytuacji śmierci osoby wskazanej lub osoby wskazującej prawo to powraca do osoby wskazującej lub jej następców prawnych.
Minister odnosząc się do kwestii spełnienia przez właścicieli pozostawionej nieruchomości przesłanek zawartych w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. warunkujących potwierdzenie prawa do rekompensaty wskazał, że w myśl art. 1 ust. 1 ustawy z dnia
8 lipca 2005 r. ww. ustawa określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej
w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie:
1. układu z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium B.S.R.R. i ludności Białoruskiej z terytorium Polski,
2. układu z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium U.S.R.R. i ludności ukraińskiej z terytorium Polski,
3. układu z dnia 22 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Litewskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium Litewskiej S.R.R. i ludności litewskiej
z terytorium Polski,
4. umowy z dnia 6 lipca 1945 r. między Tymczasowym Rządem Jedności Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej i Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich o prawie zmiany obywatelstwa radzieckiego osób narodowości polskiej
i żydowskiej, mieszkających w ZSRR i o ich ewakuacji do Polski i o prawie zmiany obywatelstwa polskiego osób narodowości rosyjskiej, ukraińskiej, białoruskiej, rusińskiej i litewskiej, mieszkających na terytorium Polski i o ich ewakuacji do ZSRR.
Zgodnie z art. 1 ust. 1a ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. prawo do rekompensaty przysługuje również osobom, które pozostawiły nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z umową pomiędzy Rzecząpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r.
Zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. przepisy ust. 1 stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą
w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Prawo do rekompensaty na podstawie art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi:
1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów:
a) art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. Nr 101, poz. 580) lub
b) art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1932 r. Nr 112, poz. 934), lub
c) § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do § 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. Nr 54, poz. 489)
d) oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić;
2) posiada obywatelstwo polskie.
Określając krąg osób uprawnionych do rekompensaty za utracone mienie ustawodawca nie przyznał tego prawa wszystkim obywatelom polskim, posiadającym majątki na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którzy zmuszeni byli je pozostawić, ale wyłącznie tym, którzy spełniali łącznie warunki określone w art. 1
i art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Prawo do rekompensaty na podstawie przepisów tej ustawy przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów przedwojennych, opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić oraz posiada obywatelstwo polskie. Niespełnienie choćby jednej z wymienionych w powyższym przepisie przesłanek, powoduje utratę uprawnień do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
Wykładnia art. 1 ust. 1, ust. la i ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. wymaga uwzględnienia wprowadzonego, w tych przepisach ograniczenia. Prawo do rekompensaty przysługuje, jeżeli pozostawiono nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z powodu wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. Wypędzenie lub opuszczenie pozostawać zatem musi bezpośrednio (art. 1 ustawy) lub pośrednio w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. Innych przedmiotowo zdarzeń nie można kwalifikować do przesłanki ustanowionej w art. 1 ust. 1, ust. la i ust. 2 ustawy
z dnia 8 lipca 2005 r.
We wskazanym powyżej art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. wyraźnie wyliczono umowy międzynarodowe, na podstawie których następowała repatriacja obywateli polskich. Skoro, wskazany powyżej przepis art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. wyraźnie wylicza okoliczności, w związku z którymi miało miejsce opuszczenie byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i utrata prawa własności nieruchomości, to wolą ustawodawcy było, ażeby uprawnienie do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przysługiwało wyłącznie osobom, które repatriowały się do Polski na podstawie jednej z pięciu wymienionych wyżej umów międzynarodowych lub wskutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą
w 1939 r. i jednocześnie były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz które spełniają pozostałe warunki wskazane przepisami cytowanej ustawy.
Minister podkreślił, że prawo do rekompensaty na podstawie ustawy z dnia
8 lipca 2005 r. nie służy wszystkim osobom, które utraciły prawo własności nieruchomości w związku z wybuchem II Wojny Światowej. Prawo to służy bowiem wyłącznie osobom, które pozostawiły nieruchomości na skutek okoliczności wymienionych w art. 1 tej ustawy.
W niniejszej sprawie ustalono, iż miejscowość w której znajdowała się pozostawiona nieruchomość R. i K. Z., tj. L. w 1939 r. wchodziła w skład gminy W., w powiecie s., w byłym województwie [...]. Po II Wojnie Światowej miejscowość L. znalazła się w granicach Polski i weszła w skład powiatu [...]. w województwie [...], a zatem była położona w granicach państwa polskiego. Natomiast w 1951 r. ww. miejscowość została przyłączona do Związku Radzieckiego zgodnie z umową z dnia 15 lutego 1951 r. o zmianie odcinków terytoriów państwowych.
Ponadto w aktach postępowania znajdują się przekazane przez Archiwum Państwowe w L. uwierzytelnione kopie dokumentów (protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia 8 kwietnia 1948 r. i pism datowanych od dnia 24 marca 1949 r. do dnia 24 sierpnia 1949 r.) dotyczących majątku L., wykonane na podstawie zespołu akt nr [...] - Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. [1919-1949] 1950-1973 [1974-1991] Wydział Rolnictwa i Leśnictwa sygn. [...] Akta Majątku L., powiat H. przejętego na rzecz Skarbu Państwa w trybie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. R.P. Nr 3 poz. 13 z 1945 r.). Z ww. protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia 8 kwietnia 1948 r. dotyczącego przejęcia majątku L., położonego w gminie W., w powiecie H., w województwie [...], wynika że majątek ten o ówczesnej ogólnej powierzchni 236,30 ha przeszedł w Zarząd Państwowych Nieruchomości Ziemskich.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego
z dnia 6 września 1944 r. (tekst jednolity: Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13) na cele reformy rolnej będą przeznaczone nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiarłączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Wszystkie nieruchomości ziemskie, wymienione w punktach b, c, d i e, części pierwszej niniejszego artykułu przechodzą bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia w całości, na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele, wskazane w art. 1, tj. na cele reformy rolnej.
Na podstawie powołanego wyżej stanu faktycznego należy stwierdzić, że organ wojewódzki zasadnie wywiódł, iż w wyniku reformy rolnej R. Z. i K. Z. utracili prawo własności nieruchomości w L. (która w latach 1939-1951 była położona w gminie W., to jest na terenie włączonym w roku 1951 do ZSRR).
W oparciu o powołany stan faktyczny należy uznać, iż właściciele nieruchomości pozostawionej w L. nie pozostawili tej nieruchomości w ramach układów
i umów o których mowa w art. 1 ust. 1 i ust. la ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Zebrany
w sprawie materiał dowodowy zdaniem Ministra nie pozwala również uznać, że zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. właściciele pozostawionej nieruchomości są osobami, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
W przedmiotowej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia
22 września 2016 r., sygn. akt I OSK 2421/14 stwierdził, że: "ze zgromadzonego
w sprawie materiału dowodowego wynika, że małżonkowie Z. opuścili majątek przed wkroczeniem Armii Czerwonej we wrześniu 1939 r. do Polski." Wnioskodawczyni K. Z., córka R. i K. Z., (mająca w 1939 r. 15 lat) w oświadczeniu z dnia 30 grudnia 2009 r. wskazała, że: "Rodzice moi K. i R. Z., wraz ze mną i moimi siostrami, uciekli do W. po wtargnięciu Armii Czerwonej do Polski. Kupili w listopadzie 1939 roku mieszkanie na ul. [...], które wymienili na większe w grudniu 1939 roku na ul. [...]. Tu mieszkaliśmy do aresztowania przez Gestapo, czyli do 30 grudnia 1942 roku." Tak więc opuszczenie przez R. i K. Z. nieruchomości w L. miało miejsce w ramach terytorium państwa polskiego. Na okoliczność tę prawidłowo uwagę zwrócił również Wojewoda Małopolski. Dopiero w 1951 r. miejscowość L., w której znajdowała się pozostawiona nieruchomość, w związku z umową z dnia 15 lutego 1951 r. o zmianie odcinków terytoriów państwowych, znalazła się poza granicami obecnej Rzeczypospolitej Polskiej. Oznacza to, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi możliwość uznania za podstawę potwierdzenia prawa do rekompensaty opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie umowy pomiędzy Rzeczpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich z dnia 15 lutego 1951 r., bowiem opuszczenie ww. miejscowości przez R. Z. i K. Z. nie nastąpiło w związku z tą umową. Nie można również przyjąć że R. Z. i K. Z. pozostawili nieruchomość w związku z ww. umową, gdyż w tej dacie nie byli już właścicielami tej nieruchomości. Prawo własności nieruchomości w L. utracili bowiem w wyniku reformy rolnej, a ponadto należy wskazać, że R. Z. zmarł w 1946 r.
Należy także uznać, że R. Z. i K. Z. nie pozostawili nieruchomości w okolicznościach, o których mowa w art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., ze względu na brak bezpośredniego związku między utratą prawa własności nieruchomości (dekret PKWN z dnia 6 września 1944 r.), a znalezieniem się nieruchomości poza obecnymi granicami Polski.
Prawo własności nieruchomości położonej w L. R. Z. i K. Z. utracili na skutek reformy rolnej PKWN, a więc w wyniku działań władz polskich, prowadzonych względem nieruchomości położonych na terytorium Polski. Dopiero w roku 1951 tereny, na których znajdowała się nieruchomość R. Z. i K. Z., przestały wchodzić w skład terytorium Polski i znalazły się na terenie ZSRR. Nie zostały zatem spełnione przesłanki określone w art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., bowiem ustawa nie przewiduje rekompensaty za utratę prawa własności w wyniku działań władz Polski.
Stanowisko to potwierdza wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia
16 czerwca 2015 r., sygn. akt I OSK 2345/13, w którym stwierdzono, że: "w sprawie bezsporne jest, że (...) pozostawili majątek w miejscowościach, które do roku 1951 pozostawały w granicach Polski. Nie jest to zatem teren, który w dniu 1 września 1939 r. był terenem dawnej Rzeczypospolitej. Zmiana granic nie nastąpiła w wyniku działań wojennych, ale w wyniku porozumień zawartych po wojnie pomiędzy dwoma sąsiadującymi ze sobą państwami. Tak więc jedna z przesłanek wskazanych w art. 1 ustawy o rekompensacie nie została spełniona."
Mając powyższe na uwadze za nieuzasadnione należy uznać zarzuty dotyczące naruszenia art. 1 ust. 1a w zw. z art. 2 pkt 1 i pkt 2 w zw. z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia
8 lipca 2005 r. w zw. z art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 1-3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.
Za bezpodstawne należy również uznać zarzuty dotyczące naruszenia przepisów ustaw konstytucyjnych z dnia 23 kwietnia 1935 r. i z dnia 17 marca 1921 r., a także zarzuty związane z podważaniem mocy prawnej dekretu PKWN, który w ocenie strony nie mógł pozbawić R. Z. i K. Z. własności nieruchomości. Odnosząc się do powyższego organ odwoławczy wskazał na stanowisko zawarte w postanowieniu Trybunału Konstytucyjnego z dnia z 28 listopada 2001 r,, sygn. akt SK 5/01. W ww. orzeczeniu TK stwierdził, że: "sprawa legalności działania władz państwowych narzuconych Polsce w 1944 roku należy dziś do sfery ocen historycznych i politycznych. Oceny te nie mogą być przenoszone bezpośrednio na sferę ukształtowanych wówczas stosunków prawnych. Brak konstytucyjno-prawnej legitymacji PKWN, KRN czy Rządu Tymczasowego, a także wątpliwa legitymacja organów istniejących później nie może prowadzić do ignorowania faktu, że efektywnie wykonywały one władzę państwową, a ich akty ukształtowały stosunki prawne w różnych dziedzinach życia społecznego. Upływ czasu, który z punktu widzenia prawa nie jest zjawiskiem obojętnym, nadał tym stosunkom trwałość i dziś są one podstawę egzystencji znacznej części społeczeństwa polskiego."
Minister wskazał, że obecnie zasadność roszczeń zgłaszanych przez osoby poszkodowane procesem nacjonalizacji uzależniona jest od wykazania, że przejęte na rzecz Skarbu Państwa mienie nie spełniało wymogów wskazanych w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. Takie pozytywne ustalenie pozwala na przyjęcie, iż odjęcie własności nastąpiło w sposób bezprawny. Z kolei wykazanie bezprawności uruchamia odpowiedzialność Skarbu Państwa z tytułu czynu niedozwolonego. W orzecznictwie sądowym przeważa pogląd, według którego rozstrzygnięcie w przedmiocie niepodpadania przejętej nieruchomości pod zapisy dekretu PKWN z 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej może nastąpić jedynie
w formie orzeczenia prejudycjalnego wydanego w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r.
o przeprowadzeniu reformy rolnej, wydanego na podstawie art. 20 dekretu PKWN
z 1944 r. Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji znane są orzeczenia organów administracji i sądów uznające, że przejęcie majątku było zgodne z ówczesnymi przepisami, w szczególności z art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z 6 września 1944 r.
Co więcej należy zauważyć, że dekret ten nigdy nie został formalnie uchylony, mimo że jego znaczenie praktyczne w zasadzie wyczerpało się wraz z zakończeniem reformy rolnej.
Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia art. 8 § 1 i § 2 k.p.a. oraz wniosku pełnomocnika Strony o zebranie i przedstawienie informacji o liczbie zakończonych przyznaniem rekompensaty postępowań dotyczących nieruchomości położonych na obszarze objętym umową graniczną z 1951 r. oraz zebranie i przedstawienie informacji o liczbie spraw załatwionych pozytywnie przez Wojewodę Małopolskiego i inne organy dotyczących nieruchomości o powierzchni przekraczającej normy obszarowe z dekretu PKWN, wyjaśnia się co następuje.
Zgodnie z art. 110 k.p.a. organ administracji publicznej, który wydał decyzję, jest nią związany od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia, o ile kodeks nie stanowi inaczej.
Tak więc decyzje organów administracyjnych wiążą organ orzekający tylko w tej konkretnej sprawie. Trzeba mieć ponadto świadomość, że decyzja zapada w oparciu
o konkretny stan faktyczny i nawet w nieznacznie odmiennym stanie faktycznym może zapaść inne orzeczenie.
Dlatego też brak jest podstaw do zebrania i przedstawienia informacji we wnioskowanym przez Skarżącego zakresie oraz uznania zarzutu naruszenia art. 8 § 1
i § 2 k.p.a.
Niezależnie od powyższego Minister podkreślił, że w niniejszej sprawie nie odstąpiono od przyjętej praktyki orzeczniczej w zakresie dotyczącym zagadnień kluczowych dla rozstrzygnięcia sprawy.
Ponadto zdaniem Ministra w przedmiotowej sprawie organ wojewódzki umożliwił Stronom uczestnictwo w każdym stadium postępowania, w tym składanie dodatkowych dokumentów i wyjaśnień, a decyzję wydał po ustaleniu stanu faktycznego dotyczącego pozostawienia spornej nieruchomości, na podstawie całokształtu materiału dowodowego zebranego w sprawie. W uzasadnieniu decyzji wskazane zostały przesłanki, którymi kierował się organ I instancji odmawiając potwierdzenia prawa do rekompensaty. Dlatego też nie można twierdzić, iż w prowadzonym postępowaniu zasady ogólne postępowania administracyjnego, wyrażone wart. 7 k.p.a., art. 77
§ 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. zostały naruszone. W ocenie organu odwoławczego zaskarżona decyzja odpowiada prawu.
Skargę na decyzję Ministra do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego
w Warszawie wniósł R. K. zarzucając jej naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 28 kpa w zw. z art. 30 §4 kpa poprzez rozstrzygnięcie sprawy w stosunku
do D. J., która nie była stroną w sprawie, a więc wydanie decyzji w warunkach określonych w art. 156 §1 pkt 4 kpa, kwalifikujących do stwierdzenia jej nieważności, art. 107 §3 kpa poprzez brak uzasadnienia prawnego dla poparcia teorii uprawnienia "przenoszącego się" pomiędzy majątkami osoby wskazanej a osoby wskazującej wbrew woli tych osób, a także uzasadnienie następstwa prawnego na gruncie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (dalej jako ustawa z 2005 r.) w sposób niezrozumiały,
2. art. 6 kpa poprzez stwierdzenie, że oświadczenie o wskazaniu osoby uprawnionej nie wywołuje skutków prawnych, podczas gdy żaden przepis prawa nie daje organowi kompetencji do rozstrzygania o skuteczności oświadczeń woli, które spełniają wymogi przewidziane dla nich przez ustawę; a także poprzez wprowadzenie jako przesłanki odmowy prawa do rekompensaty "śmierci właściciela w 1946 r.", a więc przesłanki niewynikającej z ustawy,
3. art. 7, art. 77 §1, art. 80 i art. 107 §3 kpa poprzez rozstrzygnięcie sprawy nie
