I SA/WA 1747/23

I SA/Wa 1747/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-02-09
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-09-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Kamil Kowalewski
Łukasz Trochym /przewodniczący/
Małgorzata Boniecka-Płaczkowska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 par 1 pkt 1 lit a i c, art. 200 w zw. z art. 205 par. 2, art. 156 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Trochym, sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) asesor WSA Kamil Kowalewski, Protokolant referent Agata Szczepanik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lutego 2024 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 23 czerwca 2023 r. nr DAP-WOSRFR.7280.26.2023.KK w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz J. B. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 23 czerwca 2023 r., nr DAP-WOSRFR.7280.26.2023.KK Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, po wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z 27 lutego 2023 r., nr IN.VI-WS-7725-457/04 potwierdzającej J. B. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. B. nieruchomości położonych w miejscowości [...], powiat [...], województwo [...] (obecnie [...]), poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej - stwierdził nieważność decyzji Wojewody [...] z 27 lutego 2023 r.
W uzasadnieniu Minister wskazał, że postanowieniem z 31 maja 2023 r. wszczął postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności wyżej wskazanej decyzji Wojewody [...].
Organ nadzoru przytoczył treść przepisu art. 156 § 1 kpa. Wyjaśnił, że rażące naruszenie prawa, zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 kpa, zachodzi wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa i wówczas, gdy charakter tego naruszenia powoduje, że decyzja nie może być akceptowana, jako akt wydany przez organ praworządnego państwa.
W ocenie Ministra decyzja Wojewody [...] z 27 lutego 2023 r. rażąco narusza przepisy ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (tj.: Dz. U. z 2017 r., poz. 2097).
Minister wskazał, że z akt sprawy wynika, że B. B. wnioskiem z 23 listopada 1990 r. wystąpił do Urzędu Rejonowego w [...] o przyznanie rekompensaty za mienie pozostawione przez A. B. (jego ojca) w miejscowości [...], gmina [...], powiat [...], województwo [...].
Z postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z 30 czerwca 2022 r., sygn. akt I Ns [...] wynika, że spadek po A. B. zmarłym 23 grudnia 1957 r. nabył syn B. B. Natomiast zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z 23 maja 2022 r., sygn. akt I Ns [...] spadek po B. B., zmarłym 17 września 2007 r., nabył syn J. B.
Pismem z 8 listopada 2022 r. Starosta [...] przekazał Wojewodzie [...] oświadczenie świadków o majątku nieruchomym pozostawionym przez B. B. w miejscowości [...] na byłym terytorium RP oraz wniosek B. B. o przyznanie prawa własności nieruchomości ziemskiej (rolnej) na Ziemiach Odzyskanych z 20 lutego 1948 r.
Pismem z 26 października 2022 r. Starosta [...] przekazał Wojewodzie [...] "decyzję w wykonaniu aktu nadania", z której wynika, że B. B., syn A. i K. nabył nieruchomość nr [...] położoną we wsi [...], powiat [...], obejmującą działki nr [...] o łącznym obszarze 9,41 ha ziemi oraz budynki: dom mieszkalny, oborę, chlew oraz szopę wraz z inwentarzem. Jednocześnie w pkt 4 przedmiotowej decyzji przyznano B. B. uprawnienia repatrianta.
W związku z powyższym Minister wskazał, że akt nadania gospodarstwa lub działki, a także orzeczenie (decyzja) o jego wykonaniu są dokumentami potwierdzającymi nadanie gospodarstwa rolnego bądź działki, stanowiących własność Skarbu Państwa, na własność osobie w nich wymienionej. Stanowią one jednocześnie dowód potwierdzający częściową realizację prawa do rekompensaty, gdyż nieruchomości te zostały przekazane przez Skarb Państwa na rzecz uprawnionych obywateli.
Minister wyjaśnił, że w myśl art. 12 ust 1 w zw. z art. 13 ust 3 ustawy z 8 lipca 2005 r. w przypadku, gdy prawo do rekompensaty zostało uprzednio zrealizowane - a więc na podstawie wcześniej obowiązujących przepisów prawa - w celu ustalenia wysokości rekompensaty niezbędne jest określenie wartości nabytego prawa własności nieruchomości albo wartości nabytego prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i wartości położonych na niej budynków, a także innych urządzeń albo lokali. Wówczas wysokość rekompensaty zostaje pomniejszona o wartość nabytego prawa własności nieruchomości albo wartość nabytego prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i wartość położonych na niej budynków, a także innych urządzeń albo lokali. Organ wojewódzki powinien mieć przy tym na względzie to, że środki przeznaczone na rekompensaty są środkami przyznawanymi ze środków publicznych, których wydatkowanie musi znajdować podstawę prawną. Przyznanie kwoty przekraczającej wysokość należnej rekompensaty stanowi rażące naruszenie zasad gospodarowania środkami publicznymi (zob. wyrok WSA w Warszawie z 26 stycznia 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 2151/22).
Minister wskazał, że w sprawie ustalono, iż wnioskodawca, tj. B. B., zrealizował prawo do rekompensaty na podstawie wcześniej obowiązujących przepisów. W związku z tym Wojewoda [...] jest zobowiązany do ponownego zbadania materiału dowodowego zgromadzonego w przedmiotowej sprawie i prawidłowego ustalenia wysokości rekompensaty uwzględniając przy tym fakt, że przedmiotowe prawo zostało już częściowo zrealizowane przez B. B. na podstawie wcześniej obowiązujących przepisów prawa, które regulowały kwestię przyznania ekwiwalentu za mienie pozostawione na byłym terytorium RP.
W ocenie Ministra Wojewoda [...] powinien zwrócić uwagę na brak materiału dowodowego w aktach przedmiotowej sprawy, który potwierdzałby, że B. B. posiadał obywatelstwo polskie 1 września 1939 r. oraz zamieszkiwał na byłym terytorium RP przed wybuchem II wojny.
Minister zwrócił także uwagę na dokument w postaci oświadczenia dwóch świadków z 14 czerwca 1957 r., na podstawie którego Wojewoda [...] określił stan nieruchomości na dzień jej pozostawienia oraz potwierdził okoliczności opuszczenia byłego terytorium RP. Zdaniem organu nadzoru oświadczenia te nie spełniają wymogów określonych w ustawie, ponieważ nie zostały złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka. Wojewoda [...] przyjął za dowód oświadczenie świadka, M. B., który nosi nazwisko tożsame z wnioskodawcą i właścicielem pozostawionej nieruchomości.
Minister przytoczył treść art. 6 ust. 3 ustawy. Wskazał także, że w myśl art. 4 pkt 13 ustawy o gospodarce nieruchomościami przez pojęcie "osoby bliskiej" należy rozumieć zstępnych, wstępnych, rodzeństwo, dzieci rodzeństwa, małżonka, osoby przysposabiające i przysposobione oraz osobę, która pozostaje ze zbywcą we wspólnym pożyciu.
W ocenie Ministra oświadczenia świadków z 14 czerwca 1957 r. nie mogą stanowić dowodu, gdyż nie spełniają wymogów określonych w ustawie z 8 lipca 2005 r.
Podsumowując organ nadzoru stwierdził, że Wojewoda [...] wydał decyzję potwierdzającą prawo do rekompensaty, pomimo niespełnienia wymogów określonych w powyższej ustawie.
Skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji złożył J. B. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, mających istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności:
1. rażące naruszenie art. 6 ust. 5 ustawy, poprzez uznanie, że oświadczenie świadków z 14 czerwca 1957 r. nie spełnia wymogów tam przewidzianych w sytuacji, gdy niewątpliwym jest że oświadczenie zostało złożone przez świadków nie będących osobami bliskimi wobec właścicieli lub spadkobierców oraz przed notariuszem, pod rygorem odpowiedzialności za składanie fałszywego oświadczenia,
2. rażące naruszenie art. 12 ust. 1 w zw. z art. 13 ust.3 ustawy poprzez uznanie, że rekompensata powinna być pomniejszona z uwagi na wydanie aktu nadania ziemi B. B. za jego mienie utracone w sytuacji, gdy przedmiotowa sprawa nie dotyczy mienia pozostawionego przez B. B., a przez A. B., któremu jak wynika z akt sprawy, odmówiono nadania gospodarstwa rolnego,
3. art. 7 Konstytucji RP, poprzez naruszenie zasady praworządności, albowiem organy w swoich rozstrzygnięciach obowiązane są uwzględniać stan faktyczny i prawny jaki wynika z obowiązującego stanu prawnego podczas, gdy w przedmiotowej
sprawie organ administracji pomylił właściciela mienia utraconego co spowodowało, że decyzja obarczona jest rażącym błędem.
Skarżący zarzucił także naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, a w szczególności:
- art. 6 kpa, poprzez naruszenie zasady praworządności albowiem organy administracji obowiązane są uwzględniać stan faktyczny i prawny, jaki wynika z obowiązującego stanu prawnego, podczas gdy w przedmiotowej sprawie organ pomylił właściciela mienia utraconego, co spowodowało, że decyzja obarczona jest rażącym błędem,
- art. 7, 77 i 80 kpa, poprzez uznanie, że oświadczenie świadków z 14 czerwca 1957 r. nie spełnia wymagań ustawowych, podczas gdy dowody zgromadzone w sprawie przeczą tym ustaleniom, a także poprzez błędne uznanie mimo wszelkich dokumentów zgromadzonych w sprawie oraz samemu wnioskowi wszczynającemu procedurę, iż wnioskodawca B. B. dochodzi rekompensaty za swoje mienie pozostawione poza granicami RP, podczas gdy w rzeczywistości wniosek o rekompensatę dotyczy pozostawienia mienia poza granicami RP przez A. B.,
- art. 81 kpa, poprzez dokonanie domniemania, mimo braku wezwania strony do wypowiedzenia się, że świadek M. B. był osobą bliską dla właściciela utraconego mienia mimo, iż w postępowaniu przed Wojewodą [...] ta okoliczność nie budziła wątpliwości, albowiem z dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika, że świadek M. B. nie był spokrewniony ani spowinowacony z A. B. i z jego zstępnymi.
Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zarzuty rozwinął w uzasadnieniu skargi.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji
W piśmie procesowym z 21 listopada 2023 r. pełnomocnik skarżącego w całości podtrzymał stanowisko skargi. Wniósł o przeprowadzenie dowodu z aktu nadania ziemi B. B. na okoliczność, że otrzymał on tę ziemię za własne mienie pozostawione na byłym terytorium RP. W piśmie odniesiono się także do oświadczeń świadków i braku pokrewieństwa M. B. z rodziną A. B.
Na rozprawie przeprowadzonej 9 lutego 2024 r. Sąd dopuścił dowód z dokumentu załączonego do pisma pełnomocnika skarżącego z 21 listopada 2023 r. na okoliczności w nim wskazane.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Z zasady trwałości decyzji administracyjnych określonej w art. 16 § 1 kpa wynika, że przepisy, na podstawie których możliwe jest wzruszenie ostatecznej decyzji, nie mogą być w żadnym przypadku interpretowane rozszerzająco. Istotą postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest bezsporne ustalenie wyłącznie kwestii, czy dana decyzja jest dotknięta jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 kpa.
Wady prowadzące do stwierdzenia nieważności decyzji muszą tkwić w samej decyzji, a nie w postępowaniu, które doprowadziło do jej wydania. W postępowaniu o stwierdzenie nieważności organ ogranicza się tylko do zbadania przesłanek wymienionych w art. 156 § 1 kpa, a zatem koncentruje swoje zainteresowanie przede wszystkim na poszukiwaniu wad materialnoprawnych, gdyż w postępowaniu nadzorczym są rozpoznawane kwestie prawne, a organ nadzoru działa jako organ kasacyjny.
Jak wyżej zaznaczono stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej jest wyjątkiem od ogólnej zasady stabilności decyzji, wobec czego może ono mieć miejsce jedynie w przypadku, gdy decyzja dotknięta jest w sposób niewątpliwy (oczywisty) przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 kpa.
W kwestii rażącego naruszenia prawa wypowiadano się już wielokrotnie w judykaturze i piśmiennictwie. Rażące naruszenie prawa to naruszenie oczywiste, wyraźne, bezsporne (B. Adamiak (w:) B. Adamiak, J. Jendrośka "Zagadnienie rażącego naruszenia prawa w postępowaniu administracyjnym", PiP 1986, nr 1, s. 69 i n.), gdy jest tak głęboko niezgodne ze stosowaniem prawa obowiązującego, że stanowi zaprzeczenie samej istoty unormowania zawartego w określonych przepisach prawnych (vide wyrok NSA z 8 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OSK 368/07, LEX nr 468745). Rażące naruszenie prawa oznacza naruszenie wyraźnej, niebudzącej wątpliwości interpretacyjnych normy prawa materialnego lub procesowego (patrz: B. Adamiak, op. cit., s. 71). Chodzi tu o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny (por. wyroki NSA: z 13 XII 1988 r., II SA 981/88, ONSA 1988/2/96, z 21 X 1992 r., sygn. akt V SA 86/92, ONSA 1993/1/23). O rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa - decydują takie przesłanki jak: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze, a także skutki, które wywołuje decyzja.
Analiza postępowania nadzorczego zakończonego zaskarżoną decyzją nie uzasadnia przyjęcia, że decyzja Wojewody [...] dotknięta jest wadami, o których mowa w art. 156 § 1 kpa, w tym wadą wskazaną w art. 156 § 1 pkt 2 kpa.
Podstawę materialnoprawną kontrolowanej w postępowaniu nadzorczym decyzji stanowiły przepisy ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
Zgodnie z art. 3 ust. 2 zd. 1 ustawy w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 (posiadanie obywatelstwa polskiego).
Jak wynika z akt postępowania zakończonego decyzją Wojewody [...] z wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty wystąpił B. B. za mienie pozostawione przez jego ojca A. B. Jak wskazał organ nadzoru, powołując postanowienia o stwierdzeniu praw do spadków, B. B. był jedynym spadkobiercą po A. B., natomiast jedynym spadkobiercą po B. B. jest skarżący.
Minister uznał, że B. B. zrealizował w części prawo do rekompensaty, gdyż nabył on nieruchomość nr [...] o łącznej pow. 9,41 ha we wsi [...], pow. [...]. Powyższe, w ocenie organu nadzoru, wynika z decyzji o wykonaniu aktu nadania z 3 października 1966 r. Z pkt 4 tej decyzji wskazano, że B. B. uzyskał uprawnienia repatrianta. Z kolei aktem nadania z 30 sierpnia 1948 r. przyznano wyżej wymienionemu gospodarstwo rolne i pół domu mieszkalnego wraz z oborą, szopą i prawem użytkowania połowy stodoły.
Wskazać jednak należy, że Minister nie odniósł się do wszystkich dowodów zebranych w sprawie.
Jak wynika z wniosku o przyznanie prawa własności nieruchomości ziemskiej (rolnej) złożonego 20 lutego 1948 r. przez B. B., w rubryce tego wniosku "Poza obszarem Ziem Odzyskanych a) osobiście posiadam (posiadałem - dotyczy repatriantów)" wskazał on 6 ha ziemi, dom stajnię, stodołę w [...], pow. [...]. Podał także datę przybycia na Ziemie Odzyskane - 2 września 1946 r. i miejsce zamieszkania 1 września 1939 r. - w wyżej wskazanej miejscowości. Wskazał także nr karty ewakuacyjnej. Z powyższego wniosku wynikało, że chodzi o mienie pozostawione przez B. B., a nie jego ojca A. Powyższe koresponduje, że oświadczeniem M. M. i M. M. z 20 grudnia 1966 r. złożonego w Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...], repatriantów ze wsi [...]. Z oświadczenia wynika, że B.B. pozostawił we wsi [...] 15 ha ziemi, dom mieszkalny i inne wymienione w oświadczeniu nieruchomości. Wprawdzie powierzchnia nieruchomości różni się od powierzchni wskazanej przez B. B. we wniosku z 20 lutego 1948 r., jednakże nie ma to istotnego znaczenia, a dowodzi, że B. B. pozostawił swoje mienie poza obecnymi granicami RP. Natomiast w niniejszej sprawie wystąpił o potwierdzenie prawa do rekompensaty za mienie pozostawione przez jego ojca - A. Wobec tych dowodów nieuprawnione jest stanowisko Ministra, że nadana B. B. ziemia w powiecie [...] była częściową realizacją rekompensaty za mienie pozostawione przez A. B. Natomiast wniosek A. B. o przydział ziemi został załatwiony odmownie, co wynika z pisma Starosty Powiatowego w [...] z 4 września 1948 r. Z akt sprawy nie wynika, aby A. B. otrzymał rekompensatę za pozostawione przez siebie mienie.
Odnośnie do oświadczeń dwóch świadków złożonych 14 czerwca 1957 r. wskazać należy, że oświadczenie to zostało złożone przed notariuszem Państwowego Biura Notarialnego w [...]. Jak wynika z jego treści świadkowie oświadczyli: "iż znana nam jest treść art. 140 k.k. i skutki prawne za niezgodne z prawdą zeznania i pod sankcją tego artykułu zeznajemy w miejsce przyrzeczenia (...)". Zważyć należy, że w dacie złożenia oświadczenia obowiązywały przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 11 lipca 1932 r. kodeks karny (Dz. U. Nr 60, poz. 571). Zgodnie z art. 140 § 1 kodeksu karnego, kto składając zeznanie, mające służyć za dowód dla sądu lub innej władzy, zeznaje nieprawdę lub zataja prawdę, podlega karze więzienia do lat 5 lub aresztu. Stosownie do art. 140 § 2 tego kodeksu warunkiem odpowiedzialności jest, by przyjmujący zeznanie, działając w zakresie swoich uprawnień, bądź uprzedził zeznającego o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznanie, bądź odebrał od niego przysięgę albo zapewnienie, zastępujące przysięgę.
Wobec tego wyżej wskazane oświadczenie spełnia wymogi art. 140 § 2 kodeksu karnego z 1932 r. Świadkowie znali treść art. 140 kodeksu karnego i byli świadomi konsekwencji związanych ze składaniem fałszywych oświadczeń, co wskazuje, że byli o treści tego przepisu uprzedzeni. Oświadczenie spełnia też wymogi z art. 6 ust. 5 ustawy, gdyż zostało złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia i przed notariuszem. Świadkowie mieszkali w tej samej miejscowości, w której położony był majątek A. B.
Także z dokumentu "Zapewnienie w miejsce przyrzeczenia" z 31 grudnia 1956 r. złożonym przed Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w [...] świadek M. B. oświadczył, że nie jest spokrewniony z A. B. Oświadczenie to złożył w trybie art. 140 kodeksu karnego z 1932 r.
Z akt sprawy nie wynika, aby składający oświadczenie M. B. był spokrewniony lub spowinowacony z A. B. i jego rodziną. Z oświadczenia z 14 czerwca 1957 r. i z zapewnienia z 31 stycznia 1956 r. wynika, że jest on synem T. W 1957 r. M.B. miał 46 lat. A. B.był synem M. i T. Urodził się w 1875 r. Jego jedynym synem był B.
Odnośnie do obywatelstwa B. B. podnieść należy, że we wniosku o przyznanie prawa własności nieruchomości z 20 lutego 1948 r. w pkt 6 - rubryce: "Posiadam następujące dokumenty osobiste: a) stwierdzające obywatelstwo polskie" wskazał kartę ewakuacyjną nr [...]. Z powyższego wniosku wynika także, że przed przybyciem na Ziemie Odzyskane (2 września 1946 r.) mieszkał w miejscowości [...].
Ze wszystkich wyżej omówionych przyczyn uznać należy, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. oraz art. 3 ust. 2, art. 6 ust. 5, art. 12 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. oraz art. 6, 7, 8 § 1, 9, 77 § 1 i 80 kpa.
Wobec powyższego Sąd, z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit c ppsa oraz art. 200 w zw. z art. 205 § 2 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.
Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni stanowisko przedstawione w niniejszym uzasadnieniu.