I SA/WA 180/24

I SA/Wa 180/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-04-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Anna Falkiewicz-Kluj
Łukasz Trochym
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art 27 par 3, art 24 par 1 pkt 5
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj Sędzia WSA Łukasz Trochym Protokolant referent Aneta Suchecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi H. R. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] grudnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z 6 grudnia 2023 r. nr 013764271/GSOL po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z 29 sierpnia 2023 r. nr 013764271/GSOL odmawiającą przyznania H. R. świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa.
Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
H. R. wnioskiem z 14 lipca 2023 r. wystąpił o przyznanie świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa w trybie przepisów ustawy z dnia 26 mają 2023 r. o świadczeniu pieniężnym z tytułu pełnienia funkcji sołtysa (Dz. U. z 2023 r. poz. 1073).
Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z 29 sierpnia 2023 r. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia uznając, że wnioskodawca nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia określonych ww. ustawie.
H. R. wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z 6 grudnia 2023 r. utrzymał w mocy decyzję z 29 sierpnia 2023 r. wskazując, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ww. ustawy świadczenie pieniężne z tytułu pełnienia funkcji sołtysa przysługuje osobie, która spełnia łącznie następujące warunki:
1) pełniła funkcję sołtysa na podstawie ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2023 r., poz. 40 i 572) przez okres co najmniej dwóch kadencji, nie mniej niż przez 8 lat;
2) osiągnęła wiek:
a) w przypadku kobiet - 60 lat,
b) w przypadku mężczyzn - 65 lat.
Organ zaznaczył, że H. R. pełnił funkcję sołtysa wyłącznie przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 8 marca 1990 r. i w związku z tym brak jest podstaw do przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia.
H. R. wniósł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
W uzasadnieniu skargi skarżący zaznaczył, że zaskarżona decyzja jest wadliwa, bowiem przedstawił on dokumenty potwierdzające pełnienie przez niego funkcji sołtysa również po wejściu w życie ww. ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym. Skarżący podkreślił, że pełnił funkcję sołtysa 2 kadencje trwające nie mniej niż 8 lat, tj. przed wejściem w życie ustawy z 8 marca 1990 r. oraz kolejne 6 miesięcy po wejściu w życie ustawy, do dnia 9 września 1990 r., co zostało potwierdzone stosownymi dowodami, tj. oświadczeniami świadków i oświadczeniem Wójta Gminy [...] z 28 sierpnia 2023 r.
Prezes KRUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga podlega uwzględnieniu, jednakże z innych przyczyn niż niej wskazane. Zaskarżona decyzja została bowiem wydana przez pracownika podlegającego wyłączeniu od udziału w sprawie.
Zaznaczenia wymaga, że zgodnie z treścią art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm. – dalej jako: k.p.a.), od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Natomiast, stosownie do art. 5 § 2 pkt 4 k.p.a. ilekroć w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego jest mowa o ministrach, rozumie się przez to Prezesa i wiceprezesa Rady Ministrów pełniących funkcję ministra kierującego określonym działem administracji rządowej, ministrów kierujących określonym działem administracji rządowej, przewodniczących komitetów wchodzących w skład Rady Ministrów, kierowników centralnych urzędów administracji rządowej podległych, podporządkowanych lub nadzorowanych przez Prezesa Rady Ministrów lub właściwego ministra, a także kierowników innych równorzędnych urzędów państwowych załatwiających sprawy, o których mowa w art. 1 pkt 1 i 4 k.p.a. Z kolei, zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. Uz 2023 r., poz. 208 – dalej jako: u.u.s.r.) Prezes KRUS jest centralnym organem administracji rządowej, podległym ministrowi właściwemu do spraw rozwoju wsi.
Jak wynika z powyższych przepisów, od decyzji Prezesa KRUS nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do wniosku tego stosuje się przepisy dotyczące odwołań od decyzji, na podstawie art. 127 § 3 in fine k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 2 u.u.s.r. Wobec tego, postępowanie zainicjowane wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy objęte jest tymi samymi zasadami, co postępowania dewolutywne, tj. skutkujące przeniesieniem rozpoznania sprawy do wyższej instancji. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie jest, co prawda, odwołaniem sensu stricto, wykazuje jednak szereg podobieństw do odwołania, co oznacza, że wymaga tożsamych proceduralnych gwarancji bezstronności, co postępowanie dwuinstancyjne (por. wyrok NSA z 20 marca 2008 r., sygn. akt II GSK 472/07).
Gwarantem zachowania zasady bezstronności w postepowaniu administracyjnym jest art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. Stosowanie do treści tego przepisu, pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Zatem, także tryb ponownego rozpatrzenia sprawy przez ten sam organ powinien stronie gwarantować, że osoba wydająca decyzję po raz pierwszy nie będzie brała udziału w wydawaniu decyzji ponownie w tej samej sprawie. Obowiązek wyłączenia pracownika dotyczy sytuacji, gdy decyzja, przy wydaniu której uprzednio uczestniczył dany pracownik poddawana jest kontroli - czy to w postępowaniu zwykłym w toku instancji albo na podstawie art. 127 § 3 k.p.a. Treść art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. wskazuje, że ustawodawca uznał za niepożądaną sytuację, w której przy ponownym rozpatrywaniu sprawy merytorycznie, w jej całokształcie będzie zaangażowany pracownik, który brał już udział w wydaniu decyzji w niższej (pierwszej) instancji. Pracownik taki nie tylko uczestniczyłby w dokonywaniu ponownej oceny materiału dowodowego, ale również musiałby się odnieść do zarzutów stawianych przez stronę w zaskarżeniu. Może istnieć obawa, że nie będzie on obiektywny, gdyż ma już wypracowany pogląd na rozpatrywaną sprawę. Pod znakiem zapytania stałaby wobec tego rzetelność i prawidłowość takiego postępowania, a kontrola instancyjna byłaby iluzoryczna (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z 5 grudnia 2018 r., sygn. akt I SA/Bd 783/18).
W rozpoznawanej sprawie, w postępowaniu wszczętym na skutek wniosku H. R. o ponowne rozpatrzenie sprawy brała udział osoba, która uczestniczyła w wydaniu decyzji z 29 sierpnia 2023 r. Zarówno decyzja z 29 sierpnia 2023 r. r., jak i wydana po rozpoznaniu wniosku decyzja z 6 grudnia 2023 r. została podpisana przez T. K.. Oznacza to, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja Prezesa KRUS zostały wydane przez tego samego pracownika, działającego z upoważnienia organu.
Natomiast, zgodnie z obowiązującym stanem prawnym w sytuacji, gdy decyzja nie jest wydawana osobiście przez osobę piastującą funkcję organu (w tym przypadku Prezesa KRUS), lecz przez upoważnione przez nią osoby, przy wszczęciu postępowania w trybie art. 127 § 3 k.p.a. będzie miało zastosowanie wyłączenie, o którym mowa w art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. Pracownik organu upoważniony do działania w imieniu organu, w żadnym przypadku nie może być uznany za osobę piastującą funkcję tego organu, która na podstawie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. nie podlegałaby wyłączeniu. Nie ulega bowiem wątpliwości, że pojęcie pracownika organu administracji publicznej w rozumieniu art. 24 § 1 k.p.a. ma szeroki zakres znaczeniowy, który obejmuje również upoważnionego do działania w imieniu Prezesa KRUS zastępcę kierownika. Należy bowiem zauważyć, że "branie udziału w wydaniu zaskarżonej decyzji" odnosi się przede wszystkim do stadium decyzyjnego postępowania i wiąże się z odpowiedzialnością za prawnie wiążące rozstrzygnięcie sprawy poprzez podpisanie decyzji przez osobę zajmującą stanowisko organu albo pracownika imiennie przez niego upoważnionego (por. wyrok NSA z 26 stycznia 2012 r.). Taka sytuacja zachodzi w rozpoznawanej sprawie.
Zatem, w przypadku, gdy o prawidłowości wcześniejszego rozstrzygnięcia decyduje osoba, która brała udział w jego wydaniu budzi to uzasadnione wątpliwości co do poszanowania postulatów bezstronności i prawdy materialnej (art. 7 k.p.a). Zawsze tam, gdzie jest to możliwe, należy unikać sytuacji, w których dana osoba będzie w praktyce kontrolowała swój sposób załatwienia danej sprawy. Rodzi to niebezpieczeństwo stronniczego, sprzecznego z celem postępowania rozstrzygnięcia, nieopartego na obiektywnej ocenie sprawy. Natomiast, przepisy odnoszące się do kwestii wyłączenia określonych osób z rozstrzygania spraw administracyjnych pełnią funkcję gwarancyjną w zakresie ochrony bezstronności i obiektywizmu orzekania, które decydują o faktycznym budowaniu zaufania do organów administracji publicznej. Obowiązek wyłączenia pracownika organu od rozpoznania sprawy, w której "brał udział w wydaniu decyzji" jest obowiązkiem przewidzianym w podstawowych regułach rządzących postępowaniem administracyjnym (art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a.), a także pożądanym z punktu widzenia zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) i zasady budowania zaufania obywateli do organów państwa (art. 8 k.p.a.). Zasady te nie mogą być realizowane w sytuacji, w której istnieją jakiekolwiek wątpliwości co do obiektywizmu i bezstronności pracownika wynikające z tego, że orzeka w sprawie, w której już raz procesowo się wypowiedział. Skoro pracownik brał udział w wydaniu rozstrzygnięcia z upoważnienia piastuna organu, to zgodnie z art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. powinien być wyłączony od udziału w tej sprawie, toczącej się z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni powyższe stanowisko.
Mając na to uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a., Sąd orzekł jak sentencji wyroku.