w oparciu o całokształt prawnych okoliczności sprawy, a w oparciu o wybiórcze podejście do tych okoliczności, a to:
• nieuwzględnienie faktu, że reformy rolnej dokonano przed ustaleniem granic polsko radzieckich, co w konsekwencji - przyjmując tok rozumowania organu - musiałoby prowadzić do wniosku, że reformę rolną przeprowadzono także na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w konsekwencji zaś, że za nieruchomości przekraczające normy obszarowe przewidziane dekretem Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (dalej także jako: dekret PKWN lub dekret PKWN o reformie rolnej) rekompensata nie należy się żadnemu z wnioskodawców, podczas gdy tak nie jest,
• nieuwzględnienie faktu, że obowiązująca w okresie wprowadzenia dekretu PKWN o reformie rolnej Ustawa Konstytucyjna (Konstytucja) z dnia 23 kwietnia 1935 r. (dalej także jako: Konstytucja z 1935 r.) nie przewidywała ani możliwości wywłaszczenia na cele inne niż przewidziane w ustawie, ani wywłaszczenia bez odszkodowania
(art. 81 ust. 2 Ustawy Konstytucyjnej z dnia 23 kwietnia 1935 r, w zw. z art. 99 Ustawy Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 17 marca 1921 r.), przewidywała zaś, że żaden akt ustawodawczy nie może stać w sprzeczności z Konstytucją (art. 49 ust. 2) wskazując, że aktami ustawodawczymi są ustawy i dekrety Prezydenta RP (art. 49 ust.l) - nie były zaś nimi dekrety PKWN,
• nieuwzględnienie faktu, że w dniu wejścia w życie umowy pomiędzy Rzecząpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich
o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r., a więc w dniu
5 czerwca 1951 r., dekret PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej nie mógł być
w żadnym razie uważany za prawo w świetle obowiązujących ww. przepisów Konstytucji, o legalizacji bezprawia nim wprowadzonego można zaś mówić dopiero od wejścia w życie konstytucji "stalinowskiej" - Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z dnia 22 lipca 1952 r., tj. od dnia 23 lipca 1952 r.,
• w konsekwencji - nieuwzględnienie faktu, że zgodnie z obowiązującym w Polsce prawem właściciele byli de iure właścicielami nieruchomości w dniu wejścia w życie umowy pomiędzy Rzecząpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r. (dalej także jako: umowa graniczna z 1951 r.),
• art. 6 i art. 7 kpa poprzez rozstrzygnięcie sprawy w oparciu o pozaprawną okoliczność uszczuplenia praw dekretem PKWN, pomimo, że ustawa przesłanki takiej nie wprowadza, oraz rozstrzygnięcie na podstawie fragmentu stanu prawnego, nie zaś, wszystkich odnoszących się do zagadnienia norm prawa,
• art. 8 § 1 i §2 kpa poprzez odmowę potwierdzenia prawa do rekompensaty
w stanie faktycznym, w którym rekompensaty były przyznawane, tj. co do nieruchomości położonych na obszarze objętym umową graniczną z 1951 r., a także - poprzez odniesienie prawa do rekompensaty do dekretu PKWN pomimo, że dekret PKWN nie stanowi podstawy do odmowy prawa do rekompensaty dla osób, które pozostawiły nieruchomości poza granicami RP na obszarze innym niż objęty umową graniczną z 1951 r.
• art. 153 w zw. z art. 193 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (dalej jako: ppsa) i art. 11 ust. 5 ustawy z 2005 r. poprzez zignorowanie oceny prawnej zawartej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 września 2016 r., I OSK 2421/14, w którym Sąd wskazał, że "dniem pozostawienia" był wrzesień 1939 r., czy też dzień przypadający we wrześniu 1939 r., z czego wynika, że okoliczności dotyczące stanu nieruchomości winny być badane na wrzesień 1939 r.
• art. 136 §1 kpa poprzez nieprzeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego w zakresie wnioskowanym przez stronę.
Zaskarżonej decyzji zarzucono także naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię, a to:
• art. 1 ust. 1a i ust. 2 w zw. z art. 2 pkt 1 i pkt 2 w zw. z art. 3 ust. 2 ustawy
z 2005 r. poprzez przyjęcie, że właścicielowi nieruchomości położonej na obszarze, który na skutek umowy granicznej z 1951 r. wszedł w skład ZSSR nie przysługuje rekompensata za nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeśli nieruchomość przekracza normy obszarowe przewidziane dekretem PKWN o reformie rolnej, podczas gdy ustawa z 2005 r. nie zawiera żadnego ograniczenia, co do obszaru nieruchomości pozostawionych
w związku z umową graniczną z 1951 r.,
Zaskarżonej decyzji zarzucono także naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie, a to:
1. art. 922 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (dalej także jako: kc)
w zw. z art. 4 ust. 1 pkt 16 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków
i darowizn poprzez stwierdzenie, że prawo do rekompensaty nie jest uprawnieniem wchodzącym w skład spadku, jako argumentu na poparcie teorii uprawnienia "przenoszącego się" pomiędzy majątkiem osoby wskazanej a majątkiem osoby wskazującej, wbrew woli tych osób, podczas gdy przepisy prawa wskazują wprost, że prawo do rekompensaty wchodzi w skład spadku, w konsekwencji zaś nie może "powracać" do majątku osoby, która dokonała wskazania, po śmierci osoby wskazanej, albowiem przechodzi na spadkobierców osoby wskazanej,
2. art. 1 ust. 1a w zw. z art. 2 pkt 1 i pkt 2 w zw. z art. 3 ust. 2 ustawy z 2005 r. w zw.
z art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 1 - 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (dalej jako: Konstytucja) poprzez przyjęcie, że tylko osobom posiadającym nieruchomości nieprzekraczające normy obszarowej przewidzianej dekretem PKWN przysługuje prawo do rekompensaty za nieruchomości pozostawione w związku
z umową z 1951 r" podczas gdy z ustawy taki wniosek nie wynika, zaś twierdzenie organu administracji publicznej jest przykładem niekonstytucyjnej wykładni przepisu - naruszającej zasadę równości wobec prawa, zasadę równej ochrony praw majątkowych, oraz zasadę - wyłącznie ustawowego ograniczenia praw majątkowych,
3. art. 49 ust. 1 i ust. 2 Ustawy Konstytucyjnej z dnia 23 kwietnia 1935 r. poprzez przyjęcie, że przed 23 lipca 1952 r. dekret PKWN mógł być źródłem prawa,
w konsekwencji przyjęcie, że dekretem PKWN można było odjąć prawo własności, podczas gdy dekret ten, przynajmniej aż do wejścia w życie Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z dnia 22 lipca 1952 r., tj. do dnia 23 lipca 1952 r. nie miał żadnej mocy prawnej,
4. art. 81 ust. 2 Ustawy Konstytucyjnej z dnia 23 kwietnia 1935 r, w zw. z art. 99 Ustawy Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 17 marca 1921 r. poprzez przyjęcie,
że przed wejściem w życie Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z dnia
22 lipca 1952 r" tj. do dnia 23 lipca 1952 r. można było odjąć prawo własności na cele nieprzewidziane ustawą i bez odszkodowania, w konsekwencji przyjęcie, że dekret PKWN pozbawił właścicieli własności przed wejściem w życie umowy z 1951 r.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji w części dotyczącej D. J. jako wydanej wobec osoby niebędącej stroną i uchylenie decyzji w pozostałej części, względnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz decyzji ją poprzedzającej, a także o zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną,
z zastrzeżeniem art. 57a.
Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał skargę za niezasadną.
Na wstępie wskazać należy, że sprawa niniejsza była przedmiotem rozstrzygnięcia zarówno przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie,
jak i Naczelny Sąd Administracyjny.
WSA w prawomocnym wyroku z dnia 3 czerwca 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 2134/13 oddalając skargę na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia 13 lipca 2013 r. uchylającą decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 24 maja 2013 r. w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty wskazał, że w niniejszej sprawie zachodzi konieczność ustalenia wszystkich stron postępowania, co w niniejszej sprawie nie nastąpiło, a ponadto konieczność ustalenia zakresu prowadzenia działalności gospodarczej przez R. Z. i jej podstaw prawnych tj. wpisów w rejestrze handlowym, okoliczności czy nieruchomość pozostawiona została ewentualnie wniesiona aportem do spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 września 2016 r. sygn. akt
I OSK 2421/14 oddalając skargę kasacyjną od powyższego wyroku stwierdził, że wyrok Sądu I instancji pomimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu, gdyż decyzję organu I instancji należało wyeliminować z obrotu prawnego.
Przede wszystkim Sąd podzielił stanowisko Sądu I instancji co zakresu podmiotowego niniejszej sprawy uznając, że w sprawie dochodzenia prawa do rekompensaty jest jedna sprawa administracyjna w tym przedmiocie i jeden stosunek materialnoprawny.
Jednocześnie Sąd wbrew stanowisku Sądu I instancji uznał, że strona wykazała, że przed przejęciem spółki przez okupanta właścicielami nieruchomości byli R. i K. Z. Sąd wskazał również, że w sprawie wykazane zostało, że małżonkowie Z. opuścili majątek przed wkroczeniem Armii Czerwonej do Polski we wrześniu 1939 r. Innych ocen przedmiotowy wyrok nie zawiera.
Tak więc NSA dokonał oceny tylko wyżej wymienionych okoliczności i w tym zakresie zgodnie z treścią art. 170 p.p.s.a. jest on wiążący zarówno dla sądu obecnie orzekającego jak i organów administracji oraz stron postępowania.
Organ I instancji ustalił zakres podmiotowy sprawy zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym w powołanych wyrokach, a ponadto dokonał szczegółowych ustaleń dotyczących nieruchomości w L. prawidłowo odmawiając skarżącym prawa do rekompensaty.
Przede wszystkim organ ustalił, że po zakończeniu II wojny światowej L. pozostał przy Polsce i wszedł w skład powiatu [...] w województwie [...]. Dopiero na podstawie umowy pomiędzy Rzeczpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r. Rzeczypospolita Polska odstąpiła obszar L. ZSRR.
Zgodnie art. 1 ust. 1a ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. prawo do rekompensaty przysługuje również osobom, które pozostawiły nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z umową z 1951 r. Przy czym Sąd
w obecnym składzie podziela pogląd wyrażony przywołanym przez organ wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 marca 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 1695/10, zgodnie z którym art. 1 ust. 1a ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. stwierdza, że osobom które "pozostawiły nieruchomości" poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, z powodów określonych w tym przepisie, przysługuje prawo do rekompensaty, jeżeli w dniu podpisania umowy z 1951 r. były właścicielami tych nieruchomości. Jak zasadnie podniosły organy ocena wpływu odłączenia L. od terytorium Polski dopiero na podstawie umowy z 1951 r., na spełnianie przesłanek warunkujących potwierdzenie prawa do rekompensaty, nie była w ogóle przedmiotem ustaleń dokonanych przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku wydanym na gruncie niniejszej sprawy.
Wbrew zarzutom skargi Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził,
że małżonkowie Z. pozostawili przedmiotową nieruchomość w rozumieniu przepisów ustawy zabużańskiej, a jedynie, że opuścili ją przed wkroczeniem Armii Czerwonej do Polski we wrześniu 1939 r., która to okoliczność nie jest kwestionowana.
Z przepisów art. 1 i 2 ustawy o prawie do rekompensaty wynika, że prawo to przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli był on w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim
i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Rekonstrukcja normy prawnej zawartej w art. 1 ustawy wskazuje, że podstawą nabycia prawa do rekompensaty może być zarówno opuszczenie przedwojennych granic Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie enumeratywnie wymienionych umów międzynarodowych (ust. 1, ust. 1a), jak i inne okoliczności związane z wojną rozpoczętą w 1939 r. (ust. 2). O ile powód opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest ustawową przesłanką uzyskania rekompensaty, co wynika wprost z art. 2
pkt 1 ustawy o prawie do rekompensaty, to jednak ustawa nie ogranicza prawa do rekompensaty jedynie do osoby, która w dniu wybuchu wojny była właścicielem opuszczonej nieruchomości. Ustawodawca jednoznacznie wskazał w art. 2 ustawy,
że prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie jedynie następujące wymogi:
- był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu wymienionych w tym artykule przepisów oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić,
- posiada obywatelstwo polskie.
Oznacza to, że przepisu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie zawiera wyrażonego wprost warunku,
aby w dniu 1 września 1939 r. dana osoba była właścicielem pozostawionej nieruchomości.
Jak słusznie również podniosły organy orzekające, zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r.
o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13) na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Wszystkie nieruchomości ziemskie, wymienione w punktach b, c, d i e, części pierwszej niniejszego artykułu przechodzą bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia w całości, na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele, wskazane w art. 1, tj. na cele reformy rolnej.
Z wyciągu z arkusza posiadłości gruntowej Ip. [...] wynika, iż powierzchnia majątku ziemskiego w L., objętego liczbą karty księgi gruntowej Tab. [...], należącego do R. i K. Z. wynosiła łącznie, według stanu na dzień 20 października 1935 r. 352,6052 ha w tym: 269,0684 ha roli, 19,9889 ha łąk, 4,8282 ha ogrodów, 6,9096 ha pastwisk, 47,6481 ha lasów, 0,2737 ha jezior, moczarów i stawów, 2,9624 ha gruntów podbudowlanych oraz 0,9259 ha nieurodzajnych powierzchni. Zestawiając powierzchnię majątku w L. z treścią art. 2 ust. 1 pkt e) dekretu z dnia 6 września 1944 r. organy zasadnie uznały, że nieruchomości ziemskie wchodzące w skład tego majątku przeszły na własność Skarbu Państwa, w szczególności biorąc pod uwagę, że z protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia 8 kwietnia 1948 r. dotyczącego przejęcia majątku L., położonego w gminie W., w powiecie H., w województwie [...], wynika że majątek ten
o ówczesnej ogólnej powierzchni 236,30 ha przeszedł w Zarząd Państwowych Nieruchomości Ziemskich.
Wobec powyższego należy stwierdzić, że organy orzekające zasadnie uznały,
iż w wyniku reformy rolnej R. Z. i K. Z. utracili prawo własności nieruchomości w L., która w latach 1939-1951 była położona w gminie W., tj. na terenie RP, a dopiero w 1951 r. została włączona do ZSRR.
Reasumując, należy uznać jak to słusznie uczyniły organy, iż właściciele nieruchomości w L. nie pozostawili tej nieruchomości w ramach układów
i umów o których mowa w art. 1 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Nie pozostawili też przedmiotowej nieruchomości na byłym terytorium Polski na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. , gdyż opuścili ją przemieszczając się w granicach Państwa Polskiego z L. do W. Prawo własności tejże nieruchomości położonej w L. R. i K. Z. utracili jak słusznie podniósł Minister na skutek reformy rolnej PKWN. Nie zostały zatem spełnione przesłanki określone w art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., bowiem ustawa nie przewiduje rekompensaty za utratę prawa własności w wyniku działań władz Polski.
Odnosząc się do zarzutu dotyczącego wystąpienia podstawy do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji wobec jej skierowania do osoby nie będącej stroną
tj. D. J., Sąd nie podzielił stanowiska skarżących w tej kwestii z uwagi na to, że ma ona marginalne znaczenie w niniejszej sprawie, zważywszy na fakt niespełnienia przez poprzedników prawnych skarżących przesłanek ustawowych uzasadniających potwierdzenie prawa do rekompensaty, o czym była mowa wyżej. Ponadto zaś w niniejszym postępowaniu brali udział spadkobiercy K. Z.
O wadzie kwalifikowanej z art. 156 par. 1 pkt 4 k.p.a. można zaś mówić wówczas, gdy decyzję skierowano do osoby, która w ogóle nie może być stroną, nie zaś do osoby, co do której można różnie oceniać, czy rzeczywiście trafnie uznano, że powinna być adresatem decyzji. W kwestii czy w przypadku śmierci osoby wskazanej jako uprawnionej do rekompensaty prawo to powraca do osoby wskazującej stanowiska sądów są różne. Np. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2016 r. sygn. akt I OSK 2025/14 Sąd stwierdził, że prawo do rekompensaty jest prawem publicznoprawnym, powstającym po stronie spadkobiercy nie z mocy faktu samego spadkobrania a na podstawie przepisów ustawy zabużańskiej, a więc nie jest prawem cywilnym, objętym dyspozycją art. 922 par. 1 kc i z tego względu nie wchodzi w skład spadku. Odmienny pogląd wyraził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
w prawomocnym wyroku z dnia 21 stycznia 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 2589/20. Wobec czego Sąd uznał powyższy zarzut za chybiony.
Również pozostałe zarzuty skargi Sąd uznał za chybione. W rozpoznawanej sprawie nie doszło bowiem do naruszenia wskazanych w skardze zarówno przepisów prawa procesowego jak i materialnego, czy też przepisów rangi konstytucyjnej. Dekret
o przeprowadzeniu reformy rolnej do chwili obecnej nie został uchylony i pozostaje
w obrocie prawnym.
Organy orzekające w sposób wnikliwy przeprowadziły postepowanie wyjaśniające, dokonały prawidłowej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, czemu dały wyraz w uzasadnieniach decyzji odpowiadającym wymogom art. 107
§ 3 k.p.a.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.