I SA/Wa 1778/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2013-01-30
NSAnieruchomościŚredniawsa
mienie zabużańskierekompensatanieruchomościspadekprawo rzeczoweustawa zabużańskanastępstwo prawneskarżącyorgan administracji

WSA w Warszawie oddalił skargę na decyzję Ministra Skarbu Państwa odmawiającą potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie zabużańskie, uznając, że wnioskodawczyni nie wykazała swojego prawa do spadku po właścicielce nieruchomości.

Skarga dotyczyła decyzji Ministra Skarbu Państwa odmawiającej potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie zabużańskie pozostawione przez J. B. przez jej córkę, K. Z. Sąd administracyjny oddalił skargę, uznając, że K. Z. nie jest spadkobierczynią J. B., co jest warunkiem koniecznym do uzyskania rekompensaty zgodnie z ustawą zabużańską. Oświadczenie J. B. z 1989 r. o zrzeczeniu się prawa na rzecz córki nie było skuteczne w świetle przepisów ustawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpatrzył skargę K. Z. na decyzję Ministra Skarbu Państwa, która uchyliła decyzję Wojewody umarzającą postępowanie i odmówiła potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. B. nieruchomości poza granicami RP. Sprawa dotyczyła wniosku K. Z. o potwierdzenie prawa do rekompensaty na podstawie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty. Wojewoda pierwotnie umorzył postępowanie, wskazując na brak dokumentu stwierdzającego nabycie spadku po J. B. przez K. Z. Minister Skarbu Państwa, rozpatrując odwołanie, uchylił decyzję Wojewody i odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty, argumentując, że K. Z. nie jest spadkobierczynią J. B., a oświadczenie J. B. z 1989 r. o zrzeczeniu się prawa na rzecz córki nie spełnia wymogów ustawy zabużańskiej, która wymaga, aby wskazania mogły być dokonywane między spadkobiercami. Sąd administracyjny oddalił skargę K. Z., podzielając stanowisko organów. Sąd podkreślił, że prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi lub jego spadkobiercom, a K. Z. nie wykazała swojego statusu spadkobiercy, gdyż postanowienie sądu stwierdzało nabycie spadku po J. B. przez jej wnuczkę A. B. Sąd uznał, że oświadczenie J. B. z 1989 r. nie było skuteczne na gruncie ustawy zabużańskiej, ponieważ nie było dokonane między spadkobiercami, a prawo do rekompensaty jest niezbywalne. W związku z tym, organy prawidłowo odmówiły potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, osoba niebędąca spadkobiercą nie może uzyskać prawa do rekompensaty na podstawie takiego oświadczenia, gdyż ustawa zabużańska wymaga, aby wskazania dokonywane były między spadkobiercami, a prawo do rekompensaty jest niezbywalne.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że oświadczenie J. B. z 1989 r. o zrzeczeniu się prawa na rzecz córki K. Z. nie spełnia wymogów ustawy zabużańskiej, która dopuszcza takie wskazania tylko między spadkobiercami. Ponadto, prawo do rekompensaty jest niezbywalne, co wyklucza skuteczne przeniesienie uprawnień na podstawie oświadczenia z 1989 r. pod rządami obecnej ustawy.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (16)

Główne

PPSA art. 151

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ustawa zabużańska art. 1 § 1

Ustawa o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej

ustawa zabużańska art. 1 § 1a

Ustawa o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej

ustawa zabużańska art. 1 § 2

Ustawa o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej

ustawa zabużańska art. 3 § 2

Ustawa o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej

ustawa zabużańska art. 7 § 2

Ustawa o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej

Pomocnicze

PPSA art. 134 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ustawa zabużańska art. 3 § 1

Ustawa o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej

ustawa zabużańska art. 2

Ustawa o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej

ustawa zabużańska art. 5 § 1

Ustawa o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej

ustawa zabużańska art. 6

Ustawa o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej

ustawa zabużańska art. 27

Ustawa o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej

k.p.a. art. 105 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 104

Kodeks postępowania administracyjnego

Ustawa o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości art. 88 § 3

Ustawa o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości

Argumenty

Skuteczne argumenty

K. Z. nie jest spadkobierczynią J. B., co jest warunkiem koniecznym do uzyskania rekompensaty. Oświadczenie J. B. z 1989 r. nie jest skuteczne na gruncie ustawy zabużańskiej. Prawo do rekompensaty jest niezbywalne.

