I SA/Wa 1779/23

I SA/Wa 1779/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-11-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Bożena Marciniak /przewodniczący/
Jolanta Dargas /sprawozdawca/
Magdalena Durzyńska
Symbol z opisem
6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Minister Rozwoju
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bożena Marciniak, Sędziowie sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.), sędzia WSA Magdalena Durzyńska, Protokolant referent Agata Szczepanik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2023 r. sprawy ze skargi [...] S.A. w W. na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 11 lipca 2023 r. nr DO-II.7610.87.2023.PB w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego gruntu oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 11 lipca 2023 r. nr [...] Minister Rozwoju i Technologii utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia 31 marca 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości.
W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:
Wojewoda [...], działając na podstawie m.in. art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. z 2022 r., poz. 2542 z późn. zm.) decyzją z dnia 31 marca 2023 r., nr [...], odmówił stwierdzenia nabycia przez Skarb Państwa z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. prawa własności gruntu położonego w [...], obręb [...], Dz. [...], obejmującego działkę nr [...] (k.m. [...]) o powierzchni 0,0252 ha, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...] oraz odmówił stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. przez [...] S.A. w [...] prawa użytkowania wieczystego ww. nieruchomości oraz prawa własności fragmentu linii kolejowej nr [...] relacji [...] - [...] oraz urządzeń znajdujących się na tym gruncie.
Odwołanie od powyższej decyzji złożyła spółka [...] S.A. w [...].
Minister rozpatrując sprawę wskazał, że decyzja Wojewody została wydana między innymi na podstawie art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe".
Stosownie do art 37a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" grunty wchodzące w skład linii kolejowych, pozostające w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu [...] S.A., niestanowiące własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub [...] S.A., stają się z dniem 1 czerwca 2003 r. z mocy prawa własnością Skarbu Państwa za odszkodowaniem, z zastrzeżeniem ust. 7 i przedmiotem użytkowania wieczystego [...] S.A., a budynki, lokale i inne urządzenia znajdujące się na tych gruntach - własnością [...] S.A. Nabycie praw w tym trybie potwierdza wojewoda w drodze decyzji.
Powołany przepis ma na celu uporządkowanie stosunków własnościowych gruntów będących częścią składową linii kolejowych w rozumieniu przepisów ustawy o transporcie kolejowym. W myśl art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o transporcie kolejowym, w brzmieniu obowiązującym w dniu 28 lutego 2003 r. (Dz. U. Nr 96, poz. 591 ze zm.), linia kolejowa oznacza - drogę szynową wraz z przyległym pasem gruntu, a także budynki, budowle i urządzenia przeznaczone do prowadzenia ruchu kolejowego oraz zajęte pod nie grunty. Natomiast przyległy pas gruntu oznacza pasy gruntu wzdłuż drogi szynowej usytuowane po obu jej stronach oraz przestrzeń nad i pod powierzchnią gruntu, niezbędne do bezpiecznego prowadzenia ruchu kolejowego (art. 4 pkt 4 ww. ustawy).
Minister wskazał, iż ww. art. 37a określa przesłanki, których łączne wystąpienie powoduje skutek w postaci przejścia prawa własności gruntu stanowiącego element linii kolejowej na rzecz Skarbu Państwa i jednoczesne ustanowienie prawa użytkowania wieczystego tego gruntu na rzecz [...] S.A. wraz z własnością urządzeń infrastruktury kolejowej. Dla spełnienia przesłanek wynikających z powołanego przepisu wystarczy stwierdzenie, że na gruncie w dniu 28 lutego 2003 r. usytuowana była linia kolejowa, a spółka [...] S.A. miała przedmiotową nieruchomość w tym dniu we władaniu oraz, że nieruchomość w tym dniu nie stanowiła własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub [...] S.A. Uwłaszczenie nie może naruszać praw osób trzecich.
Organ II instancji wskazał, że działka nr [...] w 2003 roku stanowiła części działki nr [...] (pierwotnie objętej wnioskiem, który następnie został odpowiednio skorygowany do działki nr [...]) i powstała w wyniku podziału działki nr [...] na działki nr [...] i nr [...], na podstawie decyzji nr [...] Wojewody [...] z dnia 8 czerwca 2017 r. o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej, [...]. Jak wynika z analizy treści księgi wieczystej nr [...] (dostęp elektroniczny) po ustaleniu lokalizacji przedmiotowej linii kolejowej właścicielem działki nr [...] stał się Skarb Państwa (reprezentowany przez Prezydenta Miasta [...]), a użytkownikiem wieczystym [...] S.A. z siedzibą w [...].
Jednak w dniach 28 lutego 2003 r. oraz 1 czerwca 2003 r., tj. w datach, z którymi art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe", wiąże skutek prawny, działka nr [...] stanowiła współwłasność osób fizycznych, tj. M. S., J. Z. i C. M. S. (w późniejszym okresie krąg współwłaścicieli nieruchomości częściowo uległ zmianie, obejmując następców prawnych niektórych z ww. osób).
W dniu 28 lutego 2003 r. przedmiotowa nieruchomość nie stanowiła zatem własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub [...] S.A., tym samym spełniona została jedna z przesłanek, wynikająca z art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r.
Przechodząc do oceny zaistnienia w niniejszej sprawie pozostałych przesłanek zastosowania art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r., czyli zajętości danej nieruchomości linią kolejową oraz pozostawania we władaniu [...] S.A., Minister wskazał, iż ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że przez przedmiotową działkę nr [...] (a wcześniej część działki nr [...]) przebiega fragment linii kolejowej nr [...] relacji [...] - [...] wraz z murem oporowym), co potwierdza m.in. wyciąg z ewidencji środków trwałych sporządzony według stanu na dzień 28 lutego 2003 r.
Biorąc jednak pod uwagę treść wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 522/20, oraz wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 lipca 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 1303/19, w przedmiotowej sprawie kluczowe znaczenie ma przede wszystkim wyjaśnienie kwestii "zajętości" spornej nieruchomości pod linię kolejową w sposób dokładny i wszechstronny. Oznacza to, iż ze zgromadzonego materiału dowodowego w sposób jednoznaczny powinno wynikać, czy i jaki obszar gruntu zajęty był pod linię kolejową w okresie wymaganym przez właściwe przepisy prawa.
Powyższe potwierdza także wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 3 grudnia 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 1026/19, dotyczący sąsiedniej działki gruntu nr [...] (przed podziałem [...]), uchylający decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju (poprzednik prawny Ministra Rozwoju i Technologii) z dnia 13 marca 2019, znak [...] w przedmiocie nabycia z mocy prawa własności nieruchomości na podstawie art. 37a ustawy z 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe". Zdaniem sądu, dowodem koniecznym w sprawie jest zawarcie w jej aktach mapy sytuacyjnej, potwierdzającej istnienie linii kolejowej w dniu 28 lutego 2003 r. z oznaczeniem granic i powierzchni działki zajętej pod ta linię. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał dalej, że samo wyodrębnienie nowej działki w celu prowadzenia linii kolejowej nie musi oznaczać, że 28 lutego 2003 r. (czyli przed podziałem), była ona w całości i w tych samych granicach zajęta pod istniejącą wówczas linię kolejową.
Organ I instancji, pismem z dnia 2 lutego 2023 r. wezwał odwołującą się do uzupełnienia materiału dowodowego m.in. przedłożenia mapy zawierającej granice działki ewidencyjnej nr [...] oraz obustronne granice linii kolejowej, w rozumieniu właściwych przepisów prawa, według stanu na dzień 28 lutego 2003 r. Jednocześnie poinformował odwołującą się, że przekazana przez nią przy piśmie z dnia 21 grudnia 2018 r. mapa nie pozwala na podjęcie takich ustaleń (które to stanowisko podziela organ II instancji).
Jak wynika z akt sprawy, do dnia wydania zaskarżonej decyzji ww. wezwanie pozostało bez odpowiedzi.
Zatem wobec braku jednoznacznego wykazania faktu "zajętości" spornego gruntu przez linię kolejową, tj. braku spełnienia jednej z przesłanek z art. 37a ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe", Minister Rozwoju i Technologii, obowiązany jest utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia 31 marca 2023r., znak: [...].
Skargę na decyzję Ministra do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła spółka [...] S.A. w [...] zarzucając jej:
1. naruszenie przepisów postępowania, tj.:
a. art. 7 oraz art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego poprzez brak podjęcia działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy,
b. art. 77 § 1 KPA oraz art. 80 KPA w zw. z art. 75 § 1 ab initio KPA poprzez niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego;
2. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 37a ustawy z dnia z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe, poprzez odmowę stwierdzenia nabycia z dniem 1 czerwca 2003 r. na rzecz Skarbu Państwa ex lege prawa własności oraz na rzecz Spółki [...] S.A. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej i zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał skargę za niezasadną.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r., który ustala przesłanki dla przejścia na własność Skarbu Państwa niestanowiących własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub [...] S.A. gruntów wchodzących w skład linii kolejowych. Z art. 37a ust. 1 powołanej ustawy wynikają następujące przesłanki:
1. grunt ma wchodzić w skład linii kolejowej pozostającej w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu [...] S.A.;2. grunt nie może stanowić własności Skarbu Państwa ani jednostek samorządu terytorialnego ani [...] S.A.
Wymienione w powyższym przepisie przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie. Oznacza to, że niespełnienie którejkolwiek z nich, nawet przy spełnieniu pozostałych, uniemożliwia skorzystanie z możliwości zastosowania art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r.
Podkreślić trzeba, że decyzja wydawana na podstawie art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. ma charakter deklaratoryjny, a zatem mocą tej decyzji potwierdza się jedynie istniejący obiektywnie stan faktyczny i prawny na dzień 28 lutego 2003 r. Istotną cechą konstrukcyjną przewidzianego tym przepisem tak zwanego "uwłaszczenia" [...] jest to, że przewidziane w nim nabycie prawa własności następuje z mocy prawa, zaś deklaratoryjna decyzja wojewody nabycie tych praw jedynie potwierdza. Powyższe oznacza zatem, że organy prowadzące postępowanie administracyjne mające potwierdzić nabycie przez Skarb Państwa prawa własności gruntów wchodzących w skład linii kolejowych na dzień 28 lutego 2003 r. mają obowiązek ustalić: 1) czy właścicielem gruntu był podmiot inny niż Skarb Państwa, jednostka samorządu terytorialnego lub [...] S.A., 2) czy w dniu 28 lutego 2003 r. na gruncie była urządzona linia kolejowa w rozumieniu art. 4 pkt 2 ustawy o transporcie kolejowym, a jeżeli tak, to jakie konkretnie elementy (np. przyległe pasy gruntu, drogi szynowe, budowle, budynki, urządzenia) wchodziły wówczas w jej skład; 3) jaki był wówczas przestrzenny, rzeczywisty zasięg linii kolejowej.
Analiza akt sprawy pozwoliła na przyjęcie, że organ prawidłowo ustalił, że właścicielem tych nieruchomości była osoba fizyczna. Oznacza to, że spełniona była przesłanka podmiotowa ustalona przepisem art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r.
Nie spełniona została jednak druga z przesłanek, o jakich mowa w art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r.: władanie nieruchomością przez [...] na datę 28 luty 2003 r. Przedstawione przez Spółkę dowody potwierdziły wprawdzie, że na przedmiotowym gruncie w dniu 28 lutego 2003 r. usytuowana była linia kolejowa w rozumieniu przepisów ustawy z 27 czerwca 1997 r. o transporcie kolejowym, a [...] w tej dacie miały nieruchomość tę we władaniu. Jednak jak wynika z akt sprawy, przede wszystkim z załączonej do pisma Spółki z dnia 21 grudnia 2018 r. mapy wynika, że pod linię kolejową nie była zajęta cała działka ewidencyjna nr [...].
Wojewoda w piśmie z dnia 2 lutego 2023 r. wezwał skarżącą do przedłożenia mapy zawierającej granice ewidencyjne przedmiotowej działki oraz obustronne granice linii kolejowej w rozumieniu właściwych przepisów prawa, według stanu na dzień 28 lutego 2003 r., z której jednocześnie ma wynikać, że działka w całości lub w części zajęta jest linią kolejową. Jednocześnie wskazano, że załączona do ww. pisma mapa powyższych wymogów nie spełnia.
Skarżąca Spółka, jak wynika z akt sprawy nie wykonała powyższego zobowiązania.
Zdaniem Sądu zasadnie organy orzekające uznały, że dowodem koniecznym w sprawie jest przedstawienie mapy sytuacyjnej, potwierdzającej istnienie linii kolejowej w dniu 28 lutego 2003 r. z zaznaczeniem granic i powierzchni działki zajętej pod tę linię, której pomimo wezwania przez organ, strona skarżąca nie przedstawiła.
Co istotne, w sprawie niniejszej wypowiadał się już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w prawomocnym wyroku z dnia 11 lipca 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 1303/19, w którym Sąd wskazał, że organ I instancji nie wyjaśnił dostatecznie kwestii zajęcia spornej nieruchomości przez linię kolejową.
Jak wynika zaś z treści art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, (....), a także sądy, chyba, że przepisy prawa uległy zmianie.
Wykonując zalecenia Sądu organ I instancji skierował do strony skarżącej pismo z 2 lutego 2023 r. wzywające ją do przedstawienia mapy z zaznaczonym zajęciem działki nr [...] pod linię kolejową, jednak pismo to pozostało bez odpowiedzi.
W tej sytuacji zasadnie organy orzekające uznały, że wobec braku wykazania faktu zajętości spornego gruntu przez linię kolejową, brak jest podstaw do zastosowania w niniejszej sprawie art. 37 a ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe".
Przepis art. 7 k.p.a. nakłada wprawdzie na organy administracji obowiązek podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, jednakże nie może to oznaczać, jak słusznie podniósł Minister, obciążenia organu nieograniczonym obowiązkiem poszukiwania faktów mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a w szczególności w sytuacji gdy strona, nawet pomimo wezwań organu, nie przedstawia adekwatnych dowodów na poparcie swoich twierdzeń. W sprawach, w których na stronie spoczywa ciężar wskazania konkretnych faktów i zdarzeń, z których wywodzi ona dla siebie określone skutki prawne, a twierdzenia strony w tym zakresie są ogólnikowe i lakoniczne, obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie jest wezwanie strony do uzupełnienia i sprecyzowania tych twierdzeń. Dopiero gdy strona nie wskaże takich konkretnych okoliczności, można z tego wywieść negatywne dla niej wnioski.
W tej sytuacji Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a zarzuty skargi są chybione.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.