I SA/WA 180/06

I SA/Wa 180/06 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2006-03-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-01-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Jerzy Siegień
Marek Stojanowski /przewodniczący/
Przemysław Żmich. /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie asesor WSA Jerzy Siegień asesor WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant Anna Oleksiewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 marca 2006 r. sprawy ze skargi P. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] listopada 2005 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., po rozpatrzeniu odwołania
P. G., decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] listopada 2005 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania P. G. zasiłku celowego na pokrycie w całości zadłużenia za energię elektryczną.
W zaskarżonej decyzji przedstawiono następujący stan faktyczny i prawny sprawy.
Prezydent Miasta P. decyzją z dnia [...] listopada 2005 r., nr [...] odmówił przyznania P. G. pomocy w formie zasiłku celowego na pokrycie w całości zadłużenia za energię elektryczną. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji podniósł, że nie jest w stanie zaspokajać wszystkich zgłaszanych potrzeb, tym bardziej, że zadłużenie z tytułu energii elektrycznej wnioskodawcy jest bardzo wysokie i nie powstało nagle. Dodał przy tym, że pomoc społeczna ma charakter uzupełniający własne środki finansowe i uzależniona .jest od okoliczności uzasadniających przyznanie pomocy oraz od możliwości finansowych Ośrodka. Ponadto wspólnie zamieszkała ze stroną przyjaciółka powinna partycypować w kosztach utrzymania mieszkania, w tym w opłatach za energię elektryczną.
Od powyższej decyzji P. G. złożył odwołanie. W uzasadnieniu wskazał,
że nie prowadzi z przyjaciółką wspólnego gospodarstwa domowego, zaś tytuł prawny do lokalu zostanie mu przywrócony na wiosnę przyszłego roku. Wniósł o pozytywne rozpatrzenie odwołania i przyznanie pomocy finansowej.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] listopada 2005 r., nr [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 461 zł. (kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej), przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednej z okoliczności wymienionych w art. 7 pkt 2-15 tej ustawy (bezrobocie, niepełnosprawność, długotrwała choroba itp.). Z powyższego wynika, iż możliwość udzielenia pomocy powstaje dopiero wtedy, gdy dochód osoby samotnie gospodarującej osiąga poziom określony w treści powołanego wyżej art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej.
Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, tj. wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez pracownika socjalnego wynika, że P. G. jest stanu wolnego i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Skarżący nie pracuje
zawodowo i pobiera zasiłek stały z ośrodka pomocy społecznej, stanowiący jego jedyne źródło dochodu. P. G. wniósł o przyznanie pomocy finansowej na pokrycie zadłużenia za energię elektryczną. Z zebranych w czasie przeprowadzania wywiadu dokumentów wynika, ze zadłużenie w wysokości [...] zł istnieje od roku 2002 i dotyczy egzekucji komorniczej za nielegalny pobór energii elektrycznej oraz kosztów sądowych zastępstwa adwokackiego oraz odsetki ustawowe za przekroczenie terminów płatności w kwocie [...] zł. Wysokość miesięcznego dochodu została ustalona w kwocie [...] zł., zaś ustawowe kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynosi [...] zł. W świetle powyższego należy stwierdzić, że skarżący spełnia wymogi do ubiegania się o bezzwrotną pomoc finansową w postaci zasiłku celowego. Nie oznacza to jednak, iż musi taką pomoc otrzymać. Możliwość przyznawania pomocy społecznej jest determinowana posiadanymi przez organ pierwszej instancji środkami pieniężnymi na ten cel, okolicznościami uzasadniającymi przyznanie pomocy oraz liczbą osób i rodzin zgłaszających się z prośbą o pomoc. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynikają przesłanki, jakimi kierował się organ pomocy społecznej odmawiając skarżącemu przyznania pomocy w formie zasiłku celowego na pokrycie w całości zadłużenia za energię elektryczną. Odmowa pomocy wynika właśnie z wyżej wymienionych przyczyn. Mając zatem na uwadze ograniczone możliwości finansowe Ośrodek nie jest w stanie zaspokajać wszystkich zgłaszanych potrzeb, tym bardziej, że zadłużenie z tytułu energii elektrycznej skarżącego jest bardzo wysokie i nie powstało nagle. Należy również dodać, że zasiłek celowy należy do kategorii świadczeń o charakterze fakultatywnym, a nie obowiązkowym i nie nakłada na organ obowiązku zaspokojenia w pełni oczekiwanych potrzeb. Z tych względów zaskarżona decyzja jest zgodna z ustawą o pomocy społecznej.
W dniu 27 grudnia 2005 r. P. G. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. W uzasadnieniu wskazał na trudną sytuację osobistą i zdrowotną, spowodowaną m. in. egzekucją alimentów, brakiem możliwości spłaty zadłużenia z tytułu opłat za energię elektryczną i negatywnym stanowiskiem zakładu energetycznego w kwestii umorzenia zadłużenia. Dodał, że kobieta z którą zamieszkuje w trudnych chwilach pomaga mu jako osobie samotnej i schorowanej. Podniósł, iż zwracał się do Ośrodka Pomocy Społecznej również z wnioskiem o częściową pomoc.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło
o jej oddalenie. W uzasadnieniu wskazało, że ograniczona wielkość środków przeznaczonych na realizację zadań z pomocy społecznej jest faktem znanym Kolegium
z urzędu, potwierdzanym przez Ośrodek Pomocy Społecznej w okresowych
informacjach. Te okoliczności przesądziły o sposobie rozstrzygnięcia sprawy, zwłaszcza, że skarżący domagał się pokrycia całości bardzo wysokiego zadłużenia za energię elektryczną.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga jest uzasadniona.
Postępowanie w sprawie przyznawania świadczeń z pomocy społecznych reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.). Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 tej ustawy w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w
szczególności na pokrycie kosztów zakupu żywności i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w
mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Wniosek o przyznanie zasiłku celowego z
pomocy społecznej podlega rozpoznaniu w trybie przepisów ustawy o pomocy
społecznej oraz - na podstawie stosowanych odpowiednio na podstawie art. 14 tej
ustawy - przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). W postępowaniu tym znajdują więc odpowiednie zastosowanie przepisy art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 i 3 KPA. Z powołanych wyżej przepisów wynika, iż organ pierwszej instancji prowadzący postępowanie w sprawie o przyznanie zasiłku celowego obowiązany jest w postępowaniu wyjaśniającym podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz dokładnego wyjaśnienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywatela, w szczególności zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego oraz oceny na podstawie
całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Dopiero ustalone w takich warunkach fakty mogą być uznane za udowodnione i stanowić materiał dowodowy będący podstawą faktyczną, niezbędną do wydania i uzasadnienia decyzji administracyjnej. W rozstrzygnięciu organ powinien wyjaśnić stronie zasadność przesłanek którymi kierował się przy załatwieniu sprawy oraz wskazać fakty, które uznał za udowodnione, dowody na których się oparł oraz przyczyny dla których innym
dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ja decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...] listopada 2005 r., w oparciu o powołane wyżej przepisy, Sąd
uznał, że obie te decyzje opierają się na niepełnym materiale dowodowym, a ich uzasadnienia mają charakter zbyt ogólnikowy. Prezentowane wyżej stanowisko Sądu dotyczy ustaleń świadczących o tym, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w P. nie dysponuje odpowiednimi środkami finansowymi na wypłatę zasiłków celowych wobec wzrastającej ilości osób pomocy tej potrzebujących oraz zmuszony jest prowadzić racjonalną politykę wydatkowania środków w celu objęcia pomocą jak największej liczby osób i rodzin. Trzeba wskazać, iż tego rodzaju argumentacja jest tylko stwierdzeniem,
nie znajdującym potwierdzenia w zgromadzonej przez organy dokumentacji.
W ocenie Sądu organ pomocy społecznej odmawiając przyznania P. G. zasiłku celowego na pokrycie zadłużenia z tytułu opłat za energię elektryczną winien w sposób wyczerpujący wyjaśnić stronie przyczyny, które legły u podstaw wydanego rozstrzygnięcia. Wprawdzie art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej nakazuje organowi pomocy społecznej uzależnić rozmiar świadczonej pomocy od celów i możliwości pomocy społecznej, to jednak organ rozstrzygający sprawę obowiązany jest dokładnie wskazać dlaczego nie przyznał pomocy na dany cel. Prezydent Miasta P. obowiązany jest więc poczynić ustalenia jakimi środkami finansowymi dysponuje w skali miesiąca na potrzeby związane z przyznawaniem zasiłków celowych, jaka jest średnia wysokość udzielanych zasiłków celowych w skali danego miesiąca na jednego uprawnionego, będącego w takiej lub zbliżonej sytuacji jak skarżący, ile osób złożyło w danym miesiącu wnioski o przyznanie tej formy pomocy i na jakie cele oraz ilu potrzebujących z tej formy pomocy korzysta. Powyższe ustalenia winny mieć poparcie w zgromadzonym w aktach sprawy materiale dowodowym. Wyjaśnione fakty należy również przytoczyć w uzasadnieniu decyzji oraz wskazać jaki mają wpływ na indywidualną sprawę P. G.
Organ ma również obowiązek rozważenia potrzeby udzielenia pomocy w formie zasiłku celowego na częściowe pokrycie zadłużenia z tytułu opłat za energię elektryczną, zwłaszcza, że z art. 3 ust 3, art. 100 ust. 1 i art. 102 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej wynika generalna zasada, zgodnie z którą organ pomocy społecznej winien przede wszystkim kierować się dobrem świadczeniobiorcy, z własnej inicjatywy dostosowując rodzaj, formę i rozmiar pomocy do okoliczności konkretnej sytuacji wnioskodawcy. Powyższą zasadę potwierdza również art. 39 ust. 2 tej ustawy, zgodnie z którym zasiłek celowy może być przyznany na pokrycie części lub całości kosztów strony.
Wbrew twierdzeniu organu pierwszej instancji z akt sprawy nie wynika, aby P. G. domagał się tylko i wyłącznie pomocy na pokrycie całości zadłużenia. Wniosek w taki sposób sformułował pracownik socjalny w kwestionariuszu rodzinnego wywiadu środowiskowego, część IV z dnia [...] października 2005 r., w rubryce IV – plan pomocy i działań na rzecz osoby i rodziny, w pkt. 4.
Wątpliwości budzi również stanowisko organu pomocy społecznej, co do
możliwości pokrycia przez przyjaciółkę skarżącego części kosztów utrzymania
mieszkania. Powyższa argumentacja pozostaje w sprzeczności z ustaleniami pracownika socjalnego. Przecież P. G. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i nie jest związany żadnym węzłem prawnym z tą osobą. Nie można więc wymagać od jego przyjaciółki partycypowania w kosztach utrzymania mieszkania. Poza tym wniosek skarżącego nie dotyczy bieżących opłat za energię elektryczną, lecz zadłużenia z tego tytułu.
Należy mieć na uwadze, że decyzja wydana na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy
o pomocy społecznej ma charakter uznaniowy Na organie administracji rozpoznającym sprawę o zasiłek celowy ciąży więc obowiązek szczególnej dbałości o dokładne ustalenie stanu faktycznego sprawy oraz staranne wyjaśnienie stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się przy wydaniu rozstrzygnięcia, co powinno znaleźć odzwierciedlenie
w uzasadnieniu podjętej w sprawie decyzji. Uzasadnienie powinno bowiem stwarzać możliwość kontroli przez stronę, organ wyższego stopnia bądź sąd administracyjny prawidłowości toku rozumowania organu wydającego decyzję oraz motywów rozstrzygnięcia, co ma istotne znaczenie przy ocenie prawidłowości decyzji o charakterze uznaniowym. Brak prawidłowego uzasadnienia decyzji uniemożliwia bowiem ustalenie,
czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego.
Wskazane wyżej uchybienia przesądzają również o wadliwości decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] grudnia 2005 r. Organ wyższego stopnia nieprawidłowo oparł swoje rozstrzygnięcie na podstawie art. 138 § 1
pkt 1 KPA. Wobec nie wyjaśnienia przez organ pierwszej instancji wszystkich
okoliczności sprawy Kolegium winno rozważyć podjęcie działań, o których mowa w art. 136 KPA bądź w art. 138 § 2 KPA, zwłaszcza, że - jak stwierdzono w odpowiedzi na skargę - dysponuje okresowymi informacjami Ośrodka Pomocy Społecznej w P., określającymi ilość środków przeznaczanych na realizację zadań z zakresu pomocy społecznej.
Odnosząc się natomiast do podnoszonej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. argumentacji, iż ograniczone możliwości finansowe Ośrodka Pomocy Społecznej w P. są faktem znanym organowi wyższego stopnia z urzędu, trzeba wskazać, że o okolicznościach znanych organowi z urzędu strona winna być zawiadomiona przed wydaniem decyzji, w terminie umożliwiającym ustosunkowanie się
do tych faktów (por. wyrok NSA z dnia 11 maja 1993 r., sygn. akt V SA 2360-2364/92, ONSA 1994/2/82; wyrok NSA z dnia 27 maja 1998 r., sygn. akt I SA/Kr 827/97). Poza
tym treść faktu znanego organowi z urzędu musi być zamieszczona w aktach sprawy
(por. wyrok NSA z dnia 9 lutego 1990 r., sygn. akt II SA 1379/89, ONSA 1990/1/17).
Wobec naruszenia przez organy obu instancji art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 i 3 KPA, a jeżeli chodzi o organ wyższego stopnia dodatkowo art. 138 § 1 pkt 1 KPA, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy należało, na podstawie
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o
postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzec, jak w sentencji wyroku.