I SA/Wa 1792/23

I SA/Wa 1792/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-12-15
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-09-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Kamil Kowalewski
Magdalena Durzyńska /sprawozdawca/
Marta Kołtun-Kulik /przewodniczący/
Symbol z opisem
6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I OSK 1221/24 - Wyrok NSA z 2026-03-10
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik, sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.), asesor WSA Kamil Kowalewski, Protokolant starszy referent Aleksandra Cymerska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi Prokuratora Okręgowego w [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 lipca 2023 r. nr DN.gn.625.134.2021 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 19 lipca 2023 r. DN.gn.625.134.2021 Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej jako Minister/organ) działając na podstawie art. 156 § 1 i art. 158 § 1 kpa odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Małopolskiego z dnia 1 kwietnia 2014 r. znak: WS-III.7515.2.17.2012.RW (dalej jako decyzja z 2014r.) stwierdzającej nieważność orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 2 grudnia 1954 r. (dalej jako orzeczenie z 1954r.) w części dotyczącej przejęcia nieruchomości od N. K., wskazanego w punkcie 56 orzeczenia. Minister wskazał, że postępowanie nadzorcze toczyło się w wyniku sprzeciwu wniesionego przez Prokuratora z Prokuratury Okręgowej w S. (dalej Prokurator), który zarzucił decyzji z dnia 1 kwietnia 2014 r., że decyzja ta została obarczona wadą rażącego naruszenia prawa, m.in. art. 2 Konstytucji RP poprzez błędne stwierdzenie Wojewody, że orzeczenie zostało skierowane do osoby zmarłej oraz, że Wojewoda nie zapewnił Skarbowi Państwa Lasom Państwowym udziału w prowadzonym postępowaniu. Prokurator wskazywał, że orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 2 grudnia 1954 r. odpowiadało wymogom wówczas obowiązującego prawa i było ono wykonalne.
Uzasadniając rozstrzygnięcie Minister wskazał, że analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie dawała podstaw do przyjęcia, że Wojewoda stwierdzając nieważność ww. decyzji w sposób rażący naruszył art. 156 § 1 pkt. 2 kpa. W ocenie Ministra za kwalifikowaną wadę nie można uznać tego, że Wojewoda odstąpił od ustalenia stanu prawnego przejmowanych gruntów, gdyż jego zdaniem prowadziłoby to pośrednio do ustalenia przedmiotu postępowania. Rażącym naruszeniem prawa – w ocenie Ministra - nie możne być dokonanie odmiennej wykładni prawa przez Wojewodę w kwestii skierowania decyzji do osoby zmarłej. Minister zauważył, że wydając decyzję w 2014 r. Wojewoda opierał się na akceptowanym wówczas stanowisku sądów administracyjnych, że wydanie decyzji wobec osoby zmarłej stanowiło rażące naruszenie prawa. Zatem fakt pojawienia się nowego, odmiennego poglądu nie może stanowić podstawy do wzruszenia zapadłej tak decyzji. Minister wyjaśnił także, że – wbrew twierdzeniu Prokuratora – nie mógł uwzględnić wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r. sygn. akt P 46/13 bowiem w dacie wydawania decyzji przez Wojewodę wyrok ten jeszcze nie zapadł, a więc nie mógł wpłynąć na rodzaj rozstrzygnięcia w ww sprawie.
W skardze na ww. decyzję Prokurator zarzucił Ministrowi:
- naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy i treść decyzji, a to art. 156 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 156 § 1 pkt 5 kpa w zw. z art. 1 ust 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz.U. z 1949 r., Nr 46, poz. 339 ze zm.) oraz § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany (Dz. U. z 1950 r., Nr 45, poz. 416), oraz art. 9 ust 1 i 2, art. 10 oraz art. 75 ust 1 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. Nr 36, poz. 341 ze zm.), oraz § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany (Dz. U. z 1950 r. Nr 45, poz. 416),
- poprzez ich błędną wykładnię i nieprawidłowe uznanie, że decyzja Wojewody Małopolskiego z dnia 1 kwietnia 2014 r. znak: WS-III.7515.2.17.2012.RW nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa w sytuacji, gdy wyeliminowała z obrotu prawnego orzeczenie Prezydium zgodne z obowiązującym w dacie jego wydania prawem, pomimo że nie zachodziły żadne przesłanki z art. 156 § pkt 2 i 5 kpa, a w szczególności ani art. 75 ust. 1 rozporządzenia z dnia 22 marca 1928 r., ani żaden przepis dekretu z 1949 r. nie wymagał szczegółowej identyfikacji przejmowanych przez Państwo nieruchomości, a nadto w orzeczeniu Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 2 grudnia 1954 r. spełnione zostały wszystkie konieczne przesłanki do przejęcia nieruchomości, w myśl art. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. oraz art. 75 ust. 1 wskazanego rozporządzenia, jak również § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r., orzeczenie było skierowane do każdoczesnego właściciela nieruchomości, a nadto korzystało ono przez 60 lat z domniemania zgodności z prawem i wywołało skutki polegające na nabyciu prawa własności przez Skarb Państwa, a ukształtowane stosunki własnościowe, którym upływ czasu nadał trwałości zostały podważone.
Wskazując na powyższe Prokurator wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości stanowisko prezentowane w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Postępowanie w niniejszej sprawie toczyło się w oparciu o przepisy art.156-158 kpa, a zatem jego przedmiotem było ustalenie, czy sporna decyzja nadzorcza z 2014r. została wydana z wadami, o których mowa w art. 156 § 1 kpa. Prokurator zarzucił organowi nadzoru rażące naruszenie prawa określone w art. 156 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 156 § 1 pkt 5 kpa. W świetle orzecznictwa ta wada decyzji oznacza, że doszło do oczywistego, wyraźnego i bezspornego naruszenia przepisu prawa materialnego; jednak tego rodzaju wadliwość decyzji administracyjnej nie występuje gdy istnieją wątpliwości co do zakwalifikowania stanu prawnego pod określony w sprawie stan faktyczny, a więc gdy zachodzi konieczność prowadzenia postępowania wyjaśniającego bądź zastosowania jednej z kilku wykładni danego przepisu albo gdy orzecznictwo sądowoadministracyjne w danego rodzaju sprawach nie jest jednolite. Innymi słowy, błędna interpretacja, węższa bądź rozszerzona wykładnia przepisu czy wadliwe zastosowanie przepisów składających się na podstawę prawną decyzji nie są kwalifikowane jako przesłanka nieważności decyzji, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 kpa (vide wyrok NSA z 13 grudnia 2021 r., II GSK 1818/21, LEX nr 3273301). Nie można mówić również o rażącym naruszeniu prawa w sytuacji gdy organ administracji stosuje tzw. klauzulę generalną, której ścisła wykładnia jest niemożliwa z uwagi na nieostrość zastosowanego przez ustawodawcę terminu. Z takim przypadkiem mamy również do czynienia w sytuacji oceny terminu "rażące naruszenie prawa".
W kontrolowanej sprawie mamy do czynienia z aktem nadzoru nad aktem nadzoru, a więc kontroli Sądu nie podlega co do zasady orzeczenie z 1954r. lecz decyzja nadzorcza z 2014r. Powyższe oznacza, że w realiach niniejszej sprawy zadaniem Sądu jest ustalenie, czy organ nadzoru orzekający w 2014r. zasadnie uznał, że skierowanie decyzji nacjonalizacyjnej do osoby zmarłej stanowi rażące naruszenie prawa, a także czy objęcie orzeczeniem nacjonalizacyjnym całego szeregu nieruchomości bez ich wyszczególnienia partykularnie w sentencji orzeczenia – może być uznane za rażące naruszenie prawa – zwłaszcza w realiach procedowania w 1954r.
Podnoszone w skardze zarzuty co do kwestii wykładni, bądź zmiany w wykładni art. 156 § 1 pkt. 2 kpa w kontekście kwalifikacji wady skierowania orzeczenia do osoby zmarłej jako określonej w tym przepisie podstawy stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej z uwagi na rażące naruszenie prawa - ewoluowały na przestrzeni lat, jednak z całą stanowczością należy podkreślić, że przez kilka dekad Naczelny Sąd Administracyjny w swoich licznych wyrokach podkreślał, że skierowanie decyzji administracyjnej do osoby zmarłej stanowi o rażącym naruszeniu prawa i skutkuje stwierdzeniem nieważności tego rodzaju decyzji administracyjnej. W kontrolowanej sprawie mamy do czynienia z nadzorem nad orzeczeniem nacjonalizacyjnym z 1954r., co do którego zastosowanie ma orzecznictwo dotyczące decyzji administracyjnych.
Gdy zaś chodzi o meriutum, to również w licznych orzeczeniach sądów administracyjnych jako rażąco wadliwe uznawano akty nacjonalizacji nieokreślające co do szczegółowego oznaczenia przejmowanych przez Skarb Państwa nieruchomości. Orzeczenia te zapadły na kanwie identycznych spraw i orzeczeń jak to z 1954r. kontrolowane przez organ nadzoru w 2014r., a nawet w jego przedmiocie. Przykładowo, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w sprawie II SA/Kr 170/11 wyrokiem z 31 stycznia 2012 r. oddalił skargi na decyzję stwierdzającą w części nieważność orzeczenia z 2 grudnia 1954r., a Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) wyrokiem z 18 grudnia 2013r. w sprawie I OSK 1350/12 (http://:orzeczenia.nsa.gov.pl) oddalił skargę Skarbu Państwa. W wyroku tym NSA wyjaśnił, że stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia nastąpiło z tego względu, że przez brak dokładnego określenia nieruchomości rażąco naruszało ono przepisy dekretu z 27.07.1948r. i art. 75 ust. 1 rozporządzenia z 1928 r. Podobne stanowisko zostało zawarte w wyroku NSA z 2 marca 2017r. w sprawie I OSK 1219/15. "Zakwestionowane" w 2014r. orzeczenie z 1954 r. nie określało jakie konkretnie grunty podlegały przejęciu na własność Państwa, wskazywało jedynie osobę ich właścicieli i w sposób zbiorczy określało powierzchnię wszystkich przejętych gruntów. Z orzeczenia tego nie wynika zatem jakie grunty konkretnych osób i o jakiej powierzchni zostały przejęte przez Państwo, co (wg NSA) pozostawało w oczywistej i rażącej sprzeczności zarówno z treścią obowiązującego w dacie jego wydania art. 75 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym z 1928 r., jak też z § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany. W tej sytuacji, skoro na kanwie ww sprawy kilkakrotnie wypowiadał się NSA wskazując na rażące naruszenie prawa w 1954r., to nie można organowi nadzoru postawić zarzutu, że orzekając w 2014r. rażąco naruszył prawo, a przez to decyzja stwierdzająca nieważność orzeczenia z 1954r. jest nieważna. Jednoznaczne stanowisko NSA wyklucza uznanie, że w 2014r. organ nadzoru rażąco naruszył prawo.
Skutkowało to oddaleniem skargi ( art. 151 ppsa).