I SA/WA 185/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2020-05-14
NSAAdministracyjneWysokawsa
mienie zabużańskierekompensatawznowienie postępowaniaprawo administracyjnepostępowanie administracyjnestrona postępowaniaart. 153 PPSAorzecznictwo sądów administracyjnych

WSA w Warszawie uchylił postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji odmawiające wznowienia postępowania w sprawie rekompensaty za mienie zabużańskie, uznając, że organy nie zastosowały się do wiążącej oceny prawnej wyrażonej w poprzednich wyrokach sądowych.

Skarżąca G. G. domagała się wznowienia postępowania w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie zabużańskie, twierdząc, że została pominięta jako strona i że pojawiły się nowe dowody. Organy administracji dwukrotnie odmawiały wznowienia, powołując się na formalne braki wniosku, w szczególności niepodanie konkretnej daty dowiedzenia się o okolicznościach uzasadniających wznowienie. WSA uchylił zaskarżone postanowienie, stwierdzając, że organy nie zastosowały się do wiążącej oceny prawnej wyrażonej w poprzednich wyrokach sądowych, które nakazywały merytoryczne rozpatrzenie sprawy, a nie ograniczanie się do kwestii formalnych.

Sprawa dotyczyła wniosku o wznowienie postępowania w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami RP. Skarżąca G. G., jako następca prawny L. N., wniosła o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Wojewody z 2015 r. umarzającą postępowanie. Organy administracji (Wojewoda, a następnie Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji) odmawiały wznowienia, powołując się na niezłożenie wniosku w terminie, co miało wynikać z braku wskazania przez skarżącą konkretnej daty dowiedzenia się o okolicznościach uzasadniających wznowienie. Skarżąca argumentowała, że została pominięta jako strona w pierwotnym postępowaniu i że organy nie zastosowały się do poprzednich wyroków sądów administracyjnych, które nakazywały merytoryczne rozpatrzenie sprawy. WSA w Warszawie, rozpoznając skargę na ostatnie postanowienie Ministra, uchylił je. Sąd podkreślił, że zgodnie z art. 153 PPSA, organy administracji oraz sądy są związane oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w prawomocnym orzeczeniu sądu. W poprzednim wyroku WSA (sygn. I SA/Wa 890/16, utrzymanym przez NSA) wskazano, że organ powinien wznowić postępowanie i zbadać przesłanki merytoryczne, a nie ograniczać się do kwestii formalnych. WSA stwierdził, że organy obu instancji nie zastosowały się do tych wiążących wskazań, ponownie odmawiając wznowienia postępowania z przyczyn formalnych. Sąd uchylił zaskarżone postanowienie, nakazując ponowne rozpatrzenie sprawy zgodnie z zaleceniami sądów.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, organy obu instancji naruszyły art. 153 PPSA, nie stosując się do wiążącej oceny prawnej wyrażonej w poprzednich wyrokach sądowych, które nakazywały merytoryczne rozpatrzenie sprawy, a nie ograniczanie się do kwestii formalnych.

Uzasadnienie

Sąd wskazał, że poprzednie wyroki nakazywały wznowienie postępowania i zbadanie przesłanek merytorycznych, a nie ograniczanie się do formalnych braków wniosku. Organy administracji nie zastosowały się do tych zaleceń, co stanowi naruszenie art. 153 PPSA.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (13)

Główne

PPSA art. 153

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy.

PPSA art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd uwzględniając skargę na postanowienie, uchyla postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Pomocnicze

PPSA art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd stosuje środki przewidziane w ustawie dla danego rodzaju postępowania.

PPSA art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zwrot kosztów postępowania.

k.p.a. art. 145 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Przesłanki wznowienia postępowania.

k.p.a. art. 148 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Termin do złożenia wniosku o wznowienie postępowania.

k.p.a. art. 149 § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Postanowienie odmawiające wznowienia postępowania.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada praworządności i działania organów.

k.p.a. art. 77 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada swobodnej oceny dowodów.

k.p.a. art. 107 § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Wymogi uzasadnienia decyzji.

u.r.p.r. art. 5 § 1

Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej

Termin do złożenia wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty.

u.r.p.r. art. 3 § 2

Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej

Dotyczy stron postępowania.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy administracji nie zastosowały się do wiążącej oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w prawomocnym wyroku WSA sygn. akt I SA/Wa 890/16. Skarżąca powinna być traktowana jako strona postępowania, a jej prawo do żądania rekompensaty nie wygasło. Organy powinny były zbadać merytoryczne przesłanki wznowienia postępowania, a nie ograniczać się do formalnych braków wniosku.

Odrzucone argumenty

Argumentacja organów administracji oparta na braku wskazania przez skarżącą konkretnej daty dowiedzenia się o okolicznościach uzasadniających wznowienie postępowania, bez merytorycznego zbadania sprawy.

Godne uwagi sformułowania

ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy organy obu instancji naruszyły przepisy art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym w związku z art. 7 kpa organy w ogóle nie wznowiły kwestionowanego postępowania, a w uzasadnieniach wydanych postanowień obu instancji nie ma analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego w aspekcie istnienia bądź nie przesłanek merytorycznych

Skład orzekający

Dorota Apostolidis

przewodniczący

Iwona Kosińska

sprawozdawca

Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Wiążący charakter ocen prawnych sądów administracyjnych dla organów administracji i sądów w kolejnych instancjach (art. 153 PPSA). Konieczność merytorycznego rozpatrywania wniosków o wznowienie postępowania, a nie ograniczanie się do kwestii formalnych, gdy istnieją wcześniejsze wyroki nakazujące inne postępowanie. Prawa spadkobierców do rekompensaty za mienie zabużańskie."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z mieniem zabużańskim i procedurą wznowienia postępowania. Konieczność istnienia wcześniejszych orzeczeń sądowych nakazujących określone działania organów.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak sądy egzekwują swoje wcześniejsze wyroki i jak ważne jest przestrzeganie zasady związania oceną prawną. Jest to przykład walki obywatela o swoje prawa w długotrwałym postępowaniu administracyjnym.

Sąd przypomina organom: wyroki sądowe to nie sugestie, a wiążące nakazy!

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 185/20 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2020-05-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-01-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz
Dorota Apostolidis /przewodniczący/
Iwona Kosińska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Gospodarka mieniem
Sygn. powiązane
I OSK 376/21 - Wyrok NSA z 2024-04-30
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145§ 1 pkt 1 lit. c, art. 135, art 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Apostolidis Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Sędzia WSA Iwona Kosińska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi G. G. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz skarżącej G. G. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji postanowieniem z dnia [...] listopada 2019 r., nr [...], po rozpatrzeniu zażalenia, utrzymał w mocy postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2019 r., nr [...] odmawiające wznowienia postępowania w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez L. N..
Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że wnioskiem z dnia [...] grudnia 2008 r. B. N.(brat skarżącej, który wraz ze skarżącą jest następcą prawnym L. N.) wystąpił do Wojewody [...] o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez L. N. w miejscowości [...], pow. [...], woj. [...]. Pismem z dnia [...] grudnia 2009 r. wnioskodawca wystąpił o zawieszenie postępowania w związku z kwerendą dokumentów w archiwach polskich i ukraińskich. Po rozpatrzeniu złożonego wniosku Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] grudnia 2009 r. zawiesił przedmiotowe postępowanie. Równocześnie organ pouczył stronę o treści przepisu art. 98 § 2 kpa. Postanowienie zostało doręczone wnioskodawcy w dniu [...] grudnia 2009 r. Następnie decyzją z dnia [...] lutego 2015 r. Wojewoda umorzył przedmiotowe postępowanie jako bezprzedmiotowe, w związku z niezłożeniem przez wnioskodawcę w okresie trzech lat od daty zawieszenia postępowania wniosku o podjęcie zawieszonego postępowania.
G. G. pismem z dnia [...] kwietnia 2015 r. (data wpływu) złożyła wniosek "o ponowne wszczęcie postępowania w mojej sprawie" ze względu na nowe okoliczności i dowody. Przy tym piśmie nadesłała dowody potwierdzające, że L. N. była repatriantką. Pismem z dnia [...] maja 2015 r. organ wojewódzki wskazał, że wniosek G. G. o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty wpłynął po terminie określonym w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, i jednocześnie wezwał ją do wypowiedzenia się, czy podtrzymuje wniosek o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty. Pismem z dnia [...] czerwca 2015 r. G. G. poinformowała, że "podtrzymuje wniosek o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty". Zaznaczyła również, że została pominięta przez organ wojewódzki w postępowaniu prowadzonym na wniosek jej brata. Decyzją z dnia [...] lipca 2015 r. Wojewoda odmówił skarżącej potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez L. N. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu wskazał, że wnioskodawczyni nie złożyła wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty w terminie, o którym mowa w art. 5 ust. 1 powołanej ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Od powyższej decyzji skarżąca złożyła odwołanie do Ministra Skarbu Państwa za pośrednictwem Wojewody [...], wyjaśniając, że nie składała wniosku o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty, lecz o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją Wojewody z dnia [...] lutego 2015 r. ze względu na nowe dowody w sprawie, pozyskane z archiwów polskich i ukraińskich. Po rozpatrzeniu odwołania Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r. uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody w całości i umorzył postępowanie w sprawie wniosku z dnia [...] kwietnia 2015 r. Organ odwoławczy wyjaśnił, że organ I instancji powinien rozpatrzyć wniosek strony z dnia [...] kwietnia 2015 r., uzupełniony pismem z dnia [...] czerwca 2015 r. o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2015 r. ze względu na pominięcie jej jako strony w ww. postępowaniu oraz ze względu na nowe dowody i okoliczności.
Ponownie rozpatrując sprawę, Wojewoda postanowieniem z dnia [...] lutego 2016 r. odmówił wznowienia postępowania. W uzasadnieniu organ I instancji stwierdził, że ze względu na niezłożenie wniosku do [...] grudnia 2008 r. nie mógł uznać G. G. za stronę postępowania w rozumieniu art. 28 kpa i w związku z tym jej uprawnienie do żądania otrzymania rekompensaty wygasło. Organ wskazał, że w aktach sprawy brak było pełnomocnictwa udzielonego przez skarżącą dla brata do prowadzenia spraw związanych z uzyskaniem rekompensaty za mienie zabużańskie. Skarżąca wniosła zażalenie do organu II instancji. Po jego rozpatrzeniu Minister Skarbu Państwa postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2016 r. utrzymał w mocy postanowienie Wojewody z dnia [...] lutego 2016 r. Jednakże Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 21 października 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 890/16 uchylił zaskarżone postanowienie Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] kwietnia 2016 r. oraz poprzedzające je postanowienie Wojewody z dnia [...] lutego 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 29 listopada 2018 r. sygn. akt I OSK 140/17 oddalił skargę kasacyjną Ministra Skarbu Państwa od tego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.
Ponownie rozpatrując sprawę, Wojewoda wezwał skarżącą o wyjaśnienie, w jakim terminie dowiedziała się o okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia postępowania zakończonego decyzją Wojewody w przedmiocie umorzenia postępowania o potwierdzenie prawa do rekompensaty. W odpowiedzi skarżąca oświadczyła, że swój wniosek złożyła "niezwłocznie po uzyskaniu w/w informacji". W tej sytuacji organ ponownie wezwał skarżącą o wskazanie konkretnej daty, w której skarżąca dowiedziała się o okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia postępowania zakończonego decyzją o umorzeniu postępowania w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty. W odpowiedzi na to wezwanie skarżąca wyjaśniła, że nie pamięta konkretnej daty, kiedy dowiedziała się o okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia postępowania. Wskazała, że sytuacja ta miała miejsce 4 lata temu i trudno jest jej teraz po tylu latach wskazać konkretną datę, kiedy o tej sytuacji się dowiedziała. W takiej sytuacji Wojewoda postanowieniem z dnia [...] lipca 2019 r. odmówił wznowienia postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Wojewody z dnia [...] lutego 2015 r. W uzasadnieniu stwierdził, że postępowanie w sprawie wznowienia postępowania administracyjnego jest dwuetapowe. W pierwszym etapie organ bada jedynie spełnienie przesłanej formalnoprawnych umożliwiających skuteczne wniesienie podania o wznowienie. Podkreślił, że wnioskodawczyni pomimo dwukrotnego wezwania nie wskazała i nie udowodniła, kiedy (w jakiej konkretnej dacie) dowiedziała się o okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia postępowania w sposób pozwalający organowi ustalić, czy podanie o wznowienie postępowania zostało złożone w ustawowym terminie. Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, skarżąca złożyła zażalenie. Po jego rozpatrzeniu organ odwoławczy postanowieniem z dnia [...] listopada 2019 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu Minister przywołał treść art. 148 § 1 kpa. Podkreślił, że organ I instancji podjął czynności w celu ustalenia daty, kiedy skarżąca uzyskała informację o okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia postępowania, jednakże wnioskodawczyni nie podała konkretnej daty. W ocenie Ministra strona postępowania nie udowodniła, że złożyła podanie o wznowienie postępowania w terminie 1 miesiąca od dnia, w którym dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. W takiej sytuacji organ z przyczyn proceduralnych jest zobligowany wydać na podstawie art. 149 § 3 kpa postanowienie odmawiające wznowienia postępowania.
Na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] listopada 2019 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożyła G. G.. W uzasadnieniu zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu ignorowanie i niewykonywanie prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 21 października 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 890/16. Skarżąca wniosła o wykonanie prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 21 października 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 890/16 w pełnym zakresie oraz uchylenie zaskarżonych postanowień organów obu instancji, wznowienie postępowania (art. 145 § 1 pkt 4 kpa) i zbadanie przesłanek merytorycznych (art. 151 kpa i nast.), a także stwierdzenie, że bezczynność Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa oraz zasądzenie od Ministra Spraw Wewnętrznych I Administracji na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie zasadności postawionych zarzutów. Dodatkowo wyjaśniła, że podanie o wznowienie postępowania złożyła "niezwłocznie" po uzyskaniu od brata informacji o wydanym postanowieniu. Podkreśliła, że to z winy organu I i II instancji w 2015 r. skarżąca nie miała obiektywnej możliwości uzyskania wiedzy co do umorzenia postępowania administracyjnego prowadzonego z wniosku jej brata. Wyjaśniła, że nie tylko nie mieszka razem we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoim bratem, ale mieszkają oni od siebie w odległych miejscowościach. Brat mieszka w [...], a skarżąca w [...]. Nie zapewniając skarżącej (stronie postępowania) czynnego udziału w każdym jego stadium, a przed wydaniem decyzji nie umożliwiając jej wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organy obu instancji nie dały skarżącej nie tylko obiektywnej, ale żadnej możliwości, aby w odpowiednim terminie dowiedziała się i odwołała się od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2015 r., nr [...] dotyczącej umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W ocenie skarżącej obecnie organy obu instancji, wbrew wydanym zaleceniom sądowym, ponownie próbują pozbawić ją słusznych praw. Zdaniem skarżącej wydane postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] listopada 2019 r. stoi w jawnej sprzeczności z prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 21 października 2016 r.
W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organy administracji, orzekając w sprawie, nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na zasadność skargi.
Przede wszystkim wyjaśnić należy, że przedstawiona sprawa była już przedmiotem oceny sądów administracyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 21 października 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 890/16 uchylił wcześniejsze postanowienie Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] kwietnia 2016 r. oraz poprzedzające je postanowienie Wojewody z dnia [...] lutego 2016 r. odmawiające wznowienia postępowania zakończonego decyzją organu I instancji z dnia [...] lutego 2015 r. umarzającą jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie rekompensaty za tzw. mienie zabużańskie. Wyrok ten został utrzymany w mocy przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 29 listopada 2018 r. sygn. akt I OSK 140/17, którym sąd II instancji oddalił skargę kasacyjną Ministra Skarbu Państwa.
W tej sytuacji wyjaśnić należy, że zgodnie z treścią art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie (taka sytuacja nie miała miejsca w rozpatrywanej sprawie). Z treści tego przepisu wynika, że w przypadku zaskarżenia do sądu administracyjnego orzeczenia wydanego w wyniku uprzedniego wydania przez sąd wyroku kasacyjnego i wyrażeniu w nim wiążącej oceny prawnej, ponownie rozpoznając sprawę, sąd administracyjny obowiązany jest do dokonania kontroli, czy organ administracji prawidłowo uwzględnił wytyczne zawarte w wydanym wyroku. Podporządkowanie się wytycznym sądu i wyrażonej przezeń ocenie prawnej jest bowiem głównym kryterium poprawności nowo wydanej decyzji. Sąd ponownie rozpatrujący sprawę nie ma zatem całkowitej swobody przy wydawaniu nowego orzeczenia. Oznacza to, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez sąd, tylekroć będzie on związany oceną prawną wyrażoną w prawomocnym orzeczeniu sądu. Przez ocenę prawną należy natomiast rozumieć rozstrzygnięcie sądu co do prawnej wartości sprawy. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania decyzji. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego ciążący na organie administracji oraz sądzie może być wyłączony tylko w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, a także po wzruszeniu wyroku. Oznacza to, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, a jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w sprawie. Związanie sądu administracyjnego w rozumieniu powołanych przepisów oznacza również konieczność reagowania przez Sąd w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej.
Przenosząc powyższe na grunt przedmiotowej sprawy, wskazać należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylając wyrokiem z dnia 21 października 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 890/16 postanowienie Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] kwietnia 2016 r. oraz poprzedzające je postanowienie Wojewody z dnia [...] lutego 2016 r. odmawiające wznowienia postępowania zakończonego decyzją organu I instancji z dnia [...] lutego 2015 r. umarzającą jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie rekompensaty za tzw. mienie zabużańskie, sformułował poglądy prawne oraz zalecenia, wiążące zarówno dla organów ponownie rozpatrujących sprawę, jak i dla Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego obecnie rozpatrującego sprawę.
W uzasadnieniu tego wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że wszyscy współuprawnieni spadkobiercy powinni brać udział w postępowaniu w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty. W takiej sytuacji obowiązkiem organu administracji jest w pierwszej kolejności prawidłowe ustalenie wszystkich stron postępowania. Następnie - zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 10 kpa - zapewnienie stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwienie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Co do zasady zatem już od momentu złożenia wniosku przez jedną z uprawnionych osób, pozostali spadkobiercy również posiadają uprawnienie do żądania potwierdzenia prawa do rekompensaty (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 listopada 2014 r. sygn. akt I OSK 682/13). Obowiązkiem organu jest ustalenie wszystkich stron postępowania, zapewnienie stronom czynnego udziału w każdym jego stadium, a przed wydaniem decyzji - umożliwienie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyjaśnił również, że początkowo organ w ten właśnie sposób traktował G. G., doręczając jej m.in. pouczenie oraz odpis postanowienia w przedmiocie zawieszenia postępowania. Organ zmienił następnie swoje stanowisko przyjmując błędnie, że ww. nie była stroną niniejszego postępowania, naruszając tym przepisy ustawy zabużańskiej, to jest art. 3 ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 1 i 2 oraz przepisy postępowania, to jest art. 10 kpa. Organ błędnie zatem przyjął, że skarżąca nie ma interesu prawnego (art. 28 kpa) w sprawie wznowienia postępowania w przedmiocie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez L. N. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Wobec powyższego, zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. konieczne stało się uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2016 r. W wydanym orzeczeniu Sąd zawarł także zalecenia wiążące dla organów ponownie rozpatrujących sprawę. Zgodnie z tymi zaleceniami ponownie rozpoznając sprawę, obowiązkiem organów miało być wznowienie postępowania (art. 145 § 1 pkt 4 kpa) i zbadanie przesłanek merytorycznych (art. 151 kpa i nast.), a nie ograniczanie się jedynie do kwestii formalnych (braku interesu prawnego wnioskodawczyni).
Oznacza to, że ponownie rozpatrując sprawę, organy związane były oceną prawną oraz zaleceniami wynikającymi z wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 21 października 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 890/16. Temu właśnie obowiązkowi, w ocenie Sądu, ponownie rozpatrując sprawę, organy nie sprostały. Przedstawione wskazania Sądu co do dalszej działalności organów orzekających w sprawie jednoznacznie bowiem zobowiązywały je przy ponownym rozpatrywaniu sprawy do wznowienia na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 kpa przedmiotowego postępowania i w trakcie jego prowadzenia zbadanie na podstawie art. 151 kpa i następnych istnienia bądź nie przesłanek merytorycznych warunkujących możliwość wznowienia postępowania administracyjnego. Niestety, analiza uzasadnień zaskarżonych postanowień wskazuje, że ani organ I instancji, ani organ II instancji nie wykonały zaleceń zawartych w uzasadnieniu przywołanego orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Organy w ogóle nie wznowiły kwestionowanego postępowania, a w uzasadnieniach wydanych postanowień obu instancji nie ma analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego w aspekcie istnienia bądź nie przesłanek merytorycznych określonych w art. 151 kpa i następnych. Organy obu instancji po ponownym rozpatrzeniu sprawy odmówiły wnioskodawczyni wznowienia postępowania w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty ponownie powołując się jedynie na okoliczność formalnoprawną. Należy przy tym wziąć pod uwagę, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast zgodnie z treścią art. 145 § 1 lit. c powołanej ustawy Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne niż wymienione w lit. b naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wydając poprzedni wyrok Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się natomiast w rozpatrywanej sprawie naruszenia przepisów art. 148 kpa, a Naczelny Sąd Administracyjny prawidłowość tego orzeczenia potwierdził w wyroku z dnia 29 listopada 2018 r. sygn. akt I OSK 140/17, którym oddalił skargę kasacyjną Ministra Skarbu Państwa. Podkreślić także należy, że również Minister nie podnosił argumentu naruszenia przez skarżącą miesięcznego terminu wynikającego z treści art. 148 § 2 kpa ani w odpowiedzi na poprzednią skargę, ani też w złożonej skardze kasacyjnej. W tej sytuacji, oceniając obecnie prawidłowość wydanych w sprawie postanowień, Sąd orzekający stanął na stanowisku, że ponownie rozpatrując sprawę, organy obu instancji naruszyły przepisy art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym w związku z art. 7 kpa, zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ powinien, zgodnie z zaleceniami zawartymi w wydanych w sprawie wyrokach sądów administracyjnych, rozpatrzeć merytorycznie zasadność złożonego przez skarżącą wniosku o wznowienie postępowania administracyjnego. Przy tym analiza ta ma być wykonana w zgodzie z treścią art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa i znaleźć właściwe odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanych orzeczeń w zgodzie z treścią art. 107 § 3 kpa.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 135, art. 153 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325) orzekł jak w sentencji.
Dodatkowo wyjaśnić należy, że w ramach rozpatrywanej skargi Sąd nie mógł dokonać wnioskowanej oceny bezczynności Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. Skarga na bezczynność organu jest bowiem odrębną skargą składaną do sądu administracyjnego (art. 53 § 2b w związku z art. 149 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) po wyczerpaniu procedury określonej w art. 37 i art. 38 kpa.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI