I SA/Wa 1763/22

I SA/Wa 1763/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-09-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-07-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Fyda-Kawula
Jolanta Dargas /przewodniczący/
Magdalena Durzyńska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Skarżony organ
Minister Rozwoju
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2015 poz 782
art. 200
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jolanta Dargas, Sędziowie sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.), asesor WSA Anna Fyda – Kawula, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 września 2022 r. sprawy ze skargi G. S.A. w K. na decyzję Ministra Finansów, Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] października 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa własności nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] października 2016r. [...]; 2. zasądza od Ministra Rozwoju i Technologii na rzecz G. S.A. w K. 697 zł (sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2019 r. sygn. akt [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa Minister Inwestycji i Rozwoju utrzymał w mocy decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] października 2016 r., znak [...] odmawiającą stwierdzenia w trybie art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2021 r. poz. 1899, dalej jako ugn) nabycia z mocy prawa, z dniem 5 grudnia 1990 r. przez [...] Przedsiębiorstwo [...] w [...] prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa, położonego w [...], obręb [...], [...], oznaczonego jako działki nr [...], [...], [...], [...] ([...]).
Powołując się na ww. art. 200 ugn i § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. Nr 23, poz. 120 zezm., dalej jako: rozporządzenie) organ uznał, że [...] Przedsiębiorstwo [...] S.A. w [...] (dalej jako skarżąca/spółka) nie wykazała, że objęta decyzją nieruchomość pozostawała w dacie istotnej z punktu widzenia ustawy w zarządzie [...] Przedsiębiorstwa [...] w [...]. Wątpliwości nie budziła własność Skarbu Państwa ww. nieruchomości, natomiast za niewystarczający dowód na prawo zarządu organ uznał decyzję z 1986 r. określającą wysokość opłat z tytułu zarządu gruntem położonym w [...] lecz nie nawiązującą do aktu jego ewentualnego ustanowienia.
Minister podał, że zarząd, to prawna forma władania nieruchomością, a obowiązująca w dniu 5 grudnia 1990 r. ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1985 r. Nr 22, poz. 99, dalej jako ustawa) przewidywała powstanie zarządu do gruntu w ściśle określony sposób. Przywołał art. 38 ust. 2 ww. ustawy oraz art. 87 ustawy i podał, że zarząd nieruchomości był ustanawiany nie w sposób ogólny, lecz tylko dla ściśle określonych składników mienia. Organ przywołał też utrwalone orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego co do tego, że istnienia zarządu nie można w żadnym przypadku domniemywać a także, że decyzja o oddaniu nieruchomości w zarząd powinna określać jej położenie, powierzchnię, mieć załączoną mapę sytuacyjną oraz wskazywać sposób i cel korzystania z niej (zob. uchwałę składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1993 r., sygn. akt III CZP 81/93, OSNC z 1994/2/27 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 929/09, publ. CBOSA). Minister podał, że ustalenie prawa zarządu do nieruchomości następuje na podstawie co najmniej jednego z dokumentów wymienionych enumeratywnie w § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu. Takimi dokumentami są: decyzja o przekazaniu nieruchomości w zarząd, decyzja o przekazaniu nieruchomości w użytkowanie jeśli została wydana przed dniem 1 sierpnia 1985 r., umowa między państwowymi jednostkami organizacyjnymi o przekazaniu prawa zarządu do nieruchomości, zawartej za zgodą organu, umowa zawarta w formie aktu notarialnego przed dniem 1 lutego 1989 r. przez państwowe jednostki organizacyjne, o nabyciu nieruchomości od osób innych niż Skarb Państwa; odpis księgi wieczystej stwierdzającej prawo zarządu lub prawo użytkowania nieruchomości, decyzja o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu zarządu nieruchomością, decyzja o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu użytkowania nieruchomości, jeżeli została wydana przed dniem 1 sierpnia 1985 r., uchwała, zarządzenie lub decyzja wydana w sprawie podziału, łączenia, likwidacji i utworzenia państwowych i komunalnych jednostek organizacyjnych oraz podejmowanych na ich podstawie uchwał komisji powoływanych w tych sprawach, jeżeli treść tych dokumentów zawiera oznaczenie nieruchomości, protokół przekazania nieruchomości sporządzony między państwowymi jednostkami organizacyjnymi przed dniem 1 sierpnia 1985 r., umowa o przekazaniu nieruchomości lub protokół przekazania nieruchomości sporządzonych przed dniem 22 października 1961 r. między organizacjami społeczno-zawodowymi, politycznymi lub spółdzielczymi a państwowymi jednostkami organizacyjnymi.
Wskazując na powyższe organ przyjął, że ww. decyzja z 1986 r. nie potwierdza istnienia w dniu 5 grudnia 1990 r. prawa zarządu przysługującego poprzednikowi prawnemu - [...] Przedsiębiorstwa [...] S.A. w stosunku do nieruchomości objętych postępowaniem. Minister wyjaśnił, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 22 listopada 1999 r. sygn. akt U 6/99, stwierdził, że dokument zawierający decyzję o naliczeniu lub aktualizacji opłat może być uznany za podstawę stwierdzenia użytkowania, tylko wtedy gdy jest wydany w nawiązaniu do decyzji o ustanowieniu tego prawa, która zaginęła lub uległa zniszczeniu. Z decyzji o opłatach powinien zatem wynikać jednoznacznie tytuł prawny ich wnoszenia. Wg ministra również przedłożone do akt sprawy umowy sprzedaży, sporządzone w formie aktu notarialnego z dnia [...] września 1963 r. Nr Rep. [...], z dnia [...] grudnia 1964 r. Nr Rep. [...] oraz z dnia [...] grudnia 1964 r. Nr Rep. [...] nie mogą stanowić podstawy do stwierdzenia istnienia w dniu 5 grudnia 1990 r. prawa zarządu przedmiotowym gruntem. W tym zakresie minister podał, że obowiązujący w momencie zawarcia ww. umów sprzedaży stan prawny nie przewidywał podstawy prawnej do nabycia przez państwową jednostkę organizacyjną prawa użytkowania nieruchomości w drodze zawartej w imieniu i na rzecz Skarbu Państwa umowy sprzedaży nieruchomości. Wg organu skutkiem zawarcia ww. umów sprzedaży było jedynie przejście prawa własności na rzecz Skarbu Państwa, natomiast przepisy ww. ustawy z dnia 12 marca 1958 r. nie przewidywały wywłaszczenia nieruchomości z jednoczesnym oddaniem jej w użytkowanie przedsiębiorstwu państwowemu. Minister wskazał na art. 3 ust. 1 pkt 1 i art. 10 ww. ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. i podał, że sam fakt nabycia przez Skarb Państwa prawa własności przedmiotowych nieruchomości w drodze umów sprzedaży, zawartych w formie aktu notarialnego, przeznaczonych na potrzeby [...] Przedsiębiorstwa [...] w [...], jak również późniejsze faktyczne władanie tą nieruchomością przez ww. przedsiębiorstwo, nie mogło wywołać skutku w postaci nabycia przez [...] Przedsiębiorstwo [...] w [...], którego następcą prawnym jest spółka [...] Przedsiębiorstwo [...] S A. w [...] prawa użytkowania spornych nieruchomości, ponieważ tego rodzaju skutku nie przewidywała obowiązująca ówcześnie ustawa z dnia 14 lipca 1961 r. Wg organu możliwość uzyskania przez państwową jednostkę organizacyjną prawa zarządu w stosunku do nieruchomości państwowych w drodze umowy sprzedaży nieruchomości wprowadził dopiero art. 38 ust. 2 ustawy, a umowy zostały zawarte jeszcze przed jego wejściem w życie, tj. przed dniem 1 sierpnia 1985r.
Skargę na powyższą decyzję złożyło [...] Przedsiębiorstwo [...] S.A. w [...]. Spółka zarzuciła ministrowi naruszenie art. 8 ust. 1 i 3 w zw. z art 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (w pierwotnym brzmieniu tej ustawy), naruszenie § 4 ust. 1 i 3 rozporządzenia poprzez jego niezastosowanie i nieprzesłuchanie świadków, a także naruszenie przepisów prawa procesowego tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa.
Oddalający skargę spółki wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (WSA) z dnia 5 sierpnia 2020 r. zapadły w sprawie sygn. akt: I SA/Wa 2637/19 uchylił Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) wyrokiem z dnia 27 maja 2022r. I OSK 913/21 (obydwa wyroki dostępne w całości na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl/).
Co do zasady NSA poparł stanowisko WSA wyrażone w wyroku I SA/Wa 2637/19 jak i poprzednio w decyzji ministra – w szczególności co do zastosowania przepisów rozporządzenia. W szczególności NSA nie podzielił zarzutu naruszenia § 4 ust. 1 i § 4 ust. 3 rozporządzenia. Za zasadny NSA uznał natomiast zarzut błędnej wykładni art. 8 ust. 1 i 3 ustawy (w pierwotnym brzmieniu) w związku z art. 38 ust. 2 ustawy. Wg NSA niezasadnie minister, a za nim WSA, uznali, że w sprawie nie doszło do naruszenia art. 8 ust. 1 i 3 w związku z art. 38 ust. 2 ustawy. NSA wyjaśnił, że zgodnie z art. 38 ust. 2 ustawy, "Państwowe jednostki organizacyjne uzyskują grunty państwowe w zarząd na podstawie decyzji terenowego organu administracji państwowej albo na podstawie zawartej, za zezwoleniem tego organu, umowy o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi bądź umowy o nabyciu nieruchomości". Z kolei art. 8 ust. 3 ustawy, w brzmieniu pierwotnym, stanowił, że "Nieruchomości nabyte przez państwowe jednostki organizacyjne w drodze umowy pozostają w ich zarządzie". Wykładnia tego przepisu prowadzi, wg NSA, do wniosku, że skutek przewidziany w tym przepisie, w postaci pozostawania nieruchomości w zarządzie, odnosi się do nieruchomości uprzednio nabytych w drodze umów a przy tym przepis ten nie zawiera zastrzeżenia, że stosuje się go w odniesieniu do umów, o jakich mowa w art. 8 ust. 1 ustawy, w brzmieniu pierwotnym, zgodnie z którym "Nieruchomości nie stanowiące własności państwowej organy administracji państwowej i inne państwowe jednostki organizacyjne oraz jednostki gospodarki uspołecznionej nabywają w drodze umowy, zawieranej na zasadach ogólnych". Jak wskazano w uzasadnieniu ww. wyroku NSA, za taką wykładnią art. 8 ust. 3 ustawy, w brzmieniu pierwotnym, przemawia także użycie przez prawodawcę czasu przeszłego dokonanego: "nabyte". Stąd, według NSA, skoro przepis ów obowiązywał już od dnia wejścia w życie ustawy, to wydaje się oczywiste, że intencją ustawodawcy było jego zastosowanie do nieruchomości nabytych przed datą wejścia w życie wspomnianej ustawy. Ustawa uregulowała zatem sytuację prawną podmiotów, które nabyły grunty pierwotnie nie stanowiące własności państwowej, ale wykonywały wobec nich uprawnienia wynikające z prawa własności Państwa. Na taką interpretację przepisu art. 8 ust. 3 ustawy, który może być podstawą istnienia prawa zarządu nieruchomości nabytych w drodze umowy wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 21 marca 2019 r., sygn. akt I OSK 1139/17, z dnia 30 sierpnia 2019 r., I OSK 2582/17, z dnia 11 marca 2021 r., I OSK 1994/20. NSA zwrócił uwagę, że stanowisko takie zajął też Sąd Najwyższy w wyroku z [...] kwietnia 1992 r., sygn. [...], w stanie faktycznym dotyczącym skutków nabycia nieruchomości w drodze umowy notarialnej w 1969 r. W ww. wyroku SN zakwestionowano stanowisko, że jednostki państwowe mogły nabywać użytkowanie gruntów państwowych jedynie w trybie administracyjnym i przyjął za trafne stanowisko, że wniosek o szczególnym trybie ustanowienia zarządu nieruchomością nabytą na podstawie czynności cywilnoprawnej znajduje swe potwierdzenie w treści art. 8 ust. 3 ustawy, w jego pierwotnym brzmieniu. W konsekwencji NSA uznał, że art. 8 ust. 3 ustawy w brzmieniu pierwotnym, ipso iure ustanawiał zarząd tych jednostek na nabytych wcześniej nieruchomościach.
Uwzględniając powyższe, a także treść art. 190 ppsa Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przy ponownym rozpoznaniu sprawy uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą – celem zastosowania w sprawie wykładni zawartej w wyroku NSA sygn. akt I OSK 913/21. Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny i nie może formułować odmiennych rozstrzygnięć. Uwzględniając ww. wykładnię, przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy dokonają analizy umowy o nabyciu nieruchomości, w szczególności jej zapisów zawartych na str. [...] aktu notarialnego z [...] grudnia 1964 r. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 ppsa.