Odrzucone argumenty

Decyzja Ministra Skarbu Państwa jest krzywdząca i niesprawiedliwa. Notarialne oświadczenie J. B. z 1989 r. powinno być wystarczające do otrzymania rekompensaty.

Godne uwagi sformułowania

ustawa regulująca kwestię mienia "zabużańskiego" przewiduje jedynie dwie formy rozstrzygnięcia, tj. potwierdzenie posiadania prawa do rekompensaty (...) lub odmową potwierdzenia posiadania tego prawa. Oświadczenie powyższe – zdaniem Sądu - nie może być bowiem zaliczone ani do kategorii oświadczeń wymienionych w art. 3 ust. 1, ani w art. 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej. Nie można wszak pozostawić czegoś czym się nie dysponuje.

Skład orzekający

Marek Leszczyński

przewodniczący sprawozdawca

Małgorzata Boniecka-Płaczkowska

sędzia

Dariusz Pirogowicz

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów ustawy zabużańskiej dotyczących kręgu osób uprawnionych do rekompensaty, w szczególności w kontekście spadkobrania i skuteczności oświadczeń zrzeczenia się prawa."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z mieniem zabużańskim i wymaga uwzględnienia stanu prawnego obowiązującego w momencie składania wniosku oraz wydawania decyzji.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawnego związanego z rekompensatami za mienie utracone na Kresach Wschodnich, co może być interesujące dla prawników specjalizujących się w tej dziedzinie.

Czy można odzyskać mienie zabużańskie bez bycia spadkobiercą? Sąd wyjaśnia.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 1778/12 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2013-01-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2012-09-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Dariusz Pirogowicz
Małgorzata Boniecka-Płaczkowska
Marek Leszczyński /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Skarżony organ
Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 270
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
art. 1 ust 1, 1a, 2, art. 3 ust. 2, art. 7
Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Leszczyński (spr.) Sędziowie: WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska WSA Dariusz Pirogowicz Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi K. Z. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę.
Uzasadnienie
Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania K. Z., uchylił w całości decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2012 r., znak: [...] umarzającą postępowanie w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. B. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w miejscowości T., powiat [...], województwo [...] i odmówił potwierdzenia posiadania przez K. Z. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. B. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Pismem z dnia [...] listopada 2005 r. K. Z. wystąpiła do Wojewody [...] z wnioskiem o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. B. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej we wsi T., rejon [...] o powierzchni [...] ha z domem mieszkalnym, w oparciu o przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.), powoływane dalej jako: "ustawa zabużańska".
Decyzją z dnia [...] maja 2012 r., znak: [...] Wojewoda [...] działając na podstawie przepisów art. 105 § 1 i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), zwanej dalej k.p.a., umorzył postępowanie w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. B. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, tj. w miejscowości T., pow. [...], woj. [...].
W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. Wojewoda [...] odmówił K. Z. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. B. przedmiotowych nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Od decyzji tej K. Z. wniosła odwołanie, w wyniku którego Minister Skarbu Państwa decyzją z [...] maja 2010r. znak [...] uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu decyzji Minister Skarbu Państwa zwrócił uwagę, że Wojewoda [...] powinien rozważyć konieczność zawieszenia postępowania z uwagi na fakt, iż w aktach przedmiotowej sprawy brak jest dokumentu stwierdzającego nabycie spadku po J. B. Ponadto organ odwoławczy podkreślił, że ustalenie następstwa prawnego po właścicielce mienia zabużańskiego będzie miało niewątpliwy i bezpośredni wpływ na treść rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie.
W dniu [...] lutego 2012r. do tut. Urzędu wpłynęło pismo K. Z., do którego dołączony był oryginał postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] grudnia 1997r. sygn. akt [...] stwierdzającego, że spadek po J. B., zmarłej dnia [...] lutego 1997 r. w K., na podstawie testamentu z dnia [...] grudnia 1996r. nabyła wnuczka A. B. w całości.
Dodatkowo, zdaniem organu, wskazać należy, że w aktach sprawy znajduje się oświadczenie J. B. (tj. właścicielki pozostawionej nieruchomości) z dnia [...] listopada 1989r. odnośnie zrzeczenia się przysługującego uprawnienia na rzecz córki K. Z. Nie spełnia ono jednak wymogów określonych w art. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005r., a tym samym nie może zostać przyjęte jako dowód w sprawie.
W ocenie organu K. Z. nie wykazała swojego interesu prawnego w toczącym się przed Wojewodą [...] postępowaniu, bowiem zgodnie z treścią postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] grudnia 1997 r. nie jest spadkobiercą J. B. Prowadzone więc na jej wniosek postępowanie w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. B. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, tj. w miejscowości T. uznać należy za bezprzedmiotowe.
Odwołanie od powyższej decyzji złożyła K. Z. twierdząc, że decyzja jest dla niej krzywdząca, zaś oświadczenie jej matki spełnia wymagania przewidziane do otrzymania prawa do rekompensaty.
Po rozpatrzeniu odwołania Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] uchylił w całości decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2012 r., znak: [...] i odmówił potwierdzenia posiadania przez K. Z. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. B. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
W uzasadnieniu Minister wskazał, że z zaświadczenia z dnia [...].06.1945 r. wydanego przez Przewodniczącego Rady Komitetu Wykonawczego Rady Wiejskiej [...] Rejon [...] wynika, że J. B. zamieszkiwała we wsi T. i posiadała w tej wsi "własnej ziemi [...] ha i dom mieszkalny o czterech izbach z drzewa dębowego, kryty dachówką o wymiarach 10x8 metra wysokość 2,80 metra, które przy wyjeździe do Polski przekazano pod zarząd Rady Wiejskiej [...]." Z oświadczenia wnioskodawczyni o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty z dnia [...].10.2005 r. wynika, że prawo to zostało częściowo zrealizowane. Na podstawie znajdującego się w aktach sprawy wskazania swojej matki J. B. z dnia [...].11.1989 r. K. Z. nabyła od Skarbu Państwa prawo użytkowania wieczystego nieruchomości w ramach rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. B. mienia na Kresach Wschodnich - akt notarialny z dnia [...] marca 1990 r. repertorium A numer [...]. Zdaniem więc organu, postępowanie w w/w sprawie, w której uwzględniono dokonane przez J. B. wskazanie, zostało zakończone.
W dniu [...] listopada 2005 r. K. Z. złożyła do Wojewody [...], na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, wniosek o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. B. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej we wsi T., rejon [...] o powierzchni [...] ha z domem mieszkalnym.
Zdaniem organu, skuteczność wskazania (z dnia [...].11.1989 r.) przedłożonego przez stronę oceniana musi być według przepisów cytowanej ustawy. Zgodnie zaś z art. 3 powołanej ustawy wskazania mogą być dokonane wyłącznie między współwłaścicielami albo pomiędzy spadkobiercami właścicieli. Wskazanie więc dokonane przez właściciela na rzecz córki, która nie jest jednocześnie jego spadkobiercą, jest bezskuteczne.
Dodatkowo, z art. 6 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy zabużańskiej wynika, że w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej do wniosku należy dołączyć:
postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo o dziale spadku;
oświadczenie o wskazaniu osoby uprawnionej w przypadku, o którym mowa w art. 3 ust. 2."
Zdaniem organu, ze złożonego przez wnioskodawczynię postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] grudnia 1997 r. sygn. akt [...] wynika, że spadek po J. B. z domu O. nabyła w całości jej wnuczka A.B. Oznacza to więc, że K. Z. w świetle art. 3 ust. 2 w/w ustawy nie może być osobą uprawnioną do rekompensaty w przedmiotowej sprawie, bowiem nie jest spadkobierczynią właścicielki pozostawionej nieruchomości. Zgodnie więc z art. 7 ust. 2 w/w ustawy, w przypadku niespełnienia wymogów, o których mowa w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2, wojewoda wydaje decyzję o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Skoro wnioskodawczyni w przedmiotowym postępowaniu nie spełniła przesłanki wynikającej z art. 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej, gdyż nie jest spadkobierczynią właścicielki pozostawionej nieruchomości, to Wojewoda [...] winien zgodnie z przepisami tej ustawy odmówić jej potwierdzenia prawa do rekompensaty, nie zaś umorzyć postępowanie, jak to uczynił w przedmiotowej sprawie decyzją z dnia [...] maja 2012 r. znak: [...].
W ocenie organu podkreślenia wymaga, że ustawa regulująca kwestię mienia "zabużańskiego" przewiduje jedynie dwie formy rozstrzygnięcia, tj. potwierdzenie posiadania prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej lub odmową potwierdzenia posiadania tego prawa.
Na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] czerwca 2012 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła K. Z. zarzucając, że jest ona dla niej krzywdząca i niesprawiedliwa. Jej zdaniem, notarialne oświadczenie J. B. z roku 1989 o zrzeczeniu się rekompensaty na rzecz córki K. Z. winno być wystarczające do otrzymania tej rekompensaty przez skarżącą. Wskazała jednak, że jeżeli prawo do otrzymania rekompensaty jest tak wysoce rygorystyczne i że może je otrzymać tylko osoba posiadająca sądowe przyznanie spadku po J. B., to uszanuje wyrok sądowy. W oparciu o tak sformułowany zarzut wniosła o pozytywne rozstrzygnięcie przyznania prawa do otrzymania rekompensaty.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga jest nieuzasadniona.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa zarówno materialnego, jak i przepisów postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Zatem kontrola sądowoadministracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy, wydając zaskarżony akt, nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Ponadto zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Dokonując oceny zaskarżonej decyzji i zebranego w postępowaniu administracyjnym materiału dowodowego Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji były przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. - o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r. Nr 169, poz. 1418 ze zm.; dalej: "ustawa zabużańska"). Ustawa ta określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., dokonanego na podstawie wymienionych w niej tzw. układów republikańskich (art. 1 ust.1) bądź umowy granicznej z 15 lutego 1951 r. (art. 1 ust. 1a). Przepisy tej ustawy stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 1 ust. 2 ).
Prawo do rekompensaty w świetle przepisów obowiązującej ustawy zabużańskiej przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 (w wyniku wypędzenia z tego terytorium lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie wymienionych w ustawie tzw. układów republikańskich; w związku z regulacją granicy wschodniej, na podstawie umowy granicznej pomiędzy Rzeczypospolitą Polską a ZSRR z 15 lutego 1951 r.; a także z innych przyczyn związanych z wojną); posiada obywatelstwo polskie (art. 2). W przypadku jego śmierci, prawo to, w myśl art. 3 ust. 2 ustawy, przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 (posiadają obywatelstwo polskie). Niespełnienie natomiast wymogów, o których mowa m.in. w art. 2, stosownie do art. 7 pkt 2 powołanej ustawy obliguje wojewodę do wydania decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty.
Dodatkowo zważyć również należy, że postępowanie w tym przedmiocie wszczynane jest na wniosek strony (por. art. 5 ust. 1 ustawy), a ciężar udowodnienia spełnienia przesłanek nabycia prawa do rekompensaty spoczywa na jednostce ubiegającej się o to prawo (por. wyrok NSA z 22.03.2011 r., sygn. akt I OSK 742/10, Lex nr 990282). To ona, zgodnie z art. 6 powołanej ustawy, winna dołączyć do wniosku dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. Dowodami tymi mogą być w szczególności: urzędowy opis mienia, orzeczenie wydane przez Państwowy Urząd Repatriacyjny, dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych (...) lub innych państw (art. 6 ust. 4 ustawy). W przypadku braku dokumentów zawierających urzędowy opis mienia lub orzeczenia wydanego przez Państwowy Urząd Repatriacyjny, dowodami mogą być oświadczenia dwóch świadków. Jednakże aby oświadczenia te mogły stanowić dowód w sprawie muszą zostać złożone w odpowiedniej formie, a sami świadkowie muszą spełniać ustalone przez ustawodawcę wymagania. Tak więc, stosownie do art. 6 ust. 5 pkt 1 i 2 ustawy zabużańskiej, muszą one zostać złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, natomiast świadek musi być osobą, która zamieszkiwała w miejscowości, w której znajduje się pozostawiona nieruchomość lub w miejscowości sąsiedniej, a także nie może on być w stosunku do dawnego właściciela (jego spadkobiercy) osobą bliską - w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. - o gospodarce nieruchomościami.
W ocenie Sądu, w sprawie istotne jest również, że ustawodawca określając krąg osób uprawnionych do rekompensaty za utracone mienie nie przyznał tego prawa wszystkim obywatelom polskim, posiadającym w przeszłości nieruchomości na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, ale wyłącznie tym, którzy byli ich właścicielami w momencie repatriacji i przy spełnieniu przez nich łącznie wszystkich warunków określonych w art. 2 ustawy (wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na kresach wschodnich oraz posiadania obywatelstwa polskiego). To zaś, że tytuł prawnorzeczowy do nieruchomości w dacie opuszczania tych terytoriów musiał być przynależny repatriantowi, wynika z samej istoty zdarzenia z jakim związane jest omawiane uprawnienie, tj. "pozostawieniem nieruchomości" w określonych w art. 1 ustawy okolicznościach (w wyniku wypędzenia lub opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej w związku z drugą wojną światową). O pozostawieniu rzeczy można bowiem mówić jedynie wówczas, gdy przynależała ona do jednostki, która twierdzi, że ją pozostawiła. Nie można wszak pozostawić czegoś czym się nie dysponuje. Podkreślił to także wyraźnie Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 15 grudnia 2004 r. sygn. akt K 2/04 stwierdzając, że "Naturalnym warunkiem dla powstania (...) uprawnień było przysługiwanie zabużanom praw własności lub innych praw majątkowych (zwłaszcza rzeczowych) w odniesieniu do mienia pozostawianego poza powojennymi granicami Polski. Istnienie tego wymogu mieści się immanentnie w pojęciu "pozostawienia mienia" (z przysługującym wobec niego prawem własności lub innymi prawami majątkowymi). W tym kontekście trudno uznać składniki mienia objęte nacjonalizacją lub komunalizacją przed momentem repatriacji za "nieruchomości pozostawione" w rozumieniu art. 1 ustawy o zaliczaniu".
Wprawdzie powyższy pogląd wyrażony został przy okazji oceny konstytucyjności przepisów ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. – o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 2004 r. Nr 6, poz. 39), jednak niewątpliwie pozostaje on aktualny także na gruncie regulacji zawartych w obecnie obowiązującej ustawie, która prawo do rekompensaty, analogicznie jak uprawnienie z ustawy z 2003 r., wiąże z pozostawieniem przez repatrianta nieruchomości.
Podstawą odmowy uwzględnienia wniosku K. Z. przez organy obu instancji było stwierdzenie, że nie jest ona spadkobiercą J. B., czyli osoby, która pozostawiła mienie na dawnych kresach wschodnich w związku z działaniami wojennymi z 1939 r. Z przedłożonego bowiem przez wnioskodawczynię do akt sprawy prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] grudnia 1997 r. sygn. akt [...] wynika jednoznacznie, że spadek po J. B. z domu O. nabyła w całości jej wnuczka A.B. Oznacza to zatem, że K. Z. w świetle art. 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej nie może być osobą uprawnioną do otrzymania rekompensaty w przedmiotowej sprawie, bowiem nie jest spadkobierczynią właścicielki pozostawionej nieruchomości.
Sytuacji tej nie zmienia fakt złożenia przez wnioskodawczynię potwierdzonego notarialnie oświadczenia J. B. z dnia [...] listopada 1989 r., z którego wynika, że przysługuje jej prawo do zaliczenia wartości mienia pozostawionego we wsi T., rejon [...] i na podstawie art. 88 ust. 3 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości wyraża ona zgodę, aby zaliczenie wartości tego mienia nastąpiło na rzecz jej córki K. Z. z domu B. - jako osoby uprawnionej do dziedziczenia ustawowego po niej. Oświadczenie powyższe – zdaniem Sądu - nie może być bowiem zaliczone ani do kategorii oświadczeń wymienionych w art. 3 ust. 1, ani w art. 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej. Podkreślenia bowiem wymaga, że zgodnie z art. 3 ust. 1 wskazanej ustawy oświadczenie takie mogło wywrzeć opisany tam skutek tylko pomiędzy współwłaścicielami nieruchomości pozostawionych poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, a wnioskodawczyni do tego kręgu osób nigdy nie należała. Również oświadczenia J. B. nie można uznać za odpowiadające wymogom przewidzianym w art. 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej. W tym bowiem przepisie przewidziano, że oświadczenia tam opisane mogą być składane pomiędzy spadkobiercami właściciela nieruchomości pozostawionych poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej. J. B. zaś, co nie jest kwestionowane, nie jest razem z wnioskodawczynią spadkobiercą właściciela pozostawionej nieruchomości, tylko jej spadkodawcą.
W tym miejscu podkreślenia wymaga, że K. Z. na podstawie znajdującego się w aktach sprawy wskazania swojej matki J.B. z dnia [...].11.1989 r. nabyła od Skarbu Państwa prawo wieczystego użytkowania nieruchomości w ramach rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. B. mienia na Kresach Wschodnich. Oświadczenie to było skuteczne pod rządami ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.). Nie wywiera ono jednak skutku w postaci przeniesienia uprawnień do rekompensaty z J. B. na K. Z. pod rządami ustawy zabużańskiej, gdyż z art. 4 tej ustawy jednoznacznie wynika, że prawo do rekompensaty potwierdzone na podstawie niniejszej ustawy albo odrębnych przepisów jest niezbywalne. Wprawdzie oświadczenie to złożone zostało w roku 1989, tj. przed wejściem w życie ustawy zabużańskiej, ale z mocy art. 27 ustawy zabużańskiej wynika, że postępowanie w sprawach potwierdzenia prawa do rekompensaty wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy prowadzi się na podstawie jej przepisów. Oznacza to zatem, że skutki przedmiotowego oświadczenia ocenia się na podstawie niniejszej ustawy.
W ocenie Sądu, decyzje obu organów w zakresie zastosowania przepisów prawa materialnego są prawidłowe. Decyzja organu II instancji jest także prawidłowa w zakresie przepisów prawa formalnego. Wypada zgodzić się ze stanowiskiem tego organu, że zgodnie z art. 7 ust. 2 ustawy zabużańskiej, w przypadku niespełnienia wymogów, o których mowa w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2 tej ustawy, wojewoda wydaje decyzję o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Skoro z akt sprawy wynika, że wnioskodawczyni w przedmiotowym postępowaniu nie spełniła przesłanki wynikającej z art. 3 ust. 2 wskazanej ustawy, gdyż nie jest spadkobierczynią właścicielki pozostawionej nieruchomości, to stwierdzić należy, że Wojewoda [...] winien zgodnie z przepisami tej ustawy odmówić wnioskodawczyni potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. B. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, nie zaś umarzać postępowanie jak to uczynił decyzją z dnia [...] maja 2012 r. Należy przy tym stwierdzić, iż ustawa regulująca kwestię mienia "zabużańskiego" przewiduje jedynie dwie formy rozstrzygnięcia, tj. potwierdzenie posiadania prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza
obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej lub odmową potwierdzenia posiadania tego prawa.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie wskazanych przepisów oraz art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270), orzeczono jak w sentencji wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI