I SA/Wa 1776/20

I SA/Wa 1776/20 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-02-18
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2020-08-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Joanna Skiba
Łukasz Trochym /przewodniczący sprawozdawca/
Małgorzata Boniecka-Płaczkowska
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Sygn. powiązane
I OSK 362/22 - Wyrok NSA z 2025-03-14
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Trochym (spr.), Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, sędzia WSA Joanna Skiba, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 lutego 2021 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę.
Uzasadnienie
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej również jako: organ/Minister) decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2017 r., nr [...], w przedmiocie odmowy J. W. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. K., S. S. i O. L. nieruchomości w postaci fabryki [...] we L. przy placu [...], województwo [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
Decyzja Ministra została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Wnioskiem z dnia [...] grudnia 1990 r. (data zarejestrowania wniosku) J. W. zwrócił się do Urzędu Rejonowego w T. o przyznanie odszkodowania za majątek pozostawiony przez S. S. z d. K. we L., w postaci "[...]".
Starosta [...] postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2004 r., nr [...], przekazał powyższy wniosek zgodnie z właściwością Wojewodzie [...].
W dniu [...] marca 2007 r. protokołem, sporządzonym w [...] Urzędzie Wojewódzkim Oddziale Zamiejscowym w T., do akt sprawy dołączono dokumenty dotyczące nieruchomości położonych we L. przy ul. [...], stanowiących współwłasność S. S., M. K. i O. L, które zostały uznane przez organ prowadzący postępowanie jako rozszerzenie wniosku J. W. z dnia [...] grudnia 1990 r. o wyżej wskazane nieruchomości.
Wojewoda [...] pismem z dnia [...] kwietnia 2007 r. wezwał J. W. do uzupełnienia braków wniosku w terminie 6 miesięcy od dnia doręczenia wezwania. Strona została również poinformowana o rozdzieleniu sprawy na odrębne postępowania administracyjne, z uwagi na rozszerzenie wniosku, m.in. o nieruchomości położone we L. przy ul. [...] stanowiące współwłasność S. S., M. K. i O. L.
W związku ze śmiercią J. W. w dniu [...] kwietnia 2008 r. jego następca prawny – J. W. wstąpił w prawa strony po dotychczasowym wnioskodawcy, a organ pismami z dnia [...] lutego i [...] września 2013 r. zwrócił się o uzupełninie wniosku.
Pismem z dnia [...] maja 2011 r. Wojewoda [...], w trybie art. 64 § 2 w związku z art. 63 § 2 kpa, zwrócił się do J. W., jako następcy prawnego J. W., o doprecyzowanie wniosku z dnia [...] grudnia 1990 r., poprzez wskazanie rodzaju i powierzchni pozostawionej nieruchomości oraz jej właściciela na dzień opuszczenia byłego terytorium państwa polskiego w związku z wojną rozpoczęta w 1939 r.
Pismem z dnia [...] maja 2011 r. J. W. doprecyzował treść podania w zakresie właściciela nieruchomości oraz ich rodzaju i powierzchni, wskazując, że przedmiotem wniosku jest nieruchomość położona we L. przy ul. [...], składająca się z parcel gruntowych o łącznej powierzchni [...]ha ([...][...]), będąca współwłasnością M. K. w [...] części oraz S. S. i O. L po [...] części, a także budynek mieszkalny na parceli [...]. kat. [...], stanowiący własność M.K.
Oświadczeniem z dnia [...] stycznia 2013 r., złożonym do protokołu w [...] Urzędzie Wojewódzkim w K., wnioskodawca na prośbę o szczegółowe wskazanie nieruchomości za które ubiega się o rekompensatę, wskazał grunty o pow. [...] ha oraz działkę budowlaną [...]. kat. [...], położone we L. przy ul. [...], stanowiące współwłasność M. K. , S. S. i O. L. , trzykondygnacyjny budynek mieszkalny posadowiony na parceli [...]. kat. [...] , należący do M. K. , oraz fabrykę [...] we L. przy placu [...], której właścicielem był K. K., zmarły w 1917 r.
Zgodnie z protokołem z dnia [...] lutego 2013 r., sporządzonym w [...] Urzędzie Wojewódzkim w K. , J. W. sprostował wcześniejsze oświadczenie z dnia [...] stycznia 2013 r. i wskazał, że fabryka [...] położona we L. przy placu J. W. była w dniu [...] września 1939 r. oraz w chwili opuszczenia byłego terytorium państwa polskiego przedmiotem współwłasności M. K. , S. S.i O. L. .
Decyzją z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...], Wojewoda [...] potwierdził J. W. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez M. K., S. S. i O. L poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej we L. przy ul. [...], woj. [...], w postaci parceli budowlanej [...]. kat. [...] o powierzchni [...] arów, zabudowanej jednopiętrowym domem mieszkalnym o powierzchni użytkowej [...] m2.
Decyzją z dnia [...] września 2015 r., nr [...], Wojewoda [...] potwierdził J. W. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez M. K. , S. S. i O. L. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej we L. przy ul. O. L, woj. [...], w postaci parceli gruntowej [...]. kat. [...], stanowiącej drogę, natomiast w punkcie 5 decyzji odmówił potwierdzenia tego prawa za nieruchomości pozostawione we L. przy ul. [...], w postaci parcel gruntowych [...]. kat. [...], [...], [...] , [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...],[...],[...],[...] i [...].
W związku ze złożonym przez pełnomocnika wnioskodawcy odwołaniem od powyższego rozstrzygnięcia, Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] listopada 2015 r., nr [...], uchylił punkt 5 ww. decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 2015 r. oraz przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
Wojewoda [...] w piśmie z dnia [...] sierpnia 2016 r. poinformował J. W. , że do akt sprawy nie przedłożono dowodów, które świadczyłyby o pozostawieniu przez M. K. , S. S. oraz O. L. nieruchomości w postaci fabryki [...] we L. przy placu [...] , województwo [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. oraz o rodzaju i powierzchni tej nieruchomości. Odnosząc się do wniosku strony z dnia [...] sierpnia 2016 r. organ wojewódzki wyjaśnił, że pismem z dnia [...] listopada 2013 r. wystąpił do Konsulatu Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej we L. w celu ustalenia, czy w rejestrze handlowym figurują M. K., S. S., O. L oraz R. K., jako prowadzących działalność gospodarczą w postaci fabryki [...]. Kwerenda na tę okoliczność przeprowadzona w Archiwum Państwowym Obwodu [...] zakończyła się wynikiem negatywnym. W związku z powyższym Wojewoda [...] uznał za bezzasadne występowanie z ponownym wnioskiem w tym zakresie. W odniesieniu natomiast do wniosku o zwrócenie się w powyższej sprawie do [...] Archiwum Państwowego w [...], Wojewoda [...] stwierdził, że nie znaleziono podstaw do zwrócenia się do ww. archiwum w tej sprawie, z uwagi na fakt, że kwerenda w tym archiwum odbywa się odpłatnie, niezależnie od uzyskanego wyniku. Wojewoda [...] przypomniał również obowiązującą w postępowaniu administracyjnym zasadę, iż poszukiwanie dowodów ciąży nie tylko na organie administracji, ale obarcza także stronę postępowania.
Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r., nr [...], potwierdził J. W. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez M. K. , S. S. i O. L. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej we L. przy ul. [...], woj. [...], w postaci parcel gruntowych [...]. kat. [...],[...] i [...], natomiast w punkcie 5 decyzji odmówił potwierdzenia tego prawa za nieruchomości pozostawione we L. przy ul. [...], woj. [...], w postaci parcel gr. [...]. kat. [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...],[...],[...],[...],[...] oraz [...].
Wojewoda [...] pismem z dnia [...] maja 2017 r. zawiadomił wnioskodawcę, że sprawa dotycząca potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. K. , S. S. i O. L. nieruchomości w postaci fabryki [...] we L. przy placu [...] , województwo [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, zostanie rozpoznana w oparciu o zebrany materiał dowodowy. Organ poinformował o przysługującym stronie prawie do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, materiałów i zgłoszonych żądań, zapoznania się z aktami sprawy oraz składania dodatkowych wyjaśnień i dokumentów w terminie 7 dni od dnia otrzymania zawiadomienia.
Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r., nr [...], odmówił J. W. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. K. , S. S. i O. L. nieruchomości w postaci fabryki [...] we L. położonej przy placu [...] , województwo [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej może zostać uwzględniony jedynie wówczas, gdy spełnione zostaną łącznie wszystkie przesłanki wskazane w przepisach ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 2042 ze zm.), dalej powoływanej również jako ustawa zabużańska. Tym samym niespełnienie chociażby jednej z nich skutkuje wydaniem decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Zdaniem Wojewody w niniejszej sprawie nie zostało udowodnione, że M. K., S. S. i O. L. pozostawiły poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nieruchomość w postaci fabryki [...] położonej we L. przy placu [...] , województwo [...].
J. W. wniósł odwołanie od decyzji organu wojewódzkiego, zarzucając naruszenie art. 6, 7 i art. 77 § 1 kpa, poprzez brak wszechstronnego wyjaśnienia sprawy oraz naruszenie art. 75 § 1, 77 i 80 kpa, poprzez niedokonanie kompleksowego zebrania i oceny materiału dowodowego, niedopuszczenie jako dowód wszystkiego, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem i niepodjęcie wszystkich czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, co skutkowało poczynieniem błędnych i niepełnych ustaleń w sprawie.
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, uznając ją za prawidłową. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że kwestie rekompensat za "mienie zabużańskie" reguluje obecnie ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Na podstawie art. 2 tej ustawy prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie wymogi określone w tym przepisie. Jednocześnie zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej. Przy czym warunkiem sine qua non wydania przez wojewodę decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty jest załączenie do wniosku dokumentów wskazanych w dyspozycji art. 6 ustawy zabużańskiej. Jednocześnie w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej do wniosku należy dołączyć m. in. postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo o dziale spadku (art. 6 ust. 2 ustawy). W myśl art. 6 ust. 4 ustawy zabużańskiej dowodami w sprawie o potwierdzenie prawa do rekompensaty mogą być w szczególności: 1) urzędowy opis mienia, 2) orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny, 3) dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki [...] , Republiki [...], Federacji [...], [...] lub innych państw, 4) wydane przez władze polskie dokumenty, które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego. W przypadku natomiast braku dokumentów zawierających urzędowy opis mienia lub orzeczenia wydanego przez Państwowy Urząd Repatriacyjny, dowodami mogą być oświadczenia dwóch świadków. Jednakże, stosownie do art. 6 ust. 5 ustawy zabużańskiej moc dowodowa takich oświadczeń jest uzależniona od spełnienia następujących przesłanek:
- muszą one zostać złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka,
- świadkowie muszą być osobami, które zamieszkiwały w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, lub w miejscowości sąsiedniej, oraz nie są osobami bliskimi - w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 i Nr 281, poz. 2782) - właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty.
Minister wskazał, że w niniejszej sprawie odnośnie nieruchomości w postaci fabryki [...] położonej we L. przy placu [...] , województwo [...] , poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, wnioskodawca przedłożył jedynie folder reklamowy z 1894 r. "[...]". Folder ten przedstawia asortyment [...] oferowanych przez fabrykę wyrobów spożywczych inżyniera R. K. we L. w 1894 r., zawiera referencje klientów fabryki z 1894 r. oraz wskazuje, że w 1894 r. na Powszechnej Wystawie Krajowej we [...] wyroby fabryki zostały nagrodzone srebrnym medalem Ministerstwa Handlu. Minister stwierdził zatem, iż ww. folder świadczy jedynie o tym, że przedmiotowa fabryka w 1894 r. funkcjonowała we L, nie dowodzi jednak, na jakich gruntach i w ramach jakich zabudowań wykonywała swoją działalność oraz czyją stanowiły one własność. Organ odwoławczy zauważył również, że funkcjonowanie firmy pod nazwą "[...]" nie jest tożsame z tym, iż R. K. był właścicielem nieruchomości, na której firma się znajdowała i w których prowadzono działalność. Przedsiębiorstwo w znaczeniu przedmiotowym stanowi bowiem zespół składników niematerialnych i materialnych. Składnikiem niematerialnym jest m. in. oznaczenie indywidualizujące przedsiębiorcę czyli nazwa przedsiębiorstwa - tu "[...]". Przy czym, według Ministra, fakt prowadzenia działalności w obrębie określonej nieruchomości nie przesądza o tym, że jest ona składnikiem materialnym przedsiębiorstwa, ponieważ może być ona wynajmowana czy wydzierżawiana, a składnikiem przedsiębiorstwa mogą być wyłącznie prawa wynikające z umów najmu czy dzierżawy lub innych, które uprawniają do korzystania z nieruchomości. Ponadto przedstawiony przez stronę folder reklamowy dotyczy roku 1894, a zatem funkcjonowania fabryki 45 lat przed wybuchem II wojny światowej. Dodatkowo z fragmentu "[...] " z dnia [...] grudnia 1917 r., Nr [...] , wydawanego we L., gdzie w rubryce pod nazwą "[...] " znajduje się wpis dotyczący R. K., zmarłego w 1917 r. wynika, że R. K. "był właścicielem i kierownikiem fabryki przetworów [...] we [...] . Po zwinięciu tej fabryki wstąpił w r. 1901 do kraj. biura [...] , był zajęty przy budowie [...] [...] , w r.1905-1097 (...).". Wobec tego wątpliwości Ministra budzi fakt, czy R. K. przed śmiercią w 1917 r. w ogóle dysponował prawem własności do fabryki wyrobów spożywczych we L..
Organ odwoławczy podkreślił, że J. W. podczas przesłuchania w dniu [...] stycznia 2013 r. stwierdził, iż ubiega się o rekompensatę m.in. za fabrykę [...] we L. przy placu [...] , której właścicielem był K. K. zmarły w 1917 r. Jednocześnie wskazał, że nie wie kto był właścicielem fabryki w dniu [...] września 1939 r. oraz na moment opuszczenia byłych terenów państwa polskiego. Z kolei podczas przesłuchania w dniu [...] lutego 2013 r. wnioskodawca sprostował powyższe zeznania i wskazał, że fabryka [...] położona we L. przy placu [...] była w dniu [...] września 1939 r. oraz w chwili opuszczenia byłego terytorium państwa polskiego przedmiotem współwłasności M. K. , S. S. i O. L. .
Minister podkreślił, że Wojewoda [...] pismami z dnia [...] lutego 2009 r., [...] września 2009 r. oraz [...] sierpnia 2011 r. zwrócił się do wnioskodawcy o uzupełnienie wniosku m.in. o dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium państwa polskiego lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. W pismach tych Wojewoda [...] wskazał jakie dokumenty stanowią takie dowody.
W opinii Ministra w toku prowadzonego postępowania wnioskodawca nie przedłożył dowodów pozwalających na stwierdzenie, że M. K. , S. S. i O. L. przysługiwało prawo własności do nieruchomości w postaci fabryki [...] położonej we L. przy placu [...] , województwo [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Nie przedłożył również dowodów określających wielkość udziałów przypadających tym osobom w prawie własności do przedmiotowej nieruchomości, jak również określających rodzaj i powierzchnię składników tej nieruchomości oraz okoliczności jej pozostawienia w związku wojną rozpoczętą w 1939 r. Natomiast zauważyć należy, że ustawa zabużańska nakłada na strony postępowania obowiązek przedłożenia dokumentów niezbędnych do potwierdzenia prawa do rekompensaty. Stosownie do treści art. 77 § 1 kpa organ administracji publicznej jest bowiem obowiązany zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Jednocześnie organ administracyjny jest również obowiązany z urzędu podejmować kroki zmierzające do wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego. Jeżeli więc strona przedstawi niepełny materiał dowodowy to organ powinien z własnej inicjatywy go uzupełnić.
Zdaniem Ministra z akt przedmiotowej sprawy wynika, że Wojewoda [...] podjął szereg czynności w celu zgromadzenia całości materiału dowodowego, a w szczególności odszukania dokumentów potwierdzających pozostawienie przez M. K. , S. S. i O. L. nieruchomości w postaci fabryki [...] położonej we L. przy placu [...] , poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Organ I instancji wystąpił pismami z dnia [...] grudnia 2009 r. do: Archiwum Akt Nowych w W., Archiwum Państwowego w K, Archiwum Państwowego w K Oddziału w T oraz do Konsulatu Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej we L. o dokonanie kwerendy i przekazania wszelkich dokumentów archiwalnych mogących świadczyć m.in. o pozostawieniu nieruchomości we L. przez M. K. , S. S. i O. L. , w tym wskazujących na rodzaj i powierzchnię pozostawionych nieruchomości. Ponadto organ wojewódzki pismem z dnia [...] listopada 2013 r. ponownie wystąpił do Konsulatu Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej we L. m.in. w celu ustalenia, czy w rejestrze handlowym znajdują się informacje dotyczące M. K. , S. S., O. L. oraz R. K. (1854-1917) - pierwotnego właściciela fabryki [...] , jako prowadzących działalność gospodarczą fabrykę [...] . Kwerenda przeprowadzona w ww. archiwach krajowych oraz w Archiwum Państwowym Obwodu [...] na okoliczność odszukania dokumentów dotyczących fabryki wyrobów spożywczych we L. zakończyła się wynikiem negatywnym. Wojewoda [...] zwracał się również do wnioskodawcy o uzupełnienie wniosku, lecz strona nie uzupełniła materiału dowodowego o dowody dotyczące własności, rodzaju i powierzchni nieruchomości w postaci fabryki [...] położonej we L. przy placu [...] , województwo [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
Minister wskazał, że mimo podjęcia przez Wojewodę [...] licznych czynności mających na celu zgromadzenie całości materiału dowodowego w niniejszym postępowaniu nie udowodniono podstawowej przesłanki potwierdzenia prawa do rekompensaty, tj. pozostawienia przez M. K. , S. S. i O. L. nieruchomości w postaci fabryki [...] we L. przy placu [...] , województwo [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Z kolei w odniesieniu do zarzutów odwołania Minister zauważył, iż w przedmiotowej sprawie organ wojewódzki umożliwił wnioskodawcy uczestnictwo w każdym stadium postępowania, w tym składanie dodatkowych dokumentów i wyjaśnień, a decyzję wydał po ustaleniu stanu faktycznego na podstawie całokształtu materiału dowodowego zebranego w sprawie. Ponadto w uzasadnieniu rozstrzygnięcia wymienione zostały przesłanki, którymi kierował się organ I instancji odmawiając potwierdzenia prawa do rekompensaty. Wobec powyższego, zdaniem organu odwoławczego, nie można uznać, że w prowadzonym postępowaniu zasady ogólne postępowania administracyjnego, wyrażone w art. 6, 7, 75 § 1, 77 § 1 i 80 kpa zostały naruszone.
W konsekwencji Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji stwierdził, że Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r. prawidłowo odmówił J. W. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. K. , S. S. i O. L. nieruchomości w postaci fabryki [...] we L. przy placu [...] , województwo [...] , poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
Skargę na decyzję Ministra wniósł J. W., decyzji tej zarzucając naruszenie:
• art. 10 §1 kpa przez brak zapewnienia skarżącemu czynnego udziału na etapie postępowania odwoławczego
• art. 138 § 1 pkt 1 kpa przez bezzasadne utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji
• art. 75 § 1, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez niedokonanie kompleksowego zebrania i oceny materiału dowodowego, niedopuszczenia jako dowód wszystkiego co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem i niepodjęcie wszelkich czynności zmierzających do dokładniejszego objaśnienia stanu faktycznego, co skutkowało poczynieniem błędnych i niepełnych ustaleń odmawiających potwierdzenia prawa do rekompensaty; poprzez brak rozpoznania . całości wniosku strony z [...] sierpnia 2016 r. i tym samym brak:
- zwrócenia się do Archiwum Państwowego we L. o dane rejestru handlowego i informację czy w dziale "[...]", "[...]", "[...]" ([...],[...],[...]), który obejmował firmy jednoosobowe, spółki finansowe i komandytowe, a od 1934 r. osoby prawne niebędące spółkami prawa handlowego, a prowadzące przedsiębiorstwo zarobkowe w większym rozmiarze oraz dane o spółkach kapitałowych z udziałem zagranicznym, znajdują się informacje o M. K. , S. S. , O. L. , K. K. - jako prowadzących działalność gospodarczą fabryka [...] ("Pierwsza parowa fabryka wyrobów spożywczych [...] - [...] ");
- zwrócenie się do [...] Archiwum Państwowego w W. o informację czy w tamtejszych archiwach znajdują się wiadomości dotyczące: "[...] ", R. K.i K. K.;
- podanie informacji czy w tut. organie toczy się postępowanie o rekompensatę związaną z przedmiotową fabryką zgłoszone przez inną osobę (zgodnie z uzyskanymi przez organ informacjami);
• art. 6, art. 7 i art. 77§1 oraz 8 kpa przez brak wszechstronnego wyjaśnienia sprawy oraz prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do organów państwa, poprzez bezzasadną odmowę uwzględnienia wniosku strony w zakresie zwrócenia się do [...] Archiwum Państwowego w W., jedynie z uwagi na okoliczność, że uzyskanie takiej informacji ma charakter odpłatny.
• art. 6, art. 7 i art. 77§1 kpa przez brak wszechstronnego wyjaśnienia sprawy; przez dokonanie ustaleń faktycznych w sprawie w sposób sprzeczny z zebranym w sprawie materiałem dowodowym
• art. 107 §3 kpa przez brak odniesienia się do wszystkich zarzutów podniesionych przez skarżącego w odwołaniu, pismach kierowanych do organu, poprzez brak należytego uzasadnienia decyzji
• art. 81 kpa przez dokonanie ustaleń faktycznych w sytuacji gdy strona nie miała możliwości odniesienia się do przedmiotowych okoliczności,
• art. 89§2 kpa w zw. z art.86 kpa przez brak wyznaczenia rozprawy administracyjnej i przesłuchanie stron celem ustalenia zakresu wniosku
• art. 80 kpa przez brak dokonania oceny dowodów na podstawie całokształtu materiału dowodowego, i braku jego oceny.
Mając na uwadze opisane wyżej zarzuty skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd akceptując w całości przedstawiony przez Ministra stan faktyczny i prawny sprawy, uznał skargę za niezasadną.
W niniejszej sprawie skarżący nie przedstawił, stosownie do art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy zabużańskiej, dowodów z dokumentów, które świadczyłyby o pozostawieniu przez M. K. , S. S. i O. L. nieruchomości w postaci fabryki [...] we L. położonej przy placu [...] , województwo [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Złożył na tą okoliczność jedynie folder reklamowy z 1894 r. "[...]", który świadczy wyłącznie o tym, że przedmiotowa fabryka w 1894 r. funkcjonowała we L., nie dowodzi jednak, na jakich gruntach i w ramach jakich zabudowań wykonywała swoją działalność oraz czyją stanowiła własność. Przy czym słusznie organy zauważyły, że funkcjonowanie firmy pod nazwą "[...] " nie jest tożsame z tym, iż R. K. był właścicielem nieruchomości, na której firma się znajdowała i w których prowadzono działalność, co szczegółowo zostało wyjaśnione . w zaskarżonej decyzji. Ponadto zasadnie organy podniosły również okoliczność, . że przedstawiony przez stronę folder reklamowy dotyczy roku 1894, a zatem funkcjonowania fabryki 45 lat przed wybuchem II wojny światowej. Dodatkowo . z fragmentu "[...] " z dnia [...] grudnia 1917 r., Nr [...], wydawanego we L. , gdzie w rubryce pod nazwą "[...] " znajduje się wpis dotyczący R. K., zmarłego w 1917 r. wynika, że R. K. "był właścicielem .i kierownikiem fabryki [...] we L. . Po zwinięciu tej fabryki wstąpił w r. 1901 do kraj. biura [...], był zajęty przy budowie [...] [...], w r.1905-1097". Reasumując zasadne są wątpliwości Ministra, czy R. K. przed śmiercią w 1917 r. w ogóle dysponował prawem własności do fabryki [...] we L.. Natomiast J. W. podczas przesłuchania w dniu [...] stycznia 2013 r. stwierdził, iż ubiega się o rekompensatę m.in. za fabrykę [...] we L. przy placu [...] , której właścicielem był K. K. zmarły w 1917 r. Jedocześnie wnioskodawca nie był w stanie wskazać właściciela fabryki w dniu [...] września 1939 r. oraz na moment opuszczenia byłych terenów państwa polskiego. Przy czym podczas przesłuchania w dniu [...] lutego 2013 r. wnioskodawca sprostował powyższe zeznania i wskazał, że fabryka [...] położona we L. przy placu [...] była w dniu [...] września 1939 r. oraz w chwili opuszczenia byłego terytorium państwa polskiego przedmiotem współwłasności M. K. , S. S.i O. L. .
Wobec powyższego należy stwierdzić, że organy słusznie uznały, że wnioskodawca nie złożył, spełniających wymogów art. 6 ustawy zabużańskiej, dowodów potwierdzających pozostawienie przez M. K. , S. S. i O. L. nieruchomości w postaci fabryki [...] we L. położonej przy placu [...] , województwo [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości.
W tym miejscu trzeba przypomnieć, iż zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzanie tego prawa, złożony nie później niż do dnia [...] grudnia 2008 r. Przepis art. 6 tej ustawy wskazuje natomiast niezbędne dokumenty, które należy dołączyć do przedmiotowego wniosku. Do wniosku, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, należy dołączyć dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. W sytuacji natomiast jeżeli złożony wniosek zawiera braki w tym zakresie, Wojewoda, jako organ właściwy do rozpoznania sprawy, zgodnie z przepisem art. 5 ust. 6 wzywa wnioskodawcę do ich usunięcia w terminie 6 miesięcy od dnia doręczenia wezwania i dopiero wówczas, zgodnie z art. 7 przedmiotowej ustawy, dokonuje oceny spełnienia wymogów o których mowa kolejno w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowoadministracyjnym, ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej jest ustawą szczególną i z tej racji, zawarte w niej przepisy proceduralne mają pierwszeństwo, przed przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. W związku z tym, choć omawiana ustawa nie ogranicza obowiązków, które – na zasadzie kodeksu postępowania administracyjnego - obciążają organ, tym niemniej wprowadza ona również ustawowe obowiązki zobowiązujące wnioskodawcę do określonego postępowania. Do takich obowiązków należy zaś dołączenie do wniosku stosownej dokumentacji, na której oparte jest dochodzone uprawnienie (art. 6 ustawy). Należy zatem przyjąć, że z przytoczonych regulacji prawnych wynika jednoznacznie, że to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa do rekompensaty ciąży obowiązek udowodnienia okoliczności pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
W ocenie Sądu, organy obu instancji prawidłowo stwierdziły w niniejszej sprawie, że brak jest podstaw do potwierdzenia skarżącemu prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. K. , S. S. i O. L. nieruchomości w postaci fabryki [...] we L. położonej przy placu [...] , poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W sprawie tej strona nie przedstawiła dowodów potwierdzających pozostawienie przez ww. wskazywanej przez nią nieruchomości oraz rodzaju i powierzchni tej nieruchomości. Jednocześnie, Sąd stwierdził, że organom administracji publicznej nie można w tej sprawie zarzucić naruszenia prawa, w tym przepisów postępowania, które miałoby wpływ na wynik sprawy. Za niezasadne Sąd uznał zarzuty naruszenia przepisów określone w skardze, w tym art. 6, 7, 8, 75 § 1, 77 § 1, 80 kpa. W sprawie tej jest bezsporne, że organ dopełnił obowiązku określonego w przepisie art. 6 ust. 6 ustawy zabużańskiej, zgodnie z którym, jeżeli wniosek nie spełnia wymogów określonych w ust. 1-3, wojewoda wzywa wnioskodawcę do usunięcia braków w terminie 6 miesięcy od dnia doręczenia wezwania. Ponadto na aprobatę Sądu nie zasługuje również przedstawiony w skardze zarzut naruszenia przez organ art. 10 § 1 kpa, gdyż ewidentnie zarzut ten stoi w sprzeczności z materiałem dowodowym sprawy.
Z całości akt postępowania administracyjnego wynika, że Wojewoda [...] wielokrotnie informował skarżącego o wymogach, jakie muszą być spełnione, aby można było przyznać prawo do rekompensaty oraz wzywał, wyznaczając jednocześnie kolejne terminy, do złożenia wymaganych prawem dokumentów. Jednocześnie pismem z dnia [...] sierpnia 2016 r., na długo przed wydaniem odmownej decyzji w niniejszej sprawie, organ wojewódzki poinformował skarżącego o tym, że nie przedstawił wymaganych ustawą dowodów oraz wyjaśnił, iż własne starania organu o pozyskanie takich dowodów zakończyły się wynikiem negatywnym. Ponadto pismem tym organ wskazał, że brak przedstawienia przez wnioskodawcę wymaganych dowodów będzie skutkował negatywnym rozpoznaniem wniosku. W żadnym razie, w świetle akt sprawy, organom nie można zarzucić więc, że nie podjęły działań wymaganych przepisami prawa mających na celu należyte rozpoznanie wniosku strony i to w zakresie wezwań stron do uzupełnienia materiału dowodowego, jak i w zakresie podejmowania działań z urzędu w celu ustalenia istotnych okoliczności niniejszej sprawy
Nieuzasadnione jest, w tym stanie faktycznym, przerzucanie przez stronę wnioskującą o przyznanie uprawnienia, odpowiedzialności za brak materiału dowodowego na organ administracji publicznej. To strona dochodząca prawa do rekompensaty powinna udowodnić, że istniało mienie w postaci fabryki [...] we L. położonej przy placu [...] , które było własnością M. K. , S. S.i O. L. i zostało przez nie pozostawione poza obecnymi granicami RP, a także, jaka była powierzchnia i rodzaj tej nieruchomości. Nie jest rolą organu administracji publicznej udowadnianie faktu pozostawienia przez wnioskodawcę nieruchomości poza obecnymi granicami RP i poszukiwanie tytułu własności, gdy brak jest choćby jednego dokumentu ten stan poświadczającego, a sama wnioskująca strona nie dokłada żadnych starań, aby sprawa pozytywnie się dla niej zakończyła.
Za niezasadny Sąd uznał zarzut naruszenia zasady pogłębiania zaufania do organów władzy publicznej. Akta sprawy wskazują jednoznacznie, iż o naruszeniu tych zasad nie może być w tym przypadku mowy. Wielokrotne informowanie strony o wymogach, jakie muszą być spełnione, aby można było przyznać uprawnienie i wyznaczanie stronie kolejnych terminów na uzupełnienie wniosku –w sytuacji, gdy ustawa wymaga jednokrotnego wezwania w tym zakresie – nie może być uznane za naruszenie przepisów prawa. W toku postępowania organy administracji wzywały wnioskodawcę do przedstawienia dowodów na pozostawienie opisanego wyżej mienia w związku z wojną, informowały o możliwości złożenia zeznań przez świadków i warunkach, jakim te zeznania mają odpowiadać, aby mogły być uznane za dowód w sprawie.
Sam skarżący nie doprowadził – mimo kilku prawidłowych wezwań organu – do tego, aby wykazać pozostawienie przez M. K. , S. S. i O. L. nieruchomości w postaci fabryki [...] we L. położonej przy placu [...] , poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Jak już zostało to uprzednio podkreślone jeszcze w 2016 r. organ po raz kolejny (pismo z dnia [...] sierpnia 2016 r.) informował stronę jakie dowody należy przedstawić w tym zakresie. W piśmie tym organ poinformował skarżącego, że nie przedstawił on żadnego dowodu potwierdzającego pozostawienie przez ww. osoby poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej opisanej wyżej nieruchomości, podkreślając, że niezłożenie tych dowodów będzie skutkowało decyzją odmowną. Jednocześnie Sąd podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w wyroku z dnia 22 marca 2011 r. (sygn. akt I OSK 742/10), zgodnie z którym, z ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. wynika jednoznacznie, że to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa do rekompensaty ciąży obowiązek udowodnienia okoliczności pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
W świetle powyższego uznać należało, iż organ prawidłowo przyjął, że osoba ubiegająca się o potwierdzenie prawa do rekompensaty nie udowodniła pozostawienia przez poprzedników prawnych opisanej na wstępie nieruchomości poza obecnymi granicami RP.
Sąd stwierdził jednocześnie, że organ we własnym zakresie dokonywał wielokrotnie w niniejszym postępowaniu szeregu ustaleń, czy poprzednicy prawni strony pozostawili mienie w postaci fabryki [...] we L. położonej przy placu [...] , poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W archiwach nie odnaleziono jakichkolwiek dokumentów potwierdzających posiadanie przez M. K. , S. S. i O. L. nieruchomości w postaci fabryki [...] we L. położonej przy placu [...] , województwo [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
Nie można w świetle powyższego zarzucić organowi administracji publicznej naruszenia przepisu art. 7 kpa, albowiem czynił on starania mające na celu dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego i załatwienie sprawy z uwzględnieniem interesu strony.
W tym stanie sprawy, Sąd uznał zarzuty skargi za niezasadne. Obowiązki, w toku postępowania administracyjnego, wynikające z zasad ogólnych kpa oraz z ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, zostały przez organ należycie wypełnione. Organ udzielał wnioskodawcy niezbędnych wyjaśnień i informacji o okolicznościach mających wpływ na ustalenie praw.
W związku z tym, że niespełnienie choćby jednej z przesłanek warunkujących potwierdzenie prawa do rekompensaty powoduje brak możliwości pozytywnego załatwienia sprawy, w ocenie Sądu, zarówno decyzja organu I, jak i II instancji odpowiadają prawu.
Reasumując, Sąd uznał, że Minister wnikliwie i wszechstronnie rozpatrzył stan faktyczny sprawy oraz szczegółowo wyjaśnił motywy, jakimi się kierował przy jej rozstrzyganiu. Uzasadnił przy tym przekonująco swoje stanowisko - zyskując całkowitą aprobatę Sądu - zaś wydana decyzja zawiera niezbędne elementy, o jakich mowa w art. 107 § 1 i 3 kpa.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.
Sprawa rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych.