I SA/Wa 1774/22

I SA/Wa 1774/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-11-22
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2022-07-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Gabriela Nowak /sprawozdawca/
Iwona Ścieszka
Joanna Skiba /przewodniczący/
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Skiba, sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.), asesor WSA Iwona Ścieszka, Protokolant specjalista Monika Bodzan, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2022 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 28 kwietnia 2022 r. nr DAP-WOSRFR-7280-75/2021/JL w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę.
Uzasadnienie
I SA/Wa 1774/22
UZASADNIENIE
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia 28 kwietnia 2022 r. nr DAP-WOSRFR-7280-75/2021/JL po rozpatrzeniu odwołania A. S., od decyzji Wojewody Mazowieckiego z dnia 16 sierpnia 2021 r., nr 2939/2021 odmawiającej potwierdzenia A. S. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez G. A. nieruchomości poza obecnymi granicami [...] [...] przy ul. [...], - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Przedmiotowa decyzja wydana została w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne:
Wnioskiem z dnia 5 listopada 2008 r. A.S. wystąpił do Wojewody Dolnośląskiego o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez G. A. nieruchomości poza obecnymi granicami [...] [...] przy ul. [...] oraz z tytułu pozostawienia przez M. B. nieruchomości poza obecnymi granicami [...] [...] przy ul. [...]
Przedmiotowe rozstrzygniecie obejmuje sprawę dotyczącą potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez G. A. nieruchomości [...] przy ul. [...].
Organ ustalił następstwo prawne A. S. do dochodzenia potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez G. A. nieruchomości poza obecnymi granicami [...] [...] przy ul. [...] ustalono na podstawie:
- potwierdzonej za zgodność z oryginałem kopii prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w [...], Wydział I Cywilny z dnia [...] lipca 2010 r., sygn. akt [...], z treści którego wynika, że G. A. zmarł dnia [...] grudnia 1946 r. [...], ostatnio stale zamieszkiwał w [...], a spadek po nim nabyła córka M. S. w całości
- potwierdzonej za zgodność z oryginałem kopii aktu poświadczenia dziedziczenia, sporządzonego w dniu 23 października 2012 r. przez M. r., notariusza [...], Repertorium A [...], z treści którego wynika, że spadek po M. S., zmarłej w dniu [...] stycznia 1994 r. nabył syn A. S. w całości.
Organ ustalił, że G. A. był w momencie wybuchu II Wojny Światowej właścicielem nieruchomości położonej [...] przy ul. [...], na podstawie przedłożonych przez wnioskodawcę dokumentów :
1. potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię pisma [...] z dnia 29 sierpnia 1906 r,, skierowanego do M. S., właścicielki nieruchomości nr [...] [...] o przyznaniu czasowej swobody podatkowej dla dwupiętrowego domu mieszkalnego pod 1 kons. [...], z treści którego wynika, że budynek znajdujący się na tej nieruchomości składa się z: w podziemiu - klatka schodowa, korytarz, 9 piwnic, pralnia, klozet, na parterze - 2 przedpokoje, 2 klozety, 2 łazienki, 2 kuchnie, 6 pokoi, na I piętrze - klatka schodowa, 2 przedpokoje, 2 klozety, 2 łazienki, 2 kuchnie, 7 pokoi, na II piętrze - klatka schodowa, 2 przedpokoje, 2 klozety, 2 łazienki, 2 kuchnie, 7 pokoi, na poddaszu – strych,
2. potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię pisma [...] [...] z dnia [...] kwietnia 1913 r., skierowanego do M. B.
3. potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię testamentu M. B. z dnia [...] marca 1934 r.,
4. potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię odpisu postanowienia Sądu Okręgowego [...], Wydział III Cywilny z dnia [...] sierpnia 1933 r., [...],
5. potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię pism M. S. do [...] z dnia [...] października 1904 r. w sprawie wyrażenia konsensu na wydzielenie parceli nr [...] i wybudowanie na niej dwupiętrowego domu czynszowego, wraz z adnotacją Magistratu o udzieleniu konsensu na wydzielenie i budowę ,
6. potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię pisma M. S. do [...] z dnia [...] lipca 1906 r., gdzie ww. osoba występuję jako właścicielka realności pod [...] ulica [...] i prosi o udzielenie jej konsensu na zamieszkanie nowo wybudowanego domu dwupiętrowego z suterenami kompletnie już ukończonego podług zatwierdzonych planów do [...] ,
7. pismo dr G. A. z dnia [...] marca 1934 r, skierowane do [...] Urząd Nadzoru Budowlanego w sprawie parkanu przy ul. [...],
8. kopię pisma Oddziału pomiarowo regulacyjnego z dnia [...] lutego 1934 r. L.dz. [...] skierowanego do Działu Nadzoru Budowlanego o następującej treści: "Zwraca się z oznajmieniem, że realność położona przy ul. [...]. rej [...], oznaczona [...] w skład której wchodzą pow. bud. I. kot. [...] i grunt. [...] Jest według księgi gruntowej obecnie własnością G. A."
Organ ustalił w sposób nie budzący wątpliwości, na podstawie przedłożonych przez wnioskodawcę dokumentów, że G. A. w dniu 1 września 1939 r. posiadał obywatelstwo polskie, mianowicie w dniu 19 listopada 1935 r. został mianowany Sędzią Sądu Najwyższego i pozostawał na tym stanowisku do 1939 r.
Decyzją nr 2939/2021 z dnia 16 sierpnia 2021 r., Wojewoda Mazowiecki odmówił A. S. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez G. A. nieruchomości poza obecnymi granicami [...] [...] przy ul. [...].
Organ I instancji ustalił, że G. A. zamieszkiwał na stałe w [...] przy ul [...]. W związku z wybuchem II wojny światowej uciekając przed niemiecką agresją przyjechał z żoną i córką do [...], gdzie został aresztowany w grudniu 1939 r. i był więziony w więzieniu nr [...] [...].
Stosownie do tytułu wykonawczego Sądu Okręgowego w [...] z dnia 11 lutego 1947 t. Nr [...], z G. A. urodzony we [...] [...] września 1880 r., ostatnio zamieszkały jako sędzia Sądu Najwyższego w [...], zmarł [...] [...] grudnia 1946 r. pozostawiwszy żonę F. A.
Zdaniem organu I instancji skarżący nie wykazał przesłanki zamieszkiwania i opuszczenia przez G. A. byłego terytorium [...]ej z przyczyn , o których mowa w art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami [...]ej ( Dz.U. z 2017 r,,poz. 2097 z późn. zm.)
Od powyższej decyzji odwołanie, z zachowaniem ustawowego terminu, wniósł A.S..
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia 28 kwietnia 2022 r. po rozpatrzeniu odwołania A. S. – zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy.
Organ odwoławczy w uzasadnieniu wskazał, że skarżący nadesłał nowy materiał dowodowy w postaci potwierdzonej za zgodność z oryginałem kopii pisma Instytutu Pamięci Narodowej Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] czerwca 2020 r., znak: [...] wraz z załącznikami, z którego wynika, że G. A. figuruje na tzw. [...], czyli liście osób przetrzymywanych w więzieniach [...] i straconych wiosną 1940 r. na mocy decyzji [...] (b) z marca 1940 r.
Organ odwoławczy wskazał, że prawo do rekompensaty za nieruchomości pozostawione na dawnych kresach wschodnich [...]ej, w świetle przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., przysługuje właścicielowi pozostawionych nieruchomości, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium [...] w rozumieniu wymienionych przez ustawodawcę enumeratywnie przedwojennych przepisów oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 (w wyniku wypędzenia z tego terytorium lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie wymienionych w ustawie tzw. układów republikańskich; w związku z regulacją granicy wschodniej, na podstawie umowy granicznej pomiędzy [...] a [...] z 15 lutego 1951 r.; a także na skutek innych okoliczności związanych z wojną), lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić; posiada obywatelstwo polskie (art. 2 pkt 1 i 2).
W przypadku jego śmierci prawo to, w myśl art. 3 ust. 2 ustawy, przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 (posiadają obywatelstwo polskie).
Organ II instancji odnosząc się do treści tytułu wykonawczego Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] lutego 1947 r.. Nr [...], z którego wynika, że G. A., zmarł [...] [...] grudnia 1946 r. pozostawiwszy żonę F. A., zgodził należy się z pełnomocnikiem wnioskodawcy , że w postępowaniu o uznanie za zmarłego za datę śmierci przyjęto koniec roku, w którym zakończyła się II Wojna Światowa, a nie rzeczywistą datę śmierci.
W ocenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji stan faktyczny wynikający z innych dokumentów zgromadzonych w sprawie pozwala stwierdzić, że G. A. został zamordowany przez NKWD wiosną 1940 r.
Ponadto za udowodniony organ II Instancji uznał fakt, że pomimo tego, że G. A. od co najmniej 1 marca 1934 r. do przełomu sierpnia i września 1939 r. zamieszkiwał w [...], to jednak zamiarem jego stałego pobytu był [...], gdzie często przebywał, gdzie mieszkała jego matka oraz gdzie prowadził czynności administracyjne związane z zarządzaniem nieruchomością położoną przy ul. [...].
Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że Ustawa o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami [...] nie wyjaśnia, co należy rozumieć pod pojęciem "zamieszkiwanie", ale odsyła w znowelizowanym art. 2 pkt 1 do przepisów art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych lub art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego, lub też § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do §§ 20,21,22,24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności. I tak, zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. miejscem zamieszkania jest miejsce w obszarze Polski, gdzie obywatel polski mieszka z zamiarem stałego pobytu, jeżeli ma kilka miejsc zamieszkania właściwe jest prawo miejsca, w którym skupia się główny i przeważający zakres jego działalności.
W ten sposób ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. w brzmieniu nadanym przez ustawę nowelizującą z dnia 12 grudnia 2013 r. uznała, że przesłanka domicylu zostaje spełniona, jeśli właściciel nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami RP miał co najmniej dodatkowe miejsce zamieszkania na tzw. kresach wschodnich 11 RP. Trzeba bowiem pamiętać, że przepisy przedwojenne dopuszczały posiadanie nie tylko tzw. głównego miejsca zamieszkania, lecz także nieograniczonej ilości tzw. dodatkowych miejsc zamieszkania.
W świetle tych dowodów organ odwoławczy uznał, że G. A. miał dodatkowe miejsce zamieszkania [...].
Zdaniem organu odwoławczego G. A. nigdy nie powrócił na terytorium [...], w jej powojennych granicach, ponieważ został wiosną 1940 r. zamordowany przez NKWD.
Organ II instancji stanął na stanowisku, cytując obszerne fragmenty wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego, że prawo do rekompensaty wiąże się z faktem pozostawienia przez obywatela polskiego swojego majątku nieruchomego, stanowiącego w momencie wybuchu drugiej wojny światowej jego własność, a który to majątek, w związku z w/w wojną, obywatel polski zmuszony był opuścić.
Podkreślił, że nabycie powyższego prawa przez spadkobierców ma charakter pochodny względem praw byłego właściciela. Jeśli zatem były właściciel nie zrealizował przesłanek z art. 2 w zw. Z art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., to jego spadkobiercy nie mogą nabyć prawa do rekompensaty. Ze względu na niespełnienie przez spadkodawcę wszystkich przesłanek materialnych z art 2 w zw. z ort 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., jego następcy prawni nie mogli nabyć prawa do rekompensaty.
Skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 28 kwietnia 2022 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł A.S..
Zaskarżonej decyzji zarzucał :
1. Obrazę przepisów prawa materialnego w stopniu istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy,
a) art. 2 pkt 1 i 2 w zw. z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami [...]ej poprzez jego błędną i niedopuszczalną rozszerzającą wykładnię contra legem i jednocześnie bezpodstawne i sprzeczne z dominującym orzecznictwem sądów administracyjnych przyjęcie, że koniecznym warunkiem dla uzyskania prawa do rekompensaty było zamieszkiwanie i opuszczenie przez G. A. (uprawnionego właściciela pozostawionej nieruchomości) byłego terytorium RP, w granicach ustalonych po II wojnie światowej i zamieszkanie na stale w wyniku przesiedlenia, przemieszczenia, repatriacji, co oznaczać musi przeżycie wojny; podczas gdy art. 2 ustawy zabużańskiej, wymieniając enumeratywnie przesłanki konieczne do uzyskania prawa do rekompensaty, nie przewiduje takiego pozaustawowego warunku;
b) art. 1 ust. 2 w zw. z ai1. 2 i w zw.' z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.
poprzez ich błędną wykładnię polegającą na bezzasadnym przyjęciu, że warunkiem przyznania skarżącemu prawa do rekompensaty było zamieszkanie w wyniku przesiedlenia, przemieszczenia, repatriacji, co oznaczać musi przeżycie wojny i powrót na obecne terytorium RP w jej obecnych granicach przez G. A., podczas gdy z samego brzmienia i celu tych przepisów wyraźnie wynika, takiego wymogu ustawa zabużańska z 2005 r. nie zawiera,
c) art. 1 ust. 2 art. 2 pkt 1 i 2 w zw. z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. poprzez błędne przyjęcie, że ustawa nie miała zastosowania do G. A., który jak stanowi przepis art. 1 ust. 2 ustawy "na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. byt zmuszony opuścić byłe terytorium RP" oraz "z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić" (art. 2 pkt 1 ustawy), podczas gdy z ustaleń faktycznych poczynionych przez organ administracji wprost wynika, że G. A. został aresztowany przez NKWD w rodzinnym majątku [...] na terenie ówczesnej RP, gdzie zamieszkiwał, następnie aresztowany i wywieziony poza granice RP na teren [...] do [...] i tam zamordowany, a tym samym błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, :że prawo do rekompensaty przysługuje tylko byłym właścicielom nieruchomości pozostawionych na [...], którzy byli właścicielami w konkretnym dniu tj. 01 września 1939 roku, podczas gdy cyt. ustawa z datą 01 września 1939 roku wiąże jedynie przesłankę posiadania obywatelstwa polskiego i miejsca zamieszkania na terenach byłej RP, co oznacza że spadkobierca córka M. S. - mieszkająca na terenach byłej RP i posiadając obywatelstwo polskie - powróciła na teren obecnej RP i to właśnie M. S. winna być wskazana w istocie jako osoba, po której przysługuje stronie skarżącej prawo do rekompensaty za nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami RP;
d) art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 08 lipca 2005 r. w zw. z art. 104 kpa poprzez zaniechanie dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia (w pełnych granicach sprawy)
okoliczności faktycznych mających znaczenie dla ustalenia przesłanek prawa do rekompensaty, skutkujące nieuzasadnionym i bezprawnym uznaniem, że brak jest podstaw do stwierdzenia, iż ustawowe przesłanki do potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości położonej [...] przy ul. [...]:
e) art. 31 ust. 3, art. 32 ustawy z dnia 2 kwietnia 1997r. Konstytucja [...] poprzez odmowę potwierdzenia prawa do rekompensaty z powołaniem się na przesłankę zawężającą wykładnię art. 2 ustawy zabużańskiej, w konsekwencji pozbawiającą całkowicie tę grupę osób prawa do rekompensaty, a która nie była podstawą odmowy w innych sprawach, a także ocena wszystkich dowodów zgromadzonych w sprawie wbrew ich treści, a w konsekwencji prowadzenia postępowania w sposób rażąco budzący zaufanie do władzy publicznej, bowiem organ nie kierował się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania lecz oparł swoje orzeczenie - za Wojewodą Mazowieckim - jedynie na wyroku NSA z dnia 8 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 3077/19, podczas gdy z orzeczenia WŚA w Warszawie z. dnia 10 marca 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 1930/19 i glosy do niego wydanej wynika jednoznacznie, iż "osoby, które nie były właścicielami nieruchomości przed 1 września 1939 roku, lecz stały się nimi później i jednocześnie spełniły pozostałe przesłanki ustawowe, mają prawo do rekompensaty zabużańskiej", a co dotyczy osoby spadkobiercy po G. A. - jego córki M. S.;
2. Obrazę przepisów postępowania, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to:
a) art. 6 i 7 k.p.a. tj. wydanie decyzji w oparciu o wyrok NSA w Warszawie z dnia 8 grudnia 2020r., sygn. akt I OSK 3077/19 tj. przesłankę pozaustawową, podczas gdy organy administracji publicznej mają obowiązek działać wyłącznie na podstawie przepisów prawa, co w konsekwencji stanowi naruszenie naczelnych zasad postępowania administracyjnego: praworządności oraz prawdy obiektywnej, wobec czego uznać należało, co wynika bezpośrednio z załączonych do akt postępowania dowodów, (ewentualnie uzupełnić postępowanie dowodowe), iż wszystkie ustawowe przesłanki spełniła spadkobierczyni po G. A. - jego córka M. S.;
b) art. 8 k.p.a. w zw. z art. 7 kpa poprzez wydanie decyzji z pominięciem obowiązku podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywatela, a także prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania skarżącego do władzy publicznej, bez kierowania się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania, z jednoczesnym odstąpieniem przez organ od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym;
c) art. 77 § 4 kpa , 79 a § 1kpa , 80 kpa , w zw. z art. 6 kpa , 7 kpa , 9 kpa , 12 § 1 kpa w zw. z art. 107 § 3 kpa, poprzez niewyjaśnienie w sposób wszechstronny stanu faktycznego sprawy w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy i pominięcie okoliczności, że spadkobierca po G. A. - jego córka M. S. (matka skarżącego) spełniła wszystkie ustawowe przesłanki do uznania, ż wniosek strony winien być sprecyzowany o prawidłowe wskazanie osoby, która pozostawiła nieruchomość położoną [...] przy ul. [...].
W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wnosił o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz uchylenie decyzji organu I instancji z powodu istotnych naruszeń, które miały wpływ na wynik postępowania.
W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wnosił o jej oddalenie i podtrzymał w całości argumentację przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Sąd uznał skargę za niezasadną.
W ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego. Natomiast Sąd zauważa, że organ naruszył przepisy postępowania, jednak nie w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Uzasadnienie decyzji mimo błędnej argumentacji i oceny zgromadzonego materiału dowodowego odpowiada prawu.
Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej była ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami [...]ej (Dz. U. z 2017 r. poz. 2097). Zgodnie z treścią art. 2 tej ustawy prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami [...]ej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi:
1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium [...] w rozumieniu przepisów:
a) art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. Nr 101, poz. 580) lub
b) art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1932 r. Nr 112, poz. 934), lub
c) § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do § 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. Nr 54, poz. 489)
- oraz opuścił byłe terytorium [...]ej z przyczyn, o których mowa w art. 1, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić; 2) posiada obywatelstwo polskie.
W przedmiotowej sprawie nie jest sporne, że G. A. był właścicielem nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami [...], [...] oraz że był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim jak również że nieruchomość [...] przy ul. [...] stanowiła obok głównego miejsca zamieszkania w [...] dodatkowe miejsce zamieszkania.
W rozpoznawanej sprawie organ orzekający uznał, że skarżącemu nie przysługuje prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez jego poprzednika prawnego nieruchomości poza obecnymi granicami [...] z tego powodu, że właściciel mienia G. A. nigdy nie powrócił na terytorium [...]ej w jej powojennych granicach, ponieważ wiosną 1940 r. został zamordowany przez NKWD.
Organ dowodził, że skoro G. A. nie opuścił dawnych terenów [...], to nie został spełniony warunek przesiedlenia się na terytorium Polski w granicach powojennych, bo warunek ten mógł być spełniony tylko przez tych właścicieli, którzy przeżyli wojnę.
Wskazał, ze nabycie powyższego prawa ma charakter pochodny względem praw byłego właściciela. Jeżeli były właściciel nie zrealizował przesłanek z art. 2 w związku z art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., to jego spadkobiercy nie mogą nabyć prawa do rekompensaty.
Organ ma obowiązek dokonać oceny dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego, przy czym ocena ta nie może być dowolna.
Organ w niniejszym postępowaniu błędnie uznał , że przeprowadzony w sprawie dowód w postaci pisma Instytutu Pamięci Narodowej Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia 10 czerwca 2020 r., z którego wynika, że G. A. figuruje na tzw. [...], czyli liście osób przetrzymywanych w więzieniach na [...] i straconych wiosną 1940 r. daje podstawę do przyjęcia takiej daty śmierci G. A.
W normalnych okolicznościach chwilą śmierci jest czas stwierdzony przez lekarza w akcie zgonu, który jest następnie odnotowywany w księgach stanu cywilnego (akt zgonu). Istnieją jednak sytuacje jak np. działania wojenne, w których fakt śmierci, a tym samym jej moment, nie są absolutnie pewne albo mimo niewątpliwej śmierci akt zgonu nie został sporządzony. Z tego powodu przewidziane zostały instytucje ˝uznania za zmarłego˝ i ˝stwierdzenia zgonu˝.
Uznanie za zmarłego polega na sądowym (nieprocesowym) ustaleniu faktu oraz chwili śmierci osoby zaginionej. Następuje to po upływie określonego czasu od ostatniej wiadomości o życiu zaginionego. Orzeczenie sądu ma charakter konstytutywny, gdyż dopiero wraz z jego uprawomocnieniem się następują skutki uznania za zmarłego. Jednakże orzeczenie takie wywołuje skutki prawne ex tunc, czyli wstecz, to znaczy od określonej w nim chwili śmierci.
Od uznania za zmarłego należy odróżnić stwierdzenie zgonu. Instytucja stwierdzenia zgonu ma zastosowanie w sytuacji, gdy śmierć osoby jest niewątpliwa, ale akt zgonu nie został sporządzony. Orzeczenie sądu ma charakter deklaratoryjny, tj. stwierdza jedynie istnienie określonego stanu prawnego.
W postanowieniu uznającym za zmarłego bądź stwierdzającym zgon chwila śmierci powinna być dokładnie określona. Domniemywa się, że zaginiony zmarł w chwili oznaczonej w orzeczeniu o uznaniu za zmarłego (art. 31 K.c.), to znaczy w chwili, która według okoliczności jest najbardziej prawdopodobna. W przypadku braku jakichkolwiek danych wskazuje się pierwszy dzień terminu, z którego upływem uznanie za zmarłego stało się możliwe.
Jedynym dokumentem, który wiarygodnie i w sposób wiążący określa datę zgonu jest prawomocne orzeczenie sądu.
W tym wypadku jest nim tytuł wykonawczy Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] lutego 1947 t. Nr [...], stwierdzający, że G. A. urodzony [...] [...] września 1880 r., ostatnio zamieszkały jako sędzia Sądu Najwyższego w [...], zmarł [...] [...] grudnia 1946 r.
Orzeczenie to było podstawą do stwierdzenia nabycia spadku po G. A.
Sąd spadkowy w postanowieniu z dnia [...] lipca 2010 r., sygn. akt [...], jako datę zgonu G. A. wskazał [...] grudnia 1946 r. tj. datę z którą spadkodawca został uznany za zmarłego.
Podkreślić należy, że skoro orzeczenie Sądu spadku jest dokumentem wiążącym dla organu to nie może on tego orzeczenia ignorować i samodzielnie ustalić inną datę zgonu osoby zaginionej, gdyż nie jest do tego powołany.
Organ w sposób nieuprawniony i dowolny jako datę zgonu G. A. wskazał wiosnę 1940 r. dysponując prawomocnym orzeczeniem Sądu.
Zatem mając na uwadze, że G. A. zmarł [...] grudnia 1946 r. [...], stwierdzić należy, że nie repatriował się na teren obecnej [...]ej.
Wbrew temu co twierdzi skarżący nie repatriowały się również jego żona i córka, gdyż co jest bezsporne obie wyjechały [...] do [...] w styczniu 1940 r. po aresztowaniu G. A.
Nabycie prawa do rekompensaty przez spadkobierców ma charakter pochodny względem praw byłego właściciela. Jeśli zatem były właściciel nie zrealizował przesłanek z art. 2 w zw. z art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., to jego spadkobiercy nie mogą nabyć prawa do rekompensaty.
Córka G. A. M. A. stała się właścicielką nieruchomości należących do G. A. w tym tych położonych [...] z chwilą jego zgonu, a więc z dniem [...] grudnia 1946 r.
Jednakże jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego ( oświadczenie M. W.) już pod koniec stycznia 1940 r. M. A. wróciła do [...], wobec tego nie można stwierdzić, że repatriowała się na tereny obecnej [...] będąc właścicielką nieruchomości [...], gdyż jak wskazano powyżej własność tych nieruchomości uzyskała w wyniku spadkobrania dopiero [...] grudnia 1946 r.
W tym wypadku nabycie przez M. A. prawa do rekompensaty ma charakter pochodny względem jej ojca G. A. Jeżeli on nie zrealizował prawa do rekompensaty, a nie zrealizował bo się nie repatriował, to M. A. nie może tego prawa nabyć.
Reasumując Sąd uznał, że zarzuty skargi są nieuzasadnione, postępowanie w niniejszej sprawie przeprowadzone zostało zgodnie z zasadami kodeksu postępowania administracyjnego, a rozstrzygnięcie odpowiada prawu.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.