I SA/Wa 1759/23

I SA/Wa 1759/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-12-14
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-09-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz
Elżbieta Lenart
Łukasz Trochym /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1556/24 - Wyrok NSA z 2025-06-12
I OZ 248/24 - Postanowienie NSA z 2024-05-22
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2011 nr 45 poz 235
art. 64c ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3.
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 135, art, 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Trochym (spr.), sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, sędzia WSA Elżbieta Lenart, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 lipca 2023 r. nr 010070/680/4989424/2022 w przedmiocie dofinansowania obniżenia opłaty za pobyt dziecka w żłobku, klubie dziecięcym lub u dziennego opiekuna 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 listopada 2022 r. nr 010070/680/4989424/2022; 2. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz M. D. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej również jako "Prezes ZUS/organ"), decyzją z 12 lipca 2023 r., nr 010070/680/4989424/2022, po rozpatrzeniu odwołania M. D. (dalej również jako "Skarżąca") – utrzymało w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej również jako "ZUS/organ I instancji") z 24 listopada 2022 r., nr 010070/680/4989424/2022, w przedmiocie nienależnie pobranego dofinansowania obniżenia opłaty za pobyt dziecka w żłobku.
Zaskarżona decyzja Prezesa ZUS została wydana w następującym stanie faktycznym i ocenie prawnej sprawy.
Pismem z 1 stycznia 2022 r., Skarżąca wystąpiła o przyznanie rodzinnego kapitału opiekuńczego jako matka dziecka – J. M.. Informacją z 21 lutego 2022 r. ZUS zawiadomił Skarżącą o przyznaniu rodzinnego kapitału opiekuńczego na dziecko – J. M., na okres od 1 stycznia 2022 r. do 31 marca 2022 r., w kwocie 3000 zł.
Z kolei, pismem z 5 kwietnia 2022 r. Skarżąca wystąpiła do ZUS z wnioskiem o dofinansowanie obniżenia opłaty za pobyt dziecka Skarżącej – J. M. w żłobku. Informacją z 30 maja 2022 r. ZUS zawiadomił Skarżącą o przyznaniu dofinansowanie obniżenia opłaty za pobyt J. M. w żłobku, począwszy od 1 kwietnia 2022 r., w kwocie 400 zł miesięcznie.
Następnie, decyzją z 24 listopada 2022 r., ZUS zmienił okres na jaki przyznano Skarżącej prawo do dofinansowania obniżenia opłaty za pobyt dziecka – J. M. w żłobku, w ten sposób, że dofinansowanie przysługuje od 1 lipca 2022 r. do 31 lipca 2022 r., tj. od pierwszego dnia, w którym nie przysługiwało Skarżącej prawo do rodzinnego kapitału opiekuńczego do ostatniego dnia w którym dziecko Skarżącej przebywało w żłobku. W decyzji zamieszczono informacje o konieczności zwrotu nienależnie pobranego świadczenia oraz o warunkach niezbędnych do przyznania dofinansowania oraz okolicznościach skutkujących zmianą w wypłacie tego świadczenia wynikających z ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do 3 lat (Dz. U. z 2021 r., poz. 75, ze zm.).
Odwołanie od powyższej decyzji ZUS wniosła Skarżąca.
W wyniku rozpatrzenia odwołania Skarżącej, decyzją z 12 lipca 2023 r., Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję ZUS z 24 listopada 2022 r. W uzasadnieniu swojej decyzji Prezes ZUS wyjaśnił, że brak jest podstaw do uchylenia decyzji ZUS, ponieważ zgodnie art. 64c ustawy o opiece nad dziećmi do lat 3, dofinansowanie nie należy się w przypadku gdy zostało przyznane prawo do rodzinnego kapitału opiekuńczego. Prezes ZUS uznał bowiem, że decyzją z 21 lutego 2022 r. został Skarżącej przyznany kapitał opiekuńczy. Organ wskazał, że zgodnie z art. 51 ust. 1 ustawy o rodzinnym kapitale opiekuńczym, na dziecko, które ukończyło 12. miesiąc życia i nie ukończyło 36. miesiąca życia przed dniem 1 stycznia 2022 r., rodzinny kapitał opiekuńczy przysługuje w wysokości 12 000 zł, pomniejszonej o kwotę 500 zł za każdy miesiąc począwszy od miesiąca, w którym dziecko ukończyło 12. miesiąc życia, a przypadający przed miesiącem, w którym ustawa o rodzinnym kapitale opiekuńczym weszła w życie, tj. przed 1 stycznia 2022 r. Oznacza to, zdaniem organu, że na dziecko Skarżącej – J. M., urodzonego [...] lipca 2019 r., prawo do rodzinnego kapitału przysługiwało do ukończenia przez dziecko 35 miesiąca życia, tj. do 30 czerwca 2022 r. Łączna kwota kapitału wynosi 12 000 zł i zgodnie z art. 51 ww. ustawy, ulega pomniejszeniu o 500 zł za każdy miesiąc począwszy od miesiąca w którym dziecko ukończyło 12. miesiąca życia dziecka. Zdaniem Prezesa ZUS, w odniesieniu do sytuacji Skarżącej kapitał mógł być wypłacany do 30 czerwca 2022 r. w ratach po 500 zł za każdy miesiąc, co daje wartość kapitału ustalonego do wykorzystania kwocie 3000 zł (6 x 500 zł). Przepisy ustawy dają możliwość skumulowania wypłaty tych rat i wypłacania ich po 1000 zł miesięczne. W związku z tym, Prezes ZUS uznał, że skoro we wniosku Skarżąca zaznaczyła, że chce pobierać kapitał w ratach po 1000 zł, to prawo do kapitału zostało ustalone do 30 czerwca 2022 r., natomiast wypłata została zrealizowana w trzech ratach po 1000 zł w okresie od 1 stycznia 2022 r. do 31 marca 2022 r. (3 x 1000 zł). Następnie organ wyjaśnił, że 5 kwietnia 2022 r. Skarżąca złożyła wniosek o dofinansowanie opłaty do żłobka, które decyzją z 30 maja 2022 r. zostało przyznane od 1 kwietnia 2022 r. W związku z tym, że okres na który przyznano prawo do dofinansowania pokrywał się z okresem na jaki przyznano prawo do rodzinnego kapitału opiekuńczego, organ wyjaśnił, że 24 listopada 2022 r. została wydana decyzja ZUS o zmianie okresu przysługiwania prawa do dofinansowania, oraz ustalono, że w okresie od 1 kwietnia 2022 r. do 30 czerwca 2022 r. dofinasowanie było nienależnie pobrane.
Pismem z 25 sierpnia 2023 r. skargę na powyższą decyzję Prezesa ZUS wywiodła Skarżąca, zaskarżając ją w całości oraz wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Kolegium oraz decyzji organu I instancji, oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonej decyzji zarzuciła natomiast naruszenie następujących przepisów:
1) art. 7 art. 77 § 1, oraz art. 80 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie przez organy w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego i nie podjęcie wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia spraw, co przejawiło się m.in. w błędnym uznaniu, iż okresy dofinansowania opłaty za pobyt J. M. w Gminny Żłobku [...] pokrywał się z okresem gdy zostało przyznane prawo do rodzinnego kapitału opiekuńczego, podczas J. M. uprawnionych był do otrzymania świadczenia z rodzinnego kapitału wychowawczego przyznany był za okres od 1 stycznia 2022 r. do 31 marca 2022 r., natomiast dofinansowanie do opłaty za pobyt J. M. w Gminnym Żłobku [...], przyznane zostało od 1 kwietnia 2022 r. a zatem ww. okresy się nie pokrywały;
2) art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie przez organy w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego i nie podjęcie wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, co przejawiło się m.in. w błędnym uznaniu, iż J. M. przyznano świadczenie z rodzinnego kapitału wychowawczego w okresie 1 kwietnia 2022 r. do 30 czerwca 2022 r., podczas gdy rzeczone świadczenie przysługiwało jedynie do 31 marca 2022 r.;
3) art. 7, art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego;
4) art. 8 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez sporządzenie przez organ I i II instancji uzasadnienia w sposób nienależyty, automatyczny, nieodpowiadający stanowi faktycznemu, które to z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń, nieodzwierciedlających stanu faktycznego, uniemożliwiło realizację zasady pogłębiania । zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwiło dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji;
5) art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 136 k.p.a. poprzez jego błędne niezastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji;
6) art. 64c ustawy o opiece na dziećmi do lat 3, poprzez błędne jego zastosowanie, sprowadzające się do uznania, iż w praktyce doszło kumulacji świadczeń w postaci prawa do rodzinnego kapitału wychowawczego oraz dofinansowania do opieki nad dzieckiem, a w konsekwencji wydania decyzji ograniczającej świadczenia, w sytuacji gdy okresy prawa do rodzinnego kapitału wychowawczego oraz dofinansowania do opieki nad dzieckiem, następowały po sobie oraz nie pokrywając się.
W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, oraz o rozpoznanie niniejszej sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, czemu Skarżąca nie sprzeciwiła się.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy
z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634, ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach kontroli działalności administracji publicznej sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, określającego prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego, regulującego postępowanie przed organami administracji publicznej.
Kontrolowane decyzje zostały wydane w oparciu o materialnoprawną podstawę jaką stanowiła ustawa z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 (Dz.U. z 2022 r., poz.1324, ze zm., dalej jako "ustawa"), która reguluje m.in. warunki przyznania, wysokość i wypłata dofinansowania obniżenia opłaty za pobyt dziecka w żłobku, klubie dziecięcym lub u dziennego opiekuna. Zgodnie z art. 64c ust. 1 i ust. 2 ustawy, rodzicom przysługuje dofinansowanie obniżenia opłaty rodzica za pobyt dziecka w żłobku, klubie dziecięcym lub u dziennego opiekuna, natomiast dofinansowanie, o którym mowa w ust. 1, przysługuje na dziecko, które uczęszcza do żłobka, klubu dziecięcego albo jest objęte opieką sprawowaną przez dziennego opiekuna, jeżeli nie został przyznany na to dziecko rodzinny kapitał opiekuńczy, o którym mowa w ustawie z dnia 17 listopada 2021 r. o rodzinnym kapitale opiekuńczym (Dz. U. poz. 2270). Na dzieci, na które został przyznany rodzinny kapitał opiekuńczy, o którym mowa w ustawie z dnia 17 listopada 2021 r. o rodzinnym kapitale opiekuńczym, i kapitał ten został przez matkę albo ojca pobrany w łącznej przysługującej wysokości przed ukończeniem przez dziecko 36. miesiąca życia, dofinansowanie, o którym mowa w ust. 1, przysługuje po ukończeniu przez dziecko 36. miesiąca życia (art. 64c ust. 3 ustawy). Przez opłatę rodzica za pobyt dziecka w żłobku, klubie dziecięcym lub u dziennego opiekuna rozumie się miesięczną opłatę ponoszoną przez rodzica za pobyt dziecka w żłobku, klubie dziecięcym lub u dziennego opiekuna z uwzględnieniem przyznanych zniżek. Do opłaty rodzica za pobyt dziecka w żłobku, klubie dziecięcym lub u dziennego opiekuna nie wlicza się opłaty za wyżywienie (art. 64c ust. 4 ustawy).
Dodać należy również do tego, że celem rodzinnego kapitału opiekuńczego, o którym mowa w ustawie z dnia 17 listopada 2021 r. o rodzinnym kapitale opiekuńczym (Dz.U. poz. 2270, dalej jako "u.r.k.o."), jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Kapitał przysługuje od pierwszego dnia miesiąca, w którym dziecko ukończyło 12. miesiąc życia, do ostatniego dnia miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym dziecko ukończy 36. miesiąc życia (art. 4 ust. 2 i ust. 4 u.r.k.o.). Kapitał przysługuje w wysokości 500 zł albo 1000 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Matka albo ojciec wskazują we wniosku o ustalenie prawa do kapitału miesięczną wysokość, w jakiej ma być wypłacany kapitał. Miesięczna wysokość, w jakiej ma być wypłacany kapitał, może zostać zmieniona na wniosek osób, o których mowa w zdaniu pierwszym. Prawo do zmiany miesięcznej wysokości, w jakiej ma być wypłacany kapitał, przysługuje tylko raz w okresie otrzymywania kapitału. Łączna wysokość wypłaconego kapitału nie może być wyższa niż 12 000 zł na dziecko. W przypadku złożenia wniosku po upływie okresu, o którym mowa w art. 31 ust. 1, łączna wysokość kapitału podlega obniżeniu o kwotę 500 zł za każdy miniony miesiąc. (art. 5 ust. 1-4 u.r.k.o.). Na dziecko, które ukończyło 12. miesiąc życia i nie ukończyło 36. miesiąca życia przed dniem 1 stycznia 2022 r., rodzinny kapitał opiekuńczy przysługuje w wysokości, o której mowa w art. 5 ust. 3, pomniejszonej o kwotę 500 zł za każdy miesiąc, począwszy od miesiąca, w którym dziecko ukończyło 12. miesiąc życia, a przypadający przed miesiącem, w którym niniejsza ustawa weszła w życie (art. 51 ust. 1 u.r.k.o.).
Mając na uwadze powyższe regulacje ustawowe Sąd doszedł do wniosku, że dofinansowanie obniżenia opłaty za pobyt dziecka w żłobku, klubie dziecięcym lub u dziennego opiekuna jest związane z pobytem, nieobjętego rodzinnym kapitałem opiekuńczym, dziecka w jednej z ww. placówek opieki nad dziećmi w wieku do lat 3 i będzie polegało na obniżeniu przez podmiot prowadzący taką instytucję miesięcznej opłaty za pobyt ponoszonej przez rodziców dziecka. A zatem, przeszkodą w otrzymaniu dofinansowanie obniżenia opłaty za pobyt dziecka w instytucji opieki nad dziećmi w wieku do lat 3 jest przyznanie rodzicom dziecka rodzinnego kapitału opiekuńczego, co wynika wprost z brzmienia art. 64c ust. 2 ustawy. Dofinansowanie pobytu dziecka w żłobku, na które rodzic pobiera rodzinny kapitał opiekuńczy, najwcześniej można otrzymać w 36 miesiącu życia dziecka, tj. po miesiącu, w którym nastąpiła ostatnia wypłata kapitału, jeśli byłby on wypłacany w kwocie 500 zł miesięcznie, co z kolei przewidują przepisy art. 5 ust. 1 i ust. 2, oraz art. 51 ust. 1 u.r.k.o. Przyjęty zatem przez ustawodawcę model wsparcia rodziców dzieci do lat 3 opiera się na zakazie kumulowania świadczeń o podobnych charakterze, czyli takich które służą częściowemu pokryciu wydatków związanych z opieką nad dziećmi. Zasadą jest więc, że jeżeli rodzic dziecka do lat 3 pobiera rodzinny kapitał opiekuńczy, nie możesz w tym samym czasie pobierać dofinansowania za pobyt tego dziecka w żłobku, klubie dziecięcym lub u dziennego opiekuna.
Natomiast możliwość zaistnienia sytuacji pobierania przedmiotowego dofinansowania przez osoby nieuprawnione, ustawodawca uregulował w art. 64j ustawy, zgodnie z którym w sprawach odmowy przyznania dofinansowania, o którym mowa w art. 64c ust. 1, uchylenia lub zmiany prawa do dofinansowania, o którym mowa w art. 64c ust. 1, oraz nienależnie pobranego dofinansowania Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzję (art. 64j ust. 4 ustawy). Ustawa nie zawiera przy tym definicji nienależnie pobranego dofinasowania do żłobka, klubu dziecięcego lub u dziennego opiekuna, niemniej jednak wobec jednoznacznie wyrażonego w art. 64c ust. 2 ustawy zakazu łączenia świadczeń tam wymienionych, uznać wypada za nienależnie pobrane dofinansowanie sytuację jednoczesnego pobierania dofinasowania oraz rodzinnego kapitału opiekuńcznego.
W orzecznictwie zaprezentowanym na kanwie spraw dotyczących świadczeń rodzinnych, którego adekwatność do realiów niniejszej sprawy Sąd orzekający dostrzega, zwraca się uwagę na to, że "nienależne świadczenie" ma charakter obiektywny i występuje między innymi wówczas, gdy zostaje ono wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Z kolei "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Przyjmuje się nadto, że obowiązek obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. Oznacza to, że o świadczeniu nienależnie pobranym w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych można mówić wtedy, gdy strona pobiera świadczenia, chociaż wie, że nie powinna ich pobierać w ogóle lub w danej wysokości. Istnieje wtedy element obiektywny (wystąpienie okoliczności) oraz subiektywny (świadome i celowe działanie wbrew pouczeniu). Zatem nienależnie pobrane świadczenie, to świadczenie rodzinne wypłacone pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych, albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli niepowiadomienie o tych okolicznościach bądź złożenie w tym zakresie nieprawdziwych oświadczeń było świadomym i zamierzonym działaniem (lub zaniechaniem) świadczeniobiorcy (por. wyrok NSA z 14 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 826/09).
Oceniając czy w sprawie zachodzi element obiektywny (wystąpienie okoliczności) oraz subiektywny (świadome i celowe działanie wbrew pouczeniu) niewątpliwie należy wziąć pod uwagę całokształt materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie.
Należy także zwrócić uwagę, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Ponadto stosownie do art. 77 § 1 k.p.a., organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Ostatecznie organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.).
Jak wynika z akt sprawy, Skarżąca zanim wystąpiła do ZUS z wnioskiem o przyznanie dofinansowania obniżenia opłaty za pobyt jej dziecka – J. M. w żłobku, pismem z 1 stycznia 2022 r., wystąpiła o przyznanie na J. M. rodzinnego kapitału opiekuńczego, a ZUS wnioskowany kapitał przyznał na okres od 1 stycznia 2022 r. do 31 marca 2022 r., w łącznej kwocie 3000 zł (vide: informacja ZUS z 21 lutego 2022 r.). A zatem począwszy od 1 kwietnia 2022 r., kiedy Skarżąca otrzymywała dofinasowanie w kwocie 400 zł miesięcznie na pobyt syna w żłobku, nie pobierała już rodzinnego kapitału opiekuńczego. Skarżąca nie pobierała natomiast rodzinnego kapitału opiekuńczego z tego powodu, że został on przyznany przez ZUS na okres od 1 stycznia 2022 r. do 31 marca 2022 r., a nie jak wskazał w swojej decyzji oraz odpowiedzi na skargę Prezes ZUS – na okres od 1 stycznia 2022 r. do 30 czerwca 2022 r. (z tego powodu, że Skarżąca nie pobierała kapitału w kwocie 500 zł miesięcznie). W świetle powyższego zgodzić się należy zatem ze stanowiskiem organu zaprezentowanym w odpowiedzi na skargę, że dla potrzeb ustalenia prawa do dofinansowania żłóbkowego istotny jest okres na jaki rodzinny kapitał opiekuńczy został przyznany, a niewątpliwie w przypadku Skarżącej okres na jaki przyznano dofinasowanie źłobkowe (od 1 kwietnia 2022 r.) nie pokrywa się z okresem na jaki przyznano rodzinny kapitał opiekuńczy (1 stycznia 2022 r. – 31 marca 2022 r.). Skarżąca nie pobrała przy tym rodzinnego kapitału opiekuńczego w łącznej przysługującej wysokości 12 000 zł przed ukończeniem 36. miesiąca życia jej dziecka, jak też nie skorzystała z prawa do zmiany miesięcznej wysokości, w jakiej ma być wypłacany kapitał, czyli z 1000 na 500 zł.
Wobec tego, w tak przedstawionym stanie faktycznym, pobrane przez Skarżącą dofinasowanie obniżenia opłaty za pobyt dziecka Skarżącej – J. M. w żłobku w okresie od 1 kwietnia 2022 r. do 30 czerwca 2022 r., zdaniem Sądu, nie podpada pod definicję świadczenia nienależnie pobranego ustanowionego w art. 64j ust. 4 w zw. z art. 64c ust. 2 i ust. 3 ustawy.
Niezależnie od powyższej oceny Sąd zwraca uwagę, że w realiach niniejszej sprawy nie sposób uznać, że Skarżąca jako osoba pobierająca dofinasowanie źłobkowe pobierała je w złej wierze, tj. wiedząc, że dofinansowanie się jej nie należy. Organy z kolei w ogóle nie oceniły tej okoliczności. Nie można bowiem tracić z pola widzenia faktu, że osoby działające w warunkach skomplikowanego systemu prawnego, nie zawsze mogą samodzielnie dostrzec i właściwie ocenić wagę określonych informacji czy zdarzeń mających znaczenie dla dochodzonych przez nie uprawnień czy uzyskiwanych świadczeń. Częste redagowanie tekstów przy użyciu języka prawnego i prawniczego decyzji czy pouczeń, nie zawsze posiada zrozumiałe sformułowania dla przeciętnego odbiorcy. Przede wszystkim umknęło uwadze organom, że Skarżąca w odwołaniu od decyzji wyjaśniła, że pozostawała w błędnym przekonaniu co do swojej sytuacji prawnej z uwagi na fakt, że w okresie pobierania dofinansowania żłobkowego nie pobierała już rodzinnego kapitału opiekuńczego, co wywołało u niej przekonanie, że chociaż otrzymała kapitał w kwocie 3000 zł, to jednak z uwagi na przyznanie jej przez ZUS dofinansowania żłobkowego w dniu 30 maja 2022 r., przysługuje jej prawo do tego świadczenia. Trudno zatem uznać, że Skarżąca swoim działaniem świadomie i celowo wprowadziła ZUS w błąd. Powyższe okoliczności nie zostały w żaden sposób wzięte pod uwagę przez organy orzekające w sprawie. Poza tym, dofinansowanie żłobkowe było Skarżącej niezmiennie nadal wypłacane, a sytuacja faktyczna syna Skarżącego, wobec kontynuowania opieki żłobkowej nad nim, w istocie powodowała, że uprawnienie Skarżącej do pobierania tego świadczenia, nie uległo zmianie.
W tej sytuacji, uznanie przez organy, że Skarżąca nienależnie pobrała dofinansowanie obniżenia opłaty za pobyt dziecka Skarżącej – J. M. w żłobku w okresie od 1 kwietnia 2022 r. do 30 czerwca 2022 r., nie mieści się w granicach swobodnej oceny dowodów w świetle reguł wynikających z art. 80 k.p.a., tym samym jest dowolne. Zdaniem Sądu, organy obu instancji naruszyły także wskazane w skardze przepisy postępowania, tj. art. 7, art. 8, art. 77 § 1, oraz art. 107 § 3 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Według tego ostatniego przepisu uzasadnienie faktyczne decyzji powinno m.in. zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej postanowienia, z przytoczeniem przepisów prawa. Natomiast uzasadnienia organów obu instancji, w szczególności decyzji ZUS z 24 listopada 2022 r., sprowadzają się w głównej mierze do powołania brzmienia przepisów mających znaczenie w sprawie. Obowiązkiem organów w takiej sytuacji winno być dążenie do ustalenia stanu faktycznego i następnie jego przedstawienia w uzasadnieniu, co poprzedza późniejsze zastosowanie odpowiednich przepisów prawa materialnego lub ich wykładni. Brak należytego wyrażenia każdego z ww. elementów uzasadnienia rozstrzygnięcia stanowi o naruszeniu wyrażonej w art. 11 k.p.a. zasady przekonywania.
W konsekwencji, odmiennie klasyfikując pobrane przez Skarżącą świadczenie organy naruszyły także w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy art. 64j ust. 4 oraz art. 64c ust. 2 i ust. 3 ustawy, poprzez ich zastosowanie w stanie faktycznym sprawy, który ich to tego nie uprawniał. Naruszenie to było bowiem wynikiem braku wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego, jak i błędnej oceny materiałów dowodowych. Z tych przyczyn zakwestionowana decyzja Prezesa ZUS, jak też obarczona tożsamymi wadami decyzja organu I instancji, nie mogły się ostać.
Uwzględniając zachodzące w sprawie okoliczności obowiązkiem ZUS będzie zatem rozważenie czy prowadzone w tym przedmiocie postepowanie nie powinno zostać umorzone.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł w punkcie pierwszym wyroku o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. O kosztach postępowania, obejmujących koszty zastępstwa procesowego (480 zł), Sąd orzekł w punkcie drugim wyroku, na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. Rozpoznanie niniejszej sprawy nastąpiło w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym stosownie do treści art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.