I SA/WA 1744/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA w Warszawie oddalił skargę na decyzję SKO umarzającą postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z 1948 r., uznając, że nowelizacja KPA z 2021 r. wprowadziła termin 30 lat na wszczęcie takiego postępowania.
Skarżący domagali się stwierdzenia wydania decyzji z 1948 r. z naruszeniem prawa, mimo że postępowanie o stwierdzenie nieważności zostało umorzone z mocy prawa na podstawie nowej ustawy nowelizującej KPA z 2021 r. Ustawa ta wprowadziła 30-letni termin na wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji. WSA uznał, że umorzenie postępowania było prawidłowe, a art. 158 § 2 KPA nie może być stosowany samodzielnie, lecz jedynie w ramach postępowania o stwierdzenie nieważności.
Sprawa dotyczyła skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie, która utrzymała w mocy wcześniejszą decyzję o umorzeniu postępowania administracyjnego z mocy prawa. Postępowanie to zostało wszczęte na wniosek skarżących o stwierdzenie nieważności decyzji z 1948 r. dotyczącej nieruchomości warszawskiej objętej dekretem z 1945 r. Nowelizacja Kodeksu postępowania administracyjnego z 11 sierpnia 2021 r. wprowadziła art. 156 § 3 KPA, który stanowi, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, a niezakończone przed wejściem w życie nowej ustawy, podlega umorzeniu z mocy prawa. Skarżący argumentowali, że nowelizacja wyłączyła jedynie możliwość merytorycznego rozstrzygania w przedmiocie stwierdzenia nieważności, ale nie w przedmiocie stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa na podstawie art. 158 § 2 KPA. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę, uznając, że umorzenie postępowania było prawidłowe. Sąd wyjaśnił, że art. 158 § 2 KPA może być stosowany jedynie w sytuacji, gdy istnieją podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji (art. 156 § 1 KPA), ale nie można jej stwierdzić z powodu przesłanek negatywnych (art. 156 § 2 KPA). W niniejszej sprawie, z uwagi na upływ ponad 30 lat od doręczenia decyzji z 1948 r., postępowanie o stwierdzenie nieważności nie mogło być prowadzone, a tym samym nie mógł być zastosowany art. 158 § 2 KPA. Sąd podkreślił, że celem nowelizacji było dostosowanie prawa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 2015 r. i zapewnienie pewności prawa oraz trwałości decyzji administracyjnych.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, art. 158 § 2 KPA może być stosowany jedynie w sytuacji, gdy istnieją podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji (art. 156 § 1 KPA), ale nie można jej stwierdzić z powodu przesłanek negatywnych (art. 156 § 2 KPA). Nie uruchamia on odrębnego postępowania.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że art. 158 § 2 KPA nie zawiera samodzielnych przesłanek do wydania decyzji stwierdzającej naruszenie prawa, lecz odsyła do art. 156 KPA. W sytuacji, gdy postępowanie o stwierdzenie nieważności zostało umorzone z mocy prawa z powodu upływu 30 lat od doręczenia decyzji, nie ma podstaw do zastosowania art. 158 § 2 KPA.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (9)
Główne
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
ustawa z 11 sierpnia 2021 r. art. 2 § ust. 2
Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego
Postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa.
Pomocnicze
k.p.a. art. 156 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 156 § § 2
Kodeks postępowania administracyjnego
Nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne.
k.p.a. art. 158 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 158 § § 2
Kodeks postępowania administracyjnego
Jeżeli nie można stwierdzić nieważności decyzji na skutek okoliczności, o których mowa w art. 156 § 2, organ administracji publicznej ograniczy się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu, których nie stwierdził nieważności decyzji.
k.p.a. art. 158 § § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
Jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2, upłynęło trzydzieści lat, nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.
Dekret warszawski
Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy
k.c. art. 172
Kodeks cywilny
Termin zasiedzenia nieruchomości w złej wierze.
Argumenty
Odrzucone argumenty
Argument skarżących, że art. 158 § 2 KPA może być podstawą do wydania decyzji stwierdzającej wydanie decyzji z naruszeniem prawa, niezależnie od umorzenia postępowania o stwierdzenie nieważności z mocy prawa.
Godne uwagi sformułowania
postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji [...] wszczęte po upływie trzydziestu lat [...] umarza się z mocy prawa nie ma obecnie możliwości zakończenia merytorycznym rozstrzygnięciem spraw o stwierdzenie nieważności będących w toku celem nowych rozwiązań prawnych było [...] dostosowanie systemu prawa do skutków wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego ustawodawca powinien wziąć pod uwagę całość zasad mieszczących się w klauzuli państwa prawnego brak wyłączenia dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej [...] po znacznym upływie czasu skutkuje destabilizacją porządku prawnego trwałość decyzji organów władzy publicznej nie może być bowiem pozorna
Skład orzekający
Bożena Marciniak
przewodniczący sprawozdawca
Przemysław Żmich
sędzia
Anna Fyda-Kawula
asesor
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów KPA dotyczących terminów wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji oraz stosowania art. 158 § 2 KPA w kontekście nowelizacji z 2021 r."
Ograniczenia: Dotyczy spraw, w których postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji zostało wszczęte po upływie 30 lat od jej doręczenia.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnej zmiany w prawie administracyjnym, która ogranicza możliwość kwestionowania starych decyzji, co ma istotne znaczenie dla właścicieli nieruchomości i ich spadkobierców, zwłaszcza w kontekście historycznych decyzji dotyczących gruntów warszawskich.
“Czy 70-letnia decyzja administracyjna jest już nietykalna? Sąd wyjaśnia nowe limity dla stwierdzenia nieważności.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI SA/Wa 1744/22 - Wyrok WSA w Warszawie Data orzeczenia 2023-02-07 orzeczenie nieprawomocne Data wpływu 2022-07-11 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie Sędziowie Anna Fyda-Kawula Bożena Marciniak /przewodniczący sprawozdawca/ Przemysław Żmich Symbol z opisem 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich Hasła tematyczne Administracyjne postępowanie Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2023 poz 259 art. 151 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.), sędzia WSA Przemysław Żmich, asesor WSA Anna Fyda-Kawula, , Protokolant referent Anna Kaczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lutego 2023 r. sprawy ze skargi B. K., I. L. oraz K. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 4 maja 2022 r. nr KO C/7996/Go/21 w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę. Uzasadnienie Decyzją z [...] maja 2022 r., nr KOC/7996/Go/21, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu wniosku B. K., K. T. i I. L. o ponowne rozpoznanie sprawy, utrzymało w mocy decyzję tego samego organu z [...] listopada 2021 r., nr [...], o umorzeniu postępowania administracyjnego z mocy prawa. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym; Nieruchomość przy Al. [...], hip. [...] objęta została działaniem dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50. poz. 279). Tytuł własności tej nieruchomości przysługiwał K. T. i C.(E.) G. w równych częściach niepodzielnie, co potwierdza zaświadczenie Wydziału Hipotecznego Sądu Okręgowego w [...] z [...] września 1946 r. Wnioskiem z 26 maja 1948 r. adwokat R. M., działający w imieniu K.T. i E. G., wystąpił o przyznanie prawa własności czasowej do ww. gruntu. Łącznie z powyższym wnioskiem złożono wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej. Orzeczeniem administracyjnym z [...] października 1948 r., l.dz. [...], Prezydium Rady Narodowej w [...] odmówiło przywrócenia terminu na złożenie wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości warszawskiej położonej przy Al. [...], hip. [...] i stwierdziło, że wszystkie budynki znajdujące się na gruncie tej nieruchomości przechodzą na własność Gminy [...]. Przedmiotowe orzeczenie zostało doręczone w dniu 4 listopada 1948 r. Decyzją z [...] października 1949 r., l.dz. [...], Ministerstwo Budownictwa odrzuciło jako niedopuszczalne odwołanie adwokata R. M. od powyższego orzeczenia. Wnioskiem z 24 lutego 2020 r. B. K., K. T. i I. L. wystąpili o stwierdzenie nieważności orzeczenia z [...] października 1948 r. Decyzją z [...] listopada 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] stwierdziło, na podstawie art. 158 § 1 k.p.a. w związku z art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r., że postępowanie administracyjne uległo umorzeniu z mocy prawa. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej powyższą decyzją złożyli B. K., K. T. i I. L.. Wskazali, że w obecnym stanie prawnym nie jest możliwe kontynuowanie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Jednakże, dopuszczalne i uzasadnione jest wydanie decyzji o stwierdzeniu wydania decyzji z naruszeniem prawa, o co wnoszą. Decyzją z [...] maja 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję tego samego organu z [...] listopada 2021 r. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ przywołał treść art. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r.. poz. 149). Kolegium podniosło, że sporne orzeczenie z 31 października 1948 r. zostało skierowane do pełnomocnika wnioskodawców i doręczone w dniu 4 listopada 1948 r. Wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia złożono 24 lutego 2020 r. Spełniono zatem przesłankę z art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r.. Organ wskazał następnie, że nie może uwzględnić wniosku o wydanie decyzji o stwierdzeniu wydania decyzji z naruszeniem prawa. Postępowanie nieważnościowe jest nadzwyczajnym postępowaniem administracyjnym, którego przedmiotem jest wyjaśnienie tego czy w sprawie wystąpiły przesłanki nieważności decyzji w rozumieniu art. 156 § 1 k.p.a. Rozstrzygnięcie, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa może być podjęte po wcześniejszym ustaleniu, że zachodzi jedna z przesłanek nieważności wskazanych w art. 156 § 1 k.p.a. i jednocześnie zachodzi przesłanka negatywna w postaci nieodwracalnych skutków prawnych. Zatem aby wydać takie rozstrzygnięcie w pierwszym rzędzie organ powinien przeprowadzić postępowanie czy decyzja zawiera wady powodujące jej nieważność. Zgodnie zaś z art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa. Oznacza to, że prowadzenie takiego postępowania nie jest możliwe. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] złożyli B. K., K. T. i I. L.. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie: 1) prawa procesowego mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 158 § 1-3 k.p.a. oraz w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. poprzez utrzymanie w mocy decyzji umarzającej z mocy prawa postępowanie z wniosku o stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa z przyczyn przewidzianych dla rozstrzygnięcia w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji, przez co zaskarżona decyzja została wydana zarówno wobec nieprawidłowej wykładni wskazanych przepisów, jak też i ich nieprawidłowego ich zastosowania, co zaś stanowi: 2) naruszenie art. 2 oraz art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez wadliwą (sprzeczną z normami rangi konstytucyjnej) wykładnię art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. prowadzącą do naruszenia zasady działania organów władzy publicznej na podstawie i w granicach prawa, co pozbawia skarżących prawa do przeprowadzenia postępowania administracyjnego wszczętego wnioskiem z 26 maja 1948 r. Mając powyższe na uwadze skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z [...] listopada 2021 r., zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postępowania oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że zaskarżona decyzja zapadła wobec nieprawidłowej wykładni, a przez to nieprawidłowego niezastosowania przede wszystkim, art. 158 § 2 k.p.a., który uprawnia i obliguje organ do rozstrzygania w przedmiocie stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa w sytuacji wystąpienia przeszkody w wydaniu orzeczenia stwierdzającego nieważność decyzji. Skarżący wskazali, że we wniosku o stwierdzenie nieważności wnosili o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta [...] z [...] października 1948 r. w przedmiocie stwierdzenia, że wszystkie budynki znajdujące się na gruncie nieruchomości położonej przy AL [...] w [...] przeszły na własność Gminy [...] - jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, bowiem samo stwierdzenie nieważności decyzji było niedopuszczalne w świetle art. 158 § 2 w zw. z art. 156 § 2 k.p.a. z uwagi na wystąpienie nieodwracalnych skutków prawnych. W ocenie skarżących, wobec treści art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. dopuszczalne i uzasadnione, przede wszystkim w świetle zasad ustrojowych (działania organów władzy publicznej na podstawie i w granicach prawa) jest wyłącznie wydanie w trybie nadzwyczajnym decyzji nadzorczej o stwierdzeniu wydania decyzji z [...] października 1948 r. z naruszeniem prawa. Możliwość rozstrzygania w kwestii stwierdzenia nieważności jest ograniczona wynikającymi z przepisów k.p.a. terminami. Nie dotyczy to możliwości stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa, która nigdy nie była i nie jest ograniczona żadnym terminem. Zdaniem skarżących, tylko taka wykładnia art. 156 § 1 i 2 k.p.a., w zw. z art. 158 § 1-3 k.p.a. oraz art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. zapewni realizację jednego z podstawowych praw obywatela, jakim jest prawo otrzymania merytorycznej decyzji organu władzy publicznej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga jest niezasadna. Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie przepisów ustawy z 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 1491), zwanej dalej "ustawą" lub "ustawą z 11 sierpnia 2021 r." Powołana regulacja weszła w życie w dniu 16 września 2021 r. Na mocy jej art. 1 pkt 1 zmieniono art. 156 § 2 k.p.a. Zgodnie z obecnie obowiązującą treścią tego przepisu, nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. Z kolei na mocy art. 1 pkt 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. dodano do art. 158 k.p.a. nowy § 3, zgodnie z którym, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2 k.p.a., upłynęło trzydzieści lat, nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Z powyższego wynika, że od dnia wejścia powołanej ustawy w życie nie jest dopuszczalne wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji po upływie terminów wskazanych w powołanych przepisach, a postępowanie już wszczęte powinno zostać umorzone. Powołana nowelizacja rozszerzyła dotychczasowy zakres regulacji zawartej w art. 156 k.p.a. dotyczący możliwości stwierdzenia nieważności decyzji poprzez przyjęcie, że nie stwierdza się nieważności decyzji jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne - również w odniesieniu do decyzji, które zostały wydane bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, a także decyzji, które były niewykonalne w dniu ich wydania a ich niewykonalność ma charakter trwały oraz decyzji, których wykonanie wywołałoby czyn zagrożony karą. W dotychczasowym stanie prawnym, zgodnie z art. 156 § 2 k.p.a., w odniesieniu do decyzji, które zostały wydane bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa nie obowiązywał żaden okres czasu, po którym brak było możliwości stwierdzania nieważności decyzji wydanych w takich okolicznościach. Celem nowych rozwiązań prawnych było, na co wprost wskazano w uzasadnieniu do projektu ustawy z 11 sierpnia 2021 r., dostosowanie systemu prawa do skutków wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2015 r., sygn. akt P 46/13. Powołanym orzeczeniem Trybunał stwierdził niezgodność art. 156 § 2 k.p.a. z art. 2 Konstytucji RP, w zakresie w jakim nie wyłącza on dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy. W motywach powyższego orzeczenia Trybunał podniósł, że możliwość stwierdzenia nieważności decyzji jest wyjątkiem od zasady poszanowania trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej. Jednocześnie wskazał, że brak wyłączenia dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej z przyczyny (wady) określonej w art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. po znacznym upływie czasu skutkuje destabilizacją porządku prawnego, jeśli decyzją przyznano stronie ekspektatywę nabycia prawa, z której zamierza ona skorzystać. W tym kontekście sąd konstytucyjny zaznaczył, że określając przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji oraz zakres ich zastosowania ustawodawca powinien wziąć pod uwagę całość zasad mieszczących się w klauzuli państwa prawnego, którą przewiduje art. 2 Konstytucji RP. Z kolei odstępstwa od zasady trwałości decyzji ostatecznej (do których należy również możliwość stwierdzenia nieważności decyzji) nie powinny naruszać wynikających z art. 2 Konstytucji RP zasad bezpieczeństwa prawnego oraz ochrony zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa. Trybunał dostrzegł również, że żadna z zasad, które w analizowanym przypadku są konkurencyjne, nie ma charakteru absolutnego. W ocenie Trybunału, obowiązkiem ustawodawcy jest wręcz kształtowanie regulacji prawnych, które będą sprzyjały wygaszaniu, wraz z upływem czasu, stanu niepewności. Niezbędne jest zatem, zdaniem sądu trybunalskiego, ustanowienie odpowiednich granic dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji. Trwałość decyzji organów władzy publicznej nie może być bowiem pozorna. Taka zaś pozorność wystąpiłaby nie tylko wtedy gdyby ustawodawca nie przewidział ograniczeń wzruszalności ostatecznych decyzji, ale także wówczas gdyby ograniczenia te nie były wystarczające dla zachowania zasady zaufania obywatela do państwa i zasady pewności prawa. Ustawodawca nie może bowiem z jednej strony deklarować trwałości decyzji z uwagi na jej ostateczność, a z drugiej przewidywać nieograniczoną w czasie możliwość wzruszania aktu, na podstawie którego strona nabyła prawo lub ekspektatywę. Te właśnie przyczyny stały się podstawą opisanej regulacji, którą wprowadzono w art. 156 § 3 k.p.a. cezurę czasową uniemożliwiającą wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji, jeżeli od jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło trzydzieści lat. W konsekwencji, nie ma obecnie możliwości zakończenia merytorycznym rozstrzygnięciem spraw o stwierdzenie nieważności będących w toku, co wyraźnie wynika z zawartego w ustawie z 11 sierpnia 2021 r. przepisu przejściowego (art. 2 ust. 2). W niniejszej sprawie skarżący nie kwestionują ustaleń organów dotyczących wszczęcia postępowania nieważnościowego po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia kwestionowanej decyzji z [...] października 1948 r. Ustalenia w tym zakresie wynikają ze znajdującego się w aktach sprawy złożonego w dniu 26 listopada 1948 r. odwołania adwokata R. M., a także prezentaty wpływu na wniosku skarżących z 24 lutego 2020 r. i nie budzą również wątpliwości Sądu. Całość podniesionej w skardze argumentacji dotyczy natomiast dokonania przez organy błędnej wykładni art. 156 § 1 i 2 k.p.a., w zw. z art. 158 § 1-3 k.p.a. oraz art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. W ocenie skarżących, mocą ustawy nowelizującej k.p.a. wyłączono bowiem jedynie możliwość merytorycznego rozstrzygania w przedmiocie stwierdzenia nieważności. Nie wyłączono natomiast tej możliwości w odniesieniu do rozstrzygania w przedmiocie stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa. Tylko taka wykładnia powołanych przepisów zapewnia prawo otrzymania decyzji merytorycznej. Tego rodzaju rozstrzygnięcie nie niweczy przy tym skutków prawnych uprzedniego orzeczenia. Sąd powyższego stanowiska skarżących nie podziela. Wyjaśnić trzeba, że instytucja stwierdzenia nieważności decyzji została uregulowana w art. 156 – art. 159 k.p.a. Stanowi ona wyjątek od ogólnej zasady trwałości decyzji, o której mowa w art. 16 k.p.a. Może mieć zatem miejsce jedynie w przypadku, gdy decyzja dotknięta jest w sposób niewątpliwy przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Powołana norma w punktach od 1 do 7 określa w jakich przypadkach organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji. Między innymi ma to miejsce w sytuacji gdy decyzja została wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) Z kolei art. 156 § 2 k.p.a. stanowi, że nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. W niniejszej sprawie skarżący powołują się na treść art. 158 § 2 k.p.a., zgodnie z którym jeżeli nie można stwierdzić nieważności decyzji na skutek okoliczności, o których mowa w art. 156 § 2 (tj. upływu dziesięciu lat bądź nieodwracalności skutków prawnych), organ administracji publicznej ograniczy się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu, których nie stwierdził nieważności decyzji. Z przepisu tego wynika więc, że w przypadku zaistnienia negatywnych przesłanek do stwierdzenia nieważności decyzji określonych w art. 156 § 2 k.p.a. organ nadzoru stwierdza wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa i wskazuje okoliczności, z powodu których nie stwierdził jej nieważności. W ocenie Sądu, nie ulega jednak wątpliwości, że art. 158 § 2 k.p.a. znajdzie zastosowanie jedynie w sytuacji gdy istnieją podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji określone w art. 156 § 1 k.p.a., lecz z przyczyn wskazanych w art. 156 § 2 k.p.a. jej nieważność nie może zostać stwierdzona. Potwierdza to treść art. 158 k.p.a. gdzie jednoznacznie wskazano formy rozstrzygnięć w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Oznacza to, że niewystąpienie negatywnych przesłanek do stwierdzenia nieważności decyzji nie uruchamia, jak argumentują skarżący, odrębnego postępowania w celu wydania decyzji stwierdzającej wydanie decyzji z naruszeniem prawa. Wydanie decyzji stwierdzającej wydanie decyzji z naruszeniem prawa następuje bowiem w ramach tego samego postępowania nadzorczego. Z podanych wyżej przyczyn organ nie mógł wydać, wyłącznie na podstawie art. 158 § 2 k.p.a., decyzji stwierdzającej wydanie kwestionowanej decyzji z 31 października 1948 r. z naruszeniem prawa. Powołany przepis nie zawiera bowiem jakichkolwiek samodzielnych przesłanek upoważniających organ do wydania decyzji stwierdzającej wydanie decyzji z naruszeniem prawa. Art. 158 § 2 k.p.a. odsyła wprost do art. 156 k.p.a. Oznacza to, że tylko w sytuacji zaistnienia przesłanki określonej w art. 156 § 2 k.p.a. możliwe jest zastosowanie art. 158 § 2 k.p.a.. W niniejszej sprawie postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z 1948 r. zostało wprawdzie wszczęte na wniosek skarżących z [...] lutego 2020 r., lecz decyzją z [...] listopada 2021 r. organ je umorzył. Z uwagi bowiem na treść art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. brak było podstaw do prowadzenia tego postępowania i badania czy istnieją przesłanki do stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji administracyjnej, o których mowa w art. 156 § 1 k.p.a. Wbrew twierdzeniu skarżących, w sprawie nie było zatem możliwe zastosowanie art. 158 § 2 k.p.a., gdyż obecnie nie istnieje prawna możliwość weryfikacji decyzji administracyjnej w trybie nieważnościowym. Jak już wskazano wyżej, celem opisanej regulacji prawnej było dostosowanie systemu prawa do wyroku Trybunału z 12 maja 12015 r. poprzez ustanowienie niezbędnych granic dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji. Ograniczenia te musiały być przy tym, jak podkreślił Trybunał, wystarczające dla zachowania zasady zaufania obywatela do państwa i zasady pewności prawa. Ustawodawca nie może bowiem z jednej strony deklarować trwałości decyzji z uwagi na jej ostateczność, a z drugiej przewidywać nieograniczoną w czasie możliwość wzruszania aktu, na podstawie którego strona nabyła prawo lub ekspektatywę. Z tego powodu ustawodawca wprowadził "przeszkodę" czasową uniemożliwiającą wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji jeżeli od jej doręczenia lub ogłoszenie upłynęło 30 lat. Jest to okres skorelowany z przewidzianym w Kodeksie cywilnym terminem zasiedzenia nieruchomości w złej wierze (art. 172 Kodeksu cywilnego). Zdaniem Sądu w składzie orzekającym, nawiązując do wyroku Trybunału z 12 maja 2015 r., występujący do tej pory w procedurze administracyjnej brak ograniczenia w czasie możliwości dochodzenia stwierdzenia nieważności decyzji prowadził do naruszenia zasady trwałości decyzji administracyjnej, a przede wszystkim prowadził do powstania chaosu prawnego. Taki stan nie służył ani pewności prawa ani jego stabilności. Końcowo wskazać trzeba, że ponieważ przed Trybunałem Konstytucyjnym zawisła, na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich, sprawa o sygn. 2/22 o stwierdzenie, że art. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. w zakresie w jakim uniemożliwia wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jest niezgodny z art. 2, 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 a także z art. 64 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji R.P. (dotycząca przyjętego w nowelizacji rozwiązania intertemporalnego), to w sytuacji stwierdzenia niekonstytucyjności wskazanej regulacji, strona będzie uprawniona do żądania wznowienia postępowania administracyjnego w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (art. 145a k.p.a.). W chwili obecnej, zgodnie z zasadą domniemania konstytucyjności aktu normatywnego, brak jest natomiast podstaw do zaaprobowania przez Sąd naruszenia wskazanych w skardze przepisów Konstytucji (por. m.in. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 18 sierpnia 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 555/22, Lex nr 3412614 oraz 10 sierpnia 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 808/22, Lex nr 3412400). Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), orzekł jak w sentencji.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI