I SA/Wa 1757/23

I SA/Wa 1757/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-12-08
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-09-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Dariusz Pirogowicz /przewodniczący sprawozdawca/
Kamil Kowalewski
Marta Kołtun-Kulik
Symbol z opisem
6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I OSK 1075/24 - Wyrok NSA z 2026-02-19
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 1957 nr 39 poz 174
art. 2
Ustawa z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.), Sędziowie sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik, asesor WSA Kamil Kowalewski, Protokolant referent Krzysztof Włoczkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 5 lipca 2023 r. nr DNI.gn.625.54.2022 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z 5 lipca 2023 r. nr DNI.gn.625.54.2022 Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody Mazowieckiego z 23 marca 2022 r. nr 724/2022 o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Powiatu w S. z 30 września 1974 r. nr [...] o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego bez budynków, składającego się z działki oznaczonej nr [...] o pow. [...] ha, położonej we wsi M. S. , zapisanej w ewidencji gruntów na rzecz B. M. .
Decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Decyzja z 30 września 1974 r. Naczelnik Powiatu w S. , działając na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U. Nr 39, poz. 174 ze zm.) w zw. z § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz.U Nr 39, poz. 198 ze zm.), orzekł o przejęciu na własność Państwa, bez odszkodowania, jako opuszczonego gospodarstwa rolnego położonego we wsi M. S. o pow. [...] ha, stanowiącego działkę nr [...] , bez zabudowań, zapisanej w ewidencji gruntów na B. M. (faktycznie noszącą nazwisko M. ). W motywach tej decyzji organ wskazywał, że dzieci ww. w latach 1945-1948 wyjechały na ziemie odzyskane, a po śmierci matki żadne z nich nie interesowało się gospodarstwem. Od 1968 r. leży ono odłogiem. Część gruntów została obsadzona lasem przez Nadleśnictwo w S. .
Wnioskiem z 12 czerwca1996 r. H. M. i M. J. – następcy prawni byłej właścicielki) wystąpiły o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji jako wydanej bez podstawy prawnej. W ich ocenie bowiem w trybie przepisów ustawy z 13 lipca 1957 r. można było przejąć gospodarstwa rolne nabyte na podstawie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej. Tymczasem przedmiotowe gospodarstwo nabyto w drodze dziedziczenia. Wniosek ten podtrzymali kolejni spadkobiercy po śmierci inicjatorów postępowania, którzy dodatkowo upatrywali wadliwości decyzji w skierowaniu jej do osoby zmarłej, a to z tego względu, że w dacie jej podejmowania B. M. nie żyła. Wskazywali nadto na pominięcie jej spadkobierców oraz kwestionowali ustalenia organu co do opuszczenia gospodarstwa, podnosząc argument, że grunty należące do B. M. były uprawiane przez jej brata.
W następstwie przeprowadzonego postępowania nadzorczego Wojewoda Mazowiecki decyzja z 23 marca 2022 r., utrzymaną w mocy decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 5 lipca 2023 r., odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Powiatu w S. . Przy czym dokonując kontroli legalności tej decyzji organy miały na względzie, że nie zachowała się pełna dokumentacja z postępowania poprzedzającego jej wydanie, a próby jej odszukania okazały się nieskuteczne. Odwołując się natomiast do materialnoprawnej podstawy decyzji, tj. art. 2 ust. 1 ustawy 13 lipca 1957 r. w zw. z § 1 ust. 1 rozporządzenia z 1961 r., wywodziły, że w myśl tych przepisów gospodarstwo rolne mogło być przejęte na własność Państwa, jeżeli było: niezamieszkiwane przez właściciela, małżonka, dzieci lub rodziców, a przy tym było nieuprawiane w całości lub w większej części oraz niepoddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. Te natomiast przesłanki zostały w sprawie w ocenie organów spełnione.
Przejęta nieruchomość mogła być bowiem uznana za gospodarstwo rolne. Jakkolwiek w ustawie z 1957 r., ani rozporządzeniu z 5 sierpnia 1961 r. nie zawarto definicji gospodarstwa rolnego jednakże w obowiązującym wówczas rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 45, poz. 304 ze zm.) w § 2 ust. 1 za główny składnik gospodarstwa rolnego uznawano nieruchomość rolną, która stanowiła lub mogła stanowić zorganizowaną całość gospodarczą. Pozostałe składniki wymienione w tym przepisie (np. budynki, urządzenia, itp.), jeżeli istniały, również wchodziły w skład gospodarstwa rolnego. Stosownie zaś do § 1 powołanego rozporządzenia nieruchomość uważana była za rolną, jeżeli była użytkowana na cele produkcji rolnej, niewyłączając produkcji ogrodniczej, sadowniczej, leśnej i rybnej albo jeżeli nieruchomość była przeznaczona do takiej produkcji według planów zagospodarowania przestrzennego. Z informacji zaś nadesłanej przez Starostwo Powiatowe w S. wynika, że przejęte grunty sklasyfikowane były jako grunty orne klasy 5 i 6 ([...] ha), leśne klasy 6 ([...] ha) oraz nieużytki ([...] ha). Dawały zatem możliwość zorganizowania na nich produkcji rolnej. , Nie stanowiło przeszkody do zakwalifikowania ich jako wchodzących w skład gospodarstwa rolnego to, że częściowo były zalesione. Jak wynika bowiem z § 2 ust. 2 rozporządzenia z 1964 r., do gospodarstwa rolnego zalicza się również lasy i grunty leśne oraz nieużytki należące do właściciela nieruchomości określonych w ust. 1, jeżeli stanowią lub mogą stanowić z tymi nieruchomościami zorganizowaną całość gospodarczą.
W sprawie niesporne pozostawało, że w dacie wydania decyzji o przejęciu gospodarstwa nikt w nim nie zamieszkiwał, co wskazuje wprost uzasadnienie tej decyzji, gdzie podano że dzieci B. M. w latach 1945-1948 wyjechały i nie interesowały się gospodarstwem. To, że nikt w nim nie zamieszkiwał potwierdzali także następcy prawni wyżej wymienionej. W tym kontekście Minister wskazywał na informacje podane przez jej córkę (L. G. ) w piśmie z 1 czerwca 1991 r, gdzie podnosiła ona, że matka wyjechała na ziemie odzyskane w 1945 r., zostawiając tylko gospodarstwo bez zabudowań. Okoliczność wyjazdu i braku budynków w gospodarstwie potwierdzili także B. P. i S. M. (wnuki byłej właścicielki) w piśmie z 26 sierpnia 2019 r. a także odwołujący się od decyzji Wojewody Mazowieckiego.
Z treści uzasadnienia kwestionowanej decyzji wynika również, że dzieci ww. nie interesowały się gospodarstwem i od 1968 r. leżało ono odłogiem. Minister nie uznał za wiarygodne twierdzenia inicjatorów postępowania, że po wyjeździe B. M. gospodarstwem zajmować się miał jej brat. W jego ocenie analiza akt wskazuje, że ani spadkobiercy, ani osoba, która miałaby się opiekować tym gospodarstwem w ogóle nie mieli wiedzy, że zostało ono przejęte. Zasady doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania sprzeciwiają się bowiem uznaniu, że właściciel lub osoba, która poddawała gospodarstwo właściwym zabiegom agrotechnicznym mogli zaaprobować przejęcie (bez żadnego odszkodowania) gospodarstwa, którym się interesowali. Minister zwracał przy tym uwagę, że z akt sprawy wynika, iż grunty w 1974 r. zapisane były w ewidencji gruntów na posiadacza - B. M. (w ewidencji M. ), która nie żyła od 1965 r. To zaś wskazuje, że jej następcy prawni nie interesowali się gospodarstwem. Jest to szczególnie widoczne w okolicznościach sprawy, gdyż stwierdzenie nabycia spadku po ww. dokonane zostało dopiero po 45 latach od przejęcia gospodarstwa. Zaistniały zatem przesłanki określone w art. 2 ustawy z 1957 r. umożliwiające jego przejęcie, a tym samym nie można zarzucić podjętej w tej materii decyzji rażącego naruszenia prawa.
Za chybiony jednocześnie Minister uznawał zarzut skierowania decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego do osoby zmarłej. Z jej treści wynikało bowiem, że organ posiadał informacje, że B. M. nie żyje. Wskazywano w niej również, że jej dzieci wyjechały na ziemie odzyskane i nie interesowały się gospodarstwem. Okoliczność ta pośrednio wskazuje, że organ mógł nie znać adresów zamieszkania spadkobierców. To z kolei prowadzi do wniosku, że musiała być ona doręczona w trybie obowiązującego wówczas art. 45 k.p.a. Minister zauważał przy tym, że następcy prawni nie ujawnili się w ewidencji gruntów. Naczelnik Powiatu w postępowaniu o przejęciu gospodarstwa dysponował zaś dokumentami, z których jednoznacznie wynikało, że gospodarstwo zapisane było w ewidencji na samoistnego posiadacza, który nie żył. Przywołanie zatem B. M. (M. ) w uzasadnieniu decyzji nie oznaczało skierowania do niej tego aktu, ale miało na celu określenie do kogo należało przejmowanego gospodarstwo. Podnoszony z kolei zarzut braku zapewnienia następcom pranym wyżej wymienionej udziału w postępowaniu poprzedzającym wydanie przez Naczelnika Powiatu decyzji i brak doręczenia im decyzji mógł być zdaniem Ministra ewentualnie rozpatrywany jako uchybienie przepisom procedury administracyjnej uzasadniające wznowienie postępowania z przyczyn opisanych w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., a nie wadę prowadzącą do nieważności decyzji.
Minister nie podzielił także podnoszonego w toku postępowania argumentu o niepodleganiu gospodarstwa przejęciu (upatrywanego w fakcie, że nie było ono uprzednio nabyte na podstawie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej) Wskazywał mianowicie, że na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z 1957 r. przejęciu podlegały nie tylko gospodarstwa nabyte na podstawie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej, ale też wszystkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli. Nie podzielił również argumentu, że wydana ona została bez podstawy prawnej, gdyż tą stanowiły powołane wyżej przepisy ustawy z 1957 r.
Odnosząc się z kolei do zarzutu, że nie przejęto wówczas wszystkich gruntów należących do B. M. , Minister wskazywał, że jakkolwiek poza działką nr [...] posiadała ona udział w działce oznaczonej nr [...] o powierzchni [...] ha, położonej w obrębie S. . Jednakże ze zgromadzonych dokumentów nie wynika, aby przejęte grunty wraz z tą działką stanowiły jedną zorganizowana całość i wchodziły w skład jednego gospodarstwa rolnego. Nawet jednak, gdyby tak było to przejęcie części gospodarstwa rolnego nie stanowi rażącego naruszenia prawa. Żaden bowiem przepis rozporządzenia z 5 sierpnia 1961 r. nie pozwalał zakwalifikować jako rażącego naruszenia prawa przejęcia tylko części gospodarstwa rolnego.
Konkludując rozważania Minister ocenił, że nie można stwierdzić by badana decyzja Naczelnika Powiatu w S. została podjęta z rażącym naruszeniem przepisów stanowiących podstawę jej wydania, w szczególności art. 2 ust, 1 ustawy z 1957 r. Brak jest więc podstaw do stwierdzenia jej nieważności. Zebrane materiały nie pozwalają również na przyjęcie, aby w sprawie wystąpiła którakolwiek z pozostałych przesłanek określonych w art. 156 § 1 k.p.a.
Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła B. P. zarzucając jej naruszenie prawa materialnego poprzez przyjęcie na podstawie § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 5 sierpnia 1961 r, że działka leśna o powierzchni [...] ha położona we wsi M. S. posiadała w dacie wydania decyzji Naczelnika Powiatu w S. status gospodarstwa opuszczonego. Podczas gdy nie spełniała ona tych kryteriów, gdyż użytkownikiem jej, jak również innej działki nr [...] , należącej do B. M. był jej brat - J. M. , który mieszkał w M. na stałe wraz z rodziną i który prowadził tam własne gospodarstwo aż do swojej śmierci w maju 1975r. Jako doświadczony rolnik uprawiał i poddawał właściwym zabiegom agrotechnicznym grunty działki nr [...] i [...] , na których rósł piękny las – co mogą poświadczyć mieszkańcy M. . Skarżąca podnosiła przy tym, że Naczelnik Powiatu jako przyczynę przejęcia gospodarstwa podawał, że nie było ono uprawiane od 1968 r., tj. od śmierci właścicielki i leżało odłogiem - co wg niej nie jest zgodne z prawdą, gdyż B. M. zmarła 23 listopada 1965 r. Oznacza to, że decyzja oparta jest na nieprawdziwych danych, co ma także świadczyć o wydaniu jej bez jakiegokolwiek postępowania dowodowego. Nie bez znaczenia jej zdaniem pozostaje także to, że B. M. powierzyła pieczę nad gospodarstwem bratu w latach czterdziestych, gdy musiała wyjechać z M. . Powodem zaś wyjazdu była trudna sytuacja życiowa w jakiej się znalazła jako wdowa z trzema córkami, w sytuacji gdy sam budynek i zabudowania gospodarcze w gospodarstwie rolnym spłonęły w wyniku działań wojennych. Za niezrozumiałe jednocześnie uznawała postępowanie Naczelnika Powiatu, który przejął jedynie działkę nr [...] , a nie przejął działki nr [...] , a przecież obie należały do wyżej wymienionej.
Podtrzymała również podnoszone na etapie postępowania administracyjnego zarzuty o skierowaniu kontrolowanej przez Ministra decyzji do osoby zmarłej. Argumentację podnoszoną przez organ nadzoru o prawdopodobnym doręczaniu tej decyzji zainteresowanym w trybie obwieszczenia uznawała zaś za jedynie przypuszczenie, niemające oparcia w dokumentach sprawy.
W konsekwencji wywodziła, że decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydana została przy niewłaściwie przeprowadzonej analizie materiału dowodowego oraz błędnej ocenie prawnej i wniosła o jej uchylenie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
skarga jest niezasadna.
Na wstępie należy podkreślić, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest postępowaniem szczególnym, gdyż jego przedmiotem jest ustalenie, czy na podstawie ściśle określonych przesłanek, wbrew wyrażonej w art. 16 § 1 k.p.a. zasadzie trwałości decyzji administracyjnych, można takie rozstrzygnięcie wzruszyć. Skoro zaś stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest wyjątkiem od zasady stabilności decyzji, może mieć ono miejsce jedynie w przypadku, gdy badana w tym trybie decyzja dotknięta jest w sposób oczywisty przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. W postępowaniu tym nie rozstrzyga się więc ponownie istoty sprawy (tu kwestii nieodpłatnego przejęcia nieruchomości rolnej na rzecz Państwa), ale jedynie ocenia legalność wydanego rozstrzygnięcia, na gruncie obowiązujących w dacie jego wydawania przepisów i w kontekście ustalonego wówczas przez organy stanu faktycznego.
Materialnoprawną podstawę weryfikowanej przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzji Naczelnika Powiatu w S. z 30 września 1974 r., stanowił art. 2 ustawy z 1957 r., w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 15 lipca 1961 r. zmieniającą ustawę z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U. Nr 32, poz. 161) oraz § 1 pkt 1 i § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych. Stosownie do ust. 1 art. 2 powołanej ustawy, gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r. oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne. Tak zakreślony zakres przedmiotowy ustawy powoduje, że – wbrew temu co próbowali wywieźć inicjatorzy postępowania nadzorczego - okoliczność pod jakim tytułem prawnym nabyto pierwotnie gospodarstwo rolne (a więc czy nastąpiło to na podstawie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej lub o ustroju rolnym i osadnictwie, czy też w innym trybie) nie ma istotnego znaczenia. Poza gospodarstwami nabytymi na podstawie wskazanych w art. 15 ust. 1 dekretu z 18 kwietnia 1955 r. przepisów, regulacja ta, po jej nowelizacji w 1961 r., objęła wszak "wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli". Powołane wyżej rozporządzenie precyzowało z kolei jakie gospodarstwo uznaje się za opuszczone, stanowiąc w § 1 ust 1, że za takie uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. W świetle tych przepisów warunkiem dopuszczalności przejęcia gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa było – jak trafnie zauważał Minister - łączne spełnienie dwóch przesłanek: po pierwsze, jego opuszczenie gospodarstwa przez właściciela (w tym małżonka, rodziców i dzieci) oraz zaniechanie uprawy gospodarstwa w całości lub w większej części. Przy czym co znamienne zarówno rozporządzenie jak i ustawa nie określały długości okresu w jakim występowało zaniechanie uprawy gospodarstwa w całości lub w znacznej części, które dawałoby podstawę do przejęcia gospodarstwa na własność Państwa. Nie uwarunkowywały także tej możliwości od okoliczności, jakie doprowadziły do jego opuszczenia, a w przypadku innych niż gospodarstwa nabyte na podstawie przepisów o reformie rolnej, także od konkretnej daty, po której owo opuszczenie miało nastąpić.
Położone w M. nieruchomości oznaczone jako działka nr [...] o łącznym areale [...] ha stanowiły gospodarstwo rolne w rozumieniu ówcześnie obowiązujących przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych. Tworzyły ją bowiem grunty, ze swej istoty nadające się do prowadzenia na nich produkcji rolnej: orne, nieużytki, a w części las (vide dane z archiwalnej ewidencji gruntów - k. 12 akt administracyjnych, a także informacja Starosty Sokołowskiego przekazana w piśmie z 24 października 2022 r. nr [...]) Samo obsadzenie części tych gruntów lasem (a nie jak sugeruje skarżąca całości nazywając nieruchomość "działką leśną") - co jak wynika z uzasadnienia decyzji Naczelnika Powiatu z 1974 r. nastąpiło przez Nadleśnictwo w S. – nie powoduje samo przez się, że nie mogły być one uznana za element gospodarstwa rolnego. Jak bowiem trafnie zauważał Minister, w myśl § 2 ust. 2 ww. rozporządzenia z 1964 r. do gospodarstwa rolnego zalicza się również lasy i grunty leśne oraz nieużytki należące do właściciela nieruchomości określonych w ust. 1 (tj. nieruchomości rolnych), jeżeli stanowią lub mogą stanowić z tymi nieruchomościami zorganizowaną całość gospodarczą. Taką zaś w tym przypadku tworzyły.
Nie kwestionowaną co do zasady okolicznością jest, że w dacie podejmowania decyzji o przejęciu, wymieniona jako posiadaczka (właścicielka) gospodarstwa B. M. nie żyła. Nie zamieszkiwały na terenie tego gospodarstwa (pozbawionego zresztą zabudowań) jej dzieci, które jeszcze w latach czterdziestych ub. wieku przeniosły się na tzw. Ziemie Odzyskane, na co wskazuje się wprost w uzasadnieniu kwestionowanej w postępowaniu nadzorczym decyzji. Z treści jej uzasadnienia wynika także, że od 1968 r. gospodarstwo leżało odłogiem. Prawdziwości tego stwierdzenia, wobec braku zachowania jakichkolwiek dokumentów urzędowych, względnie prywatnych, prowadzących do odmiennych konkluzji co do stanu faktycznego przejmowanego gospodarstwa rolnego, nie sposób podważyć, samym gołosłownym twierdzeniem o powierzeniu tego gospodarstwa w latach czterdziestych w pieczą bratu byłej jego właścicielki. Przy czym – co warto podkreślić wobec formułowania zarzutu o niezgodnych z prawdą ustaleniach organu – stwierdzone odłogowanie gruntów od 1968 r., wbrew temu co twierdzi skarżąca, nie było wiązane z datą zgonu ww. wymienionej. Godzi się przy tym zauważyć, że w postępowaniu nieważnościowym zaprzeczenie istotnym elementów stanu faktycznego, który legły u podstaw wydania kwestionowanej decyzji musi być wykazane w oparciu niebudzące wątpliwości dowody. Takich jednak w toku postępowania strony nie przedłożyły. Nie przywołała ich także skarżąca. Nawet bowiem gdyby uznać za wiarygodne twierdzenia o zajmowaniu się przez J. M. gospodarstwem po jego bezpośrednim opuszczeniu przez B. M. i jej dzieci. Co miało miejsce ok. 1945 r., nie można wykluczyć, że z różnego rodzaju przyczyn przed 1968 r. zaniechał on dalszego poddawania właściwym zabiegom agrotechnicznych gruntów je tworzących. Nie pozostaję zatem ta okoliczność w opozycji do ustaleń poczynionych przez organ, którymi kierował się on orzekając o przejęciu gospodarstwa rolnego. Potwierdzać to zdaje się pośrednio fakt, że ww. brat byłej właścicielki, ani jej dzieci, bezpośrednio po wydaniu przez Naczelnika Powiatu decyzji nie podejmowali jakichkolwiek działań zmierzających do zachowania (odzyskania) owego gospodarstwa. Jak zaś słusznie zauważał Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zasady doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania sprzeciwiają się uznaniu, że właściciel lub osoba poddająca gospodarstwo rolne właściwym zabiegom agrotechnicznym mogli bez żadnego sprzeciwu zaaprobować przejęcie gospodarstwa, którym się interesowali bez odszkodowania.
Skoro zatem stwierdzone zostało, że od 1968 r. gospodarstwo leżało odłogiem, a po śmierci byłej jego właścicielki jej dzieci się nim nie interesowały, uprawnione było wnioskowanie przez Naczelnika Powiatu o jego opuszczeniu, a w konsekwencji podjęcie orzeczenia o jego przejęciu na rzecz Państwa bez odszkodowania na podstawie art. 2 ustawy z 1957 r. Wydanemu zatem w tych uwarunkowaniach rozstrzygnięciu o przejęciu gospodarstwa rolnego nie sposób postawić zarzutu rażącego naruszenia prawa, a więc tego rodzaju oczywistej obrazy mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa, które są dostrzegalne już "na pierwszy rzut oka" dla przeciętnego obserwatora; prowadzącej przy tym do tak daleko idących konsekwencji, że są one niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności. Kwestia natomiast braku przejęcia razem z gospodarstwem także udziału w położonej w tej samej miejscowości działce nr [...] nie może podważać legalności wydanej decyzji, gdyż brak jest dowodu na to, by wraz z przejętą działką nr [...] tworzyła ona zorganizowaną całość gospodarczą, pozwalającą na uznanie ich za jedno gospodarstwo rolne. Jak zresztą trafnie wywodził organ nadzoru przepisy ustawy z 1957 r. nie sprzeciwiały się przejęciu także niektórych nieruchomości wchodzących w skład gospodarstwa rolnego.
Wbrew też temu co twierdzi skarżąca, nie można uznać, że wydana w tym przedmiocie decyzja skierowana została do osoby zmarłej (w tym przypadku nieżyjącej już od dziewięciu lat B. M. ), co z kolei kwalifikować by należało jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Przeciwnie, analiza treści tej decyzji wskazuje, że organ miał świadomość jej zgonu (o czym wspomina w uzasadnieniu decyzji), a sam stosunek administracyjnoprawny kształtował władczo w istocie z jej następcami prawnymi. Wymieniając ją natomiast w rozstrzygnięciu czynił to wyłącznie w kontekście danych z ewidencji gruntów, co wynika wprost z treści tego rozstrzygnięcia: "przejmuję na własność Państwa [...] gospodarstwo rolne bez budynków zapisane w rejestrze ewidencji gruntów we wsi Maliszewo Stara na B. M. [...]". To z kolei służyło doprecyzowaniu przedmiotu rozstrzygnięcia, które - co nie jest bez znaczenia - miało charakter rzeczowy. Stąd zarzut naruszenia skarżoną decyzją art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., upatrywany w niestwierdzeniu nieważności kontrolowanej przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzji, mimo rzekomego skierowania jej do osoby zmarłej, pozostaje chybiony.
Rację ma również Minister, że kwestia pominięcie w postępowaniu poprzedzającym wydania decyzji z 1974 r. następców prawnych wyżej wymienionej i niedoręczenia im decyzji, może być rozpatrywana wyłącznie w aspekcie wady uzasadniającej wznowienie postępowania z przyczyn opisanych w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., a nie wady nieważności. Nadzwyczajny tryb weryfikacji decyzji administracyjnych oparty jest bowiem na zasadzie niekonkurencyjności, co oznacza, że w przypadku wystąpienia określonej przesłanki uzasadniającej zastosowanie trybów nadzwyczajnych brak jest możliwości wyboru drogi tej weryfikacji przez podmiot uprawniony do inicjowania tychże mechanizmów. Tryby nadzwyczajne mogą być stosowane tylko we wskazanym w ustawie celu i nie mogą być stosowane zamiennie (por. wyrok NSA z 17 września 2009 r. II OSK 1407/08 Lex nr 597261). Niedopuszczalne więc jest stosowanie w postępowaniu nieważnościowym przesłanek właściwych dla trybu wznowienia postępowania administracyjnego (por. wyrok WSA w W-wie z 22 listopada 2011 r. VII SA/Wa 1362/11, Lex nr 1598000). Tego zaś w istocie oczekuje skarżąca, wskazując na konieczność rozważenie wadliwości wynikającej z pomięcie stron w okolicznościach konkretnej sprawy także w świetle unormowania z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
Skoro zatem zebrany w sprawie materiał dowodowy nie potwierdził by decyzja Naczelnika Powiatu w S. obarczona była wadą rażącego naruszenia prawa, bądź wydana została bez podstawy prawnej, ani także by była obarczona którakolwiek z pozostałych przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji określonych w art. 156 § 1 k.p.a., na które skądinąd skarżąca także nie wskazuje, to odmowa stwierdzenia jej nieważności – o czym orzekł Wojewoda Mazowiecki w decyzji z 23 marca 2022 r. - odpowiada prawu. W konsekwencji czego nie narusza prawa utrzymująca ją w mocy zaskarżona decyzja. Wbrew temu co sugeruje skarżąca stan faktyczny sprawy, w aspektach kluczowych z punktu widzenia oceny legalności decyzji Naczelnika Powiatu, został ustalony w sposób realizujący zasady prawdy obiektywnej i znajduje oparcie w zgromadzonym w aktach materiale dowodowym, który został poddany właściwej ocenie. Uzasadnienie zaś podjętej decyzji w sposób przekonujący wyjaśnia motywy jakimi kierował się organ podejmując rozstrzygnięcie, spełniając tym samym wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. Minister ustosunkował się także obszernie do argumentów stron podnoszonych tak we wniosku o wszczęcie postępowania nieważnościowego jak i w odwołaniu. Nie można zatem jej zarzucić istotnego naruszenia przepisów procedury administracyjnych, co uzasadniałoby jej uchylenie.
Z tych względów, skarga jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634).