I SA/Wa 1846/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na decyzję zobowiązującą do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku celowego, uznając brak współpracy skarżącego z organami za kluczowy argument.
Skarżący kwestionował decyzję o zwrocie nienależnie pobranego zasiłku celowego na żywność. Sądy administracyjne uznały, że zasiłek został pobrany nienależnie z powodu niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej (zawarcie umowy restrukturyzacji zadłużenia czynszowego). Kluczowym elementem rozstrzygnięcia była odmowa skarżącego współpracy z organami pomocy społecznej w celu wyjaśnienia jego aktualnej sytuacji majątkowej, co uniemożliwiło rozważenie odstąpienia od żądania zwrotu świadczenia.
Sprawa dotyczyła skargi A.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która utrzymała w mocy decyzję Prezydenta o uznaniu zasiłku celowego na żywność za nienależnie pobrany i zobowiązaniu do jego zwrotu w kwocie 600 zł. Skarżący otrzymał zasiłek we wrześniu i październiku 2021 r., jednak organy ustaliły, że nie poinformował o zawarciu umowy restrukturyzacji zadłużenia czynszowego, która wpływała na jego sytuację materialną. Po wznowieniu postępowania, Prezydent uchylił pierwotne decyzje i odmówił przyznania zasiłku, a następnie wydał decyzję o zwrocie świadczenia. Kolegium utrzymało tę decyzję, wskazując, że świadczenie nienależnie pobrane podlega zwrotowi. Sąd administracyjny oddalił skargę, podkreślając, że brak współpracy skarżącego z organami pomocy społecznej w wyjaśnieniu jego sytuacji majątkowej uniemożliwił rozważenie odstąpienia od żądania zwrotu świadczenia na podstawie art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Sąd uznał, że organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny i zastosowały prawo, a decyzja o zwrocie zasiłku była uzasadniona.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Tak, zasiłek celowy może zostać uznany za nienależnie pobrany, jeśli osoba nie poinformowała o zmianie sytuacji materialnej lub przedstawiła nieprawdziwe informacje, co stanowi podstawę do jego zwrotu.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że niepoinformowanie o zawarciu umowy restrukturyzacji zadłużenia czynszowego, która wpływała na sytuację materialną, stanowiło podstawę do uznania zasiłku za nienależnie pobrany.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
odrzucono_skargę
Przepisy (12)
Główne
u.p.s. art. 6 § pkt 16
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Świadczenie nienależnie pobrane to świadczenie uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej.
u.p.s. art. 98
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny.
Pomocnicze
u.p.s. art. 104 § ust. 4
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
W przypadkach szczególnie uzasadnionych organ może odstąpić od żądania zwrotu świadczenia, umorzyć je, odroczyć termin płatności lub rozłożyć na raty, jeśli zwrot stanowiłby nadmierne obciążenie lub niweczył skutki udzielonej pomocy.
u.p.s. art. 2 § ust. 1
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych.
u.p.s. art. 3 § ust. 1
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka.
u.p.s. art. 11 § ust. 2
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym może stanowić podstawę do ograniczenia lub odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji lub wstrzymania świadczeń.
p.u.s.a. art. 1
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.
p.p.s.a. art. 134
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Zakres kontroli sądu administracyjnego – sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
k.p.a. art. 151 § § 1 pkt 2
Kodeks postępowania administracyjnego
Organ administracji publicznej wydaje decyzję, w której uchyla swoją poprzednią decyzję i odmawia przyznania świadczenia.
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
Organy administracji publicznej obowiązane są podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz stanu prawnego sprawy.
k.p.a. art. 77 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Organ administracji publicznej obowiązany jest wyczerpująco zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
Organ administracji publicznej obowiązany jest ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy istnieje prawda obiektywna.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Brak współpracy skarżącego z organami pomocy społecznej w celu wyjaśnienia jego sytuacji materialnej. Niepoinformowanie organów o zmianie sytuacji materialnej (zawarcie umowy restrukturyzacji zadłużenia czynszowego) stanowiło podstawę do uznania zasiłku za nienależnie pobrany.
Godne uwagi sformułowania
Pomoc społeczna ma charakter subsydiarny. Brak współpracy osoby z organami pomocy społecznej może stanowić podstawę odmowy przyznania świadczenia lub uchylenia decyzji o jego przyznaniu. Zwrot świadczenia stanowi wyjątek, który może zostać zastosowany w przypadkach szczególnie uzasadnionych.
Skład orzekający
Gabriela Nowak
przewodniczący
Bożena Marciniak
członek
Kamil Kowalewski
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących nienależnie pobranych świadczeń z pomocy społecznej oraz znaczenia współpracy z organami w kontekście możliwości odstąpienia od żądania zwrotu."
Ograniczenia: Sprawa dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej i braku współpracy strony, co może ograniczać jej bezpośrednie zastosowanie w innych przypadkach.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa ilustruje ważne zasady dotyczące pomocy społecznej i obowiązków beneficjentów, a także konsekwencje braku współpracy z organami administracji.
“Czy brak współpracy z urzędnikiem może kosztować Cię zwrot zasiłku? Sąd wyjaśnia.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI SA/Wa 1846/23 - Wyrok WSA w Warszawie Data orzeczenia 2024-01-24 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2023-09-25 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie Sędziowie Bożena Marciniak Gabriela Nowak /przewodniczący/ Kamil Kowalewski /sprawozdawca/ Symbol z opisem 6320 Zasiłki celowe i okresowe Hasła tematyczne Inne Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2023 poz 1634 art. 2 ust 1, art. 3 ust. 1, art. 6 pkt 16 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie Sędzia WSA Bożena Marciniak Asesor WSA Kamil Kowalewski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi A. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2023 r. nr [...] w przedmiocie nienależnego pobrania zasiłku celowego i zobowiązania do jego zwrotu oddala skargę. Uzasadnienie Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2023 r., nr [...], wydaną po rozpoznaniu odwołania A.R. (dalej też jako Skarżący), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej też jako Kolegium lub SKO) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] dalej też jako Prezydent) z dnia [...] marca 2023 r., nr [...], którą 1. uznano zasiłek celowy na zakup żywności w wysokości 300 zł przyznany na wrzesień 2021 r. na podstawie decyzji nr [...] z dnia 6 września 2021 r. za świadczenie nienależnie pobrane podlegające zwrotowi oraz uznano zasiłek celowy na zakup żywności w wysokości 300 zł przyznany na październik 2021 r. na podstawie decyzji nr [...] z dnia [...] października 2021 r. za świadczenie nienależnie pobrane podlegające zwrotowi, 2. zobowiązano Skarżącego do zwrotu kwoty w łącznej wysokości 600,00 zł w terminie 30 dni od daty uprawomocnienia się decyzji. Jak wynika z akt sprawy, postanowieniami z dnia [...] lutego 2022 r., nr [...] i [...] Prezydent wznowił z urzędu postępowanie w sprawie zakończonej decyzją z dnia [...] września 2022 r. nr [...] oraz decyzją z dnia [...] października 2021 r., nr [...]. W toku postępowania wznowieniowego Prezydent ustalił, że Skarżący mocą decyzji z dnia [...] września 2021 r., nr [...] otrzymał pomoc w postaci zasiłku celowego w wysokości 300,00 zł na zakup żywności we wrześniu 2021 r., z kolei decyzją z dnia [...] października 2021 r., nr [...] z dnia [...] października 2021 r. Prezydent przyznał mu pomoc w postaci zasiłku celowego w wysokości 300,00 zł a zakup żywności w październiku 2021 r. Następnie w dniu [...] marca 2022 r., Prezydent, działając na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a., wydał decyzję nr [...], którą uchylił decyzję nr [...] z dnia [...] września 2021 r. i odmówił przyznania A.R. pomocy w formie zasiłku celowego na zakup żywności w wysokości 300,00 zł na wrzesień 2021 r., a także decyzję nr [...], którą uchylił decyzję nr [...] z dnia [...] października 2021 r. i odmówił przyznania A.R. pomocy w formie zasiłku celowego na zakup żywności w wysokości 300,00 zł na październik 2021 r. Następnie decyzją z dnia [...] maja 2022 r., nr [...] z Prezydent orzekł o uznaniu zasiłku celowego na zakup żywności w wysokości 300 zł przyznanego na wrzesień 2021 r. na podstawie decyzji nr [...] z dnia [...] września 2021 r. za świadczenie nienależnie pobrane podlegające zwrotowi i zasiłku celowego na zakup żywności w wysokości 300 zł przyznanego na październik 2021 r. na podstawie decyzji nr [...] z dnia [...] października 2021 r. za świadczenie nienależnie pobrane podlegające zwrotowi. Tą samą decyzją Prezydent zobowiązał Skarżącego do zwrotu kwoty w łącznej wysokości 600,00 zł w terminie 30 dni od daty uprawomocnienia się decyzji. Decyzją z dnia [...] lutego 2023r., [...], wydaną na skutek odwołania Skarżącego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] uchyliło decyzję Prezydenta z dnia [...] maja 2022r. i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. Kolegium uznało za konieczne rozważenie przez Prezydenta przesłanki wynikającej z art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, związanej z ustaleniem czy zwrot nienależnego świadczenia stanowiłby dla osoby odwołującego nadmierne obciążenie lub niweczyłby skutki udzielonej pomocy, czy nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek wskazujący na zasadność odstąpienia od żądania takiego zwrotu. Realizując zalecenia Kolegium Prezydent w dniu 28 lutego 2023 r. przeprowadził aktualizację wywiadu środowiskowego. Natomiast Skarżący odmówił udostepnienia danych dotyczących aktualnych opłat za zajmowany lokal oraz potwierdzeń płatności dotyczących lokalu, dane te zostały więc ustalone w jednostce administrującej nieruchomością. Skarżący odmówił też okazania umowy dotyczącej ratalnej spłaty zadłużenia. Ponownie wywiad środowiskowy uzupełniony został w dniu 20 marca 2023 r. jednak Skarżący konsekwentnie odmawiał ujawnienia źródeł dochodu oraz odmówił współpracy z pracownikami socjalnymi. Prezydent ustalił także, że Skarżący na bieżąco reguluje opłaty lokalowe, a wysokość wpłat zbliżona jest do wysokości środków przekazywanych przez Ośrodek Pomocy Społecznej, co wskazuje, że mimo deklarowanego braku dochodu, dysponuje aktualnie środkami, których pochodzenia i wysokości nie ujawnia. Decyzją z dnia [...] marca 2023 r. Prezydent ponownie orzekł, że zasiłek celowy na zakup żywności w wysokości 300 zł przyznany na wrzesień 2021 r. na podstawie decyzji nr [...] z dnia [...] września 2021 r. był świadczeniem nienależnie pobranym podlegającym zwrotowi, a także zasiłek celowy na zakup żywności w wysokości 300 zł przyznany na październik 2021 r. na podstawie decyzji nr [...] z dnia [...] października 2021 r. był świadczeniem nienależnie pobranym podlegającym zwrotowi (pkt 1 decyzji). Skarżący decyzją Prezydenta został też zobowiązany do zwrotu kwoty nienależnie pobranego świadczenia w łącznej wysokości 600,00 zł w terminie 30 dni od daty uprawomocnienia się decyzji (pkt 2 decyzji). Skarżący w ustawowym terminie złożył odwołanie od decyzji Prezydenta. Po jego rozpatrzeniu decyzją powołaną na wstępie z dnia [...] lipca 2023 r. SKO utrzymało w mocy kwestionowane orzeczenie organu pierwszej instancji. Jak wyjaśniło Kolegium, zgodnie z art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej, świadczeniem nienależnie pobranym jest świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub w przypadku niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Kolegium stwierdziło też, że po myśli art. 106 ust. 5 tej ustawy, zmiana sytuacji dochodowej osoby pobierającej zasiłek, polegająca na zwiększeniu wysokości dochodu ponad limit uprawniający do pobierania tego zasiłku, stanowi ustawową przesłankę zmiany lub uchylenia decyzji o przyznaniu omawianego zasiłku, na podstawie której jest on wypłacany. Za niebudzące wątpliwości Kolegium uznało, że Skarżący nie powiadomił organu pomocy społecznej o zawarciu w dniu 3 lipca 2020 r. oraz w dniu 7 lipca 2021 r. umowy restrukturyzacji zadłużenia czynszowego z ZGN Dzielnicy [...] nr [...], na mocy których na jego konto wpływały ustalone raty zadłużenia oraz opłacany był na bieżąco czynsz. Ta okoliczność stanowiła podstawę do wznowienia postępowania i uchylenia decyzji przyznającej pomoc społeczną oraz wydania decyzji o odmowie pomocy w formie zasiłku celowego z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego uprawniającego do otrzymania pomocy na dożywianie. Następnie Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 98 ustawy o pomocy społecznej świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny. Jako, że przepis ten odsyła do odpowiedniego stosowania art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, to w ocenie SKO trudna sytuacja dochodowa nie zawsze stoi na przeszkodzie domaganiu się zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Przy czym decyzje wydane na podstawie art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej mają charakter uznaniowy. Nawet zatem trudna sytuacja bytowa osoby zobowiązanej nie zwalnia z obowiązku zwrotu świadczenia, gdyż znaczny ciężar związany z wykonaniem tego obowiązku nie jest jeszcze równoznaczny ze "szczególnym przypadkiem", o którym mowa w art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Kolegium dostrzegło, że choć organ pierwszej instancji w dniu 28 lutego 2023 r. dokonał aktualizacji wywiadu środowiskowego, zaś w dniu 20 marca 2023 r. przeprowadził uzupełniający wywiad środowiskowy, to odwołujący odmówił współpracy w kwestii wyjaśnienia pochodzenia środków, które przeznaczył w 2021 r. na spłatę zadłużenia oraz bieżące opłaty czynszowe, jak i wyjaśnienia aktualnych źródeł dochodów. Zdaniem Kolegium, rozstrzygnięcie ustalające, iż pobrane przez odwołującego zasiłki celowe we wskazanym okresie i kwocie są świadczeniami nienależnie pobranym, podlegającym obowiązkowi ich zwrotu, odpowiada prawu, zaś Prezydent należycie przeprowadził postępowanie, a w szczególności podjął wszelkie czynności niezbędne do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy. W piśmie z dnia 5 września 2023 r. A.R. w całości zaskarżył decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Uzasadniając złożoną skargę wyraził niezadowolenie ze sposobu postępowania pracowników Ośrodka Pomocy Społecznej. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W tym miejscu należy wyjaśnić, że sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 z późn. zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 p.p.s.a. Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem skargi jest decyzja wydana w przedmiocie ustalenia wysokości nienależnie pobranego zasiłku celowego (przyznanego na zakup żywności) i zobowiązania do zwrotu tego świadczenia. Można więc przyjąć, że spór jaki zarysował się pomiędzy Skarżącym, a organami administracji sprowadza się w istocie do prawidłowości orzeczenia w tym przedmiocie. Przechodząc do istoty sprawy należy wskazać, że materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901 z późn. zm. – dalej też jako u.p.s.). Jak wynika z art. 6 pkt 16 u.p.s., za nienależnie pobrane świadczenie uznaje się świadczenie uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Wykładnia językowa sformułowania "nieprawdziwe informacje" wskazuje na jego obiektywny charakter - "nieprawdziwą informacją" jest informacja niezgodna ze stanem faktycznym. W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji przyjęły, że uzyskanie przez Skarżącego świadczenia w postaci zasiłku celowego na zakup żywności w kwocie 300 zł we wrześniu 2021 r. i w wysokości 300 zł w październiku 2021 r. nastąpiło pomimo tego, że Skarżący nie poinformował organów o zmianie jego sytuacji materialnej mającej wpływ na uzyskanie prawa do świadczenia. Z ustaleń organów wynika, że A.R. w dniu 3 lipca 2020 r., a następnie w dniu 7 lipca 2021 r. zawarł z ZGN Dzielnicy [...] nr [...] umowę restrukturyzacji zadłużenia czynszowego. Zgodnie z postanowieniami tej umowy na konto Skarżącego wpływały ustalone raty zadłużenia oraz opłacany był na bieżąco czynsz. Co istotne, Skarżący na etapie skargi do Sądu nie kwestionuje ustaleń poczynionych przez organy, które skutkowały uchyleniem decyzji o przyznaniu mu zasiłku celowego na zakup żywności we wrześniu i październiku 2021 r. Z kolei w toku postępowania administracyjnego, poprzedzającego wydanie skarżonej decyzji nie podjął z organami współpracy w celu wyjaśniania okoliczności zawarcia wspomnianej umowy restrukturyzacyjnej i jej wpływu na uzyskanie prawa do otrzymanego świadczenia. Choćby z tego względu, tj. z uwagi na brak współpracy Skarżącego z organami pomocy społecznej zarzuty skargi i argumentacja zaprezentowana w jej uzasadnieniu mogły zostać uznane za nieskuteczne. Trzeba bowiem mieć na uwadze, że zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s., pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z kolei art. 3 ust. 1 u.p.s. stanowi, że pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Przepisy te definiują pojęcie (art. 2 ust. 1) i wskazują zasady oraz cele (art. 3 ust. 1) pomocy społecznej. Wynika z nich w sposób jednoznaczny, że pomoc ta ma charakter subsydiarny, a zatem jest udzielana wówczas, gdy jej potencjalni beneficjenci samodzielnie – przy zaangażowaniu własnych zasobów i możliwości, czy staraniami członków rodziny nie są w stanie przezwyciężyć trudnej sytuacji życiowej, w której się znaleźli. Jednocześnie oznacza to, że pomoc społeczna nie może wyręczać świadczeniobiorców w ich samodzielnych staraniach ukierunkowanych na zaspokojenie niezbędnych potrzeb. Przeciwnie, pomyślana jest jako system wsparcia udzielanego osobom lub rodzinom borykającym się z m.in problemami wymienionymi przykładowo w art. 7 pkt 1-15 u.p.s. Osoba ubiegająca się o przyznanie określonego świadczenia nie może więc biernie oczekiwać na interwencję pomocy społecznej. Ustawodawca wymaga od niej współpracy z organami pomocy, tak na etapie ustalania prawa do świadczenia, jak i późniejszej jego realizacji w celu przezwyciężenia sytuacji kryzysowej będącej bezpośrednią przyczyną udzielenia pomocy. Wyrazem oczekiwań ustawodawcy w tym zakresie jest przede wszystkim art. 11 ust. 2 u.p.s., który stanowi, że brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Przepis ten przewiduje jednoznacznie, że sam tylko brak współpracy osoby uprawnionej do uzyskania świadczeń z pomocy społecznej, a z taką sytuacją po stronie Skarżącego niewątpliwie mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie, może stanowić podstawę odmowy przyznania świadczenia, a także uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia. Niezależnie jednak od tego – z racji na brak związania Sądu zarzutami podniesionymi przez Skarżącego i wnioskami skargi – należało przeanalizować całokształt sprawy. Jak wskazano w uzasadnieniu skarżonej decyzji, Skarżący ubiegając się o zasiłek celowy deklarował, że uzyskuje dochód, który nie przekracza przyjętego w u.p.s. kryterium dochodowego, stanowiącego podstawowy warunek przyznania świadczeń regulowanych tą ustawą w tym zasiłku celowego. Z ustaleń poczynionych przez organy wynika, że nie przedstawił on jednak pełnej informacji o swojej sytuacji materialnej bowiem w dniu 3 lipca 2020 r., a następnie w dniu 7 lipca 2021 r., tj. przed wydaniem decyzji o przyznaniu zasiłku celowego na zakup żywności we wrześniu i październiku zawarł z ZGN Dzielnicy [...] nr [...] umowę restrukturyzacji zadłużenia czynszowego. Zgodnie z postanowieniami tej umowy na konto Skarżącego wpływały ustalone raty zadłużenia oraz opłacany był na bieżąco czynsz. Jako, że okoliczności te wyszły na jaw już po wydaniu przez Prezydenta decyzji o przyznaniu świadczenia w formie zasiłku na zakup żywienia w miesiącach wrzesień i październik 2021 r., mogła stanowić podstawę wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją i wydania w tym trybie orzeczenia o uchyleniu wcześniejszego orzeczenia i odmowie przyznania świadczenia ustalonego Skarżącemu. Kontrolowana decyzja jest zaś bezpośrednim efektem tych działań podjętych względem Skarżącego. Skoro bowiem wydane wobec niego uprzednio decyzje o przyznaniu zasiłku celowego na zakup żywności w miesiącach wrzesień i październik 2021 r. zostały wyeliminowane z obrotu prawnego w nadzwyczajnym trybie wznowienia postępowania i jednocześnie w tym samym trybie odmówiono mu prawa do tego świadczenia, to zasiłek celowy na zakup żywności zrealizowane w oparciu o te – uchylne decyzje niewątpliwie stanowił świadczenie pobrane nienależnie. Podkreślenia wymaga przy tym, że przedmiotem kontroli w rozpoznawanej sprawie nie są już decyzje wydawane w trybie wznowienia, które skutkowały uchyleniem orzeczeń o przyznaniu Skarżącemu prawa do zasiłku celowego, gdyż te mogły być kwestionowane odrębną skargą. Sąd w ramach niniejszej sprawy ocenia wyłącznie zgodność z prawem, wydanego niejako w następstwie tych decyzji, orzeczenia o uznaniu zasiłków celowych za świadczenie nienależnie pobrane i zobowiązaniu do ich zwrotu. Podsumowując te część wywodu, stwierdzić należy, że postępowanie w przedmiocie przyznania prawa do zasiłku celowego zostało zakończone odmowną decyzją ostateczną. Uprawnione, a nawet konieczne, było wobec tego, wszczęcie postępowania w przedmiocie uznania specjalnego zasiłku wypłaconego Skarżącemu za świadczenie nienależnie pobrane i zobowiązaniu do jego zwrotu. W postępowaniu tym, jako że obejmowało ono orzeczenie o zobowiązaniu Skarżącego do zwrotu nienależnie pobranego świadczenie, zasadnie Kolegium przyjęło, że konieczne jest zweryfikowanie przesłanek wynikających z art. 104 pkt 4 u.p.s. Wspomniany przepis stanowi, że w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. Ustawodawca przyznaje w nim uprawnienie do odstąpienia przez organ pomocy społecznej od żądania zwrotu m.in. świadczeń nienależnie pobranych. Zasadą jest natomiast – co wynika wprost z treści tego przepisu – obowiązek zwrotu świadczeń pobranych nienależnie, zaś odstąpienie od żądania ich zwrotu należy traktować jako swoisty wyjątek, który może zostać zastosowany w przypadkach szczególnie uzasadnionych. Do takich, szczególnie uzasadnionych przypadków, ustawodawca zalicza sytuacje, gdy zwrot świadczenia (w tym wypadku pobranego nienależnie) stanowiłby nadmierne obciążenie dla osoby zobowiązanej lub też niweczył skutki udzielanej dotychczas pomocy. Mając na uwadze, że okoliczności te mają charakter oceny, ustawodawca pozostawił w sferze uznania administracyjnego orzeczenie o odstąpieniu od żądania zwrotu świadczenia pobranego nienależnie o czym świadczy użyta w art. 104 ust. 3 u.p.s. konstrukcja "właściwy organ (...) może odstąpić od żądania" takiego zwrotu. Nadmienić należy również, że co do zasady to w interesie osoby, która pobrała świadczenie nienależnie będzie ubieganie się o odstąpienie od żądania zwrotu tego świadczenia. Dlatego to na jej wniosek – stosownie do analizowanego przepisu – organ ma rozważyć, czy żądanie zwrotu nie będzie stanowiło nadmiernego obciążenia dla osoby zainteresowane lub nie zniweczy skutków udzielonej pomocy. Natomiast ustawodawca przewidział, że wniosek taki może sformułować także pracownik socjalny, co jest o tyle uzasadnione, że z założenia to pracownik socjalny osobą najlepiej rozeznaną w sytuacji materialnej i osobistej beneficjenta świadczeń z pomocy społecznej. Sąd rozpoznając sprawę w jej całokształcie stwierdził, że skoro wniosek taki może złożyć nie tylko zobowiązany do zwrotu świadczenia, ale też pracownik socjalny, to zasadnie Kolegium decyzją z dnia [...] lutego 2023 r. uchylił pierwotną decyzję Prezydenta z dnia [...] maja 2022 r. Nie było w niej bowiem mowy o tym, czy pracownik socjalny ewentualnie rozważał możliwość złożenia wniosku w trybie art. 104 ust. 3 u.p.s., szczególnie, że z okoliczności sprawy wynika, iż sytuacja Skarżącego mogłaby zostać zakwalifikowana jako przypadek szczególnie uzasadniony. Natomiast ponownie rozpatrując sprawę, jak wynika z akt, Prezydent podjął próbę przeprowadzenia ze Skarżącym wywiadu środowiskowego, jednak ten dwukrotnie odmówił przedstawiania dokumentów dotyczących jego sytuacji majątkowej. W ocenie Sądu taka postawa Skarżącego niewątpliwie może być odczytywana jako brak współpracy z organami pomocy społecznej, co – jak wspomniano wyżej – w zasadzie samo w sobie wyklucza możliwość odstąpienia od żądania zwrotu od Skarżącego świadczeń nienależnie pobranych. Skoro bowiem Skarżący nie widzi potrzeby współdziałania z pracownikiem socjalnym w celu ustalenia jego rzeczywistej sytuacji majątkowej czy osobistej, trudno jest uznać, że jest ona na tyle trudna by zakwalifikować ją jako przypadek szczególny, uzasadniający skorzystanie z dobrodziejstwa wynikającego z art. 104 ust. 4 u.p.s. Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał skargę za bezzasadną, nie stwierdzając przy tym, by zaskarżona decyzja została dotknięta wadami, które mogłyby uzasadnić jej uchylenie. Organy pomocy społecznej wyjaśniły wszelkie okoliczności sprawy istotne dla jej rozstrzygnięcia z zachowaniem art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. i w sposób przekonujący uargumentowały swoje decyzje. Organy nie naruszyły też przepisów art. 6 pkt 16, art. 104 ust. 1 i 104 ust. 4 u.p.s.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI