I SA/WA 1714/22

I SA/Wa 1714/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-03-01
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-07-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Fyda-Kawula
Małgorzata Boniecka-Płaczkowska /sprawozdawca/
Monika Sawa /przewodniczący/
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c,  art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Monika Sawa, sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.), asesor WSA Anna Fyda-Kawula, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 marca 2023 r. sprawy ze skargi A. L. i I. O. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 kwietnia 2022 r. nr DAP-WOSR-7280-33/2022/AM w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody Dolnośląskiego z 25 lutego 2022 r., nr 1; 2) zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz A. L. i I. O. solidarnie kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 26 kwietnia 2022 r., nr DAP-WOSR-7280-33/2022/AM Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, po rozpatrzeniu odwołań B. W., L. B., L. G. reprezentowanej przez R. W., A. L. działającej w imieniu własnym i jako pełnomocnik I. O., od decyzji Wojewody [...] z 25 lutego 2022 r., nr 1, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu Minister wskazał, że 8 grudnia 2008 r. do Wojewody [...] wpłynął wniosek L. G. o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. S. i W. S. nieruchomości w W., tj. poza obecnymi granicami RP.
Ponadto Urząd Miejski W. pismem z 5 listopada 2012 r. przekazał Wojewodzie [...], zgodnie z właściwością, wniosek M. S. pierwotnie złożony do Urzędu Rejonowego w W. w 1994 r. Następnie Urząd Miejski W. pismem z 12 stycznia 2016 r. przekazał Wojewodzie [...], zgodnie z właściwością, wnioski E. W., pierwotnie złożone do Urzędu Rejonowego w W. w 1991 r., dotyczące nieruchomości pozostawionych w W.
Minister, wskazując na postanowienia sądów o stwierdzeniu praw do spadku, przedstawił następstwo prawne po byłym właścicielu pozostawionej nieruchomości oraz jego spadkobiercach. Wskazał, że R. W. oświadczeniem z 17 grudnia 2008 r., podpisanym w obecności pracownika [...] Urzędu Wojewódzkiego w W., a D. M. oświadczeniem z 15 grudnia 2008 r., podpisanym w obecności notariusza, wskazali L. G. jako osobę uprawnioną do rekompensaty za mienie pozostawione przez A. S. J. W. oświadczeniem z 17 grudnia 2008 r., podpisanym w obecności pracownika [...] Urzędu Wojewódzkiego w W., również wskazał L. G. jako osobę uprawnioną do rekompensaty za mienie pozostawione przez A. S. J. W. zmarł [...] stycznia 2019 r. Z dniem jego śmierci wygasła skuteczność oświadczenia o wskazaniu L. G. jako osoby uprawnionej do realizacji prawa do rekompensaty.
Ponadto w aktach sprawy znajduje się oświadczenie Z. G. z 10 października 2012 r. podpisane w obecności notariusza niemieckiego o wskazaniu L. G. jako osoby uprawnionej do rekompensaty za mienie pozostawione przez A. S.
B. W. oświadczeniem z 19 grudnia 2008 r., podpisanym w obecności pracownika [...] Urzędu Wojewódzkiego w W., wskazała L. G. jako osobę uprawnioną do rekompensaty. Pismem z 1 września 2021 r. B. W. odwołała powyższe wskazanie, a 22 października 2021 r. złożyła oświadczenie (podpisane w obecności pracownika [...] Urzędu Wojewódzkiego w W.) o odwołaniu wskazania i przystąpiła do toczącego się postępowania.
Minister wskazał, że K. S. (ewentualnie jej następcy prawni) oraz spadkobiercy J. W. nie złożyli do Wojewody [...] wniosku o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej i nie przystąpili do niniejszego postępowania, nie dokonali również wskazania, o którym mowa w art. 3 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 2097 ze zm.). Strony nie wykazały swojego następstwa prawnego po tych osobach.
Organ przedstawił zebrany w sprawie materiał dowodowy. Wyjaśnił, że na pierwszej stronie urzędowego opisu mienia pozostawionego wpisano, iż plac i grunty orne stanowią wieczystą dzierżawę od Magistratu m. W.
Wskazał, że postanowieniem z 4 sierpnia 2021 r. Wojewoda [...] dokonał pozytywnej oceny spełnienia przez wniosek L. G., A. L., I. O. oraz L. B. wymogów o których mowa w art. 2, art. 3 oraz art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z 8 lipca 2005 r.
Postanowieniem z 25 listopada 2021 r., nr 2 Wojewoda dokonał pozytywnej oceny spełnienia przez wniosek B. W. wymogów, o których mowa w wyżej wskazanych przepisach.
Decyzją z 25 lutego 2022 r., nr 1 Wojewoda [...] stwierdził, że: A. L., L. G., I. O., B. W. oraz L. B. są osobami, którym przysługuje prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. S. nieruchomości położonej poza obecnymi granicami RP, na którą składały się: budynek mieszkalny o kubaturze 183 m3, drewniany, kryty gontem, szalowany, wybudowany w 1915 r.; szopa o kubaturze 26 m3, z desek, kryta papą, wybudowana w 1920 r.; odryna (stodoła) o kubaturze 163 m3, z desek, kryta papą, wybudowana w 1920 r.; chlew o kubaturze 70,38 m3, z bierwion, kryty papą, wybudowany w 1920 r.; gumno o kubaturze 205 m3, z desek, kryte papą, wybudowane w 1920 r.; piwnica o kubaturze 60 m3, z kamienia, wybudowana w 1925 r.; studnia 6 kesonów; ustęp dwuoczkowy; parkan 224 m x 1,5 m. Zwaloryzowana na dzień wydania decyzji wartość nieruchomości wynosi [...] zł, zaś wysokość rekompensaty odpowiadająca 20% zwaloryzowanej wartości pozostawionej nieruchomości na dzień wydania decyzji wynosi [...] zł i rekompensata ta przypada stronom w następujących częściach: A. L. w 1/12 części, tj. w kwocie [...] zł, L. G. w 5/12 częściach, tj. w kwocie [...] zł, I. O. w 1/12 części, tj. w kwocie [...] zł, B. W. w 1/12 części, tj. w kwocie [...] zł, L. B. w 1/12 części, tj. w kwocie [...] zł. W treści decyzji wskazano, że rozstrzyga ona sprawę w części odnoszącej się do wniosku L. G., A. L., I. O., B. W. oraz L. B. o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. S. nieruchomości w W. – [...]. Natomiast wniosek spadkobierców E. W. w części dotyczącej pozostałych nieruchomości zostanie rozpatrzony odrębną decyzją.
Od powyższej decyzji odwołania wnieśli: L. B., B. W., L. G. - reprezentowana przez R. W. i A. L. - działająca w imieniu własnym i w imieniu I. O. Odwołujący podnieśli, że dowody znajdujące się w aktach sprawy jednoznacznie wskazują, iż A. S. wykupił plac i grunt orny pod adresem [...] od magistratu m. W.
Rozpoznając sprawę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji stwierdził, że kwestie rekompensat za "mienie zabużańskie" reguluje ustawa z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
Zgodnie z art. 2 tej ustawy prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi:
1. był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów:
a) art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. poz. 580) lub
b) art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1932 r. poz. 934), lub
c) § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do §§ 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. poz. 489)
- oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić;
2. posiada obywatelstwo polskie.
Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty należy dołączyć, m.in. dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn określonych w ustawie oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. Przepis ustępu 4 art. 6 powołanej ustawy stanowi, że dowodami, o których mowa wyżej, m.in. mogą być, w szczególności:
- urzędowy opis mienia;
- orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny;
- dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw.
W ocenie Ministra z dokumentów wynika, że A. S. zamieszkiwał w W., opuścił terytorium byłej RP w 1945 r. oraz był właścicielem posadowionych na gruncie wymienionym w opisie mienia budynków i urządzeń, zaś grunt o powierzchni [...] ha stanowił własność gminy (Magistratu Miasta W.) i pozostawał w dzierżawie A. S.
Organ odwoławczy stwierdził, że nie ma podstaw do uznania, iż A. S. jeszcze przed wojną uregulował w całości cenę nabycia gruntu na własność, stosownie do przepisów regulujących wykup nieruchomości miejskich przez jej długoletnich dzierżawców, a zatem w rzeczywistości nie był już dzierżawcą gruntu o powierzchni [...] ha, tylko jego właścicielem. Ustawa z 20 czerwca 1924 r. w sprawie uwłaszczenia b. czynszowników, b. wolnych ludzi i długoletnich dzierżawców w województwach: nowogródzkiem, poleskiem, wołyńskiem, wileńskiem oraz w powiatach: grodzieńskim, wołkowyskim, bielskim, białostockim i sokolskim województwa białostockiego (Dz. U 1929.24.254) przewidywała możliwość wykupu gruntów na własność przez dotychczasowych dzierżawców na ich wniosek i za opłatą wynikającą z przepisów ustawy.
Zgodnie z art. 12 d) tej ustawy cenę nabycia gruntów stanowi dla długoletnich drobnych dzierżawców, wymienionych w art. 4 pod c), suma rocznej tenuty dzierżawnej, która obowiązywała dzierżawcę w roku 1913, pomnożona przez 16(2/3), w razie niemożności ustalenia tej tenuty, za podstawę do obliczenia przyjęta będzie tenuta takich samych kategorji dzierżaw, pobierana w tymże czasie za podobnej wartości grunty w najbliższej okolicy.
Zgodnie z art. 8 ustawy z 20 czerwca 1924 r. osoby pragnące skorzystać z uprawnień niniejszej ustawy, powinny zwrócić się z podaniem ustnem lub pisemnem do miejscowej komisji uwłaszczeniowej do dnia 31 grudnia 1930 r. Do czasu uprawomocnienia się orzeczenia o uwłaszczeniu gruntów użytkowanych b. czynszownicy, b. wolni ludzie i dzierżawcy długoletni winni uiszczać opłaty dzierżawne na zasadach dotychczasowych.
Zgodnie z art. 17 ww. ustawy prawomocne orzeczenie komisji uwłaszczeniowej lub orzeczenie okręgowej komisji ziemskiej o nabyciu gruntu przez użytkownika po wypłaceniu lub złożeniu do depozytu ceny nabycia w całości lub pierwszej jej raty (art. 14 ust. 1 pkt b), albo też po uzyskaniu pożyczki (art. 14 ust. 1 pkt a) i przekazaniu tej pożyczki w odpowiedniej sumie za spłatę ceny nabycia, stanowi tytuł prawny nabycia i podlega na wniosek użytkownika ujawnieniu w księgach hipotecznych wraz z wszystkiemi prawami rzeczowemi, ustalonemi w orzeczeniu, wydanem na podstawie art. 13. Równocześnie ulega wpisaniu do księgi hipotecznej nabytej działki hipoteka na zabezpieczenie reszty ceny nabycia (art. 14 ust. 1 pkt. b).
Minister wskazał, że strony nie przedłożyły prawomocnego orzeczenia komisji uwłaszczeniowej, stanowiącego tytuł prawny nabycia gruntu. Z dokumentacji zgromadzonej w niniejszej sprawie nie wynika ponadto, aby A. S. złożył stosowny wniosek do komisji uwłaszczeniowej w ustawowo zakreślonym terminie. Brak jest zatem w ocenie organu podstaw do kwestionowania treści opisu mienia pozostawionego, w którym widnieje zapis, iż plac i grunty orne stanowią wieczystą dzierżawę od Magistratu m. W., zwłaszcza przy uwzględnieniu, iż ustawodawca przyznał opisowi mienia pozostawionego szczególny walor, wymieniając go na pierwszym miejscu w katalogu dowodów potwierdzających stan własnościowy, rodzaj i powierzchnię pozostawionych nieruchomości. Ponadto na urzędowym opisie mienia znajduje się własnoręczny podpis A. S., co wskazuje, że ten akceptował treść dokumentu i nie wnosił do niego zastrzeżeń.
Nie znajduje, w ocenie Ministra, uzasadnienia stanowisko stron, że wpłacane przez A. S. opłaty roczne z tytułu dzierżawy gruntu podlegały zgodnie z ustawą automatycznemu zaliczeniu na poczet ceny nabycia własności gruntu, rozłożonej na raty roczne. Zgodnie bowiem z art. 14 ustawy z 20 czerwca 1924 r. z uwzględnieniem zmian dokonanych ustawą z 28 marca 1933 r. o zmianie ustawy z 20 czerwca 1924 r. (Dz. U. z 1933 r. Nr 31, poz. 268), jeżeli użytkownik, mający prawo do nabycia gruntu na własność nie jest w możności wpłacić całej ceny szacunkowej, komisja uwłaszczeniowa ma prawo rozłożyć mu na raty na przeciąg czasu do 12 lat stosownie do okoliczności, z dodaniem procentów w stosunku 6 % rocznie. W tym wypadku każda rata wraz z procentami winna być ustalona w orzeczeniu w złotych, przytem w orzeczeniu powyższem powinno być zaznaczone, że dłużnik jest obowiązany uiścić należność w oznaczonym terminie w złotych.
W aktach przedmiotowej sprawy brak jest orzeczenia komisji uwłaszczeniowej w przedmiocie rozłożenia ceny wykupu na raty.
Z dokumentów w postaci księgi kontowej i rachunków kontowych wynika jedynie wysokość tenuty dzierżawnej wpłacanej za dane lata. Treść tych dokumentów nie daje podstaw do stwierdzenia, że wyszczególnione w nich kwoty podlegały zaliczeniu na poczet ceny wykupu gruntu ani, że A. S. nabył prawo własności dzierżawionego gruntu.
Odnosząc się natomiast do uwierzytelnionej kserokopii planu sytuacyjnego nieruchomości miejskiej nr [...] położonej przy ul. [...] w W. Minister wskazał, że jakkolwiek w dokumencie tym wskazano, iż dotyczy on nieruchomości o obszarze [...] ha [...] morgów, należącej do A. S., to dokument ten nie jest wystarczający do wykazania, że grunt pod budynkami posadowionymi przy ul. [...] w W. stanowił własność A. S. Dokument ten należy ocenić w powiązaniu z pozostałym materiałem dowodowym, który nie dostarcza przekonujących dowodów na to, aby grunt o pow. [...] ha [...] morgów został wykupiony przez dzierżawcę A. S. od Magistratu Miasta W. w trybie przepisów dopuszczających uwłaszczenie dzierżawców. Brak jest bowiem w aktach sprawy prawomocnego orzeczenia komisji uwłaszczeniowej, stanowiącego tytuł prawny nabycia miejskiego gruntu, czy chociażby wniosku złożonego przez A. S. w sprawie wykupu gruntu. Ponadto jak już wskazano, brak jest podstaw do uznania, że rachunki kontowe dzierżawców działek ziemi miejskiej czy księga kontowa działek ziemi, opisane powyżej, odzwierciedlają proces wykupu ziemi.
Skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 26 kwietnia 2022 r. złożyły A. L. i I. O.
Zaskarżonej decyzji zarzuciły:
1. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść wydanej decyzji, tj. art. 7 kpa w zw. z art. 77 § 1 kpa oraz art. 81a § 1 kpa, poprzez nie wyjaśnienie stanu faktycznego oraz błędne i w sposób niewyczerpujący rozpatrzenie całości zgromadzonego materiału dowodowego, a także nierozstrzygnięcie nie dających się usunąć co do stanu faktycznego wątpliwości na korzyść strony, przez co wydano decyzję, która narusza słuszny interes obywateli;
2. obrazę przepisów prawa materialnego, a to art. 2 w zw. z art. 3 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r., poprzez brak przyznania prawa do rekompensaty za grunt o powierzchni [...] ha w W., podczas gdy A. S. był właścicielem tego terenu, zatem spadkobiercy A. S. powinni otrzymać stosowną rekompensatę za ten grunt;
3. obrazę przepisów prawa materialnego, a to art. 7 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r., poprzez utrzymanie w mocy decyzji odmownej w zakresie braku przyznania prawa do rekompensaty za grunt o powierzchni [...] ha w W., podczas gdy zostały spełnione przesłanki uznania że A. S. był właścicielem ww. terenu;
4. błąd w ustaleniach faktycznych decyzji mający wpływ na jej treść, poprzez przyjęcie że A. S. nie był właścicielem gruntu o powierzchni [...] ha w W., podczas gdy z całości zgromadzonego materiału dowodowego wynika że grunt ten stanowił jego własność.
Wskazując na powyższe zarzuty skarżące wniosły o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji Wojewody [...] z 25 lutego 2022 r. i zasądzenie kosztów postępowania.
Wniosły także o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z całości zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów, a także z dodatkowego dokumentu, tj. notarialnie poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii z wyciągu z protokołu posiedzenia Rady Miejskiej m. W. z 26 marca 1936 r., na okoliczność ich treści, a szczególnie faktu iż A. S. był właścicielem spornej nieruchomości.
Zarzuty rozwinięto w uzasadnieniu skargi.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 1 lutego 2023 r. wydanym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U z 2020 r., poz. 347 ze zm.) sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, o czym skarżące, organ i uczestnicy postępowania zostali powiadomieni.
Sąd oddalił wnioski dowodowe zawarte w skardze, gdyż Sąd z urzędu dokonuje oceny materiału dowodowego zgromadzonego w aktach administracyjnych. Natomiast wniosek o dopuszczenie dowodu z kopii wyciągu z protokołu posiedzenia Rady Miejskiej W. nie jest niezbędny do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie w rozumieniu art. 106 § 3 ppsa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna, jednakże z innych przyczyn niż w niej wskazane.
Postępowanie w niniejszej sprawie toczyło się na podstawie przepisów ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z treścią art. 3 ust. 2 zd. 1 ustawy w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. Z kolei stosownie do przepisu art. 5 ust. 1 ustawy potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty w przypadkach, o których mowa w art. 3, składa współwłaściciel lub spadkobierca, lub wskazana osoba uprawniona do rekompensaty (art. 5 ust. 2).
Podnieść należy, że 9 października 2017 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów podjął uchwałę w sprawie o sygn. akt I OPS 3/17, w której stwierdził, że złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty przez osobę uprawnioną w terminie określonym w art. 5 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej skutkuje wszczęciem postępowania administracyjnego również w stosunku do wszystkich pozostałych uprawnionych w rozumieniu art. 3 tej ustawy. W uchwale wskazano, że prawo do rekompensaty przysługuje jako jedno uprawnienie z jednego tytułu faktyczno - prawnego (pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP). Chodzi więc o prawo do rekompensaty, a nie prawa do rekompensaty przysługujące poszczególnym uprawnionym.
Naczelny Sąd Administracyjny w powołanej uchwale podniósł, że wielość podmiotów uprawnionych nie skutkuje wielością uprawnień. Jak wynika z art. 3 ust. 1 i ust. 2 ustawy, jedno prawo do rekompensaty przysługuje współwłaścicielom albo następcom prawnym w przypadku śmierci właściciela nieruchomości.
Oznacza to, że jeżeli kilku osobom przysługuje uprawnienie wynikające z norm prawa materialnego, tj. z przepisów art. 3 ust. 1 albo art. 3 ust. 2 w zw. z art. 2 ustawy, osoby te (współwłaściciele albo spadkobiercy właściciela pozostawionej poza obecnymi granicami RP nieruchomości) występują wobec siebie w relacji współuczestnictwa materialnego. Taki rodzaj współuczestnictwa charakteryzuje się przede wszystkim tym, że uprawnienia i obowiązki uczestników postępowania zależą wzajemnie od siebie. Taka zależność zachodzi, m.in. w sytuacji, gdy uprawnienia lub obowiązki stron są wspólne.
Sąd wskazał, że zgodnie z art. 3 ust. 1 prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim współwłaścicielom, spełniającym wymogi określone w art. 2, albo niektórym z nich wskazanym przez pozostałych współwłaścicieli. Tak samo według art. 3 ust. 2, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że wystarczającym jest by jeden ze spadkobierców lub współwłaścicieli złożył wniosek do 31 grudnia 2008 r., a organ powinien z urzędu ustalić, którym osobom przysługuje przymiot strony w postępowaniu i umożliwić tym osobom aktywny udział w postępowaniu, bowiem posiadanie przez współwłaścicieli oraz spadkobierców interesu prawnego w postępowaniu o potwierdzenie prawa do rekompensaty jest niewątpliwe. Jeśli zaś tak zawiadomiona osoba nie przyłączy się do postępowania w charakterze strony domagającej się potwierdzenia prawa do rekompensaty także na jej rzecz, brak będzie podstaw do przyznania jej uprawnienia. To jednak od woli osoby uprawnionej, a nie od czynności procesowych podejmowanych poza jej wiedzą będzie zależało rozstrzygnięcie dotyczące także jej interesu prawnego.
Uchwała składu siedmiu sędziów NSA jest wiążąca w danej sprawie (art. 187 § 2 ppsa), ma ona ponadto, tzw. ogólną moc wiążącą, wynikającą z art. 269 § 1 ppsa. Przepis ten nie pozwala żadnemu składowi sądu administracyjnego rozstrzygnąć innej sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale powiększonego składu NSA. Skład, który nie podziela wspomnianego stanowiska, może jedynie ponownie przedstawić dane zagadnienie odpowiedniemu składowi powiększonemu.
Biorąc pod uwagę treść powyższej uchwały należy uznać, że interes prawny w niniejszym postępowaniu mają K. S. lub jej następcy prawni oraz następcy prawni J. W. Jak wynika z akt sprawy K. S. jest spadkobierczynią po H. T., będącej spadkobierczynią (córką) po A. S. J. W. jest synem i spadkobiercą po E. W, która była córką i spadkobierczynią po A. S.
J. W. zmarł w toku postępowania. Należy podzielić stanowisko organu, że jego śmierć skutkuje bezskutecznością dokonanego wskazania osoby uprawnionej do rekompensaty. Osoba składająca oświadczenie o wskazaniu w rozumieniu art. 3 ustawy musi żyć w dacie wydawania decyzji przyznającej prawo do rekompensaty (por. wyrok NSA z 24 września 2019 r., sygn. akt I OSK 2808/17). Wobec śmierci osoby wskazującej w jej miejsce do postępowania wchodzą spadkobiercy, o ile będą zainteresowani domaganiem się prawa do rekompensaty. Oni także mają uprawnienie do dokonania wskazania osoby uprawnionej do rekompensaty.
Wojewoda mając wiedzę o śmierci J. W. nie wezwał stron do podania jego następców prawnych. Nie można bowiem uznać pisma Wojewody do stron z 30 września 2019 r., w którym organ wyjaśnia, że wskazanie wygasło i że po przedłożeniu postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku lub aktu poświadczenia dziedziczenia spadkobiercy mogą przystąpić do postępowania.
Wojewoda nie zawiadomił także o postępowaniu K. S. lub jej spadkobierców. Organy obydwu instancji miały wiedzę o adresie K. S., gdyż Wojewoda kierował szereg pism do różnych organów o udzielenie informacji, czy spadkobiercy (w tym K. S.) byłego właściciela pozostawionego poza granicami RP mienia zrealizowali wcześniej prawo do rekompensaty. Wojewoda kierował także pytania dotyczące K. S. ze wskazaniem jej adresu zamieszkania. Stanowisko organów, że K. S. lub jej następcy prawni nie złożyli wniosku o wydanie decyzji o potwierdzenie prawa do rekompensaty i nie przystąpili do postępowania, jest wadliwe, wobec treści wyżej powołanej uchwały NSA. Wojewoda nie podjął żadnych czynności mających na celu powiadomienie K. S. o postępowaniu lub powiadomienia jej następców prawnych.
Jak wyżej wskazano, jeżeli zawiadomiona osoba nie przyłączy się do postępowania w charakterze strony domagającej się potwierdzenia prawa do rekompensaty także na jej rzecz, brak będzie podstaw do przyznania jej uprawnienia. Jednakże to od jej woli, a nie od czynności procesowych podejmowanych poza jej wiedzą, będzie zależało rozstrzygnięcie dotyczące także jej interesu prawnego.
Już tylko z tych przyczyn organ nie powinien kontynuować postępowania i wydawać decyzji w stosunku do wybranych stron postępowania, jeżeli nie zawiadomił wszystkich osób posiadających interes prawny w sprawie. Dopiero po prawidłowym ustaleniu kręgu stron postępowania, organ dokonuje oceny spełnienia przesłanek do otrzymania prawa do rekompensaty oraz ustala za jakie nieruchomości może być przyznana. Organy naruszyły więc przepis art. 3 ust. 2 zd. 1 oraz art. 6,7, 8, 9 i 10 kpa, z przyczyn powyżej omówionych.
Przedwczesne jest więc odnoszenie się przez Sąd do zarzutów skargi dotyczących wadliwego ustalenie składników pozostawionego mienia poza obecnymi granicami RP.
Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ppsa orzekł, jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 ppsa.
Ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni stanowisko przedstawione w niniejszym uzasadnieniu.