I SA/WA 234/05

I SA/Wa 234/05 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2005-04-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-01-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Elżbieta Sobielarska /przewodniczący/
Joanna Banasiewicz
Krystyna Kleiber /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Skarżony organ
Minister Budownictwa
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska Sędziowie NSA Joanna Banasiewicz WSA Krystyna Kleiber (spr.) Protokolant Joanna Kaklin po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2005 r. sprawy ze skargi M. C. i R. C. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] stycznia 2003 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miasta z dnia [...] października 2002 r., nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Ministra Infrastruktury na rzecz M. C. i R. C. kwoty po 30 (trzydzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
I SA/Wa 234/05
UZASADNIENIE
Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] stycznia 2003 r. nr [...] po rozpatrzeniu wniosku M. C. i R. C., o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] października 2002 r. nr [...].
Decyzja z dnia [...] października 2002 r. odmawiała wnioskodawcom - spadkobiercom dawnego właściciela nieruchomości [...] stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] maja 1994 r. o uwłaszczeniu Zakładów [...] i [...] nieruchomościami położonymi przy ul. [...] w W. w części działki nr [...] objętej Hip. [...].
W uzasadnieniu tej decyzji Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wskazał.
Wojewoda [...], działając na podstawie art. 2 ust. 1-3 ustawy z 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.), decyzją nr [...] z dnia [...] maja 1994 r. stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990r. przez Zakłady [...] i [...] prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w W. przy ul. [...] o pow. [...] m², oraz odpłatne nabycie własności budynków, budowli i urządzeń położonych na tym gruncie.
Z wniosku M. C. i R. C. z dnia [...] kwietnia 2002 r., spadkobierców M. C., zostało wszczęte postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności tej decyzji, w części dotyczącej działki nr [...] o pow. [...] m², objętej Hip. [...].
Wnioskodawcy powołali się na ostateczną decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] listopada 2001 r. nr [...], która stwierdziła nieważność orzeczenia Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] maja 1960 r. o odmowie przyznania prawa własności czasowej do gruntu przedmiotowej nieruchomości. Wniosek o przyznanie prawa własności czasowej pochodził od poprzednika prawnego wnioskodawców, a złożony został w lutym 1949 r.
Stosownie do art. 2 ust. 1-2 ww. ustawy z dnia 29 września 1990 r. ustawodawca uwłaszczył z dniem 5 grudnia 1990 r. państwowe osoby prawne posiadające w zarządzie grunt stanowiący własność Skarbu Państwa lub gminy, z tym, że uwłaszczenie nie mogło naruszać praw osób trzecich.
Decyzja uwłaszczeniowa odnosiła się do stanu prawnego z dnia 5 grudnia 1990 r., Skarb Państwa, stał się właścicielem nieruchomości Hip. [...] na mocy dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50 poz. 279) oraz ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz.U. Nr 14 poz. 130). Z obszaru tej nieruchomości hipotecznej, decyzją uwłaszczeniową, została objęta działka nr [...] o pow. [...] m2, położona przy zbiegu ulic [...] i [...].
Prawo zarządu jednostki uwłaszczonej w odniesieniu do tej działki, wywodzi się z decyzji Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej PRN W. z dnia [...] lutego 1969 r. (przy uwzględnieniu zmian organizacyjnych).
Oznacza to, że zaistniały przesłanki uwłaszczenia, o których mowa w art. 2 ust. 1-2 ww. ustawy z dnia 29 września 1990 r. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast podkreślił, że ta decyzja uwłaszczeniowa wydana została w sytuacji, gdy w obiegu prawnym istniało orzeczenie z dnia [...] maja 1960 r. odmawiające przyznania prawa własności czasowej do nieruchomości i nie było wszczęte postępowanie o stwierdzenie nieważności tego orzeczenia. W związku z decyzją Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] lutego 2002 r., orzeczenie to uległo kasacji i powstała sytuacja, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 8 kpa, dotyczącym wznowienia postępowania, a nie stwierdzenia nieważności decyzji.
Oceniając sprawę ponownie Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wyjaśnił.
Prawo własności terenu w dniu 5 grudnia 1990 r. przysługiwało Skarbowi Państwa. Istniał też zarząd do gruntu osoby prawnej (co wykazano w zaskarżonej decyzji), a więc spełnione były przesłanki uwłaszczenia, o których mowa w art. 2 ust. 1-2 ww. ustawy z dnia 29 września 1990 r.
Nie istniały też prawa rzeczowe osób trzecich do nieruchomości, gdyż w dniu 5 grudnia 1990 r., jak i w dniu wydania decyzji uwłaszczeniowej, to jest w dniu [...] maja 1994 r., w obiegu prawnym istniało orzeczenie Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] maja 1960 r. o odmowie przyznania prawa własności czasowej do gruntu.
Postępowanie o stwierdzenie nieważności tego orzeczenia zostało wszczęte w 2000 r. i Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] listopada 2001 r., utrzymaną w mocy przez decyzję z dnia [...] lutego 2002 r., stwierdził nieważność orzeczenia z dnia [...] maja 1960 r.
Oznacza to, że dopiero wówczas wystąpiły skutki ex tunc. W tej sytuacji prawnej w sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia, że decyzja uwłaszczeniowa została wydana z rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Natomiast może ona, w świetle art. 148 § 1 pkt 8 kpa, stanowić podstawę do wznowienia postępowania.
M. C. i R. C. zaskarżyli opisaną decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego, wnosząc o jej uchylenie. Zdaniem skarżących Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast nie ustosunkował się do wszystkich zarzutów wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie analizując faktu naruszania w wyniku uwłaszczenia osoby prawnej, praw osób trzecich – a więc przepisu art. 200 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
W odpowiedzi na skargę Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wnosił o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:
Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z. dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W związku z powyższym niniejsza skarga podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co wynika z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawa o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz. 1269), a zgodnie z art. 134 § 1 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.
Z tego względu Sąd uwzględnił skargę również z innych przyczyn aniżeli zostały w niej wskazane.
Sąd powziął bowiem wątpliwości co do prawidłowości ustaleń faktycznych dokonanych przez organ pierwszej instancji dotyczących działki gruntu, której właścicielem przed Skarbem Państwa był M. C. Podmiot decyzji uwłaszczeniowej, [...] SA, którego poprzednikiem prawnym było przedsiębiorstwo państwowe – Zakłady [...] i [...] występując z wnioskiem o wydanie tej decyzji, przedstawiło mapy terenu, którym zarządza, zaświadczenia z ksiąg wieczystych co do podstawy prawnej nabycia kolejnych działek wreszcie zbiorcze opracowanie dowodzące prawa do gruntu.
W dokumentach źródłowych brak jednak takich, które wskazałyby na sposób pozyskania działki gruntu o nr [...] objętej oznaczeniem Hip. [...].
Następcy prawni właściciela w toku postępowania przedstawili zaświadczenie z Sądu Rejonowego W., wydział [...] Ksiąg Wieczystych, z którego wynika, że M. C. był właścicielem gruntu o powierzchni [...] metrów kwadratowych we wsi C. Z gruntu wydzielono działkę o obszarze [...] m² oznaczoną jako działka [...] – objętą księgą wieczystą nr [...] oraz działkę o obszarze [...] m² oznaczoną jako [...] objętą księgą wieczystą nr Kw [...].
W załączonym przez [...] SA rejestrze pomiarowym gruntów z października 1991 r. w rubryce dawnych właścicieli brak jest nazwiska C. W pozycjach od 18 do 23 występuje oznaczenie "[...]" ale brak innych danych potwierdzających, że nieruchomość M. C. znajduje się w tym rejestrze. W rejestrze pomiarowym gruntów przedsiębiorstwa wykonanym w grudnia 1991 r. znajduje się w pozycji nr 3 zapis "Hip. [...]" z powierzchnią [...] m², podzieloną na działki nr [...] i [...] o powierzchniach [...] i [...] m². Dane te przeczą zaświadczeniu Sądu Rejonowego. Należy zwrócić uwagę, że przedsiębiorstwo państwowe [...] SA miało zasadnicze wątpliwości co do stanu faktycznego posiadania, na co wskazuje pismo z dnia [...] stycznia 1994 r. kierowane do Urzędu Wojewódzkiego w W. Zdaniem przedsiębiorstwa w 1991 roku Urząd Dzielnicy Gminy W. wytyczając linie rozgraniczające zmniejszył powierzchnie użytkowe, co stało w rażącej sprzeczności z posiadanymi przez [...] decyzjami, przekazującymi grunt w użytkowanie.
W decyzji stwierdzającej nabycie z mocy prawa użytkowania wieczystego gruntu figuruje działka nr [...]. Nie jest ujęta jednak działka [...]. Zachodzi więc wątpliwość czy Spółka [...] została uwłaszczona na tej działce, pomimo że działka figuruje w jej zasobach gruntowych. Następną wątpliwością jest czy skarżący, następcy prawni M. C., wnosili o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej co do części oznaczonej nr [...] czy też innych skoro we wniosku wskazali działkę o numerze nr [...]. Należy stwierdzić, że w decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast stwierdzającej nieważność orzeczenia Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] maja 1960 r. figuruje grunt oznaczony numerem hipotecznym [...], co wskazuje na obie działki, o numerach [...] i [...], a skarżący tę decyzję załączyli jako podstawę wniosku.
Drugą istotną kwestią, poruszaną w skardze, jest to czy decyzja uwłaszczeniowa naruszyła prawa osób trzecich. Zdaniem Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast nie naruszyła, gdyż w dniu 5 grudnia 1990 r. M. C. i R. C. nie legitymowali się prawem do gruntu.
Należy jednak zwrócić uwagę, że poprzez decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] listopada 2001 r. stwierdzającą nieważność opisanego w niej orzeczenia Prezydium Rady Narodowej o odmowie przyznania własności czasowej do gruntu przedmiotowej nieruchomości – została wyłączona z obrotu prawnego.
W ten sposób stał się aktualny wniosek M. C. o przyznanie mu prawa własności czasowej. Wniosek ten jest rozpoznawany lub będzie rozpoznany. Tu należy przywołać Uchwałę Składu Pięciu Sędziów NSA z dnia 8 września 2003 r. nr OPK 3/2003 (Monitor Prawniczy 2003/20 str. 915), że wniosek dotychczasowego właściciela o przyznanie mu na gruncie Skarbu Państwa własności czasowej (prawa wieczystej dzierżawy) zgłoszonej w trybie art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz.U. z 1945 r. Nr 50, poz. 279) i niezałatwiony przed objęciem gruntu przez gminę podlega rozpoznaniu. Wniosek taki podlega też rozpoznaniu w pierwszej kolejności wówczas gdy prowadzone jest postępowanie z wniosku państwowej osoby prawnej na podstawie art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz.U. z 1990 r. Nr 79, poz. 464 ze zm.) – wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lipca 1995 r. sygn. I SAB 33/95.
Skoro w tej sprawie, wniosek dekretowy nie został rozpoznany, również nie została przesądzona sprawa własności budynku jaki znajdował się na nieruchomości M. C., co zgodnie z art. 8 dekretu powinno być rozstrzygnięte. Oznacza to, że prawa skarżących wydaną decyzją uwłaszczeniową, mogły zostać naruszone.
Z tego powodu Sąd uwzględnił zarzut skargi dotyczący naruszenia przepisów o ochronie praw osób trzecich, tak cytowanego art. 2 ust. 1 ustawy o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami i wywłaszczeniu nieruchomości jak i art. 200 ust. 4 obecnie obowiązującej z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomości.
Sąd nie podzielił stanowiska Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast co do możliwości zastosowania w tej sprawie dyspozycji przepisu art. 145 § 1 pkt 8 kpa to jest wznowienia postępowania wobec tego, że decyzja wydana była w oparciu o inną, następnie uchyloną lub zmienioną. Stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa wyłącza decyzję z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc, przywracając istniejący przed jej wydaniem stan faktyczno-prawny. Sytuacja taka nie występuje w analizowanym przez decyzje Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast przepisie art. 145 § 1 pkt 8 kpa.
Ze wskazanych przyczyn, Sąd na podstawie art. 145 ust. 1 lit a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), obie decyzje Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast uchylił, a na podstawie art. 152 cytowanej ustawy, stwierdził że zaskarżona nie podlega wykonaniu. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 tej ustawy.