I SA/Wa 1849/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2018-10-24
NSAnieruchomościŚredniawsa
reforma rolnanieruchomościdekret PKWNwłasność Skarbu Państwagrunty leśnepowierzchnia majątkupostępowanie administracyjneKodeks postępowania administracyjnego

WSA w Warszawie oddalił skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, potwierdzając, że majątek ziemski o powierzchni przekraczającej 100 ha podlegał przepisom dekretu o reformie rolnej.

Sprawa dotyczyła skargi W. B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, która utrzymała w mocy decyzję Wojewody stwierdzającą, że majątek ziemski o powierzchni [...] ha podlegał przepisom art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej. Skarżący argumentował, że po odliczeniu gruntów leśnych, powierzchnia majątku nie przekraczała 100 ha. Sąd uznał jednak, że materiał dowodowy, w tym matrykuła podatkowa i protokoły przekazania lasów, potwierdza, iż powierzchnia lasów nie była na tyle znacząca, aby wyłączyć majątek spod działania dekretu. Sąd oddalił skargę, podzielając stanowisko organów administracji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargę W. B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2017 r., która utrzymała w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2016 r. Decyzje te stwierdzały, że majątek ziemski o wielkości [...] ha, położony w gromadzie G., gmina G., powiat t., należący do W. B. i A. B., podlegał przepisom art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Skarżący kwestionował tę kwalifikację, argumentując, że po odliczeniu obszaru lasów, powierzchnia nieruchomości nie przekraczała wymaganych 100 ha ogólnej powierzchni. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w uzasadnieniu swojej decyzji wskazał, że materiał archiwalny dowodzi, iż powierzchnia lasów w majątku była znacznie mniejsza niż twierdził skarżący, a przedstawiona przez stronę matrykuła podatkowa oraz inne dokumenty nie potwierdzają jego stanowiska. Sąd administracyjny, analizując zgromadzony materiał dowodowy, w tym księgi gruntowe, matrykuły podatkowe oraz protokoły przekazania lasów, uznał, że powierzchnia gruntów leśnych w majątku wynosiła najwyżej około [...] ha, co nie wyłączało majątku spod działania dekretu o reformie rolnej. Sąd podkreślił, że grunty leśne podlegały odrębnym przepisom nacjonalizacyjnym. Ponadto, sąd odrzucił zarzuty skarżącego dotyczące naruszenia przepisów postępowania, w tym art. 10 § 1 k.p.a. (brak możliwości wypowiedzenia się co do map) oraz art. 5 ust. 1 ustawy o języku polskim (dowody w języku obcym), uznając, że te kwestie nie miały wpływu na wynik sprawy. W konsekwencji, sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., podzielając stanowisko organów obu instancji.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, majątek ziemski podlegał przepisom art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że powierzchnia lasów w majątku była na tyle niewielka (około [...] ha), że nie wyłączała go spod działania dekretu o reformie rolnej, który dotyczył nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym. Grunty leśne podlegały odrębnym przepisom nacjonalizacyjnym. Analiza dowodów, w tym matrykuły podatkowej i protokołów przekazania lasów, potwierdziła, że łączna powierzchnia majątku przekraczała 100 ha.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (9)

Główne

dekret o reformie rolnej art. 2 § 1 lit. e

Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej

Przeznaczone na cele reformy rolnej nieruchomości ziemskie stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej lub 50 ha użytków rolnych (a na terenie województw p., p. i s. - 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych). Nieruchomości te przechodziły bezzwłocznie na własność Skarbu Państwa z mocy samego prawa z dniem 13 września 1944 r.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

rozporządzenie wykonawcze art. 5 § ust. 1

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej

Postępowanie w sprawach, czy dana nieruchomość podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej, prowadzone jest w trybie tego rozporządzenia.

rozporządzenie wykonawcze art. 6

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej

Strona ubiegająca się o wyłączenie nieruchomości spod działania art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu winna przedłożyć dowody dotyczące obszaru nieruchomości i rodzajów użytków, a w braku takich dowodów zwrócić się o sporządzenie dowodów pomiarowych na swój koszt.

dekret o przejęciu lasów

Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa

Regulował przejęcie lasów i gruntów leśnych na rzecz Skarbu Państwa, które następowało z mocy samego prawa.

k.p.a. art. 10 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania i umożliwienia wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów przed wydaniem decyzji.

k.p.a. art. 77 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada swobodnej oceny dowodów.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa uwzględnienia skargi przez sąd administracyjny - naruszenie przepisów postępowania przez organy administracji, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Materiały archiwalne i dowody (matrykuła, protokoły) wskazują, że powierzchnia lasów w majątku nie była na tyle znacząca, aby wyłączyć go spod działania dekretu o reformie rolnej. Grunty leśne podlegały odrębnym przepisom nacjonalizacyjnym. Skarżący nie udowodnił w sposób niebudzący wątpliwości, że powierzchnia lasów przekraczała [...] ha. Nieruchomość ziemska miała charakter rolniczy i jej łączna powierzchnia przekraczała 100 ha.

Odrzucone argumenty

Po odliczeniu obszaru lasów, powierzchnia majątku nie przekraczała 100 ha. Naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. poprzez uniemożliwienie wypowiedzenia się co do map. Dopuszczenie dowodów w języku obcym naruszyło ustawę o języku polskim. Niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego i dowolna ocena dowodów (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.). Naruszenie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej poprzez błędne przyjęcie, że nieruchomość podlegała jego działaniu.

Godne uwagi sformułowania

nieruchomości ziemskie stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej bądź 50 ha użytków rolnych przewłaszczenie ich następowało z mocy samego prawa, z chwilą wejścia w życie tego dekretu z dniem 13 września 1944 r. Współczesna wykładnia przepisów tego dekretu [...] nie może być zatem oderwana od realiów prawnoustrojowych istniejących w 1944 r. pod pojęciem "nieruchomości ziemskiej" należy rozumieć nieruchomości ziemskie, które są lub mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej, a więc nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym. Grunty leśne, co do zasady, nie mogły być przejęte w trybie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Skład orzekający

Dariusz Pirogowicz

przewodniczący

Iwona Kosińska

członek

Joanna Skiba

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dekretu o reformie rolnej, zwłaszcza w kontekście kwalifikacji gruntów leśnych i ustalania powierzchni majątku ziemskiego."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznego stanu prawnego z okresu powojennego i konkretnego stanu faktycznego. Wykładnia przepisów k.p.a. w zakresie czynnego udziału strony i oceny dowodów.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy historycznego prawa (reforma rolna) i jego współczesnej interpretacji, co może być interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie nieruchomości i historii prawa. Jest to jednak sprawa o charakterze technicznym, a nie sensacyjnym.

Czy lasy w majątku ziemskim chroniły go przed nacjonalizacją? Sąd rozstrzyga historyczny spór o reformę rolną.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 1849/17 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2018-10-24
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2017-10-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Dariusz Pirogowicz /przewodniczący/
Iwona Kosińska
Joanna Skiba /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 1530/19 - Wyrok NSA z 2022-09-29
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 1945 nr 10 poz 51
art. 2 ust. 1 lit. e
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Sędziowie WSA Iwona Kosińska WSA Joanna Skiba (spr.) Protokolant specjalista Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 października 2018 r. sprawy ze skargi W. B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę.
Uzasadnienie
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] września 2017r., nr [...] po rozpatrzeniu odwołania W. B. – utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2016 r., nr [...].
Zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.
Z wnioskiem o wydanie na podstawie przepisu § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 10, poz. 51: dalej jako: rozporządzenie) decyzji stwierdzającej, że "majątek ziemski o wielkości [...] ha, leżący w gromadzie G., gm. G., pow. t., należący do W. B. i A. B.", nie podlegał działaniu przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3. poz. 13; dalej jako: dekret), wystąpił spadkobierca przedwojennych właścicieli – W. B.
Decyzją z dnia [...] lipca 2016r. Wojewoda [...] stwierdził, że objęta wnioskiem nieruchomość o łącznej powierzchni [...] ha podlegała przejęciu na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.
Odwołanie od powyższej decyzji Wojewody [...] wniósł W. B., podnosząc, że po odjęciu od ogólnej powierzchni majątku obszaru lasów nie sposób przyjąć, by nieruchomość ziemska jego poprzedników prawnych spełniała normę obszarową 100 ha, wskazaną przepisem art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.
Zdaniem spadkobiercy W. i A. B., obszar omawianego majątku w chwili przejścia na rzecz Skarbu Państwa wynosił [...] ha, w tym [...] ha nieruchomości leśnych, wobec czego "nieruchomości nie mające charakteru leśnego obejmowały mniej niż 100 ha, a więc powierzchnię nie spełniającą norm obszarowych określonych w art. 2 ust. I lit. e) dekretu".
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] września 2017r., nr [...] po rozpatrzeniu odwołania W. B. – utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2016 r. W uzasadnieniu wskazano, iż materiał archiwalny jednoznacznie dowodzi, że w nieruchomości ziemskiej [...] o obszarze ogólnym [...] ha, na dzień 13 września 1944r. las nie mógł liczyć - jak twierdzi skarżący - ponad [...] ha, lecz najwyżej [...] ha (czyli [...] ha w trzech blokach, objęte protokolarnie przez Nadleśnictwo w 1948r., plus ewentualnie [...] ha młodnika sosnowego, opisanego później w protokole z 1955r. jako sosna około 15 lat). Wskazano, iż skarżący nie udowodnił w sposób nie budzący wątpliwości, by w dniu wejścia w życie dekretu majętność W. i A. B. liczyła [...] ha lasów. Przedstawiona przez stronę matrykuła (do celów podatkowych) wręcz wskazuje, że "zadrzewionych" było nieco ponad 33 ha. Wbrew bowiem twierdzeniom skarżącego, parcela nr [...] o powierzchni [...] ha nie została określona jako teren "zadrzewiony" i trudno przypisać jej taki charakter tylko z uwagi na ujęcie tabelaryczne tuż pod parcelą nr [...] o takim charakterze użytku. Byłoby to zbyt daleko idące, tym bardziej, że każda z tych parcel ma inne położenie.
Ponadto wskazano, iż w aktach sprawy znajduje się ewidencja nieruchomości ziemskich podlegających reformie rolnej, pow. [...], zgodnie z którą obszar nieruchomości G., wł. B. W., obejmował [...] ha, w tym grunty orne - [...] ha, łąki - [...] ha, pastwiska [...] ha, pod zabudowaniami - [...] ha, lasy - [...] ha. Zdaniem Ministra dane zawarte w tym dokumencie nie są zbieżne z ustaleniami dokonanymi na podstawie w/w matrykuły i dwóch protokołów oraz analizie map terenu. Podkreślenia wymaga przede wszystkim niezgodna ze wskazaniem księgi gruntowej wielkość ogólna majątku, jak i ogólnikowość w przedstawianiu obszaru poszczególnych użytków. Ewidencja, oprócz tytularnego wskazania roku 1945 pomija istotną informację o dacie będącej odniesieniem do danych w niej zawartych ("Stan na dzień 194... r."). W ocenie organu podstawa tworzenia tego typu zestawień nie jest jednorodna. Zazwyczaj ewidencje powtarzały dane zawarte w księgach do celów podatkowych, jako dokumentach bardziej precyzyjnych. W tej sytuacji dowodem o większej wiarygodności są matrykuła, zawierająca nr parcel, ich wielkości, oznaczenie położenia i klasę oraz protokoły z dnia [...] czerwca 1948r. i z dnia [...] września 1955r., którymi oddano Nadleśnictwu w zarząd konkretnie opisane nieruchomości ze wskazaniem rodzaju, klasy i powierzchni użytku.
Mając powyższe na uwadze wskazano, iż nieruchomość ziemska w G. miała charakter rolniczy, a jej rozmiar łączny przekraczał [...] ha powierzchni ogólnej. Jak dowiedziono, w skład znacjonalizowanego majątku wchodziły tereny zadrzewione, nie stanowiące jednego zwartego kompleksu leśnego, toteż brak jest podstaw do odliczenia łącznego obszaru takich enklaw od powierzchni majątku. Wszystkie nieruchomości wchodzące w skład majątku W. i A. B. o powierzchni [...] ha przeszły na własność Skarbu Państwa z mocy samego prawa zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.
Skargę na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2017 r. wniósł W. B. Zaskarżonej decyzji zarzucono:
1. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 10 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm. dalej k.p.a.) poprzez uniemożliwienie wnioskodawcy przed wydaniem decyzji wypowiedzenia się co do map powołanych w piśmie z dnia 25 sierpnia 2017 roku, co miało wpływ na wynik sprawy doprowadziło bowiem do przyjęcia, że nieruchomości będące przedmiotem niniejszego postępowania przeszły z mocy samego prawa na własność Skarbu Państwa zgodnie z art. 2 ust. 1 lit e) dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
2. art. 4 pkt 3) oraz art. 5 ust. 1 ustawy o języku polskim oraz art. 6, art. 75 § 1, art. 77 oraz art. 80 k.p.a., które mogło mieć wpływ na wynik sprawy poprzez dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów w języku obcym, co stanowi naruszenie obowiązku posługiwania się w postępowaniu administracyjnym przetłumaczonymi na język polski dokumentami stanowiącymi podstawę rozstrzygnięcia organów administracji,
3. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie oraz przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów, w zakresie w jakim organ:
- dowolnie ustalił, że w nieruchomości ziemskiej G. o obszarze ogólnym [...] ha, na dzień 13 września 1944 r. las nie mógł liczyć ponad [...] ha, lecz najwyżej [...] ha, podczas gdy obszar [...] ha znajduje potwierdzenie w matrykule dla celów podatkowych oraz aktach Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego [...] w B.,
- dowolnie ustalił, że analiza materiałów kartograficznych pochodzących z lat 30-tych XX wieku, jak i września 1944 r. wskazuje na niewielką ilość lasów w stosunku do całości majątku W. i A. B., podczas gdy wskazany materiał dowodowy nie potwierdza tej okoliczności,
- błędne ustalenie, iż z przedstawionego przez wnioskodawcę tłumaczenia przysięgłego matrykuły do celów podatkowych wynika, że matrykuła posługuje się określeniem "zadrzewienie" wyłącznie w odniesieniu do [...] parcel o nr: [...], [...] i [...], podczas gdy z zestawienia wskazanego tłumaczenia oraz oryginalnej matrykuły w sposób jednoznaczny wynika, że określenie "zadrzewienie" odnosi także do działki [...] - co miało wpływ na wynik sprawy skutkowało, bowiem nieprawidłowym przyjęciem, iż nieruchomości wchodzące w skład majątku W. i A. B. o powierzchni [...] ha przeszły z mocy samego prawa na rzecz Skarbu Państwa zgodnie z art. 2 ust. 1 lit e) dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U z 1945 nr 3 poz. 13 ze zm.),
4. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez przyjęcie, iż nieruchomość o łącznej pow. [...] ha, położona w gromadzie G., gmina G., powiat t., stanowiąca dawną współwłasność W. i A. B. podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
W związku z powyższym skarżący W. B. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie od organu na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania zgodnie z normami przepisanymi.
W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
W ocenie sądu skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Przedmiotem skargi jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] września 2017 r. utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] lipca 2016 r. stwierdzającą, że majątek ziemski o wielkości [...]ha, leżący w gromadzie G. gm. G. pow. t. należący do W. B. i A. B. podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz. U. z 1945 r. NR 3 poz. 13 ze zm. ).
Postępowanie w przedmiotowej sprawie prowadzone było w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm.) – dalej: rozporządzenie wykonawcze – a jego celem było stwierdzenie, czy określona we wniosku W. B. nieruchomość, nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej. Powołany przepis rozporządzenia w dalszym ciągu może stanowić podstawę do orzekania przez właściwe organy o tym, czy nieruchomość lub jej część, podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej (zob. uchwałę NSA z dnia 10 stycznia 2011, I OPS 3/10, ONSAiWSA 2011/2/23).
W myśl art.2 ust.1 lit.e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej - na cele reformy rolnej przeznaczone zostały nieruchomości ziemskie stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej bądź 50 ha użytków rolnych a na terenie województw p., p. i s. - jeżeli ich rozmiar przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych. Nieruchomości te przechodziły bezzwłocznie na własność Skarbu Państwa i przewłaszczenie ich następowało z mocy samego prawa, z chwilą wejścia w życie tego dekretu z dniem 13 września 1944 r. W tym miejscu należy wskazać, iż dekret z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, wywołał skutki prawne w postaci przejęcia z mocy samego prawa na rzecz Skarbu Państwa, prawa własności nieruchomości podlegających przedmiotowemu zakresowi tego dekretu, już w dniu jego wejścia w życie, tj. w dniu 13 września 1944 r. (art. 2 ust. 2 zd. 3 w zw. z art. 21 dekretu).
Współczesna wykładnia przepisów tego dekretu, dokonywana w postępowaniu administracyjnym o stwierdzenie, czy nieruchomość ziemska podpada pod działanie art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, nie może być zatem oderwana od realiów prawnoustrojowych istniejących w 1944 r., a szczególnie od ówczesnej aksjologii systemu prawnego, którego dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej był jednym z głównych elementów.
Sam dekret nie zdefiniował pojęcia nieruchomości ziemskiej na potrzeby przeprowadzenia reformy rolnej. W orzecznictwie przyjmuje się rozumienie tego pojęcia dla ustalenia zakresu przedmiotowego art. 2 ust. 1 lit. e dekretu według definicji przyjętej w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r. W. 3/89 /OTK 1990, poz. 26, s. 174/, zgodnie z którą pod pojęciem "nieruchomości ziemskiej" należy rozumieć nieruchomości ziemskie, które są lub mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej, a więc nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym. Pod pojęciem nieruchomości ziemskiej rozumiano więc nie tylko nieruchomości o charakterze rolnym (a więc takie, które mogły być wykorzystywane do produkcji rolnej), ale również i te, które były zabudowane czy zalesione.
Mając powyższe na uwadze możemy określić, jakie przesłanki musiała spełniać nieruchomość, aby na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu mogła być przejęta na cele reformy rolnej i tak musiała to być nieruchomość:
- ziemska o charakterze rolniczym,
- stanowiąca własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych,
- spełniająca normy obszarowe, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu,
- nadająca się do realizacji celów reformy rolnej wymienionych w art. 1 ust. 2 dekretu.
Za takim szerokim rozumieniem nieruchomości ziemskiej sklasyfikowanej w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu opowiada się również uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2006 r. wydana w sprawie sygn. akt I OPS 2/06. Na podstawie art. 8 i 20 dekretu, w brzmieniu obwieszczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 18 stycznia 1945 r. (Dz. U. Nr 3, poz. 13) zostało wydane ww. rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. W przypadku powstania sporu, czy dana nieruchomość przejęta na własność Skarbu Państwa na podstawie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej podpada pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu było rozstrzygane w postępowaniu administracyjnym. § 5 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego do dekretu przewiduje, że orzekanie w sprawach, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e należy w I instancji do kompetencji wojewódzkich urzędów ziemskich (obecnie wojewodów).
Tak więc w postępowaniu administracyjnym prowadzonym na podstawie § 5 rozporządzenia organ administracji publicznej (wojewoda) obowiązany jest zbadać czy nieruchomość lub jej część przejęta na cele reformy rolnej spełnia wszystkie przesłanki wymagane dekretem do uznania, że dana nieruchomość podpada pod przepisy art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. W przypadku kwestionowania przez stronę, że dana nieruchomość podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z uwagi na niespełnienie norm obszarowych zawartych w tym przepisie, to zgodnie z § 6 rozporządzenia strona obowiązana była przedłożyć wojewódzkiemu urzędowi ziemskiemu dowody, stwierdzające dokładny obszar tej nieruchomości z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju, a w braku takich dowodów zwrócić się do wojewódzkiego urzędu ziemskiego o sporządzenie dowodów pomiarowych na swój koszt.
W przedmiotowej sprawie kluczowe znaczenie ma ustalenie czy przejęty w ramach reformy rolnej majątek ziemski spełniał kryteria obszarowe określone w ww. przepisie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Przedmiotowa nieruchomość położona była w województwie p., dlatego musiała spełniać normę obszarową 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych. Z akt wynika, że nieruchomości ziemska G. (aktualnie G.) stanowiła własność W. i A. B. i liczyła [...] ha. Taka powierzchnia nieruchomości wynika z księgi gruntowej G. tom [...], taka sama powierzchnia wymieniona została matrykule z 1938 r. Przedstawiona przez stronę matrykuła wskazuje, że "zadrzewionych" było nieco ponad [...] ha ( działka nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha- razem [...] ha). Wbrew twierdzeniom skarżącego, parcela nr [...] o powierzchni [...] ha nie została określona w tej matrykule jako teren "zadrzewiony" i trudno przypisać jej taki charakter tylko z uwagi na ujęcie tabelaryczne tuż pod parcelą nr [...] o takim charakterze użytku. Taka powierzchnia lasów koreluje z powierzchnią lasów przekazanych Nadleśnictwu [...] (czyli [...] ha w trzech blokach, objęte protokolarnie przez Nadleśnictwo w 1948r., oraz [...] ha młodnika sosnowego, opisanego później w protokole z 1955r. jako sosna około 15 lat). Ustalenie powierzchni lasów jest zagadnieniem o tyle istotnym, że grunty leśne, co do zasady, nie mogły być przejęte w trybie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Przejęcie na własność Państwa lasów i gruntów leśnych regulował bowiem odrębny od dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej akt prawny tj. dekret PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. z 1944 r. Nr 15, poz. 82 z późn. zm.), mający charakter aktu nacjonalizacyjnego, w którym przewidziane przejęcie lasów i gruntów leśnych na rzecz Skarbu Państwa następowało z mocy samego prawa. W zaistniałej sytuacji powierzchnia lasów nie mogła zaliczać się do powierzchni ogólnej przejętego na własność Państwa majątku [...] (wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 września 2014r., sygn. akt I SA/Wa 2735/13 oraz 8 sierpnia 2012 r., sygn. akt IV SA/Wa 738/12, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Z wyżej przedstawionych dokumentów wynika zatem, że powierzchnia gruntów przedmiotowej nieruchomości ziemskiej zajmowanych przez lasy wynosiła najwyżej około [...] ha, a nie jak twierdzi skarżący [...] ha. Tym samym za niewiarygodny w zakresie powierzchni i rodzajów przejmowanych gruntów należy uznać dowód w postaci "Ewidencja nieruchomości ziemskich podlegających reformie rolnej, pow. T., [...].", gdzie powierzchnię lasów przejmowanego majątku "G., wł. B. W." określono na [...] ha. Zdaniem sądu należy zgodzić się z całościową oceną dowodów przedstawioną przez organ II instancji. W tym miejscu należy podkreślić, że organ, wnioskując o istnieniu określonych faktów czy dokumentów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy nie może czynić tego dowolnie, ale stosownie do art. 80 k.p.a. W sprawie ocenie poddany został każdy z przeprowadzonych dowodów oraz wszystkie zgromadzone dowody we wzajemnej ich łączności, a więc wniosek dotyczący okoliczności faktycznych oparty został na rozpoznaniu wszystkich dowodów w sprawie, a więc zgodnie art. 80 k.p.a., który to przepis wymaga, aby ocena uznania danej okoliczności za udowodnioną była oparta na całokształcie materiału dowodowego. Nadto przepis art. 80 k.p.a. nie wyznacza organowi administracji publicznej merytorycznych reguł oceny wyników postępowania dowodowego, co skłania doktrynę i orzecznictwo do wniosku, że przepis ten statuuje zasadę swobodnej oceny dowodów. Zasada ta polega na tym, by organ przy ustalaniu prawdy na podstawie materiału dowodowego nie był skrępowany żadnymi przepisami co do wartości poszczególnych rodzajów dowodów i mógł swobodnie, tj. zgodnie z własną oceną wyników postępowania dowodowego (wyjaśniającego) w danej sprawie ustalić stan faktyczny. Opierać się winien w tym względzie na całości materiału dowodowego rozpatrywanego we wzajemnej łączności ze sobą, kierując się wiedzą oraz tzw. doświadczeniem życiowym, przy zastosowaniu reguły logiki prawniczej i wynikającego z nich imperatywu uwzględniania wpływu udowodnienia jednej okoliczności na inne. W ocenie sądu, Minister obowiązkowi temu sprostał, a swoje stanowisko przedstawił w sposób spełniający standardy wynikające z respektowania uregulowanej w art. 11 k.p.a. zasady przekonywania oraz art. 107 § 3 k.p.a.
Tym samym w ocenie sądu stawianej tezy o powierzchni lasów w majętności wynoszącej [...] ha skarżący nie potrafił jednak udowodnić w trakcie postępowania administracyjnego. Jego twierdzenia oparte są jedynie na odmiennej od organu oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego. Podkreślić należy jeszcze raz, że zgodnie z § 6 rozporządzenia wykonawczego do dekretu o reformie rolnej "Strona, ubiegająca się o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust. (1) pkt e), winna przedłożyć wojewódzkiemu urzędowi ziemskiemu dowody, stwierdzające dokładny obszar tej nieruchomości z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju, a w braku takich dowodów zwrócić się do wojewódzkiego urzędu ziemskiego o sporządzenie dowodów pomiarowych na swój koszt." Tak więc przedstawienie dowodów na okoliczność obszaru użytków, których kwalifikacja mogłaby uzasadniać wyłączenie spod działania art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej, spoczywa głównie na stronie postępowania prowadzonego w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. Zatem za niezasadne należało uznać zarzuty dotyczące naruszenia art. 77 kpa i 80 kpa oraz art. 2 ust.1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r.
Zdaniem sądu za nieskuteczny należy uznać również zarzut dotyczący naruszenia art. 10 § 1 kpa, polegający na uniemożliwieniu skarżącemu wypowiedzenia się przed wydaniem co do treści map powołanych w piśmie Ministra z 25 sierpnia 2017 r. Z akt sprawy wynika, że pismo to zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego 29 sierpnia 2017 r., a decyzja II instancji została wydana [...] września 2017 r. Przepis art. 10 § 1 kpa stanowi, że organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. W rozpoznawanej sprawie sąd nie ma jednak wątpliwości, że skarżący wiedział o wszystkich okolicznościach, które były istotne dla wydania rozstrzygnięcia przez organ administracji. Ogólnodostępne mapy dołączone do akt na etapie postępowania odwoławczego nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, gdyż to nie treść tych map zadecydowała o wydaniu przez organy obu instancji decyzji o podpadaniu majątku G. pod przepisy dekretu o reformie rolnej, lecz dowody w postaci dokumentów omówionych wyżej. Krótki termin na wypowiedzenie się przez skarżącego co do zebranego materiału nie miał zatem wpływu na wynik sprawy, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 – dalej ppsa), tylko tego rodzaju naruszenia przez organy administracji przepisów postępowania może być podstawą uwzględnienia skargi przez sąd administracyjny. Skoro zatem ogólnodostępne mapy ( jedna sporządzona w języku obcym), nie miały istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy nie może zostać uznany za zasadny zarzut naruszenia art. 5 ust. 1 ustawy o języku polskim.
Podzielić należy zatem stanowisko organów obydwu instancji, że przedmiotowa nieruchomość, stanowiąca byłą współwłasność W. B. i A. B. podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej.
Mając to na uwadze, na podstawie art. 151 ppsa sąd oddalił skargę.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI