I SA/Wa 1762/23

I SA/Wa 1762/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-02-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Milicka-Stojek /sprawozdawca/
Bożena Marciniak
Małgorzata Boniecka-Płaczkowska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17  ust. 1  pkt 4
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7,  art. 77  par. 1 i  art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, sędzia WSA Bożena Marciniak, asesor WSA Anna Milicka-Stojek (spr.), Protokolant starszy referent Aleksandra Cymerska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2024 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 5 lipca 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 23 marca 2023 r. nr [...].
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Płocku (dalej jako "Kolegium" lub "organ") decyzją z 5 lipca 2023 r. nr KO-670/4103/393/23, po rozpatrzeniu odwołania J. S. (dalej jako "skarżąca"), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] (dalej jako "Prezydent") z 23 marca 2023 r. nr DŚR.4014.000678.2023 odmawiającą skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem.
Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Skarżąca w dniu 16 lutego 2024 r. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem K. S. Do wniosku załączyła orzeczenie z 20 stycznia 2023 r. wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...], z którego wynika, że mąż skarżącej został zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, zaś orzeczenie to wydano do 31 stycznia 2028 r. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 17 września 2018 r., zaś niepełnosprawność istnieje od 17 sierpnia 2017 r. Jako przyczynę stopnia niepełnosprawności wskazano symbol [...] (choroby neurologiczne). Skarżąca oświadczyła, że nadal nie jest w stanie podjąć pracy, bowiem opiekuje się mężem niepełnosprawnym ruchowo i umysłowo, pampersowanym. Wniosek ten składa zaś w związku z uzyskaniem nowego orzeczenie o niepełnosprawności męża, które jest kontynuacją poprzedniego orzeczenia.
Prezydent decyzją z 23 marca 2023 r. odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia, podnosząc że z orzeczenia o niepełnosprawności męża urodzonego w 1983 r. wynika, że jego niepełnosprawność istnieje od sierpnia 2017 r., a więc od 34-go roku życia. W konsekwencji nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 390), powoływanej dalej jako "u.ś.r." Mimo więc że skarżąca sprawuje opiekę nad mężem i z tej przyczyny nie może podjąć zatrudnienia, to z uwagi na literalną treść z art. 17 ust. 1b i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., brak jest podstaw do przyznania jej wnioskowanego świadczenia.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wniosła o jej uchylenie, zarzucając Prezydentowi naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez nieuwzględnienie przy rozstrzyganiu sprawy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (OTK-A 2014/9/104). Wyjaśniła także, że mąż od 2017 r. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Jest całkowicie niezdolny do pracy i samodzielnej egzystencji, wymaga całodobowej opieki osób drugich i taką opiekę zapewnia mu skarżąca, m.in. myje go, ubiera, przygotowuje posiłki, pierze, sprząta, wyprowadza na spacer, zawozi do lekarza i badania, kupuje leki. Nie może więc podjąć zatrudnienia, ponieważ cały czas musi uczestniczyć w życiu męża. Do tego dochodzi jeszcze opieka nad synem w wieku szkolnym. Z uwagi na chorobę męża skarżąca musiała zrezygnować z zatrudnienia, zaś przyznane świadczenie zrekompensowałoby jej dochód z tytułu pracy, której podjąć nie może. Wyjaśniła, że z uwagi na niepełnosprawność męża pobierała od 2021 r. do 2023 r. świadczenie pielęgnacyjne.
Kolegium decyzją z 5 lipca 2023 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta z 23 marca 2023 r. wskazując, że jest ona prawidłowa jednak z innych względów niż w niej wskazane. Z uwagi bowiem na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu daty powstania niepełnosprawności uznana być musi za niezasadną. Kolegium zauważyło dalej, że jak wynika z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne kierowane jest do osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego osobiście, zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego powodu zaprzestają aktywności zawodowej lub nie podejmują zatrudnienia. Świadczenie to przysługuje więc wymienionym w ww. przepisie osobom, jeżeli spełniają łącznie dwie przesłanki: pierwsza dotyczy sprawowania stałej, długotrwałej i osobistej opieki nad osobą niepełnosprawną, druga zaś dotyczy niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania tej opieki - zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (lub jego nie podejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być ścisły i bezpośredni. W okolicznościach tej sprawy nie można uznać, że skarżąca jest osobą niepodejmująca zatrudnienia wyłącznie z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Niepodejmowanie zatrudnienia jest spowodowane również innymi przyczynami leżącymi po jej stronie, tzn. sytuacją rodzinną, a przede wszystkim faktem wychowywania i sprawowania opieki nad 10-letnim synem. Skarżąca zeznała bowiem w Kolegium: "Chętnie podjęłabym pracę, ale opiekuję się zarówno mężem jak i synem. (...) Rano zaprowadzam syna do szkoły na pieszo ok. 1 km, wówczas mąż zostaje sam w domu. Po południu idę po syna do szkoły i wracamy do domu". Z zasad doświadczenia życiowego wiadomo, że czynności związane z opieką nad małoletnimi dziećmi są bardzo zintensyfikowane i absorbujące czasowo. Ze złożonych oświadczeń wynika, że znaczną część swojego dnia skarżąca poświęca przede wszystkim na czynności związane z prowadzeniem własnego domu (m.in. sprzątanie, gotowanie, zakupy, pranie) oraz opiece nad synem (m.in. zaprowadzanie i odbieranie ze szkoły, odrabianie lekcji, wizyty lekarskie, dodatkowe zajęcia pozaszkolne). Podczas składania zeznań w Kolegium podała: "Gdyby zaoferowano mi usługi opiekuńcze z MOPS w wymiarze pozwalającym na podjęcie pracy, to wówczas rozważyłabym podjęcie pracy, ale nie zmianowej, tylko takiej, która pozwoliłaby mi jednocześnie na opiekę nad synem, bo nie mogę go zostawić z mężem samego w domu". Powyższe w ocenie organu wskazuje, że niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącą jest spowodowane nie tylko sprawowaniem opieki nad mężem, ale również opieką nad synem oraz prowadzeniem gospodarstwa domowego. Z treści zeznań wynika, że aktualnie to głównie opieka nad synem powoduje, że skarżąca nie podejmuje pracy - "W tej chwili nie wyobrażam sobie pójścia do pracy, ale za rok - dwa, gdy syn już będzie starszy i bardziej samodzielny, to wówczas myślę, że będę chciała podjąć pracę". Zaprzestanie zaś aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi względami i przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W orzecznictwie podkreśla się, że opieka, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., związana być musi wyłącznie z osobą chorego, a nie polegać na prowadzeniu gospodarstwa domowego (tzn. zajmowanie się małoletnimi dziećmi, sprzątanie, gotowanie, pranie, robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych), bowiem prowadzenie gospodarstwa domowego nie wyklucza podjęcia zatrudnienia. Kolegium podkreśliło, że nie ocenia ani nie kwestionuje złego stanu zdrowia męża skarżącej i konieczności jego wsparcia, do czego jest ona zobowiązana. Z akt sprawy, w tym oświadczeń skarżącej wynika jednak, że zakres obowiązków i czynności, jakie każdego dnia podejmuje w celu zapewnienia niepełnosprawnemu mężowi opieki i wsparcia nie wyklucza jednoznacznie możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia - chociażby w częściowym wymiarze (pół etatu, praca dorywcza). Opieka skarżącej nad mężem polega głównie na pomocy: przy zachowaniu higieny osobistej (mycie, kąpanie, czesanie, golenie), dwa razy dziennie przy ubiorze, trzy-cztery razy dziennie przy przygotowaniu i podawaniu posiłków i lekarstw, codziennych wyjściach na spacery (blok jest dostosowany do potrzeb osób niepełnosprawnych, w tym osób poruszających się na wózku inwalidzkim, ma dostosowane progi, szerokie drzwi, jest winda). Nie są to więc czynności wykonywane często. Z zeznań skarżącej wynika, że mąż, mimo posiadanych schorzeń, jest w stanie samodzielnie zjeść wcześniej przygotowany posiłek, napić się, częściowo porusza się po mieszkaniu ("Mąż po mieszkaniu porusza się korzystając z umeblowania i ścian - tj. posuwa się opierając. Na dwór wyjeżdża na wózku, ale zdarza się, że kilka kroków przejdzie"). Opieka nad mężem obejmuje głównie wykonywanie czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. W ocenie Kolegium, skarżąca jest więc w stanie, zwłaszcza przy skorzystaniu z usług opiekuńczych oferowanych przez MOPS w [...], zorganizować czynności pielęgnacyjno-opiekuńcze wobec męża, godząc je z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, chociażby w minimalnym wymiarze. Nie można więc mówić o ścisłym i bezpośrednim związku pomiędzy rezygnacją/niepodejmowaniem przez skarżącą z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem.
W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na powyższą decyzję, skarżąca wniosła o jej uchylenie i wskazała, że od 27 kwietnia 2021 r. do 27 lutego 2023 r. pobierała świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad niepełnosprawnym mężem. W dniu 16 lutego 2023 r. po raz kolejny wystąpiła o przyznanie tego świadczenia, jednak otrzymała decyzję odmowną. Choć z wywiadu środowiskowego wynikało, że sprawuje ona opiekę nad mężem i w związku z tym nie jest w stanie podjąć żadnego zatrudnienia, to jednak okoliczność, że niepełnosprawność męża istnieje od 34 roku życia, jest negatywną przesłanką do przyznania ww. świadczenia. W toku postępowania odwoławczego Kolegium wezwało zaś skarżącą na przesłuchanie, podczas którego sugerowano, że 10-letni syn może zostawać z ojcem i go pilnować. Ponadto, skoro skarżąca zostawiła męża ze swoją matką i stawiła się na wezwanie organu, to znaczy, że nie musi nim opiekować się jedynie ona. Pracownik organu zarzucał skarżącej, że łączy opiekę nad mężem z opieką i troską nad synem. Tymczasem skarżąca, z powodu niepełnosprawności męża zmuszona była zrezygnować z pracy i podjąć się całodobowej opieki nad nim. Mąż uległ bardzo poważnemu wypadkowi. Przez kilka lat był przykuty do łóżka, ale starania skarżącej i rodziny doprowadziły do tego, że mąż porusza się za pomocą wózka inwalidzkiego, chodzika, a w mieszkaniu porusza się przytrzymując się mebli. Niemniej jednak uszkodzenie mózgu męża spowodowało, że jego wiek rozwojowy cofnął się do wieku malutkiego dziecka. Mąż nic nie zrobi samodzielnie. Nie ubierze się, nie umyje, nie napije, nie zje, nie weźmie leków, nie pójdzie do toalety, nie wykona czynności higienicznych po skorzystaniu z toalety i również nie zgłosi, że trzeba mu zmienić pampersa. Mąż nie rozumie, co dla niego może być zagrożeniem, niebezpieczeństwem. Tego jednak pracownik organu w protokole przesłuchania nie odnotował. Mąż bywa przy tym złośliwy i agresywny. Skarżąca zamieszkuje z mężem i 10-letnim synem, który z wiadomych względów też wymaga jej baczenia i troski. W [...] skarżąca ma tylko mamę, która pracuje, ma swoją rodzinę i obowiązki. Nie jest w stanie jej i jej dziecku na każde zawołanie pomóc. Jedyną rodziną ze strony męża jest jego matka, która mieszka od nich 100 km i pracuje zawodowo. Nie może pozwolić sobie na utratę zatrudnienia, bo musi pomagać w opłaceniu stałej rehabilitacji męża skarżącej. Również syn nie może zostać z ojcem, gdyż boi się widząc jego ataki. W ocenie skarżącej, całkowicie niezrozumiałym jest sugerowanie, że nie zrezygnowała ona z pracy w celu opieki nad mężem, tylko w celu opieki nad mężem i synem, a w konsekwencji, że w tym momencie "taki bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy nie zachodzi". Jako niesprawiedliwą skarżąca postrzega okoliczność, że jej syn i opieka nad nim stanowi przeszkodę w przyznaniu jej świadczenia, tym bardziej, że męża pozostawia samego w domu dwa razy dziennie na 30-40 minut i wtedy odprowadza syna do szkoły. Nie koliduje to z całodobową opieką nad nim. Nikt inny nie może bowiem świadczyć opieki nad 10-letnim dzieckiem, skoro mąż jest niepełnosprawny w stopniu znacznym.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Artykuł 17 ust. 1 u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Zgodnie zaś z art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub
2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
W rozpoznawanej sprawie Prezydent odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia twierdząc, że skarżąca nie spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.
Z kolei Kolegium wyraziło odmienny pogląd odnośnie do przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r., ale jednocześnie uznało, że w sprawie brak jest związku przyczynowego między sprawowaną opieką nad mężem a niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia. Organ nie odniósł się natomiast w zaskarżonej decyzji do przy wołanej przez Prezydenta przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do kwestii zastosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r., wskazać należy, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W kwestii skutków cytowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego istnieje ugruntowana linia orzecznicza sądów administracyjnych, które w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wyroku Trybunału Konstytucyjnego, dostrzegają jego wpływ na obecną sytuację tych podmiotów i wyrażają stanowisko o konieczności uchylenia decyzji (por. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 kwietnia 2019 r. sygn. I OSK 8/19, z 2 sierpnia 2016 r. sygn. akt I OSK 923/16, czy z 4 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 1578/16; https://cbois.nsa.gov.pl). Sąd podziela stanowisko dotyczące możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bez względu na czas powstania niepełnosprawności osoby niepełnosprawnej, uznając za błędny pogląd organu pierwszej instancji w tym zakresie.
Niezrozumiałe było również powoływanie się przez Prezydenta na przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z akt sprawy wynika bowiem, że o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad niepełnosprawnym mężem wystąpiła właśnie żona.
Kwestią sporną pozostaje natomiast istnienie w sprawie związku przyczynowego między rezygnacją z pracy lub rezygnacją z podjęcia zatrudnienia przez skarżącą a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad mężem. W ocenie bowiem Kolegium, z akt wynika, że rezygnacja z zatrudnienia przez skarżącą nastąpiła nie tylko na skutek konieczności opieki nad mężem, ale także z uwagi na opiekę nad małoletnim (obecnie 10 lat) synem. Co więcej, zdaniem organu, opieka sprawowana przez skarżącą obejmuje głównie wykonywanie czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Skarżąca jest w stanie, zwłaszcza przy skorzystaniu z usług opiekuńczych oferowanych przez MOPS w [...], zorganizować czynności pielęgnacyjno-opiekuńcze wobec męża godząc je z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, chociażby w minimalnym wymiarze. W konsekwencji nie sposób uznać, że niepodejmowanie zatrudnienia pozostaje w związku ze sprawowaną opieką.
W ocenie Sądu, przywołane wyżej okoliczności, same w sobie nie przesądzają o braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem pracy a koniecznością opieki nad bliską osobą niepełnosprawną, bez ich szczegółowego rozważenia na tle indywidualnej sprawy, w tym przede wszystkim przez pryzmat tego, jakiej opieki, w jakim rozmiarze potrzebuje dana osoba niepełnosprawna.
O istnieniu związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki przesądza bowiem to, jaki jest rzeczywisty zakres tej opieki i jednocześnie jakie są potrzeby danej osoby niepełnosprawnej, wynikające z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń. W przedmiotowej sprawie Kolegium, wskazując na brak związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z pracy a podjęciem opieki nad mężem, skupiło się jedynie na posiadaniu przez małżonków 10-letniego syna, który również wymaga opieki, jak i czynnościach opiekuńczych, które skarżąca niewątpliwie świadczy wobec męża. Całkowicie pominęło przy tym zarówno treść orzeczenia o stopniu niepełnosprawności i jego uzasadnienia (z których to wynika, że symbol choroby to
[...] "choroby neurologiczne" oraz wskazano na znacznie ograniczone możliwości samodzielnego poruszania się), jak i przeprowadzony w dniu 16 marca 2023 r. wywiad środowiskowy, w którym podano, że skarżąca sprawuje stałą opiekę nad mężem, który w 2017 r. doznał udaru mózgu. Obecnie jest on osobą leżącą, zaś z czynności higienicznych wykonywanych samodzielnie potrafi umyć jedynie zęby. W zakresie pozostałych czynności wymaga już całkowitej pomocy osoby drugiej. Choć samodzielnie spożyje posiłek, to sam go nie przygotuje. Całodobową opiekę świadczy na jego rzecz żona, bowiem rodzice chorego są czynni zawodowo i mieszkają daleko. Pracownik socjalny wyjaśnił przy tym, że skarżąca sprawuje opiekę w sposób należyty, mieszkanie jest czyste i zadbane, chory posiada sprzęt rehabilitacyjny, łóżko ortopedyczne, ma zabezpieczone leki i pampersy. Na uwagę zasługuje również okoliczność podnoszona przez skarżącą zarówno w odwołaniu, jak i skardze, że po rezygnacji z zatrudnienia skarżąca pobierała świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad mężem, a obecnie rozpoznawany wniosek został złożony z uwagi na przedłużenie mężowi orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym na kolejny okres, tj. do 31 stycznia 2028 r. Z powyższego wynika, że już od 2017 r., z uwagi na doznany udar, mąż skarżącej potrzebował stałej pomocy innej osoby i z tej przyczyny jego żona najpierw zrezygnowała z zatrudnienia, a obecnie go nie podejmuje. Okoliczność, że skarżąca jednocześnie opiekuje się samodzielnie małoletnim synem (skoro z oczywistych względów opieki tej nie może współdzielić z ojcem dziecka) pozostaje bez wpływu na czynności opiekuńcze świadczone wobec męża, jak i to, że z zatrudnienia zrezygnowała właśnie w związku z nagłą jego chorobą. Jak wyjaśniła skarżąca w skardze, mąż przez kilka lat był przykuty do łóżka, ale starania jej i rodziny doprowadziły do tego, że porusza się za pomocą wózka inwalidzkiego, chodzika, a w mieszkaniu przytrzymując się mebli. Niemniej jednak uszkodzenia mózgu męża spowodowały, że jego wiek rozwojowy cofnął się do wieku malutkiego dziecka, bywa agresywny i nerwowy.
W tym miejscu należy również zauważyć, że na gruncie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. sytuacja niepodejmowania zatrudnienia winna być traktowana równorzędnie z rezygnacją z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Niesporne jest, że skarżąca jest osobą obiektywnie zdolną do pracy, co wynika z jej wieku oraz braku orzeczenia o niezdolności do pracy, czy niepełnosprawności. Jest również osobą zdrową. W konsekwencji mogłaby podjąć zatrudnienie, choćby dorywczo, jak czyniła to przed nagłą chorobą męża, jednak nie może z uwagi na konieczność opieki nad niepełnosprawnym.
Mając na uwadze powyższe ustalenia, w ocenie Sądu, należy przyjąć, że niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, mogło mieć związek ze stanem zdrowia męża i koniecznością sprawowania nad nim opieki. Sąd orzekający w tej sprawie w pełni podziela przy tym stanowisko judykatury, zgodnie z którym art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wyznacza ram czasowych dotyczących podejmowania aktywności zawodowej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 17 listopada 2022 r. sygn. akt II SA/Sz 623/22, LEX nr 3447628). Brak aktywności zawodowej sam w sobie nie wyklucza przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 27 maja 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 145/21 i wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 12 maja 2022 r. sygn. akt II SA/Sz 130/22, https://cbois.nsa.gov.pl). Nie może być zatem przeszkodą w przyznaniu skarżącej świadczenia. Przyjmuje się bowiem, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie bezrobotnej, która była zatrudniona lub wykonywała pracę zarobkową w formach określonych w art. 3 pkt 22 u.ś.r. i zrezygnowała z niej, bądź też mając możliwość podjęcia zatrudnienia lub wykonywania pracy zarobkowej z możliwości tej nie korzysta w celu sprawowania opieki. Skarżąca mogłaby natomiast zatrudnienie podjąć w każdym momencie, ale nie podejmuje go z powodu rozmiaru opieki nad niepełnosprawnym mężem. Sprawowanie opieki stanowi wówczas przeszkodę w podejmowaniu zatrudnienia. Wymaganie od osoby występującej z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wcześniejszego zatrudnienia i rezygnacji z niego właśnie celem sprawowania opieki, doprowadziłoby do sytuacji, że takie osoby podejmowałyby miesięczne zatrudnienie, tylko po to, aby zaraz wypowiedzieć umowę o pracę z uwagi na niemożność pogodzenia zatrudnienia z koniecznością sprawowania opieki (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 11 października 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 953/23, LEX nr 3620219).
Za nietrafną na gruncie tej sprawy, Sąd uznaje zatem argumentację organu, że mimo opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem, brak jest związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem, bowiem skarżąca opiekuje się jednocześnie synem, a ponadto podejmowane przez nią czynności są czynnościami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Uwzględniając realia niniejszej sprawy, Sąd doszedł do przekonania, że Kolegium niewłaściwie przyjęło, że niepodejmowanie przez skarżącą obecnie zatrudnienia nie miało miejsca z uwagi na konieczność zapewnienia stałej opieki mężowi. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza bowiem, że skarżąca od 2017 r. sprawuje stałą i bezpośrednią opiekę nad mężem (por. wywiad środowiskowy z 16 marca 2023 r.), który jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wymagającą stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku z ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, jak też ograniczoną możliwością samodzielnego poruszania się (por. orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 20 stycznia 2023 r.), a ponadto osobą niepełnosprawną intelektualnie i z tego powodu skarżąca nie podejmuje zatrudnienia, nawet dorywczo, czy też w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Reasumując, stwierdzić należy, że organ pierwszej instancji niewłaściwie zastosował w sprawie art. 17 ust. 1b i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Z kolei Kolegium nie dokonało właściwej oceny materiału dowodowego, naruszając tym samym podstawowe zasady postępowania określone w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a." To z kolei doprowadziło organ do błędnego wniosku, że skarżąca nie spełnia przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., co świadczy o niewłaściwym zastosowaniu tego przepisu prawa materialnego.
Ponownie rozpoznając sprawę Prezydent weźmie pod uwagę przyjętą przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku oceną prawną oraz wykładnię przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych i ponownie rozpozna wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), orzekł jak w sentencji.