I SA/Wa 1829/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2023-12-15
NSAAdministracyjneWysokawsa
świadczenia rodzinnedodatek do zasiłku rodzinnegourodzenie dzieckaopieka medycznaterminciążaprawo administracyjnepostępowanie administracyjne

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje odmawiające przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka, uznając, że późniejsze zgłoszenie się do opieki medycznej z powodu niezawinionego braku świadomości ciąży nie powinno pozbawiać prawa do świadczenia.

Skarżąca E. S. domagała się przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka, jednak organy obu instancji odmówiły, powołując się na niespełnienie warunku pozostawania pod opieką medyczną od 10. tygodnia ciąży. Sąd administracyjny uchylił te decyzje, stwierdzając, że brak świadomości ciąży z przyczyn fizjologicznych lub niezależnych od kobiety, potwierdzony np. negatywnymi testami ciążowymi, nie powinien automatycznie pozbawiać prawa do świadczenia. Sąd podkreślił potrzebę indywidualnej oceny sytuacji i zgodności z Konstytucją.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka dla E. S. Organy administracji uznały, że skarżąca nie spełniła wymogu pozostawania pod opieką medyczną nie później niż od 10. tygodnia ciąży, co potwierdzało zaświadczenie lekarskie wskazujące na opiekę od 19. tygodnia. Skarżąca argumentowała, że brak objawów ciążowych i negatywne wyniki testów ciążowych spowodowały opóźnienie w zgłoszeniu się do lekarza. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji. Sąd wskazał na lukę prawną w ustawie dotyczącą skutków późniejszego zgłoszenia się do opieki medycznej i odwołał się do orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego (sygn. akt SK 2/16), który uznał, że świadczenie przysługuje również wtedy, gdy opóźnienie wynika z przyczyn niezależnych od kobiety. Sąd podkreślił, że pozbawienie świadczenia w takiej sytuacji byłoby niezgodne z ratio legis przepisu i zasadami konstytucyjnymi. Analizując materiał dowodowy, sąd uznał, że organy dokonały dowolnej oceny wyjaśnień skarżącej i dokumentacji medycznej, pomijając istotne okoliczności, takie jak negatywne wyniki testów ciążowych i wiek ciąży wskazany w USG. Sąd stwierdził, że skarżąca podjęła niezbędne działania, aby zapewnić opiekę medyczną sobie i dziecku, a późniejsze zgłoszenie się do lekarza nie było zawinione. W związku z tym, sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, nakazując ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem oceny prawnej sądu.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, brak świadomości ciąży z przyczyn niezależnych od kobiety, takich jak fizjologiczne trudności w jej rozpoznaniu, nie powinien automatycznie pozbawiać prawa do dodatku, jeśli opóźnienie w zgłoszeniu się do opieki medycznej wynika z tych przyczyn.

Uzasadnienie

Sąd odwołał się do orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, wskazując, że przepisy dotyczące świadczeń rodzinnych powinny być interpretowane w sposób zgodny z Konstytucją, uwzględniając sytuacje, gdy opóźnienie w objęciu opieką medyczną wynika z przyczyn od kobiety niezależnych. Pozbawienie świadczenia w takich okolicznościach byłoby niezgodne z ratio legis i zasadami konstytucyjnymi.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (5)

Główne

u.ś.r. art. 9 § ust. 6

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Przepis należy interpretować w ten sposób, że dodatek przysługuje także wtedy, gdy kobieta pozostawała pod opieką medyczną później niż od 10. tygodnia ciąży, a opóźnienie to wynikało z przyczyn od niej niezależnych.

p.p.s.a. art. 145 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w przypadku naruszenia prawa.

Pomocnicze

u.ś.r. art. 15b § ust. 5

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Analogiczne unormowanie dotyczące jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka, które Trybunał Konstytucyjny zinterpretował jako przysługujące również w przypadku opóźnienia wynikającego z przyczyn niezależnych od kobiety.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Przepis dotyczący obowiązku organu do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Przepis dotyczący obowiązku organu do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Niezawiniony brak świadomości ciąży z powodu braku objawów i negatywnych testów ciążowych jako przyczyna późniejszego zgłoszenia się do opieki medycznej. Potrzeba interpretacji przepisów o świadczeniach rodzinnych w zgodzie z Konstytucją i orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego. Dowolna ocena dowodów przez organy administracji.

Odrzucone argumenty

Argumentacja organów oparta na literalnej wykładni art. 9 ust. 6 u.ś.r., bez uwzględnienia przyczyn niezależnych od kobiety. Stwierdzenie, że skarżąca nie przedstawiła wystarczających dowodów na usprawiedliwienie opóźnienia w zgłoszeniu się do lekarza.

Godne uwagi sformułowania

brak w ustawie takiej regulacji nie oznacza jednak, że kobieta, która poddała się opiece medycznej po 10 tygodniu ciąży, a następnie urodziła dziecko, powinna być automatycznie - niezależnie od okoliczności konkretnej sprawy - pozbawiona prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego. Luka prawna, wynikająca z zaniechania ustawodawcy, powinna zostać wypełniona w drodze bezpośredniego stosowania Konstytucji. Pozbawienie matki dziecka prawa do przedmiotowego dodatku wyłącznie ze względu na wystąpienie tego typu okoliczności, tj. okoliczności, za które matka nie ponosi jakiejkolwiek odpowiedzialności, byłoby nie tylko niezgodne z ratio legis art. 9 ust. 6 ustawy, lecz także prowadziłoby do naruszenia zasad konstytucyjnych.

Skład orzekający

Monika Sawa

przewodniczący sprawozdawca

Gabriela Nowak

sędzia

Nina Beczek

asesor

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka w kontekście późniejszego zgłoszenia się do opieki medycznej z przyczyn niezależnych od kobiety, a także zasady wykładni przepisów prawa administracyjnego w świetle Konstytucji."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji braku świadomości ciąży i może wymagać indywidualnej oceny dowodów w każdej podobnej sprawie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego świadczenia socjalnego i pokazuje, jak sądy interpretują przepisy w sposób uwzględniający indywidualne okoliczności życiowe i zasady konstytucyjne, nawet w obliczu pozornie jasnych przepisów.

Czy negatywne testy ciążowe i brak objawów mogą usprawiedliwić późniejsze zgłoszenie się do lekarza i zapewnić dodatek na dziecko?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 1829/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-12-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Gabriela Nowak
Monika Sawa /przewodniczący sprawozdawca/
Nina Beczek
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I OSK 1791/24 - Wyrok NSA z 2025-02-24
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 1952
art. 9 ust. 6
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Monika Sawa (spr.), sędzia WSA Gabriela Nowak, asesor WSA Nina Beczek, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 27 czerwca 2023 r. nr KOC/3628/Sr/23 w przedmiocie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta m. st. Warszawy z 9 maja 2023 r. nr UD-VII-WSZ/000674/ZR/05/2023.
Uzasadnienie
Decyzją z 27 czerwca 2023 r. nr KOC/3628/Sr/23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (SKO/organ) po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez E. S. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m. st. Warszawy nr UD-\/ll-WSZ/000674/ZR/05/2023 z dnia 9 maja 2023 r., odmawiającą przyznania jej dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka na N. P.
Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Wnioskiem z dnia 31 maja 2022 r, E. S. wystąpiła o przyznanie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka na N. P. Do wniosku załączyła m.in, zaświadczenie lekarskie potwierdzające, iż pozostawała pod opieką medyczną od 19 tygodnia ciąży. Po rozpatrzeniu przedmiotowego wniosku, decyzją nr UD-VIIWSZ/001015/JZ/06/2022 z dnia 29 czerwca 2022 r. Prezydent m. st. Warszawy odmówił przyznania E. S. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka z uwagi na niespełnienie warunków, o których mowa w art. 9 ust. 6.
Od przedmiotowej decyzji odwołanie złożyła E. S. podkreślając, iż utrzymywał jej się normalny cykl menstruacyjny i nie doświadczała jakichkolwiek dolegliwości ciążowych, przez co nie miała żadnych podstaw do zgłoszenia się do lekarza po opiekę prenatalną.
Decyzją sygn. KOC/1321/Sr/22 z dnia 31 maja 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie uchyliło zaskarżoną decyzję i skierowało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, wskazując na konieczność przeprowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego. Decyzją nr UD-VII-WSZ/000674/ZR/05/2023 z dnia 9 maja 2023 r. Prezydent m. st. Warszawy ponownie odmówił przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka na N. P.,
Odwołanie od przedmiotowej decyzji wniosła w terminie E. S., która nie zgodziła się ze stanowiskiem organu I instancji, że nie zgłosiła się w odpowiednim terminie do lekarza.
Rozpatrując niniejszą sprawę SKO wskazało, że zgodnie z art 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych dodatek z tytułu urodzenia dziecka przysługuje matce lub ojcu albo opiekunowi prawnemu dziecka. Dodatek przysługuje jednorazowo, w wysokości 1000,00 zł. Dodatek, o którym mowa w ust. 1, przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. Pozostawanie pod opieką medyczną potwierdza się zaświadczeniem lekarskim lub zaświadczeniem wystawionym przez położną. SKO zaznaczyło jednocześnie, że postępowanie odwoławcze prowadzone jest w niniejszej sprawie po raz drugi, po uchyleniu decyzji Prezydenta m. st. Warszawy i przeprowadzeniu dodatkowego postępowania wyjaśniającego. Wskazało, że w sprawie ustalono, na podstawie zaświadczenia wystawionego przez lekarza w dniu 14 lutego 2022 r., że E. S. pozostawała pod opieką medyczną od 19 tygodnia ciąży. W trakcie postępowania strona wyjaśniała, że do lekarza zgłosiła się z opóźnieniem, ponieważ miała normalny cykl menstruacyjny, nie miała również jakichkolwiek dolegliwości ciążowych. SKO podało, że uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji wskazując, że była ona przedwczesna i że organ mógł dokonać dodatkowych ustaleń co do tego, czy rzeczywiście E. S. mogła nie mieć świadomości co do faktu bycia w ciąży, w tym np. wezwać wnioskodawczynię do przedstawienia dodatkowych dokumentów związanych z przebiegiem ciąży, potwierdzających stanowisko prezentowane w odwołaniu. SKO ustaliło, że w trakcie dodatkowego postępowania wyjaśniającego organ wezwał stronę do przedłożenia dodatkowych dokumentów, potwierdzających stanowisko dotyczące przebiegu ciąży. Strona przedłożyła wynik USG ciąży, w którym na podstawie wymiarów dziecka oceniono wiek ciąży na 20 tygodni. Dodatkowo organ wystąpił do przychodni, w której strona uzyskała zaświadczenie o pozostawaniu pod opieką w trakcie ciąży z prośbą o wskazanie, w jakim terminie ustalane są wizyty dla kobiet w ciąży oraz jakie były terminy wizyt w czasie, kiedy z tej opieki korzystała E. S., Z informacji uzyskanych w placówce medycznej wynika, że w okresie pandemii CO\/ID-19, w trakcie której przypadła ciąża skarżącej, okres oczekiwania na wizytę u lekarza wynosił 4-5 dni, ale nie dłużej niż 7 dni. Analiza zgromadzonych dokumentów, zdaniem organu, wskazuje, że w sprawie nie zaszły żadne wyjątkowe okoliczności, które usprawiedliwiałyby przekroczenie terminu ustawowego o ponad 9 tygodni. Wyniki badań lekarskich nie potwierdzają, w ocenie organu, aby strona uchybiła temu terminowi z uwagi na specyficzną sytuację zdrowotną lub fizjologiczną. Organ wskazał, że skarżąca zobowiązana była do przedłożenia materiału dowodowego, mogącego potwierdzić ewentualne przyczyny późnego rozpoznania ciąży, jednakże żaden z dołączonych do akt dokumentów takich ustaleń nie zawiera. SKO podzieliło stanowisko organu I instancji, że w niniejszej sprawie nie wystąpiły okoliczności, które mogłyby poddać w wątpliwość treść wskazanego zaświadczenia z dnia 14 lutego 2021 r. Zaświadczenie to stanowi dowód na to, że skarżąca nie dochowała warunku pozostawania pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do dnia porodu. Organ wskazał również, że skarżąca sama przyznała, że mama chorowała na choroby kobiece w podobnym wieku. W odwołaniu wskazała również, że ciążę zaczęła podejrzewać w styczniu 2021 r,, jednakże obie te przyczyny nie skłoniły skarżącej do umówienia się na wcześniejszą wizytę u specjalisty. Zdaniem organu udokumentowanie ewentualnych nadzwyczajnych okoliczności należało do skarżącej, bowiem nie poparte żadnymi dowodami twierdzenia strony, iż przyczyną braku świadomości pozostawania w ciąży był brak jakichkolwiek objawów, nie mogły - same przez się - stanowić przesłanki zwalniającej skarżącą z dochowania terminu określonego w art. 9 ust. 6 u.ś.r., zwłaszcza, gdy skarżąca poddała się opiece lekarskiej dopiero w 19 tygodniu ciąży. Organ podkreślił, że przyczyny, dla których organ mógłby odstąpić od językowej wykładni ww. przepisu, muszą mieć charakter nadzwyczajny i od niej niezależny. SKO podzieliło stanowisko organu I instancji, że z uwagi na niedopełnienie przez skarżącą obowiązku poddania się w ustawowym terminie opiece właściwego ze względu na ciążę lekarza lub położnej, a także z uwagi na brak szczególnych okoliczności uzasadniających jego niedopełnienie, odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia była zasadna
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła E. S. (skarżąca) zaskarżając ją w całości.
Zaskarżonej decyzji zarzuciła:
1. naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 9 ust. 6 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2023.390 t.j. z dnia 2023.03.01) poprzez jego błędną, literalną interpretację polegającą na przyjęciu, że usprawiedliwiony okolicznościami brak świadomości kobiety pozostawania w ciąży - z uwagi na brak jakichkolwiek jej objawów, w szczególności z uwagi na krwawienie, które miała prawo traktować jako miesiączkę, negatywne wyniki testów ciążowych, nie stanowią niezależnych od kobiety, nadzwyczajnych przyczyn, które spowodowały, że nie pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży, a które to przyczyny uzasadniałyby odstąpienie od literalnej wykładni ww. przepisu;
2. 2. naruszenie przepisów postępowania - art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez dowolną ocenę jej wyjaśnień oraz dowodów w postaci dokumentacji medycznej - w szczególności karty ciąży, z pominięciem zasad logiki, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy medycznej - i nie przeprowadzenie w sposób pełny postępowania wyjaśniającego mającego na celu ustalenie, czy zasadnie mogła nie rozpoznać u siebie symptomów ciąży przed 10-tym tygodniem ciąży oraz pominięcie okoliczności, iż zgłosiła się do poradni w celu ustalenia terminu wizyty przed upływem 10 tygodni od daty ostatniego krwawienia, które miała prawo traktować jako datę ostatniej miesiączki, a którego rozpoczęcie miało miejsce 13.12.2020 r
Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, dopuszczenie dowodu z dokumentu - z zaświadczenia lekarskiego z dnia 18.08.2023 r. wystawionego przez ginekologa - położnika W. S. - Poradnia ginekologiczno - położnicza [...] Sp. z o.o na okoliczność ustalenia, że w dniu 22-02-2021 zgłosiła się na wizytę ginekologiczną w przychodni w terminie: 10 tygodnia i 1 dnia od ostatniego krwawienia z dróg rodnych (13-12-2020), które uważała za krwawienie miesiączkowe.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje;
Skarga jest uzasadniona a zaskarżona decyzja oraz decyzja organu I instancji naruszają prawo w stopniu nakazującym wyeliminowanie ich z obiegu prawnego.
Skarżąca, wnioskiem z 31 maja 2022 r. wystąpiła o przyznanie jej dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka na córkę N. P. Organy obu instancji odmówiły przyznania prawa do tego świadczenia wskazując, że skarżąca nie spełnia przesłanek, o których mowa w art. 9 ust 6 u.ś.r., bowiem nie pozostawała pod opieką medyczną od 10 tygodnia ciąży.
Stwierdzenia wymaga na wstępie, że żaden przepis ustawy nie określa w sposób jednoznaczny skutków prawnych sytuacji, w której kobieta ubiegająca się o dodatek z tytułu urodzenia dziecka poddała się opiece medycznej po 10 tygodniu ciąży. Ustawodawca nie wprowadził zasad ani trybu postępowania dającego organom administracji możliwość zweryfikowania przyczyn, dla których matka wnioskująca o przedmiotowy dodatek nie poddała się opiece medycznej w powyższym terminie. Brak w ustawie takiej regulacji nie oznacza jednak, że kobieta, która poddała się opiece medycznej po 10 tygodniu ciąży, a następnie urodziła dziecko, powinna być automatycznie - niezależnie od okoliczności konkretnej sprawy - pozbawiona prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego. Nie można z sytuacji takiej wywieść wniosku o istnieniu bezwzględnego zakazu przyznania przedmiotowego dodatku. W pewnych przypadkach kobieta, której nie da się zarzucić braku troski o zdrowie własne i płodu, może pozostawać pod opieką medyczną w terminie późniejszym, niż określony w art. 9 ust. 6 u.ś.r., ze względu na niezależne od niej czynniki. Mogą to być w szczególności czynniki o charakterze biologicznym (np. brak możliwości rozpoznania ciąży w jej wczesnym etapie) bądź faktycznym (np. brak możliwości zarejestrowania się na badania lekarskie lub poddania się badaniu lekarskiemu w odpowiednim terminie). Pozbawienie matki dziecka prawa do przedmiotowego dodatku wyłącznie ze względu na wystąpienie tego typu okoliczności, tj. okoliczności, za które matka nie ponosi jakiejkolwiek odpowiedzialności, byłoby nie tylko niezgodne z ratio legis art. 9 ust. 6 ustawy, lecz także prowadziłoby do naruszenia zasad konstytucyjnych. Luka prawna, wynikająca z zaniechania ustawodawcy, powinna zostać wypełniona w drodze bezpośredniego stosowania Konstytucji.
Ustawodawca, ustanawiając w innym przepisie ustawy, tj. art. 15b ust. 1, prawo przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się żywego dziecka, w sposób analogiczny, co w przywołanych powyżej przepisach określił, że zapomoga ta przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu (art. 15b ust. 5 u.ś.r.), a pozostawanie pod opieką medyczną potwierdza się zaświadczeniem lekarskim lub zaświadczeniem wystawionym przez położną (art. 15b ust. 6 u.ś.r.).
Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 22 listopada 2016 r., sygn. akt SK 2/16 (Dz. U. z 2016 r. poz. 2204) orzekł, że art. 15b ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych rozumiany w ten sposób, że jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia się żywego dziecka przysługuje także wówczas, gdy kobieta pozostawała pod opieką medyczną później niż od 10 tygodnia ciąży, a opóźnienie to wynikało z przyczyn od niej niezależnych, jest zgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził m.in., że "wynik wykładni celowościowej w większym stopniu realizuje prawo wyrażone w art. 71 ust. 1 zdaniem drugim Konstytucji i jest przyjmowany w orzecznictwie sądów administracyjnych. Mając więc na uwadze zasady wykładni językowej, systemowej i funkcjonalnej, a także to, że interpretacja przepisów ustawowych musi być zawsze dokonywana z zastosowaniem techniki wykładni ustawy w zgodzie z Konstytucją, nie można było w procesie wykładni art. 15b ust. 5 u.ś.r. poprzestać na wykładni językowej. Wypełnienie obowiązku poddania się opiece lekarskiej przez kobietę w ciąży nie może być oceniane z pominięciem ustaleń co do obiektywnych możliwości jego realizacji w terminie wskazanym przez ustawodawcę. Przyjęcie przeciwnego stanowiska godziłoby w konstytucyjne nakazy ochrony rodziny i opieki nad rodziną, wyrażone w art. 18 czy art. 71 ust. 1 Konstytucji". Trybunał wskazał też, że art. 15b ust. 5 u.ś.r. "interpretowany w kontekście deklarowanych przez ustawodawcę celów oraz w świetle prawa do pomocy władz publicznych wyrażonego w art. 71 ust. 1 zdaniu drugim Konstytucji - powinien być rozumiany w ten sposób, że jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia się żywego dziecka przysługuje także wówczas, gdy kobieta pozostawała pod opieką medyczną później niż od 10 tygodnia ciąży, a opóźnienie to wynikało z przyczyn od niej niezależnych".
Jak już wyżej wskazano, unormowania dotyczące przedmiotowego dodatku do zasiłku rodzinnego i jednorazowej zapomogi są analogiczne, wobec czego uznać należy, że dokonując wykładni art. 9 ust. 6 ustawy w sposób zgodny z art. 18 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP przepis ten należy rozumieć w ten sposób, że dodatek do zasiłku rodzinnego - dodatek z tytułu urodzenia dziecka - przysługuje także wówczas, gdy kobieta pozostawała pod opieką medyczną później niż od 10 tygodnia ciąży, a opóźnienie to wynikało z przyczyn od niej niezależnych.
W świetle powyższego zdaniem Sądu organy niezasadnie uznały, że skarżąca nie przedstawiła okoliczności, z których wynikałoby, iż nie poddała się stosownym badaniom w okresie do 10. tygodnia ciąży z przyczyn od niej niezależnych. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że nie w każdym przypadku niedochowanie terminu badań przez kobietę skutkować będzie odmową przyznania świadczenia. Nie można bowiem wykluczyć takich sytuacji, w których kobieta z przyczyn fizjologicznych, zaburzeń czynności organizmu, choroby, nie jest w pierwszym okresie ciąży świadoma swojego stanu (por. wyroki WSA w Gdańsku z dnia 18 stycznia 2018 r., sygn. akt III SA/Gd 998/17, WSA w Olsztynie z 23 września 2014 r., sygn. akt II SA/Ol 828/14. Jak już wskazano wyżej jakkolwiek ustawodawca nie przewidział zasad ani trybu postępowania, dającego organom administracji możliwość zweryfikowania przyczyn, dla których matka wnioskująca o przedmiotowy dodatek nie poddała się opiece medycznej w powyższym terminie, to jednak - zdaniem Sądu, w oparciu o całokształt zgromadzonych dowodów organ ma możliwość dokonania oceny w tym zakresie, nie tracąc z pola widzenia celu omawianej regulacji, którym jest "zwiększenie rzeczywistego zakresu objęcia kobiet w ciąży opieką lekarską w trakcie ciąży, co może przyczynić się do ograniczenia wysokiego poziomu śmiertelności oraz zmniejszenia odsetka niemowląt posiadających niską masę urodzeniową" (zob. druk sejmowy nr 885 i nr 630/VI kadencja).
Skarżąca podnosiła w toku całego postępowania, że ciąża została potwierdzona dopiero w trakcie wizyty w gabinecie lekarskim umówionej po tym jak zaczęła podejrzewać, że to może być przyczyna braku miesiączki. Od tego momentu pozostawała pod opieką medyczną. Na dowód tego przedłożyła dokumenty potwierdzające tę okoliczność- zaświadczenie lekarskie, wynik badania USG oraz kartę pacjenta z wywiadem i rozpoznaniem. Z dokumentacji tej wynika, że skarżąca podała, że ostatnią miesiączkę miała 13 grudnia 2020 r., podała także, że jej matka zmarła w wieku 40 lat w związku z chorobą nowotworową i jest obciążona z tego tytułu, podała także, że wykonała dwa testy ciążowe i każdy dał wynik ujemny. Ponadto z badania USG, na który powołuje się także organ wynika, że wiek ciąży według ostatniej miesiączki – (OM), czego organ starał się nie dostrzec to 10 miesięcy i 4 dni a według wieku ciąży 20 tyg. i 1d. Z uwagi na ten materiał dowodowy, którym organ dysponował, zdaniem Sądu nie można podzielić argumentacji organów. Ocena dokonana przez organy jest dowolna i oparta o częściową i wybiórczą analizę dokumentów znajdujących się w aktach. Ocena ta doprowadziła organy do błędnego wniosku, że skarżąca nie spełnia wymogu art. 9 ust 6 ustawy i nie dopełniła obowiązku dbałości o zdrowie swoje i dziecka. Sąd zwraca także uwagę, że powszechnie wiadomym jest, że nie tylko brak jednej miesiączki, który może być wynikiem wielu czynników (stresu, przemęczenia, zmiany klimatu, choroby) ale przede wszystkim test ciążowy skłania kobietę do kontroli ginekologicznej celem ustalenia czy w ciąży rzeczywiście jest. Nie oznacza to jednocześnie, że poza tymi okresami kobieta nie kontroluje swojego stanu zdrowia. Organ nie dysponował dokumentacją medyczną i takiej nie żądał, z której wynikałoby, że skarżąca nie pozostawała pod rutynową opiekę ginekologiczną polegającą na okresowej kontroli stanu zdrowia. Tym samym uwagi organu, że skarżąca szczególnie z uwagi na obciążenia genetyczne powinna kontrolować swój stan zdrowia są nieuzasadnione i nie znajdują potwierdzenia w materiale dowodowym. W ocenie Sądu, w oparciu o te dokumenty, które skarżąca złożyła w toku postępowania, organ miał możliwość stwierdzenia, iż spóźnione objęcie opieką medyczną nie było przez Skarżącą zawinione. Wynika to zdaniem Sądu z faktu, iż skarżąca po stwierdzeniu podejrzenia ciąży umówiła i udała się na wizytę lekarską a następnie poddawała się regularnym badaniom lekarskim. Podejmowała wszelkie niezbędne działania, aby zapewnić odpowiednią opiekę medyczną zarówno sobie jak i swojemu dziecku. Zdaniem Sądu pozyskana przez organ informacja z przychodni, że wizyta mogłaby być wyznaczona najpóźniej w terminie 7 dni w przypadku podejrzenia ciąży nie potwierdza, że skarżąca miała realnie możliwość umówienia wizyty w takim terminie w ramach NFZ w styczniu 2021 r.
Sąd podkreśla także, że jakkolwiek omawiana regulacja ma mobilizować kobiety do poddawania się badaniom lekarskim na jak najwcześniejszym etapie ciąży, co w konsekwencji przekładać się ma na zapewnienie właściwej opieki medycznej zarówno matce jak i dziecku oraz szybkiej reakcji na wszelkie stwierdzone nieprawidłowości w przebiegu ciąży, to jednak nie może ona wykluczać z możliwości otrzymania świadczenia tych kobiet, które w sposób niezawiniony i niezależny od siebie nie dopełniły ustawowego warunku. Organ powinien przy tym założyć, że pewnych okoliczności wynikających z fizjologii nie da się w prosty sposób udowodnić, iż późniejsze aniżeli przewidują to przepisy, objęcie opieką medyczną nie wynikało z zaniedbania, czy złej woli kobiety, a w takiej sytuacji konieczne jest dokonanie oceny w oparciu o całokształt dowodów i zasady doświadczenia życiowego, czego organ w tej sprawie zaniechał wręcz pomijając istotne informacje zawarte w dokumentacji, którą dysponował. Organ nie wziął pod uwagę, że w pewnych przypadkach kobieta, której nie da się zarzucić braku troski o zdrowie własne i płodu, może pozostawać pod opieką medyczną w terminie późniejszym, niż określony w art. 15b ust. 5 czy ze względu na niezależne od niej czynniki, w tym wypadku brak możliwości rozpoznania ciąży w jej wczesnym etapie co wynikało chociażby z dwukrotnie wykonanych testów ciążowych, które dały wynik ujemny. W tej sytuacji nie można pominąć indywidualnej oceny skarżącej i jej indywidualnej sytuacji, która w jej ocenie spowodowała późniejsze zgłoszenie się do lekarza.
Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela poglądy i argumentację zawartą w wyrokach wojewódzkich sądów administracyjnych, że pozbawienie matki dziecka prawa do przedmiotowego dodatku wyłącznie ze względu na wystąpienie okoliczności fizjologicznych, które jednoznacznie nie pozwalały na zakwalifikowanie według jej wiedzy, że jest w ciąży nawet po 10 tygodniu, co spowodowało późniejsze poddanie się opiece medycznej, byłoby nie tylko niezgodne z ratio legis art. 9 ust. 6 ustawy, (analogicznie art. 15 b ust 5) lecz także prowadziłoby do naruszenia zasad konstytucyjnych (wyrok NSA z 20 listopada 2015 r. sygn. akt I OSK 1003/14; por. wyrok WSA w Gdańsku z 19 stycznia 2018 r. sygn. akt III SA/Gd 998/17; wyrok WSA w Gliwicach z 6 marca 2018 r. sygn. akt IV SA/Gl 1107/17).
Z powyższych względów uznając, że doszło do naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, Sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni dokonaną wyżej ocenę prawną Sądu i przyzna wnioskowane świadczenie.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI