I SA/Wa 1750/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2021-06-23
NSAAdministracyjneWysokawsa
świadczenie pielęgnacyjneniepełnosprawnośćopiekaTrybunał Konstytucyjnyniekonstytucyjnośćkoordynacja systemów zabezpieczenia społecznegoprawo administracyjnepostępowanie administracyjne

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje odmawiające przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, uznając, że organy błędnie zastosowały przepis ograniczający prawo do świadczenia ze względu na moment powstania niepełnosprawności u dorosłego dziecka, ignorując wyrok Trybunału Konstytucyjnego.

Skarżąca domagała się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na córkę, której niepełnosprawność powstała po 18. roku życia. Organy administracji odmówiły, powołując się na art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Sąd uchylił te decyzje, wskazując, że przepis ten w tej części został uznany za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny, a organy powinny dokonać wykładni zgodnej z Konstytucją lub pominąć kryterium momentu powstania niepełnosprawności. Dodatkowo sąd zwrócił uwagę na niejasności proceduralne dotyczące koordynacji świadczeń z zagranicą.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego M. S. na opiekę nad niepełnosprawną córką, której niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18. roku życia. Organy administracji, opierając się na art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, uznały, że nie zostały spełnione przesłanki do przyznania świadczenia, ponieważ niepełnosprawność nie powstała przed 18. rokiem życia lub przed 25. rokiem życia w trakcie nauki. Skarżąca podniosła, że przepis ten został uznany za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przychylił się do stanowiska skarżącej. Sąd podkreślił, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego, mimo że jest wyrokiem zakresowym, nakazuje taką wykładnię przepisów, aby nie naruszały one Konstytucji. Wobec tego, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako przesłanka odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, utraciło przymiot konstytucyjności. Sąd wskazał, że sądy są związane oceną Trybunału Konstytucyjnego i nie mogą wydawać orzeczeń na podstawie przepisów uznanych za niezgodne z Konstytucją. Dodatkowo sąd zwrócił uwagę na szereg nieprawidłowości proceduralnych w postępowaniu organów administracji, w tym niejasności dotyczące koordynacji świadczeń z systemem zabezpieczenia społecznego w państwie UE, gdzie pracuje mąż skarżącej, oraz wątpliwości co do przedmiotu i wnioskodawcy procedowanych wniosków. W związku z tym Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji, nakazując ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem wskazanych przez sąd wytycznych.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, przepis ten w tym zakresie został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP przez Trybunał Konstytucyjny.

Uzasadnienie

Trybunał Konstytucyjny uznał, że różnicowanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na moment powstania niepełnosprawności u dorosłych osób niepełnosprawnych narusza zasadę równości wobec prawa. Sąd administracyjny jest związany tym orzeczeniem i powinien dokonywać wykładni przepisów w sposób zgodny z Konstytucją, pomijając kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jeśli nie powstała ona przed 18. lub 25. rokiem życia.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (7)

Główne

u.ś.r. art. 17 § ust. 1b

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Przepis uznany za niezgodny z Konstytucją w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Sąd nakazuje stosowanie przepisu z pominięciem tego kryterium.

p.p.s.a. art. 145 § par. 1 pkt 1 lit. a i c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia decyzji organu administracji.

p.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do orzeczenia o kosztach lub zwrocie kosztów.

Pomocnicze

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu do działania wnikliwie i zgodnie z prawem.

k.p.a. art. 77 § par. 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek oceny materiału dowodowego według zasad logiki i doświadczenia życiowego.

k.p.a. art. 107 § par. 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Wymogi dotyczące uzasadnienia decyzji.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie dotyczącym momentu powstania niepełnosprawności u dorosłych osób został uznany za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny, co nakazuje jego wykładnię zgodną z Konstytucją. Organy administracji błędnie zastosowały przepis, ignorując orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego. Wystąpiły istotne wątpliwości proceduralne dotyczące prawidłowego ustalenia stanu faktycznego i koordynacji świadczeń z zagranicą.

Odrzucone argumenty

Argumentacja organów administracji oparta na literalnym brzmieniu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Godne uwagi sformułowania

nie wystarczy odwołać się do brzmienia przepisu należy mieć na względzie, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Powoduje jednak konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej treści przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Skład orzekający

Joanna Skiba

przewodniczący

Iwona Kosińska

sprawozdawca

Anna Wesołowska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w kontekście orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego K 38/13 oraz obowiązek sądów administracyjnych do stosowania przepisów zgodnych z Konstytucją."

Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy niepełnosprawność powstała po 18. roku życia, a przed 25. rokiem życia w trakcie nauki, w przypadku opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Wymaga uwzględnienia specyfiki koordynacji świadczeń z zagranicą.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia społecznego - prawa do świadczeń pielęgnacyjnych dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, a jej rozstrzygnięcie opiera się na interpretacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego, co czyni ją istotną dla prawników i obywateli.

Czy prawo do świadczenia pielęgnacyjnego zależy od wieku, w którym dziecko zachorowało? Sąd administracyjny odpowiada.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 1750/20 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-06-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-08-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Wesołowska
Iwona Kosińska /sprawozdawca/
Joanna Skiba /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 2202/21 - Wyrok NSA z 2024-03-22
Skarżony organ
Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2020 poz 111
art. 17 ust. 1b
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Dz.U. 2017 poz 1257
art. 7, 77 par. 1, 80, 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba Sędziowie Sędzia WSA Iwona Kosińska (spr.) Sędzia WSA Anna Wesołowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...].
Uzasadnienie
Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania M. S., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] odmawiającą przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad córką.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że skarżącą złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną córką. We wniosku wskazała, że jej mąż jest od 2010 r. aktywny zawodowo poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, tj. na terytorium [...]. W tej sytuacji Burmistrz przekazał przedmiotowy wniosek do rozpatrzenia właściwemu organowi czyli Wojewodzie [...].
Wojewoda po analizie złożonego wniosku oraz załączonych do akt sprawy dokumentów decyzją z dnia [...] lutego 2020 r. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że w rozpatrywanej sprawie nie zostało spełnione kryterium wynikające z ustawy o świadczeniach rodzinnych, uprawniające do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż jak wynika z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] października 2019 r. oraz oświadczenia skarżącej z dnia [...] stycznia 2020 r., niepełnosprawność córki istnieje od dnia [...] września 2019 r., zatem powstała po ukończeniu 18. roku życia.
Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, skarżąca wniosła odwołanie. W jego uzasadnieniu wskazała, że decyzja Wojewody jest niesprawiedliwa i krzywdząca. Przepis, na który powołał się organ I instancji, został uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niekonstytucyjny.
Rozpatrując odwołanie, organ II instancji stwierdził, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu zajętego stanowiska Minister wyjaśnił, że wydając kwestionowaną decyzję, Wojewoda działał w oparciu o przepisy art. 1 lit. i, art. 67 oraz art. 68 ust. 1-3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 166 z dnia 30 kwietnia 2004 r. ze zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 5, ze zm.), a także art. 60 ust. 3 oraz art. 90 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) Nr 883/2004 (...) (Dz. Urz. UE L 284 z 30 października 2009 r. ze zm.) oraz art. 2 ust. 2, art. 3 pkt 15, art. 17, art. 21, art. 23a, art. 24 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. z 2020 r. Dz. U. poz. 111 ze zm.).
Minister przywołał treść art. 17 ust. 1 pkt 1, art. 17 ust. 1b oraz art. 21 w związku z art. 23a ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych i wyjaśnił, że w rozpatrywanej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Minister podkreślił, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych określa katalog zamknięty warunków, jakie należy spełnić, ubiegając się o świadczenie pielęgnacyjne. Zgodnie z tym przepisem świadczenie przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała przed ukończeniem 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała przed 18. rokiem życia lub 25. rokiem życia w przypadku kontynuacji nauki. Zgodnie bowiem z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w dniu [...] października 2019 r., córka została uznana za osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności od dnia [...] października 2019 r., tj. w wieku 20 lat. Ponadto z oświadczenia złożonego w dniu [...] stycznia 2020 r. w Urzędzie Gminy i Miasta wynika, że niepełnosprawność córki nie powstała w trakcie trwania nauki. W tej sytuacji, zdaniem organu odwoławczego nie sposób uznać, że zostały spełnione kryteria wynikające z art. 17 ust 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Odnosząc się do powołanego przez skarżącą wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, Minister stwierdził, że Trybunał orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Jednakże w uzasadnieniu tego wyroku Trybunał wskazał, że skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy. Trybunał nie przesądza, jaki model ustalenia świadczeń dla tych opiekunów należy przyjąć. Ustawodawca ma w tej kwestii pewien margines swobody. Powinien wszakże uwzględnić zarówno możliwości finansowania świadczeń z budżetu państwa, jak i uszanować poprawnie nabyte prawa osób, które korzystają obecnie ze świadczeń w zaufaniu do państwa. Minister zauważył, że mimo uznania przez Trybunał Konstytucyjny art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych za niekonstytucyjny w wyroku zakresowym, nie istnieją obecnie inne regulacje dotyczące możliwości przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku, który ma miejsce w niniejszej sprawie. W związku z tym zarzut przedstawiony w odwołaniu Minister uznał za bezzasadny.
W związku z powyższym stanem faktycznym i prawnym Minister stwierdził, że organ I instancji wydał rozstrzygnięcie zgodne z prawem.
Na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożyła M. S. W uzasadnieniu zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie:
- art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych - poprzez błędne zastosowanie, poprzez nieuwzględnienie rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 grudnia 2017 r. sygn. akt I OSK 1079/17) oraz
- art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej - poprzez niezastosowanie, tj. nierówne traktowanie skarżącej.
W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie zasadności postawionych zarzutów i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.
W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na zasadność skargi.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. z 2020 r. Dz. U. poz. 111), zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
1 - nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub
2 - w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
W rozpatrywanej sprawie organy orzekające, kierując się jedynie literalnym brzmieniem powołanego przepisu, odmówiły przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną córką. Takie postępowanie uznać należy za błędne, ponieważ w niniejszej sprawie nie wystarczy odwołać się do brzmienia przepisu art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Należy bowiem mieć na względzie, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wyrok ten jest wyrokiem zakresowym, nie wywołuje więc skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu normatywnego. Powoduje jednak konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 1578/16, wskazał, że "jest niewątpliwe, że w myśl art. 188 pkt 1 Konstytucji, to Trybunał Konstytucyjny orzeka o zgodności ustaw i umów międzynarodowych z Konstytucją. (...) Niezależnie jednak od unormowania art. 188 pkt 1 Konstytucji, obowiązuje wynikająca z art. 8 ust. 2 Konstytucji zasada ustrojowa bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji. Jedną z form bezpośredniego stosowania Konstytucji przez sądy jest oparcie wyroku na stanowisku wyrażonym w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego" (wyrok dostępny pod adresem internetowym: https://orzeczenia.nsa. gov.pl). Stosując wskazany wyżej sposób wykładni w odniesieniu do art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, należy więc stwierdzić, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18. roku życia, lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela w całości pogląd prezentowany w orzecznictwie, zgodnie z którym nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej treści przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 6 lipca 2016 r. sygn. akt I OSK 223/16, 2 sierpnia 2016 r. sygn. akt I OSK 923/16, 7 września 2016 r. sygn. akt I OSK 755/16, 21 października 2016 r. sygn. akt I OSK 1853/16, 4 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 1578/16, 10 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 1512/16, 14 grudnia 2016 r. sygn. akt I OSK 1614/16, pub.: https://orzeczenia. nsa.gov.pl/).
W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie prawnie istotny jest fakt stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjności części przepisu w wyroku zakresowym, które to orzeczenie powoduje domniemanie niekonstytucyjności zakwestionowanej części. Sądy są zaś związane orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego w zakresie dokonanej przez niego oceny zgodności danego przepisu z Konstytucją. Skoro zatem nie jest dopuszczalne wydanie orzeczenia sądowego na podstawie przepisu, który w związku z wejściem w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego został uznany za niezgodny z Konstytucją, to uznać należało, że złożona skarga ma usprawiedliwione podstawy.
Zwrócić przy tym należy uwagę, że zgodnie z treścią art. 118 ust. 1 Konstytucji inicjatywa ustawodawcza przysługuje m.in. Radzie Ministrów, której członkiem jest także Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, czyli organ wydający zaskarżoną decyzję. Mimo tego Minister w ciągu ponad 6 lat, jakie minęły od wydania omawianego wyroku, nie podjął odpowiednich działań zmierzających do realizacji zaleceń Trybunału Konstytucyjnego wynikających z wydanego orzeczenia.
W takiej sytuacji, w razie braku reakcji ustawodawcy, należy odkodować podstawę prawną z tych przepisów normujących daną instytucję materialnoprawną, które nie utraciły cechy zgodności z Konstytucją, tak jak to uczyniono w uwagach zamieszczonych powyżej (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2002 r. sygn. akt P 7/00, OTK-A 2002/2/13). Skoro wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 odniósł bezpośredni skutek, to zadaniem sądu administracyjnego, realizującego ustrojową funkcję gwaranta praw i wolności obywatelskich jest ustalenie możliwości jego zastosowania zgodnie z wzorcem konstytucyjnym. Zawarta bowiem w sentencji wyroku Trybunału derogacja nie powoduje powstania luki konstrukcyjnej, a zmodyfikowany przepis 17 ust. 1b ustawy z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w dopełnieniu z ust. 1 tego artykułu, może być stosowany. W ocenie Sądu nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13.
Ponadto zwrócić należy uwagę, że świadczenie pielęgnacyjne uregulowane w ustawie o świadczeniach rodzinnych jest świadczeniem, które podlega koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w trybie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu. W przypadku, gdy osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami wojewodzie (art. 23a ust. 1 tej ustawy). W przypadkach, o których mowa w ust. 1 i 2, wojewoda ustala, czy w przekazanej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a jeśli tak, to wydaje decyzję zgodnie z treścią art. 21 omawianej ustawy (art. 23a ust. 3 i 4).
Świadczenie pielęgnacyjne jest jednym ze świadczeń rodzinnych. Zgodnie z treścią art. 67 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 "Osoba jest uprawniona do świadczeń rodzinnych zgodnie z ustawodawstwem właściwego Państwa Członkowskiego, włącznie ze świadczeniami dla członków rodziny, którzy zamieszkują w innym Państwie Członkowskim, tak jak gdyby zamieszkiwali oni w pierwszym Państwie Członkowskim. Osoba wykonująca w Państwie Członkowskim pracę najemną lub pracę na własny rachunek podlega ustawodawstwu tego Państwa Członkowskiego (art. 11 ust. 3 lit. a rozporządzenia).
W przypadkach, w których na podstawie ustawodawstwa więcej niż jednego Państwa Członkowskiego udzielane są świadczenia w tym samym okresie i dla tych samych członków rodziny, mają zastosowanie następujące zasady pierwszeństwa: w przypadku świadczeń wypłacanych przez więcej niż jedno Państwo Członkowskie z różnych tytułów, kolejność pierwszeństwa zgodnie z art. 68 ust. 1 lit. a rozporządzenia jest następująca:
- w pierwszej kolejności prawa udzielane z tytułu zatrudnienia lub pracy na własny rachunek,
- w drugiej kolejności prawa udzielane z tytułu otrzymywania emerytury lub renty i
- w ostatniej kolejności prawa uzyskiwane na podstawie miejsca zamieszkania.
Wydanie decyzji w niniejszej sprawie wymagało zatem uprzedniego prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, który jest elementem niezbędnym do właściwego zastosowania normy prawa materialnego. Jak natomiast wynika z akt sprawy, skarżąca jest obecnie nieaktywna zawodowo, ale jej mąż (ojciec dziecka) pracuje zawodowo poza granicami kraju w [...] ([...]). Zgodnie zatem z powołaną zasadą pierwszeństwa wniosek skarżącej winien być przesłany przez Wojewodę do właściwego organu [...]. Z treści pisma Wojewody z dnia [...] lutego 2020 r. skierowanego do córki skarżącej wynika jednak, że w ocenie organu "zasadnym było przekazanie przedmiotowego wniosku do wskazanej instytucji [...]". Skoro pierwszeństwo miała odpowiednia instytucja [...], to czemu Wojewoda przesłał wniosek do odpowiedniej instytucji [...]? Z akt sprawy oraz uzasadnień wydanych decyzji nie sposób także ustalić, jakie było rozstrzygnięcie instytucji [...] w przekazanej sprawie?
Wątpliwości budzi również fakt, że w piśmie tym organ powołuje się na "wniosek (A. S.) o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z dnia [...].10.2019 r." Takiego zaś wniosku w aktach sprawy nie ma. Z treści uzasadnień wydanych decyzji wnioskować można, że przedmiotem rozstrzygnięć organów obu instancji jest zaś, znajdujący się w aktach sprawy, wniosek skarżącej (M. S.) "o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego" z dnia [...] października 2019 r., mimo że oba organy podają datę wniosku "[...] października 2019 r.", z tej zaś daty w aktach sprawy nie ma żadnego wniosku. Ponadto w pismach organu I instancji z dnia [...] lutego 2020 r. skierowanych do A. S. oraz Urzędu Gminy i Miasta (k-22, 23 akt adm.) jest mowa o "wniosku z dnia [...].10.2019 r. o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego", mimo że Urząd Gminy i Miasta pismem z dnia [...] listopada 2019 r. przekazał Wojewodzie wniosek o "ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego" złożony przez skarżącą (k-14 akt adm.), a w piśmie z dnia [...] stycznia 2020 r. organ ten przekazywał Wojewodzie oświadczenie M. S. w celu wykorzystania przy "ustalaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego" (k-21 akt adm.). Z akt sprawy nie wynika zatem w sposób dostatecznie jasny, ile i jakich wniosków zostało złożonych (jeden czy dwa), co było przedmiotem wniosków (świadczenie pielęgnacyjne czy zasiłek pielęgnacyjny) oraz które z tych wniosków były procedowane przez organ i kto był wnioskodawcą (M. czy A. S.).
Podsumowując, Sąd uznał, że w trakcie rozpatrywania przedmiotowej sprawy organy administracji publicznej naruszyły obowiązujące przepisy postępowania administracyjnego, czyli art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa oraz prawa materialnego, czyli art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.
W tej sytuacji, ponownie rozpatrując sprawę, organ przede wszystkim prawidłowo ustali stan faktyczny sprawy, w tym jednoznacznie wyjaśni wyżej omówione wątpliwości. Uzupełni materiał dowodowy o dokumenty świadczące o przekazaniu, w ramach systemu koordynacji świadczeń, wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego do właściwego organu [...] oraz informację, czy przekazany wniosek został rozpatrzony, a jeśli tak, to jakie zapadło w tej sprawie rozstrzygnięcie. Następnie ponownie rozpatrzy złożony wniosek, uwzględniając wykładnię art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych przedstawioną przez Sąd w niniejszym orzeczeniu.
Organ prowadząc ponownie postępowanie, będzie podejmował działania w zgodzie z treścią art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, które znajdą właściwe odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanego orzeczenia w zgodzie z treścią art. 107 § 3 kpa. Oznacza to, że w uzasadnieniu ponownie wydanego orzeczenia organ wskaże fakty, które uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł, oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325 ze zm.) orzekł jak w sentencji.
Dodatkowo wyjaśnić należy, że na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374) i zarządzenia Przewodniczącej Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 maja 2021 r., w związku z ogłoszeniem stanu epidemii i związanymi z tym ograniczeniami i wymogami w zakresie podejmowania działań zmierzających do eliminowania nadmiernego stanu zagrożenia dla stanu zdrowia osób uczestniczących w czynnościach sądowych, niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, o czym zawiadomiono strony, umożliwiając im przedstawienie dodatkowych argumentów. Poza brakiem udziału stron w samym posiedzeniu, na którym zapada wyrok, sądowa kontrola nie różni się od kontroli sprawowanej przy rozpoznawaniu spraw na rozprawie.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI