I SA/Wa 1852/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2024-01-30
NSAAdministracyjneWysokawsa
dom pomocy społecznejodpłatnośćpomoc społecznazobowiązanikoszty utrzymaniawywiad środowiskowydecyzja administracyjnaprawo procesoweprawo materialnesąd administracyjny

WSA uchylił decyzję o ustaleniu odpłatności za pobyt w DPS dla wnuka zmarłej mieszkanki, wskazując na błędy w obliczeniu należności i konieczność uwzględnienia sytuacji finansowej wszystkich zobowiązanych.

Skarżący, wnuk zmarłej mieszkanki domu pomocy społecznej, kwestionował decyzję o ustaleniu jego odpłatności za pobyt babci. Sąd administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdzając naruszenie przepisów proceduralnych i materialnych. Kluczowe było ustalenie, że organ błędnie obliczył należność, nie uwzględniając w pełni sytuacji finansowej wszystkich zobowiązanych oraz nieprawidłowo zastosował przepisy dotyczące proporcjonalnego podziału kosztów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta m.st. Warszawy, dotyczącą ustalenia odpłatności za pobyt zmarłej W. W. w domu pomocy społecznej (DPS) od jej wnuka, P. G. Skarżący zarzucał organom błędy w procedurze i obliczeniach. Sąd uznał, że organy naruszyły przepisy k.p.a. (art. 7, 77 § 1, 80) oraz ustawy o pomocy społecznej. Podstawowym błędem było nieprawidłowe ustalenie wysokości opłaty należnej od zstępnych. Organ przyjął, że zobowiązani powinni ponieść część opłaty, której nie uiściła sama mieszkanka DPS, co jest niezgodne z przepisami. Sąd wskazał, że opłata powinna być ustalana proporcjonalnie do możliwości finansowych wszystkich zobowiązanych, a w przypadku braku wywiadu środowiskowego lub odmowy jego przeprowadzenia, wysokość opłaty ustala się w drodze decyzji, ale z uwzględnieniem zasad wynikających z art. 103 ust. 2 u.p.s. (stosowanego odpowiednio). Sąd podkreślił, że osoby zobowiązane nie mogą ponosić kosztów wyższych niż wynikające z proporcjonalnego udziału wszystkich zobowiązanych, uwzględniając ich sytuację finansową. Wskazano, że kwota bazowa do rozliczenia powinna wynosić 5 049,51 zł, a nie 5 366,72 zł, jak przyjął organ. Sąd oddalił zarzuty dotyczące przepisów kodeksu karnego, wskazując na brak kognicji sądu administracyjnego w tym zakresie, oraz wyjaśnił, że kwestia dziedziczenia nie ma wpływu na obowiązek ponoszenia opłat za DPS, który ma charakter publicznoprawny.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, organ błędnie ustalił wysokość odpłatności, nie uwzględniając prawidłowo proporcjonalnego podziału kosztów między wszystkich zobowiązanych oraz sytuacji finansowej tych osób.

Uzasadnienie

Sąd wskazał, że nawet w przypadku odmowy wywiadu środowiskowego, opłata ustalana w drodze decyzji powinna uwzględniać zasady proporcjonalności i możliwości finansowe wszystkich zobowiązanych, analogicznie do sytuacji, gdy umowa jest zawierana. Organ błędnie obciążył skarżącego częścią opłaty, której nie uiściła mieszkanka DPS, zamiast ustalić należność na podstawie średniego kosztu utrzymania pomniejszonego o opłatę mieszkanki i proporcjonalnie rozdzielić pozostałą kwotę.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (14)

Główne

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.p.s. art. 61 § ust. 1

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

u.p.s. art. 61 § ust. 2

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

u.p.s. art. 61 § ust. 2e

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.p.s. art. 103 § ust. 2

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

u.p.s. art. 59 § ust. 1

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

u.p.s. art. 61 § ust. 2f

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

u.p.s. art. 64

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

k.c. art. 931 § § 1 i 2

Kodeks cywilny

Argumenty

Skuteczne argumenty

Błędne obliczenie należności za pobyt w DPS. Niewłaściwe zastosowanie przepisów dotyczących proporcjonalnego podziału kosztów. Konieczność uwzględnienia sytuacji finansowej wszystkich zobowiązanych.

Odrzucone argumenty

Zarzuty naruszenia przepisów kodeksu karnego. Argumentacja dotycząca braku dziedziczenia jako podstawy do zwolnienia z opłaty.

Godne uwagi sformułowania

Opłata za pobyt w DPS stanowi zobowiązanie o charakterze publicznoprawnym i wynika z przepisów materialnego prawa administracyjnego. Osoby zobowiązane nie mogą ponosić kosztów wyższych niż te wynikające z proporcjonalnego udziału wszystkich zobowiązanych do opłaty. Kwestia dziedziczenia nie ma żadnego wpływu na obowiązki partycypacji w kosztach opłat za pobyt w DPS.

Skład orzekający

Anna Falkiewicz-Kluj

przewodniczący sprawozdawca

Jolanta Dargas

sędzia

Magdalena Durzyńska

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących ustalania odpłatności za pobyt w domach pomocy społecznej, zwłaszcza w sytuacji odmowy przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i konieczności uwzględnienia sytuacji finansowej wszystkich zobowiązanych."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z ustawą o pomocy społecznej i może wymagać dostosowania do innych regulacji.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy powszechnego problemu odpłatności za pobyt w DPS i pokazuje, jak ważne jest prawidłowe stosowanie przepisów proceduralnych i materialnych przez organy administracji. Wyjaśnia złożone kwestie finansowe i prawne w przystępny sposób.

Czy musisz płacić za pobyt babci w DPS, nawet jeśli nie chcesz? Sąd wyjaśnia.

Dane finansowe

WPS: 6635,49 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 1852/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-01-30
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-09-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Falkiewicz-Kluj /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.), Sędziowie sędzia WSA Jolanta Dargas, sędzia WSA Magdalena Durzyńska, Protokolant referent Krzysztof Włoczkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi P. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 8 sierpnia 2023 r. nr KOC/4775/Op/23 w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z 20 czerwca 2023r. nr OPS.FI.ZRŚ.5120.134.2023.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 8 sierpnia 2023 r., znak KOC/4775/Op/23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie po rozpoznaniu odwołania P. G., dalej "Skarżący" od decyzji Prezydenta m. st. Warszawy z 20 czerwca 2023 r. nr OPS.FI.ZRS.5120.134.2023 w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało tę decyzję w mocy.
Stan sprawy przedstawiał się w sposób następujący.
Decyzją nr 4207/2022 z dnia 2 września 2022 r. Prezydent m. st. Warszawy skierował W. W. do domu pomocy społecznej dla osób w podeszłym wieku. Decyzją nr 4208/2022 z dnia 2 września 2022 r. organ orzekł o umieszczeniu W. W. w Domu Pomocy Społecznej przy ul. [...] w [...], dalej "DPS". Decyzją nr 4223/2022 z dnia 5 września 2022 r. organ ustalił od mieszkanki DPS miesięczną opłatę za pobyt w wysokości 1.585,98 zł.
W. W. została przyjęta do Domu w dniu 6 września 2022 r.
W dniu 29 września 2022 r. W. W. zmarła.
Decyzją Prezydenta m. st. Warszawy, nr OPS.FI.ZRŚ.5120.134.2023 z dnia 17 marca 2023 r. organ ustalił od P. G. - wnuka W. W., odpłatność za jej pobyt w domu pomocy społecznej w kwocie 894,45 zł.
Organ I instancji stwierdził, iż nie było możliwości ustalenia sytuacji zainteresowanego w drodze rodzinnego wywiadu środowiskowego. Zgodnie z pismami Filii [...] Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] z 10 listopada 2022 r. oraz 28 lutego 2023r. nie było możliwości przeprowadzenia wywiadu, ponieważ pomimo wielokrotnych wizyt w jego miejscu zamieszkania nie można było zastać zainteresowanego w domu, a na pisemne wezwanie nie zgłosił się.
Opłata została ustalona w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w DPS a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby zobowiązane.
Odwołanie wniósł Skarżący.
Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm., dalej zwana "u.p.s.") "Obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:
a. mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,
b. małżonek, zstępni przed wstępnymi,
c. gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej
- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność".
Zgodnie z art. 61 ust. 2 u.p.s. "opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;
małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:
w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy - niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium;
w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;
gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2."
Obowiązek uiszczania opłat za pobyt członka rodziny w DPS wprost zależy od pokrewieństwa. Skarżący jest wnukiem, a więc zstępnym W. W., w związku z czym ma obowiązek ponoszenia kosztów związanych z pobytem babci w domu pomocy, jeżeli jej dochód nie pokrywa go w całości. Wysokość odpłatności zależy od dochodu zobowiązanego. Podstawowym źródłem ustaleń na temat sytuacji zainteresowanych, w tym sytuacji dochodowej, jest rodzinny wywiad środowiskowy (art. 107 ust. 1 u.p.s.). W orzecznictwie wskazuje się, że wywiad środowiskowy jest czynnością obligatoryjną, której nie da się w pełni zastąpić innymi środkami dowodowymi. Jednakże art. 61 ust. 2e u.p.s., stanowi, że "w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2." Organ przyjął, że skarżący nie wyraził zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. W tej sytuacji organ był związany przywołanym przepisem i metodą obliczeń tam wskazaną.
Z materiału dowodowego wynika, że skarżący był poinformowany, iż wywiad środowiskowy sporządza się w toku postępowania. Pismem z 25 listopada 2022 r. organ zawiadomił go o wszczęciu postępowania administracyjnego a skarżący odpowiedział na nie pismem z 16 grudnia 2023 r. Pismem z 23 stycznia 2023 r. organ wezwał skarżącego do stawiennictwa w organie. Skarżący odebrał pismo 3 lutego 2023r. Nie zareagował na nie.
Wobec braku reakcji i bezskutecznych wizytach pracowników socjalnych w środowisku organ stwierdził, że przeprowadzenie wywiadu środowiskowego jest niemożliwe.
Skarżący składał jeszcze pismo datowane 7 czerwca 2023 r. w którym twierdził, że organ nie powinien prowadzić postępowania w jego sprawie, a na poparcie swej opinii podawał argumenty osobiste oraz rozmaite przepisy prawa cywilnego i administracyjnego.
Na podstawie powyższego Kolegium przyjęło, że informacja o konieczności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego została skarżącemu skutecznie przedstawiona. Skarżący nie wyraził jednak woli udziału w wywiadzie środowiskowym, ani też nie stawił się w organie przynajmniej w celu wyjaśnienia własnej sytuacji. Skarżący ponawiał jedynie zarzuty przeciwko organowi, jego pracownikom oraz wyraża skrajne niezadowolenie z toczącego się postępowania.
Średni koszt utrzymania w DPS "[...]" przy ul. [...] wynosił 8.294,37 zł, zgodnie z zarządzeniem nr [...] Prezydenta [...] z [...] marca 2022 r. (publ. w Dzienniku Urzędowym Województwa Mazowieckiego z 2022 r., poz. [...]). Z akt sprawy wynika, że opłatę należało obliczyć za niepełny miesiąc, tj. za okres od 6 września 2022 r. do 29 września 2022 r. (24 dni). Kolegium przeprowadziło zatem działania matematyczne:
pełną kwotę miesięcznej odpłatności podzieliło przez liczbę dni września w celu uzyskania stawki dziennej (8.294,37 zł / 30 dni),
stawkę dzienną pomnożyło przez 24 dni pobytu W. W. w DPS (276,479 zł x 24 dni).
W wyniku Kolegium otrzymało kwotę 6.635,50 zł (po zaokrągleniu do pełnych groszy).
Opłata wniesiona w imieniu W. W. wyniosła 1.268,78 zł (dowód wpłaty z 10 października 2022 r.).
Do uregulowania pozostała zatem kwota 5.366,72 zł.
Zobowiązanymi do odpłatności jako zstępni są skarżący - syn, E. G. - córka oraz wnuki: M. S., P. G., J. W., P. W..
Proporcjonalnie do liczby osób zobowiązanych na skarżącego przypadła zatem kwota 894,45, zł, stanowiąca wynik dzielenia 5.366,72 zł / 6 osób. Kwotę tę prawidłowo obliczył również organ I instancji.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiódł Skarżący.
W skardze w obraźliwy sposób ocenił działania pracowników organu wydającego decyzję. Wniósł o uchylenie zaskarżonych decyzji i umorzenie postępowania wskazując, że gdyby babcia wiedziała jaki jest koszt utrzymania nigdy nie podpisałaby umowy dotyczącej umieszczenia jej w DPS. Stawka w nim przewyższa koszt pobytu w hotelu [...]. Poza tym nie jest on jej spadkobiercą. Wskazał na przepisy kodeksu karnego twierdząc, że organ dokonuje stalkingu.
Zdaniem Skarżącego organ powinien uchylić decyzję w ramach przysługujących mu kompetencji a następnie umorzyć postępowanie administracyjne. Może także stwierdzić jej nieważność.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego
i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023r. poz. 1634, dalej jako p.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Sąd dokonując kontroli uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca zapadła z naruszeniem prawa procesowego tj art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy o pomocy społecznej.
Zgodnie z art. 61 tej ustawy osobami obowiązanymi do wnoszenia opłat są w kolejności: mieszkaniec domu, małżonek, zstępni przed wstępnymi, gmina z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej przy czym dwa z ostatnich podmiotów są zwolnieni gdy opłaty wnosi mieszkaniec. Zgodnie z ust. 2 tego przepisu opłatę wnoszą:
1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;
2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:
W sytuacji w której małżonek czy wstępni odmówią podpisania umowy wysokość ich opłaty określa organ gminy w drodze decyzji administracyjnej (art. 61 ust. 2d tej ustawy), a w przypadku niewyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego wysokość opłaty również ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2 (art. 61 ust. 2e), i następuje to proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia (art.61 ust. 2f).
Rozwiązanie kwestii uregulowania odpłatności za pobyt osoby bliskiej w DPS wymaga od organu przede wszystkim ustalenia jaki jest koszt tego pobytu (wysokość zobowiązana), w następnej kolejności ustalenia jaka jest wysokość opłaty osoby pozostającej pod opieką DPS. Gdy osoba ta nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów odpłatności należy ustalić osoby zobowiązane, w świetle art. 61 u.p.s., do tej odpłatności generalnie mając na uwadze ich sytuację finansową. Jej ustaleniu służy wywiad środowiskowy. W każdym z przypadków osoby zobowiązane do pokrycia kosztów opieki powinny być pouczone o możliwości zawarcia stosownej umowy.
Ustalenie wysokości opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej proporcjonalnie do liczby osób zobowiązanych do jej ponoszenia może mieć miejsce wyłącznie w przypadku opłaty, o jakiej mowa w art. 61 ust. 2e u.p.s. Opłata, o jakiej mowa w tym przepisie, to opłata ustalana w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. Do ustalenia decyzją opłaty w tej wysokości dochodzi wyłącznie w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Przez taka odmowę, skutkującą brakiem ustalenia sytuacji dochodowej osoby lub osób zobowiązanych, osoby te pozbawione są ochrony przewidzianej zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s.
W takiej sytuacji ponoszona przez te osoby opłata jest niezależna od osiąganego przez nie dochodu (dochodu na osobę w rodzinie), a jeżeli takich osób jest więcej, ponoszą ją w częściach proporcjonalnych. Natomiast osoby, które wyraziły zgodę na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, objęte są ochroną, ponieważ w ich przypadku, w zależności od wysokości dochodu, albo nie mają obowiązku ponoszenia opłaty, albo ponoszą ją w limitowanej wysokości, albo też przy zawarciu umowy lub w wydanej decyzji możliwe jest uwzględnienie przy zawarciu umowy wysokości dochodów i możliwości ponoszenia opłaty (art. 103 ust. 2 u.p.s.).
Oznacza to, że opłaty mogą być ustalone albo w formie umowy albo w formie decyzji administracyjnej i obowiązek ten ma charakter ustawowy. W każdym wypadku gdy umowa nie zostanie zawarta z osobami zobowiązanymi organ ma obowiązek wydania decyzji administracyjnej w tym przedmiocie. Przy czym każda z osób zobowiązanych do uiszczenia opłaty nie może być obciążona opłatami których nie ponoszą inni ze zobowiązanych z uwagi na ich sytuację finansową. Powyższe wynika z wykładni systemowej art. 103 § 2 tej ustawy, który powinien być stosowany odpowiednio do sytuacji w której wysokość opłaty ustala się w drodze decyzji administracyjnej. Przepis ten stanowi, że wysokość odpłatności (na potrzeby umowy), ustala się mając na uwadze wysokość dochodów i możliwości zobowiązanego. Opłata ta nie może być zwiększana w przypadku gdy jedna osoba jest zwolniona z odpłatności z powodów określonych w art. 64 u.p.s. Osoby zobowiązane nie mogą bowiem ponosić kosztów których nie ponosi zwolniony z opłaty inny krewny. Zasady te powinny się także odnosić do ustalania wysokości odpłatności w drodze decyzji administracyjnej. Nie ma bowiem żadnych argumentów natury prawnej aby sytuacja osoby która podpisała umowę i tej która jej nie podpisała była ukształtowana w sposób odmienny.
Konsekwencją takiej wykładni jest to, że organ określając w drodze decyzji administracyjnej wysokość odpłatności powinien wszcząć postępowanie w stosunku do wszystkich zobowiązanych a następnie wydać stosowną decyzją, która będzie dotyczyć wszystkich stron tego postępowania (por. wyrok NSA 23 lipca 2021 r., I OSK 3039/21). W sytuacji natomiast gdy w sprawie zostały zawarte z pozostałymi zobowiązanymi umowy, organ powinien uwzględnić ich treść w aspekcie wysokości ponoszenia kosztów przez pozostałych zobowiązanych mając na uwadze, że pozostali nie mogą ponosić kosztów wyższych niż te wynikające z proporcjonalnego udziału wszystkich zobowiązanych do opłaty.
Ustawodawca na gruncie art. 61 u.p.s. nie zdefiniował pojęcia "proporcjonalnego ponoszenia kosztów". Zgodnie z definicją internetowego słownika języka polskiego PWN "proporcjonalny" to "mający określony stosunek części do całości albo wyrażający określony stosunek do jakiejś wielkości". Orzecznictwo sądowadministracyjne również tego pojęcia nie definiuje poprzez np. odesłanie do innych instytucji prawnych.
W ocenie Sądu, mając na uwadze zasady odpłatności za DPS określone w ustawie, należy pojęcie to rozumieć jako sytuację w której uwzględnia się liczbę wszystkich osób zobowiązanych do uiszczenia opłaty, o ile nie zachodzą przeszkody do obciążenia ich w taki sposób opłatą, z uwagi na sytuację rodzinną i finansową.
Organ, co do zasady ma obowiązek badać, przed podpisaniem umowy czy przed wydaniem decyzji jak jest sytuacja rodzinna a przede wszystkim finansowa i dopiero wtedy ustalać czy potencjalnie zobowiązany ma możliwości uiszczenia danej kwoty. Wynika to z art. 64 u.p.s. Dlatego w toku tego rodzaju postępowania tak ważny jest wywiad środowiskowy, w który, organ ustala sytuację faktyczną u osoby potencjalnie zobowiązanej. Uniemożliwienie jego przeprowadzenia pozbawia natomiast tę osobę możliwości skorzystania z instytucji zwolnienia w części lub w całości z tego dobrodziejstwa ustawowego.
W tej sprawie, jak wynika z akt administracyjnych i akt I SA/Wa 1738/23 (Skarżący Z. W. – syn osoby umieszczonej w DPS), organ prowadził co najmniej 2 postępowania (ww. i niniejsze). Mało tego, z ustaleń organu nie wynika czy została z pozostałymi zawarta umowa czy także wydano decyzję administracyjną. Sąd w związku z tym bazuje jedynie na ustaleniach dokonanych przez organ w zakresie kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia kosztów opłaty wskazanych w tych decyzjach.
W niniejszej sprawie organ ustalił, że istnieje 6 osób zobowiązanych do uiszczania opłat (dwoje dzieci i 4 wnuków). Całość opłaty wynosiła 8.294,37 zł. Matka Skarżącego przebywała w DPS 24 dni a zatem należna za pobyt opłata wyniosła 6 635,49 zł. Decyzją Prezydenta m. st. Warszawy z 5 września 2022 r. nr 4223/2022, organ ustalił wysokość opłaty należnej od mieszkanki DPS na kwotę 1585,98 zł. Jak wynikało ze znajdującego się w aktach potwierdzenia wpłaty przez W. W., uiściła ona 1268,78 zł (dowód wpłaty z 10 października 2022 r.).
Organ ustalając wysokość opłaty od zstępnych przyjął, że jest to kwota 5 366,72 zł (6 635,50 – 1268,78), błędnie przyjmując, że zobowiązani ponieść powinni także część opłaty której nie uiściła osoba umieszczona w DPS. Tymczasem, zgodnie z tym co zostało wskazane wyżej, zobowiązani zstępni nie mogą ponosić kosztów opłaty w wysokości nie przypadającej na ich udział w tych kosztach, tym bardziej, że w obrocie prawnym pozostaje ostateczna decyzja określająca wysokość tej opłaty należna od osoby umieszczonej w DPS.
Konsekwencją tego jest że opłata która powinna podlegać dalszemu rozliczeniu w stosunku do osób zobowiązanych do obciążenia wynosi 5 049,51 zł a nie kwota przyjęta przez organ tj. 5 366,72 zł. ( 6 635,49 - 1585,98).
Ustawodawca w ustawie przewidział taką sytuację faktyczną w której mimo tego, że przeprowadzenie wywiadu środowiskowego jest obligatoryjne, możliwe jest odstąpienie od niego w sytuacji w której potencjalnie zobowiązany nie jest zainteresowany wynikiem rozstrzygnięcia sprawy i uniemożliwia organowi podjęcie niezbędnych czynności w sprawie. Działanie organu z urzędu, o czym stanowi art. 7 k.p.a. nie oznacza, że strona postępowania nie ma obowiązku współdziałania z organem w celu ustalania okoliczności faktycznych w sprawie. W tej sprawie Skarżący, poza kierowanymi pod adresem organów, nawet w odwołaniu czy skardze obraźliwych zarzutów, nie wskazał argumentów które podważyłyby ustalenia organów co do tego, że nie jest zobowiązany do opłaty za DPS. Wadliwie natomiast organ ustalił jej wysokość . To ta kwota podlegała proporcjonalnemu rozdzieleniu na zstępnych osoby umieszczonej w DPD.
Zarzuty naruszenia przepisów kodeksu karnego nie mogą odnieść zamierzonego skutku ponieważ organ rozpoznając sprawę ich nie stosuje i nie jest władny do oceny czy postępowanie urzędników spełnia kryteria przestępstwa czy wykroczenia. Kognicję w tym zakresie ma prokurator czy sąd powszechny.
Co do kwestii podnoszonych na rozprawie, że Skarżący nie jest spadkobiercą swej babci i nie powinien płacić za Jej pobyt w DPS, powinna to uczynić córka która otrzymała mamy mieszkanie, Sąd zwraca uwagę, że kwestia dziedziczenia nie ma żadnego wpływu na obowiązki partycypacji w kosztach opłat za pobyt w DPS. Opłata za pobyt w DPS stanowi zobowiązanie o charakterze publicznoprawnym i wynika z przepisów materialnego prawa administracyjnego. Przepisy te nie odsyłają do choćby odpowiedniego stosowania przepisów prawa cywilnego. Ustawa o pomocy społecznej określa w art. 61 krąg osób zobowiązanych, określając ich kolejność (małżonek, zstępni, wstępni i na końcu gmina). Nie ma przy tym wątpliwości, że dzieci i wnuki są zstępnymi. Dlatego nie ma podstaw prawnych aby wywodzić, że hipotetyczne nie dziedziczenie, znosi obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt w DPS. W świetle art. 931 § 1 i 2 kodeksu cywilnego do dziedziczenia powołani są w pierwszej kolejności małżonek i dzieci spadkodawcy, a gdy któreś nie dożyło otwarcia spadku – jego zstępni. Abstrahując od tego, że nie ma w aktach żadnego dowodu na to aby skarżący nie był w ramach dziedziczenia zstępnym, krąg uprawnionych do dziedziczenia z kodeksu cywilnego pokrywa się z kręgiem osób o których stanowi art. 61 § 1 u.p.s.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ będzie miał na uwadze powyższe oceny Sądu. Jako kwotę bazową do ustaleń wysokości należności na rzecz DPD przyjmie kwotę 5 049,51 zł. W przypadku nie wyrażenia przez Skarżącego zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego i nie podpisania umowy organ obciąży go 1/6 części tej kwoty. W przypadku gdyby przeprowadzenie wywiadu będzie możliwe, ustali sytuację finansową Skarżącego a następnie oceni czy istnieją podstawy do odstąpienia od obciążania go obowiązkiem spłaty w całości lub w części.
Sąd nie uwzględnił wniosku dowodowego o przeprowadzenie dowodu z odpisu z księgi wieczystej na okoliczność tego kto jest właścicielem. Wniosek ten nie ma żadnego znaczenia w sprawie ponieważ kryterium dziedziczenia nie jest warunkiem zobowiązania do uiszczenia opłaty za pobyt w DPS.
Zarzuty naruszenia przepisów kodeksu karnego nie mogą odnieść zamierzonego skutku ponieważ organ rozpoznając sprawę ich nie stosuje i nie jest władny do oceny czy postępowanie urzędników spełnia kryteria przestępstwa czy wykroczenia. Kognicję w tym zakresie ma prokurator czy sąd powszechny.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ppsa orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI