I SA/Wa 1440/18

I SA/Wa 1440/18 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2019-02-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-07-31
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Elżbieta Sobielarska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 2186/19 - Wyrok NSA z 2022-12-14
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 134 par. 1, art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 156 par. 1 pkt 2, art. 99 par. 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wesołowska Sędziowie WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) WSA Gabriela Nowak Protokolant starszy referent Justyna Kobylarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi T. R. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 24 maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.
Uzasadnienie
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] maja 2018 r., nr : [...] po rozpatrzeniu wniosków T. R. i K. L. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2018 r., nr : [...] utrzymał powyższą decyzję w mocy.
W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan sprawy:
Decyzją z dnia [...] maja 1977 r., nr : [...] Naczelnik Gminy w [...] orzekł o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego obejmującego działki ewidencyjne nr [...], [...], [...], [...] i [...] o łącznej pow. [...] ha, położonego we wsi [...], stanowiącego własność F. i A. R.
Decyzją z dnia [...] sierpnia 1977 r., nr : [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Gminy w [...] z dnia [...] maja 1977 r. W uzasadnieniu wskazując, że gospodarstwo F. i A. R. wykazywało niski poziom produkcji, co w połączeniu z niestosowaniem przez właściciela środków wpływających na wzrost produkcji rolnej oraz zamieszkiwaniem przez niego poza miejscem położenia gospodarstwa, nie dawało gwarancji podniesienia poziomu produkcji, uzasadniało to zdaniem organu przejęcie gospodarstwa na własność Państwa.
Wnioskiem z dnia [...] grudnia 2016 r. T. R., wystąpił do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 1977 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Naczelnika Gminy w [...] z dnia [...] maja 1977 r.
Decyzją z dnia [...] lutego 2018 r., nr : [...] Minister Rolnictwa
i Rozwoju Wsi odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...]
z dnia [...] sierpnia 1977 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Naczelnika Gminy
w [...]. Minister wskazał przy tym, że po weryfikacji kwestionowanej decyzji Naczelnika Gminy w [...], pod kątem naruszenia przepisów ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę
i spłaty pieniężne brak jest podstaw, aby stwierdzić, że decyzja Wojewody [...] oraz utrzymana nią w mocy decyzja Naczelnika Gminy w [...] wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa.
Wnioskami z dnia [...] marca 2018 r. T. R. i K. L., wystąpili do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2018 r. Strony podniosły przy tym, że decyzja Naczelnika Gminy w [...] nie została oparta na przeprowadzonych w postępowaniu administracyjnym dowodach. Jedynym i niewystarczającym dowodem , którym posłużył się organ orzekając o przejęciu gospodarstwa rolnego stanowiącego własność F. i A. R. na Skarb Państwa były dwa protokoły lustracyjne. W ocenie Skarżących nie były jednak spełnione przesłanki o których mowa w § 1, § 2 i § 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczenia gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania i w sprawie ustalenia wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów (Dz.U. z 1968r. Nr 11, poz. 58), a tym samym brak było podstaw do przejęcia gospodarstwa małż. R. na własność Państwa.
Rozpatrując ponownie sprawę organ podniósł, że :
podstawę wydania decyzji z dnia [...] maja 1977 r. przez Naczelnika Gminy
[...] stanowił art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność państwa za rentę i spłaty pieniężne ( Dz. U. Nr 21, poz. 118). Przepis ten wskazywał, że możliwe jest przejęcie gospodarstwa na własność Państwa, gdy:
1) właściciel gospodarstwa rolnego osiągnął określony wiek wynoszący w przypadku mężczyzn 60 lat, zaś w przypadku kobiet 55 lat, albo został zakwalifikowany do jednej z grup inwalidów;
2) w skład gospodarstwa wchodziło co najmniej 2 ha gruntów rolnych i leśnych;
3) gospodarstwo to wykazywało niski poziom produkcji rolnej.
Strony nie kwestionują, że przejęte gospodarstwo stanowiło własność F. i A. R.. Pośrednio dowodzi tego wypis z rejestru gruntów, w którym jako właściciele działek oznaczonych nr [...], [...], [...], [...] i [...] wpisani byli F.
i A. R., a także protokół z dnia [...] lipca 1977 r. z którego wynika, że F. i A. R. nabyli prawo do działek nr [...], [...], [...], [...] i [...], na podstawie aktu własności ziemi z dnia [...] lipca 1973 r., nr : [...]. Z decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr : [...] z dnia [...] listopada 1977 r. oraz z dnia [...] listopada 1977 r. wynika, że byli właściciele w dniu wydania decyzji o przejęciu mieli ukończone: [...] lat (F. R.) i [...] lat (A.R.). Pierwsza przesłanka była zatem spełniona.
Z wypisu z rejestru gruntów wynika, że w skład gospodarstwa F. i A. R. wchodziły działki oznaczone numerami ewidencyjnymi [...], [...], [...], [...]
i [...] o łącznej pow. [...] ha. Przy czym użytki rolne obejmowały powierzchnię [...] ha, a więc ponad 2 ha. Kolejna przesłanka była tym samym również spełniona.
Badając okoliczność, czy gospodarstwo F. i A. R. wykazywało niski poziom produkcji rolnej organ zwraca uwagę, że ustawowe wyrażenie "niski poziom produkcji rolnej" nie zostało zdefiniowane ani w przepisach ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność państwa za rentę i spłaty pieniężne, ani też w wydanym na jej podstawie rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 31 maja 1974 w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy
o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. Nr 21, poz. 125). Zawarte w tych aktach przepisy nie zawierały przy tym regulacji które odsyłałyby organy orzekające o przejmowaniu gospodarstw rolnych na Skarb Państwa za rentę i spłaty pieniężne do przepisów zawartych w odrębnych aktach normatywnych. W § 4 ust. 3 rozporządzenia z dnia 31 maja 1974 r. zawarto jedynie regulację zgodnie z którą poziom produkcji danego gospodarstwa ustala naczelnik gminy po zasięgnięciu opinii właściwej komisji gminnej rady narodowej.
Z decyzji Naczelnika Gminy w [...] wynika, że organ ten zakwalifikował
gospodarstwo F. i A. R. do kategorii gospodarstw, które charakteryzuje niski poziom produkcji (poziom produkcji jest niższy od średniej w gminie.
W zgromadzonej dokumentacji znajdują się dwa protokoły lustracyjne z dnia [...] stycznia 1977 r. oraz [...] kwietnia 1977 r. z których wynika, że właściciel gospodarstwa położonego we wsi [...] zamieszkuje w [...], gdzie zatrudniony jest poza rolnictwem. W protokołach tych wskazano ponadto, że omawiane grunty przez pewien czas użytkowane były przez braci F. R. mieszkających w [...], a od 1973 r. część tych gruntów uprawiał J. R. Podczas przeglądu tychże gruntów, przeprowadzonego w 1976 r. stwierdzono, że wszystkie grunty orne (stanowiące [...]% całości gospodarstwa) o pow. [...] ha stanowią odłogi, a ich właściciel nie prowadzi na nich produkcji towarowej, ponadto w gospodarstwie nie odnawiano materiału siewnego i sadzeniaków. Ustalenia te potwierdziły się w ramach postepowania odwoławczego przeprowadzonego przez Wojewodę [...] (por. protokół z dnia [...] lipca 1977 r.). Istotny jest również fakt, że pismem z dnia [...] kwietnia 1977 r. Naczelnik Gminy w [...] poinformował właściciela gospodarstwa o możliwości odstąpienia od przejęcia jeśli ten zajmie się prowadzeniem gospodarstwa oraz złoży pisemne oświadczenie, w którym zobowiąże się do uruchomienia produkcji rolnej. Z możliwości tej właściciele omawianych grantów jednak nie skorzystali. Ustalony zatem na podstawie dostępnej dokumentacji stan faktyczny gospodarstwa wskazuje, że zachodziły podstawy do jego przejęcia na własność Państwa. Tym samym również trzecia, ustawowa przesłanka była spełniona.
Uwzględniając poczynione ustalenia organ uznał , że kontrolowanym decyzjom : z dnia [...] maja 1977 r. oraz z dnia [...] sierpnia 1977 r. nie można zarzucić rażącego naruszenia prawa. Zebrane materiały nie pozwalają również na przyjęcie, aby
w sprawie wystąpiła którakolwiek z pozostałych przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji, określonych w art. 156 § 1 Kpa.
Odnosząc się natomiast do podniesionej przez Strony kwestii niespełniania przez
gospodarstwo F. i A. R. przesłanek o których mowa w § 1, § 2 i § 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r. organ wskazał, że regulacje te nie miały zastosowania w prowadzonej sprawie. Rozporządzenie to wydane zostało bowiem jako akt wykonawczy do ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 3, poz. 14 z późń. zm.). Nie można zatem zdaniem organu Naczelnikowi Gminy w [...] zarzucić, że rażąco naruszył przepisy, które nie obowiązywały w rozpatrywanej przez niego sprawie.
Na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2018 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył T. R. zarzucając jej naruszenie przepisów postepowania tj.
– art. 7 k.p.a. w zw. z. art. 77 § 1 k.p.a., art. 78 § ł k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z przesłuchania T. R. zgodnie z wnioskiem sformułowanym we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podczas gdy zeznania jego dotyczą istotnych okoliczności w sprawie, tj. ustalenia poziomu produkcji rolnej w gospodarstwie F.i A. R.:
– art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z § 1 ust. 1 oraz § 2 i § 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczania gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania i w sprawie ustalenia wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów (stosowanym per analogiam) poprzez dowolne a nie swobodne uznanie, że gospodarstwo F. i A. R. wykazywało niski poziom produkcji rolnej oraz zaniechanie uwzględnienia wniosków dowodowych skarżących;
– § 4 ust. 1 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 maja 1974 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne poprzez zaniechanie zaciągnięcia opinii właściwej komisji Gminnej Rady Narodowej przez Naczelnika Gminy celem określenia poziomu produkcji rolnej gospodarstwa F. i A. R. oraz zaniechanie wskazania na jakiej podstawie organ ustalił poziom produkcji rolnej F. i A. K.;
– art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne poprzez wadliwe uznanie, że gospodarstwo F. i A. R. wykazywało niski poziom produkcji rolnej;
– art. 99 § 2 k.p.a. w brzmieniu obowiązującym w dniu [...] maja 1977 r. tj. w dacie wydania decyzji Naczelnika Gminy w [...].
Na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu
z pisma F. R. z dnia [...] maja 1977 r. do Naczelnika Urzędu Gminy
w [...] na okoliczność, iż F. R. deklarował dalsze prowadzenie gospodarstwa rolnego. Z uwagi na charakter dowodu (dokument) przeprowadzenie dowodu nie spowoduje zwłoki w rozpoznaniu sprawy, a zmierza on do wykazania istotnych okoliczności mających znaczenie w sprawie. Dowód ten dotyczy okoliczności, na które powoływała się strona na etapie postępowania administracyjnego
wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie decyzji ją poprzedzającej ewentualnie
o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 1997 r. nr: [...] oraz utrzymanej nią w mocy decyzji fe Naczelnika Gminy
w [...] z dnia [...] maja 1977 r. nr [...],
W uzasadnieniu odniesiono się do powyższych zarzutów podnosząc między innymi, że
zgodnie z § 4 ust. 3 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 maja 1974 r. w sprawie wydania niektórych przepisów ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty niepieniężne, Poziom produkcji danego gospodarstwa ustala Naczelnik Gminy po zasięgnięciu opinii właściwej komisji gminnej rady narodowej. W aktach brak jest dokumentu w postaci opinii właściwej Gminnej Rady Narodowej, co jest istotnym mankamentem zaskarżonej decyzji. Zważyć należy, że protokół lustracyjny z [...] stycznia 1977 r. i [...] kwietnia 1977 r. takich wymagań zdaniem skarżącego nie spełnia i nie może zastępować opinii właściwej jednostki.
W sposób oczywisty został zatem naruszony § 4 ust. 3 wspomnianego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 maja 1974 r., gdyż ustaleń co do poziomu produkcji rolnej
w przejmowanym gospodarstwie dokonano bez zasięgnięcia opinii właściwej komisji Gminnej Rady Narodowej.
Zdaniem skarżącego protokół z dnia [...] stycznia 1977 r. nie powinien być brany pod uwagę jako dowód co do okoliczności w nim stwierdzonych, ponieważ ten został przygotowany przed wszczęciem postępowania w sprawie przejęcia z urzędu gospodarstwa rolnego za rentę (pismo z dnia [...].03.1977 r.). Nie ma przy tym dowodu, że w ustaleniach zawartych w tym protokole uczestniczył F. R. i że je akceptował. Z akt sprawy nie wynika także, że był on informowany o powstaniu takiego dokumentu i mógł się odwołać od jego treści. Po drugie, z kolejnego protokołu tj. z [...] kwietnia 1977 r. wynika, że gospodarstwo rolne w 1975 r. było obsiane gryką, a jesienią tego samego roku zostało obsiane (bezprawnie) przez [...]. Z kolei komisja w składzie sołtys wsi, instruktor rolny i kierownik GSR stwierdziła w protokole lustracyjnym z [...] stycznia 1977 r., że nieruchomości te leżą odłogiem, a F. R. nie zamieszkuje w [...], a przez to i nie użytkuje nieruchomości. Od 1973 r. częściowo użytkuje grunta R. J. W ocenie skarżącego ta sprzeczność pomiędzy obydwoma protokolarni lustracyjnymi dyskwalifikuje dokument z [...] stycznia 1977 r., zwłaszcza że w pisemnej skardze z [...].12.1976 r. F. R. wskazywał, że [...] bezprawnie zaorał te grunta. Oznacza to, że F. R. interesował się stanem gospodarstwa rolnego.
Z protokołu z [...] kwietnia 1977 r., nie wynika czy i jaka specjalność posiadały osoby sporządzające ten protokół, a także czy w czynnościach brał udział właściciel. Brak odpowiednich zapisów wskazuje, że ustalenia były dokonywane wyłącznie przez pracowników urzędu gminy. Naczelnik powinien dokonać oględzin spornego gospodarstwa z udziałem specjalistów i właściciela. Podkreślenia wymaga to, że
w protokole ujęto, że w skład komisji dokonującej lustracji wchodzili: sołtys wsi [...], kierownik służby rolnej i instruktor rolny (bez członka komisji rolnictwa). Pod protokołem podpisali się jedynie sołtys wsi i instruktor rolny. Brak podpisu kierownika służby rolnej. Z dokumentów znajdujących się w aktach postępowania nie wynika, aby F. R. był zawiadomiony o przeprowadzeniu Ilustracji gospodarstwa rolnego.
Jednocześnie T. R. kwestionuje prawdziwość dokumentu z dnia [...] kwietnia 1977 r., z którego miałoby wynikać, że F. R. wyrażał wolę przekazania gospodarstwa rolnego w zamian za rentę. Takie oświadczenie stoi w sprzeczności z dokumentem posiadanym przez skarżącego, z którego wynika, że F. R. w swoim piśmie z dnia [...].05.1977 r. deklarował: "Moje uzasadnienie brzmi tak, że jeśli człowiek ma szczere chęci i siły do pracy na roli, to nie wolno jemu siłą tej ziemi odebrać. A ja mam [...] dzieci w wieku szkolnym na utrzymaniu. Ziemia mi stale przyniosła pomoc przy utrzymaniu mojej dość licznej rodziny i dlatego uważam, że moje żądanie jest zasadne i słuszne". Z powyższego wynika zdaniem skarżącego, że F. R. nie godził się na przekazanie gospodarstwa rolnego.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Odnosząc się do zarzutu nieprzeprowadzenia dowodu z przesłuchania świadka T. R. podniósł, że Minister nie miał takiego obowiązku.
W postępowaniu dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej organ orzekający w tym przedmiocie, co do zasady nie gromadzi bowiem dowodów tak jak
w postępowaniu zwykłym. Opiera się natomiast na materiale zebranym w postępowaniu zakończonym wydaniem decyzji kontrolowanej w postępowaniu nadzwyczajnym.
Jeżeli chodzi o zarzut dotyczący wadliwości decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z uwagi na nieuwzględnienie przepisów rozporządzenia z dnia 26 marca 1968 r., organ wskazał, że rozporządzenie to nie było podstawą wydania decyzji Naczelnika Gminy w [...] z dnia [...] maja 1977 r. Nie można zatem zarzucać rażącego naruszenia przepisu rozporządzenia, który nie obowiązywał wprost Naczelnika Gminy
w [...].
Kolejny zarzut dotyczący zaniechania zasięgnięcia opinii właściwej komisji Gminnej Rady Narodowej, także zdaniem organu jest niezasadny. Naczelnik Gminy
w [...] przed wydaniem decyzji powoływał się bowiem na ustalenia zawarte
w dwóch protokołach lustracyjnych z dnia: [...] stycznia 1977 r. oraz [...] kwietnia 1977 r. Skarżący zakwestionował skład komisji, która opracowywała protokoły lustracyjne. Jednak obowiązujące wówczas regulacje nie wskazywały na to, jaki konkretnie winien być skład komisji Gminnej Rady Narodowej. Nie można zatem mówić o rażącym naruszeniu prawa. Tym bardziej, że § 4 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 maja 1974 r. nie wskazywał, aby opinia komisji była obligatoryjna oraz wiążąca.
Odnosząc się do zarzutu dotyczącego bezpodstawnego uznania przez Ministra, że przejmowane gospodarstwo wykazywało niski poziom produkcji, organ podniósł, że według dostępnych w sprawie dokumentów, tj. powołanych już protokołów lustracyjnych właściciel gospodarstwa położonego we wsi [...] zamieszkiwał poza nim i pracował poza rolnictwem. Ponadto przegląd gruntów przeprowadzony w 1976 r. wykazał, że wszystkie grunty orne stanowiły odłogi.
Nieuzasadnione jest również zdaniem organu stanowisko skarżącego, które zarzuciło Naczelnikowi Gminy w [...] naruszenie art. 99 § 2 Kpa (w brzmieniu obowiązującym na dzień [...] maja 1977 r.) dotyczącego składników uzasadnienia. Wadliwe uzasadnienie decyzji mogłoby być bowiem uznane za rażące naruszenie prawa, gdyby: orzeczenie administracyjne nie zawierało w ogóle uzasadnienia, uzasadnienie byłoby tak lakoniczne, że można je wykorzystać do każdego rozstrzygnięcia, nic odpowiadałoby treści rozstrzygnięcia lub byłoby w sposób oczywisty z nim sprzeczne, lub też nie wskazywałoby na ustalony w danej sprawie stan faktyczny. Natomiast za rażąco naruszającej prawo nie można zdaniem organu uznać decyzji posiadającej, wprawdzie krótkie uzasadnienie, ale dające ogólny obraz ustalonego stanu faktycznego, i zawierające odniesienia do podstawy prawnej. Tym ostatnim cechom odpowiadają zarówno decyzja Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia
1977 r. jak i decyzja Naczelnika Gminy w [...] z dnia [...] maja 1977 r.
Dlatego też organ wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje :
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r " - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153 poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli. ustawy nie stanowią inaczej. Wchodzi więc tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej, dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słusznościowych.
Z art. 134 § 1 p.p.s.a., wynika, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami, skargi oraz powołaną w skardze podstawą prawną. Oznacza to, że sąd dokonuje oceny zaskarżonego aktu mając na uwadze wszelkie aspekty sprawy, nie zaś jedynie argumentację podniesioną przez stronę skarżącą.
Rozpatrując skargę w oparciu o powyższe kryteria Sąd uznał, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.
Stwierdzenie nieważności decyzji jest nadzwyczajnym środkiem kontroli stosowanym w razie wyjątkowo ciężkiego naruszenia prawa. W sprawie niniejszej spór dotyczy tego, czy Naczelnik Gminy wydając decyzję dopuścił się naruszenia prawa, które można zakwalifikować jako "rażące naruszenie prawa", o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p a., czy jako "naruszenie prawa".
Sprawa toczy się bowiem już nie w trybie zwykłym (gdzie dla uchylenia decyzji wystarczy stwierdzenie "naruszenia prawa" mającego wpływ na wynik rozstrzygnięcia), a w trybie nadzoru (trybie nadzwyczajnym ponad 40 lat po wydaniu w trybie zwykłym decyzji ostatecznej), kiedy zupełnie wyjątkowo, wbrew zasadom trwałości decyzji ostatecznych z enumeratywnie wyliczonych ustawowo przyczyn, można uznać decyzję ostateczną za dotkniętą tak ciężką wadą, iż zachodzi konieczność uznania jej za nieważną. Innymi słowy uznanie decyzji za nieważną może mieć miejsce w zupełnie nadzwyczajnych sytuacjach, a więc w stosunku do uchyleń decyzji w trybie zwykłym
z powodu naruszenia przepisów prawa "wymogi" są tu wielokrotnie wyższe.
Dopiero staranna, wnikliwa analiza konkretnej sprawy może prowadzić do wniosku, o jakiego ostatecznie rodzaju naruszenie prawa chodzi i gdzie możemy
w danym przypadku ustalić granice między "naruszeniem prawa", a "rażącym naruszeniem prawa". To ostatnie musi mieć miejsce w zasadzie przy szczególnie kwalifikowanym naruszeniu przepisów prawa materialnego, gdyż stwierdzenie rażącego naruszenia prawa (w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) w stosunku do przepisów prawa procesowego jest czymś wyjątkowym.
Podstawą prawną decyzji Naczelnika Gminy w [...] z dnia [...] maja 1977 r. o przejęciu z urzędu na własność Państwa gospodarstwa rolnego stanowiącego własność rodziców skarżącego stanowił przepis art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118).
W myśl tego przepisu "Państwo na wniosek rolnika przejmie na własność gospodarstwo rolne za rentę, jeżeli przekaże mu wszystkie nieruchomości wchodzące w skład tego gospodarstwa, obejmujące co najmniej 2 ha gruntów rolnych i leśnych,
a ponadto:
1) osiągnął wiek 65 lat mężczyzna, a 60 lat kobieta albo
2) zaliczony został do jednej z grupy inwalidów, w myśl przepisów o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (ust. 1).
Gospodarstwo rolne określone w ust. 1 może być przejęte na własność Państwa za rentę również z urzędu, jeżeli wykazuje niski poziom produkcji rolnej, a rolnik osiągnął wiek 60 lat mężczyzna, a 55 lat kobieta lub zaliczony został do jednej z grup inwalidów (ust. 2). Według art. 9 ust. 2 wskazanej ustawy, jeżeli gospodarstwo rolne w obszarze nie mniejszym niż 2 ha gruntów rolnych lub leśnych wykazywało niski poziom produkcji, mogło być z urzędu przejęte na własność Państwa za rentę. Rozwiązanie to miało charakter sankcji prawnej, ale przyznawało rolnikowi rentę.
Ta prawna kwalifikacja gospodarstwa rolnego nie tylko uwzględniała określony stan faktyczny, ale wiązała się także z aktywnością rolnika.
Prawidłowe ustalenie przesłanki "niskiego poziomu produkcji rolnej" miało znaczenie decydujące dla przejęcia gospodarstwa rolnego z urzędu na podstawie art. 9 ust. 2 przywołanej ustawy i cechował ja element ocenności. O ile bowiem kwestia wieku rolnika była okolicznością bezsporną do ustalenia w toku postępowania
o wywłaszczenie, o tyle wykazanie niskiego poziomu było uzależnione od szeregu czynności dowodowych.
Ustawa z dnia 29 maja 1974 r. o przejmowaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, nie określała trybu kwalifikowania gospodarstw rolnych, jako wykazujących niski poziom produkcji rolnej. Tryb tej kwalifikacji określony w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczania gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania i w sprawie ustalania wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów wbrew stanowisku skargi nie musiał być w sprawi ściśle stosowany, gdyż rozporządzenie to było aktem wykonawczym do ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących wykład gospodarstw rolnych,
a nie do ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przejmowaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne. W ocenie Sądu słusznie zatem wskazał organ, iż treść protokołów pozwala na przyjęcie, że przedmiotowe gospodarstwo rolne wykazywało niski poziom produkcji rolnej w rozumieniu art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. Mając na uwadze iż protokół służył jedynie jako dokument pomocniczy zarzut skarżącego dotyczący jego braków formalnych w zakresie braku szczegółowych danych dotyczących, osób przeprowadzających, nie może stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji, w sytuacji gdy, jak wskazano już powyżej, decyzji tej nie można zarzucić, iż wydana została w wyniku naruszenia przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczania gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania i w sprawie ustalania wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów.
Sąd podziela stanowisko organu, że nie można zarzucić Naczelnikowi Gminy
w [...] wydającemu decyzję z dnia [...] maja 1977 r., że rażąco naruszył przepisy powyższego rozporządzenia który go nie obowiązywał wprost. Nie zasługuje także na uwzględnienie zarzut skargi dotyczący składu komisji która podpisała protokoły lustracyjne z [...] stycznia 1977 r. oraz z [...] kwietnia 1977 r. ponieważ obowiązujące wówczas organ wydający decyzje regulacje prawa nie wskazywały jaki ma być skład komisji Gminnej Rady Narodowej. Protokoły lustracyjne z których wynika, że właściciele gospodarstwa we wsi [...] zamieszkiwali w [...] i pracowali poza rolnictwem, a także, że gospodarstwo to było przez pewien czas użytkowane przez braci właściciela i J. R. oraz, że wszystkie grunty orne ([...]% całości gospodarstwa) stanowiły odłogi, a właściciel nie odnawiał materiału siewnego i sadzeniaków podpisali sołtys wsi, Instruktor rolny, kierownik Gminnej Służby Rolnej, a więc osoby znające się na rolnictwie.
Dlatego też nie można mówić w tym przypadku o rażącym naruszeniu prawa, tym bardziej, że jak słusznie podkreśla organ z § 4 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów
z dnia 31 maja 1974 r. nie wynika aby opinia komisji była obligatoryjna oraz wiążąca dla Naczelnika Gminy w [...].
Minister Rolnictwa I Rozwoju Wsi nie miał też obowiązku prowadząc postępowanie
w trybie nadzwyczajnym przesłuchania skarżącego jako świadka, ponieważ nie jest to postępowanie zwykłe. W sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji wydanej ponad 40 lat temu organ opiera się bowiem na materiale dowodowym zebranym w postępowaniu zwykłym, które jest kontrolowane w postępowaniu nadzwyczajnym.
Na uwzględnienie nie zasługuje też zarzut skargi dotyczy naruszenia przez Naczelnika Gminy w [...] art. 99 § 2 k.p.a (w brzmieniu obowiązującym na dzień [...] maja 1997 r.) dotyczący uzasadnienia decyzji z dnia [...] maja 1977 r.
Za rażąco naruszającą prawo nie można bowiem uznać decyzji która zawiera wprawdzie krótkie uzasadnienie, ale wynika z niego stan faktyczny i odnosi się do podstawy prawnej rozstrzygnięcia, a także uzasadnienie zawierają zarówno decyzja Naczelnika Gminy w [...] z dnia [...] maja 1977 r. jak i decyzja Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 1977 r. utrzymująca ją w mocy.
W tej sytuacji mając na uwadze, że zaskarżona decyzja, jak i utrzymana
nią w mocy decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2018 r. nie naruszają prawa w sposób mający wpływa na wynik rozstrzygnięcia Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.