I SA/Wa 1700/23

I SA/Wa 1700/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-12-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Milicka-Stojek
Elżbieta Lenart /przewodniczący/
Monika Sawa /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1692
art. 2 ust. 3c i 3d
Ustawa z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Elżbieta Lenart sędzia WSA Monika Sawa (spr.) asesor WSA Anna Milicka-Stojek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ostrołęce z dnia 4 lipca 2023 r. nr SKO/4111/681/2023 w przedmiocie dodatku węglowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza [...] z dnia 24 maja 2023 r. nr [...].
Uzasadnienie
Decyzją z 4 lipca 2023 r., nr SKO/4111/681/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ostrołęce (SKO/organ) po rozpatrzeniu odwołania J. S. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Myszyńca z 24 maja 2023 r., nr OPS.5401.3.513.3.2022 w przedmiocie odmowy przyznania dodatku dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystania niektórych źródeł ciepła.
Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Wskazaną powyżej decyzją Burmistrz Myszyńca orzekł o odmowie przyznania J. S. dodatku dla gospodarstw domowych z uwagi na nie podjęcie kroków formalnych celem ustalenia odrębności swojego lokalu. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ I instancji przytoczył treść przepisów powołanych w podstawie prawnej decyzji i wskazał, że nowe przepisy pozwalają na przyznanie dodatków dla kilku gospodarstw domowych, jeżeli do 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania, ale tylko wtedy gdy podjęte zostały realne starania w kierunku ustalenia odrębnego adresu. Organ wskazał, że jak wynika z przedstawionych dokumentów wniosek o wydanie zaświadczenia o samodzielności lokalu został złożony po 30 listopada 2022 r. W konkluzji organ wskazał, iż po ponownym rozpatrzeniu wniosku o ustalenie prawa do wypłaty dodatku dla gospodarstw domowych ustalono, że skarżący nie spełnia przesłanek określonych w ustawie o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw. Na tej podstawie organ uznał, iż w sprawie zachodzi okoliczność uzasadniająca odmowę przyznania dodatku dla gospodarstw domowych.
Od powyższej decyzji odwołanie złożył J. S. wskazując, że jego wniosek był złożony jako pierwszy na adres Myszyniec, ul. [...] i uważa, iż dopóki jego sprawa nie została zakończona, jest pierwszym wnioskodawcą. Dalej wyjaśnił, że zamieszkuje odrębny lokal w budynku zlokalizowanym pod tym adresem. W trakcie wywiadu ustalono, że w budynku tym są dwa odrębne lokale mieszkalne i w tych lokalach są prowadzone dwa odrębne gospodarstwa domowe. Dalej skarżący wskazał, iż przedłożył rachunki, które potwierdzają, że płaci samodzielnie za prąd, śmieci, wodę i podatek od nieruchomości. Nie ma tylko-jak sam wskazuje- prawnego wyodrębnienia lokalu. Dodał, że jest to procedura dla przeciętnego obywatela zbyt kosztowana (ok. 4 tysiące złotych). Co prowadziłoby do tego, że przyznany dodatek musiałby przeznaczyć nie na zakup opału, a na wyodrębnienie lokalu. W konkluzji skarżący wskazał, że sądził, że złożenie deklaracji dotyczącej zgłoszenia źródła ciepła do CEEB do OPS jest wystarczające. Dodał także, że jest osobą schorowaną, a sprawa jest dla niego problematyczna. Wniósł o przyznanie mu dodatku.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ostrołęce wskazało, że niniejsza sprawa była już przedmiotem rozpatrywania przez SKO, które decyzją z dnia 25 kwietnia 2023 r., nr SKO/4111/181/2023 uchyliło w całości decyzję Burmistrza Myszyńca i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W treści rozstrzygnięcia wskazano, że organ przed podjęciem rozstrzygnięcia winien przeprowadzić rzetelny wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania wnioskodawcy, ewentualnie wezwać skarżącego do przedstawienia dodatkowych dokumentów, tj. zaświadczeń, oświadczeń. Może też wykorzystać informacje zgromadzone w innych dostępnych rejestrach.
Przechodząc do merytorycznego rozpoznania środka zaskarżenia SKO wskazało, że zasady i tryb przyznawania, wypłacania oraz wysokość dodatku dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystywania niektórych źródeł ciepła, oraz właściwość organów w tych sprawach reguluje ustawa z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw. Jej zapisy stanowią, iż dodatek dla gospodarstw domowych przysługuje osobie w gospodarstwie domowym, w przypadku gdy głównym źródłem ciepła gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia albo piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane peletem drzewnym, drewnem kawałkowym lub innym rodzajem biomasy, albo kocioł gazowy zasilany skroplonym gazem LPG, albo kocioł olejowy - zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodemizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania zgłoszonych lub wpisanych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków (dalej zwanej "CEEB"), o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy.
Przy czym, przez gospodarstwo domowe, o którym mowa powyżej, rozumie się:
1) osobę fizyczną samotnie zamieszkującą i gospodarującą (gospodarstwo domowe jednoosobowe) albo
2) osobę fizyczną oraz osoby z nią spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie z nią zamieszkujące i gospodarujące (gospodarstwo domowe wieloosobowe). Zasadniczo (poza wyjątkami wskazanymi w ustawie), postępowanie w sprawie dodatku dla gospodarstw domowych wszczynane jest na wniosek, przy czym wniosek o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych składa się w terminie do dnia 30 listopada 2022 r., zaś wnioski złożone po tym dniu pozostawia się bez rozpoznania. Przyznanie przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta dodatku dla gospodarstw domowych nie wymaga wydania decyzji. Odmowa przyznania dodatku dla gospodarstw domowych, uchylenie oraz rozstrzygnięcie w sprawie nienależnie pobranego dodatku węglowego wymagają natomiast wydania decyzji (art. 24 ust. 26 ustawy). Stosownie do treści art. 24 ust. 20 ustawy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta dokonuje weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych, w szczególności w zakresie zgłoszenia lub wpisania głównego źródła ogrzewania w centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodemizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków. Z kolei stosownie do treści 24 ust. 21 cyt. ustawy wójt, burmistrz albo prezydent miasta dokonując weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych bierze pod uwagę w szczególności;
1) informacje wynikające z deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, o której mowa w art. 6m ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach;
2) informacje uzyskane w związku z postępowaniem o przyznanie:
a) świadczeń rodzinnych oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, o których mowa odpowiednio w art. 2 i art. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, b) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w art. 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci,
c) dodatku osłonowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o dodatku osłonowym,
d) dodatku mieszkaniowego, o którym mowa w art. 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych;
3) dane zgromadzone w rejestrze PESEL oraz rejestrze mieszkańców, o których mowa odpowiednio w art. 6 ust. 1 i art. 6a ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności. Jeżeli podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy, który ma na celu ustalenie faktycznego stanu danego gospodarstwa domowego zgodnie z ust. 2 odpowiednio pkt 1 i 2, odnośnie samotnego zamieszkiwania w przypadku jednoosobowych gospodarstw domowych oraz wspólnie stale zamieszkujących i gospodarujących z wnioskodawcą w przypadku gospodarstw domowych wieloosobowych. Wywiad środowiskowy przeprowadza się w miejscu zamieszkania wnioskodawcy. W toku wywiadu środowiskowego ustala się, czy stan faktyczny danego gospodarstwa domowego jest zgodny z informacjami podanymi we wniosku o wypłatę dodatku węglowego. Natomiast, niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, stanowi podstawę do odmowy przyznania dodatku węglowego (art. 24 ust. 25 ustawy). Organ wskazał, że przywołane wyżej przepisy prawa przedstawiają szczegółowe zasady prowadzenia postępowania administracyjnego w sprawie dodatku dla gospodarstw. Postępowanie to wszczynane jest co do zasady na wniosek strony, ale także w niektórych przypadkach może być wszczęte z urzędu. Dokonując weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku dla gospodarstw, właściwy organ gminy zobowiązany jest uwzględnić informacje wynikające z deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, informacje uzyskane w związku z postępowaniem o przyznanie określonych ustawą świadczeń (świadczeń rodzinnych oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, świadczenia wychowawczego, dodatku osłonowego, dodatku mieszkaniowego), a także dane zgromadzone w rejestrze PESEL oraz rejestrze mieszkańców. Jeżeli podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy, by w toku takiego wywiadu ustalić, czy stan faktyczny danego gospodarstwa domowego jest zgodny z informacjami podanymi we wniosku o wypłatę dodatku węglowego. Zatem informacje podane we wniosku o przyznanie dodatku dla gospodarstw muszą zostać zweryfikowane przez organ gminy przed wypłatą dodatku dla gospodarstw (poprzedzoną informacją o przyznaniu tego dodatku kierowaną do wnioskodawcy), bądź też przed podjęciem decyzji o odmowie przyznania dodatku dla gospodarstw. Organ podał, że w stanie faktycznym sprawy wnioskiem z dnia 15 listopada 2022 r. skarżący wystąpił o wypłatę dodatku dla gospodarstw dla jego wieloosobowego gospodarstwa domowego prowadzonego pod adresem Myszyniec, ul. Brama 1. Burmistrz Myszyńca decyzją z dnia 30 grudnia 2022 r., nr OPS.5401.3.513.2022 odmówił przyznania skarżącemu dodatku dla gospodarstw. Powodem odmowy było ustalenie, że istnieją rozbieżności pomiędzy zgłoszonym źródłem ciepła do Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków, a informacjami dotyczącymi źródeł ciepła wskazanymi we wniosku o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych. Następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ostrołęce decyzją z dnia 25 kwietnia 2023 r., nr SKO/4111/181/2023 uchyliło w całości decyzję Burmistrza Myszyńca i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W wyniku ponownego procedowania wniosku z dnia 15 listopada 2022 r. Burmistrz Myszyńca dwukrotnie przeprowadził wywiad środowiskowy - 12 maja 2023 r. i 19 maja 2023 r. i decyzją z dnia 24 maja 2023 r., nr OPS.5401.3.513.3.2022 ponownie odmówił przyznania skarżącemu dodatku dla gospodarstw z uwagi na ustalenie, iż skarżący nie podjął kroków formalnych celem ustalenia odrębności swojego lokalu. Organ wskazał, że w aktach sprawy zalegają ponadto dokumenty, które zostały złożone przez stronę skarżącą, tj. decyzja ustalająca wymiar podatku od nieruchomości za 2022 r.; odcinek za dokonanie opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi; faktura za wodę i ścieki; rachunki za energię elektryczną wraz z potwierdzeniem ich zapłaty; wniosek o wydanie zaświadczenia o samodzielności lokalu (z datą wpływu do Starostwa 18 maja 2023 r.); oświadczenie skarżącego z dnia 18 maja 2023 r. o następującej treści; "w terminie do 30 listopada 2022 r. nie byłem w stanie wyodrębnić mojego lokalu mieszkalnego /.../" Dodatkowo w aktach sprawy znajduje się pismo z Urzędu Gminy Myszyniec z dnia 24 maja 2023 r., nr IN.GK.6229.1.2023 informujące, iż do Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków złożone zostały tylko dwie deklaracje - pierwsza w dniu 1 lipca 2022 r. i druga w dniu 24 sierpnia 2022 r. Organ podniósł, że Burmistrz Myszyńca związany był oceną wyrażoną w powołanej decyzji z dnia 25 kwietnia 2023 r., nr SKO/4111/181/2023. SKO zwróciło uwagę, że skarżący w treści odwołania podnosi, że pod adresem Myszyniec, [...] w odrębnych lokalach mieszkają dwa odrębne gospodarstwa domowe. Zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.r.ź.c. w przypadku, gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe, jeden dodatek dla gospodarstw domowych przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem. W przypadku, gdy wniosek o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych złożono dla więcej niż jednego gospodarstwa domowego mających ten sam adres miejsca zamieszkania, to dodatek ten jest przyznawany wnioskodawcy, który złożył wniosek, jako pierwszy. Pozostałe wnioski pozostawia się bez rozpoznania (art. 24 ust. 5 u.s.r.ź.c.). Od powyższej reguły, dotyczącej pozostawienia bez rozpoznania wniosku o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystywania niektórych źródeł ciepła, został wprowadzony wyjątek w art. 24 ust. 5a cytowanej ustawy, według którego, w przypadku, gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe i w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach, nie stosuje się ust. 4 i 5 do gospodarstwa domowego, którego źródłem ogrzewania jest oddzielne lub współdzielone źródło ciepła. Zatem nowe przepisy pozwalają na przyznanie dodatków dla kilku gospodarstw domowych, jeżeli do 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania. Brak możliwości ustalenia odrębnego adresu wynikać może z obiektywnych przyczyn, jak np. ograniczone możliwości organów gminy w nadaniu odrębnego adresu w ww. terminie. Zapis "nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach" należy odczytywać w ten sposób, że to organ prowadzący postępowanie weryfikuje, czy w tym przypadku istnieje faktyczna możliwość ustalenia do 30 listopada 2022 r. odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla gospodarstw domowych zamieszkujących pod jednym adresem, lecz w odrębnych lokalach. Brak możliwości ustalenia odrębnego adresu zamieszkania powinien wynikać z przyczyn obiektywnych, a właściciel powinien podjąć kroki formalne do nadania odrębnego adresu zamieszkania. Organ podkreślił, że ustawodawca pozostawił przepisy mówiące o tym, że w przypadku zamieszkiwania wielu gospodarstw pod jednym adresem, otrzymują jeden dodatek dla gospodarstw, przyznawany wnioskodawcy, który złożył wniosek jako pierwszy (art. 24 ust. 4). Współistnienie tych przepisów, zdaniem organu sugeruje, że wnioskodawca, chcąc aby jego wniosek nie został pozostawiony bez rozpoznania, powinien wykazać się inicjatywą i wskazać organowi, że niemożliwe jest ustalenie odrębnego adresu w terminie do 30 listopada 2022 r., że jego przypadek powinien być rozpatrywany zgodnie z nowymi przepisami i powinien być wobec niego przeprowadzony wywiad środowiskowy. Wobec tego, możliwość przyznania dodatku dla gospodarstw domowych powinna być rozpatrywana w sytuacji, jeżeli podjęte zostały kroki formalne, prowadzące do nadania odrębnego adresu miejsca zamieszkania i przedstawiono, np. zaświadczenie o samodzielności lokalu lub kopię złożonego wniosku o wydanie zaświadczenia o samodzielności lokalu, czy też kopię wniosku o nadanie numeru porządkowego. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie jest sporne, zdaniem organu, że na adres wskazany przez skarżącego, został już złożony wniosek o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych przez innego wnioskodawcę, któremu wypłacono dodatek dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystywania niektórych źródeł ciepła. W związku z tym w sprawie mógł znaleźć zastosowanie cytowany art. 24 ust. 4,zgodnie z którym w przypadku, gdy wniosek o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych złożono dla więcej niż jednego gospodarstwa domowego mających ten sam adres miejsca zamieszkania, to dodatek ten jest przyznawany wnioskodawcy, który złożył wniosek, jako pierwszy, a pozostałe wnioski pozostawia się bez rozpoznania (art. 24 ust. 5 u.s.r.ź.c.),bądź też art. 24 ust. 6, zgodnie z którym w przypadku gdy wniosek o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych złożyła więcej niż jedna osoba z danego gospodarstwa domowego wieloosobowego, dodatek ten jest przyznawany wnioskodawcy, który złożył taki wniosek jako pierwszy, a pozostałe wnioski pozostawia się bez rozpoznania. Reasumując SKO wskazało, że nowe przepisy pozwalają na przyznanie dodatku dla kilku gospodarstw domowych, jeżeli do dnia 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania, ale tylko w sytuacji gdy do dnia 30 listopada 2022 r. podjęte zostały starania w celu ustalenia odrębnego adresu. Sam fakt stwierdzenia podczas wywiadu, że strony prowadzą odrębne gospodarstwa domowe i mają oddzielne lub współdzielone źródła ciepła, nie jest więc wystarczający dla przyznania dodatku dla gospodarstw. Dla przyznania dodatku dla gospodarstw w omawianym przypadku, powinny być, zdaniem organu, łącznie spełnione następujące warunki, z których część ustala się w drodze wywiadu środowiskowego:
1) Czy skarżący faktycznie prowadzi odrębne gospodarstwa domowe, którego źródłem ogrzewania jest oddzielne lub współdzielone źródło ciepła?
2) Czy skarżący zamieszkuje pod jednym adresem, ale w odrębnym lokalu?
3) Czy skarżący do 30 listopada 2022 r. poczynił realne starania, celem wyodrębnienia dla odrębnego gospodarstwa domowego - odrębnego adresu i z przyczyn obiektywnych okazało się to niemożliwe?
Tymczasem jak wynika, zdaniem organu, z akt sprawy skarżący nie spełnił punktu drugiego, tj. nie poczynił starania, celem wyodrębnienia lokalu. Z kolei jeśli lokale nie zostały wyodrębnione, to należałoby uznać, że mamy do czynienia z jednym adresem miejsca zamieszkania. Organ uznał, że dlatego w sprawie znajduje zastosowanie art. art. 24 ust. 4 u.s.r.ź.c., który głosi, iż w przypadku, gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe, jeden dodatek dla gospodarstw domowych przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem. Z kolei w aktach sprawy zalega wniosek o wypłatę dodatku węglowego z datą wpływu do urzędu dnia 20 września 2022 r. oraz pismo Burmistrza Myszyńca z dnia 20 października 2022 r., nr OPS.5401.2.2135.2022 informujące, że dla gospodarstwa domowego (nie należącego do skarżącego) zlokalizowanego pod adresem Myszyniec, ul. [...] został przyznany dodatek węglowy. Mając na uwadze powyższe okoliczności faktyczne i prawne sprawy SKO stwierdziło, że decyzja organu I instancji zapadła w toku prawidłowo przeprowadzonego postępowania i jest zgodna z obowiązującymi przepisami prawa. Zdaniem SKO organ I instancji dokonał prawidłowej wykładni powołanych przepisów, przytoczył najistotniejsze dla rozstrzygnięcia sprawy konkluzje, znajdujące pełne oparcie w materiale dowodowym oraz dokonał jego oceny w kontekście obowiązujących przepisów prawa. Dochował zatem zasad postępowania administracyjnego. Twierdzenie skarżącego, iż złożył wniosek o wypłatę dodatku dla gospodarstw jako pierwszy nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy. Z przywołanej powyższej informacji o przyznaniu dodatku węglowego dla innego wnioskodawcy (pismo z dnia 20 października 2022 r., nr OPS.5401.2.2135.2022 wynika, iż dodatek węglowy został przyznany na wniosek złożony dnia 20 września 2022 r., z kolei wniosek skarżącego na podstawie, którego została wydana skarżona decyzja został złożony w dniu 15 listopada 2022 r., co potwierdza pieczęć urzędowa, znajdująca się na pierwszej stronie tegoż wniosku. SKO zwróciło także uwagę, że skarżący podpisując się pod treścią wniosku datował go na dzień 14 listopada 2022 r. Z zestawienia powyższych dat wynika, iż skarżący nie złożył swojego wniosku jako pierwszy. Zatem organ w myśl przywołanych powyżej przepisów, zdaniem SKO, słusznie wypłacił dodatek osobie, która złożyła wniosek jako pierwsza, co miało miejsce 20 września 2022 r. SKO zwróciło także uwagę, że skarżący wniosek o wydanie zaświadczenia o samodzielności lokalu złożył dopiero w dniu 18 maja 2023 r., co nie wypełnia dyspozycji art. 24 ust. 5au.s.r.ź.c. Z kolei z oświadczenia z dnia 18 maja 2023 r. wynika, iż nie był on w stanie (choć nie podaje przyczyn) wyodrębnić lokalu do 30 listopada 2022 r. Zamierzonego skutku nie mogły przynieść złożone przez skarżącego dokumenty (rachunki, faktury), gdyż ustawodawca nie przewidział zależności przyznania dodatku dla gospodarstw od udokumentowania ponoszenia opłat za zajmowany lokal. SKO podkreśliło, że jedyną zależnością przyznania dodatku dla gospodarstw w stanie faktycznym jaki występuje w rozpatrywanej sprawie jest poczynienie realnych starań, celem wyodrębnienia odrębnego adresu. Tym samym, wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty nie mogły okazać się skuteczne. Zawarte tam twierdzenia stanowią w ocenie SKO polemikę która nie znajduje oparcia w materiale dowodowym, a przy tym pozbawiona racji przekonywania, nie mogła doprowadzić do zdeprecjonowania ustaleń i wniosków poczynionych przez organ I instancji. SKO zwróciło także uwagę, że ani niezadowolenie strony z zapadłego rozstrzygnięcia, ani też subiektywne jej przekonanie o wadliwości zaskarżonej decyzji, nie poparte żadnymi prawnie relewantnymi argumentami, nie mogą same w sobie stanowić podstawy uwzględnienia odwołania.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł J. S. (skarżący), zaskarżając ją w całości i wnosząc o jej uchylenie.
Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów art.36 pkt.2 i art.42 ustawy z dnia 27 października 2022 r. o środkach nadzwyczajnych mających na celu ograniczenie wysokości cen energii elektrycznej oraz wsparciu niektórych odbiorców w 2023 r.( tj. Dz.U. z 2022 r., poz.2243) poprzez ich błędną wykładnię.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja, mocą której SKO utrzymało w mocy decyzję Burmistrza o odmowie przyznania skarżącemu dodatku węglowego. Przyczyną odmowy było ustalenie, że na nieruchomości pod adresem Myszyniec, ul. [...], złożony został już wcześniej wniosek o wypłatę takiego dodatku a skarżący nie podjął czynności formalnych w celu wyodrębnienia lokalu przed 30 listopada 2022 .
Podstawę materialnoprawną kwestionowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy, dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (...), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu – w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy.
Stosownie zaś do art. 2 ust. 2 ustawy, przez gospodarstwo domowe, o którym mowa w ust. 1, rozumie się:
1) osobę fizyczną samotnie zamieszkującą i gospodarującą (gospodarstwo domowe jednoosobowe) albo
2) osobę fizyczną oraz osoby z nią spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie z nią zamieszkujące i gospodarujące (gospodarstwo domowe wieloosobowe).
Przez paliwa stałe rozumie się węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego (art. 2 ust. 3 ustawy).
W ustępach 3a-3e art. 2 ustawy ustawodawca wprowadził następnie (kolejnymi nowelizacjami ustawy) zapisy dotyczące postępowania w przypadku, gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe. Jak bowiem przyjęto:
- w przypadku gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe, jeden dodatek węglowy przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem (ust. 3a);
- w przypadku gdy wniosek o wypłatę dodatku węglowego złożono dla więcej niż jednego gospodarstwa domowego mających ten sam adres miejsca zamieszkania, to dodatek ten jest wypłacany wnioskodawcy, który złożył wniosek jako pierwszy. Pozostałe wnioski pozostawia się bez rozpoznania (ust. 3b);
- w przypadku gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe i w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach, nie stosuje się ust. 3a i 3b do gospodarstwa domowego, którego źródłem ogrzewania jest oddzielne lub współdzielone źródło ciepła (ust. 3c);
- w przypadku, o którym mowa w ust. 3c, gospodarstwu domowemu, które zajmuje lokal, dla którego nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu, wójt, burmistrz albo prezydent miasta przyznaje dodatek węglowy w drodze decyzji administracyjnej, jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ ten ustalił zamieszkiwanie pod jednym adresem w odrębnych lokalach kilku gospodarstw domowych oraz wykorzystywanie przez te gospodarstwa oddzielnego lub współdzielonego źródła ogrzewania. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. Wójt, burmistrz albo prezydent miasta dokonuje wpisu źródła ciepła do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, jeżeli źródło nie było wcześniej zgłoszone do tej ewidencji, bez konieczności składania odpowiedniej deklaracji (ust. 3d);
- w przypadku gdy w lokalu, o którym mowa w ust. 3d, zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe, jeden dodatek węglowy przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących w tym lokalu (ust. 3e).
Regułą w postępowaniu o przyznanie dodatku węglowego jest zatem jeden dodatek węglowy na jeden adres zamieszkania, bez względu na liczbę gospodarstw domowych zlokalizowanych pod tym adresem. Decyduje wtedy kolejność złożenia wniosku, ponieważ dodatek wypłaca się temu wnioskodawcy, który złożył wniosek jako pierwszy, a pozostałe wnioski pozostawia się bez rozpoznania. Wynika to wprost z art. 2 ust. 3a i ust. 3b ustawy, który nie budzi, w ocenie Sądu, żadnych wątpliwości interpretacyjnych.
Ustawodawca dodając do art. 2 ustawy ust. 3c-3d, nie wyeliminował z kolei ust. 3a-3b tego artykułu. Dodane przepisy stanowią jedynie wyjątek od przyjętej reguły. Zastosowanie ww. wyjątku (tj. przyznanie kilku dodatków dla tego samego adresu) wymaga dokonania ścisłej wykładni przepisów, określających przesłanki jego zastosowania, zgodnie z podstawową regułą interpretacji prawniczej - wyjątków nie należy wykładać rozszerzająco (łac. exceptiones non sunt extendendae). Wyjątek ten należy zatem wykładać ściśle. Opiera się on na kwestii prowadzenia oddzielnych gospodarstw domowych i odrębności lokalu. Skoro przy tym ustawa wprowadza warunek, zgodnie z którym dodatek może zostać przyznany, o ile w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach, to wykładnia pomijająca ten fragment pozbawia normę istotnego znaczenia. W szczególności należy rozważyć dwa elementy, tj. odrębność lokalu i brak możliwości ustalenia odrębnego adresu miejsca zamieszkania do 30 listopada 2022 r. Istotne jest zatem to, że ustalenie odrębnego adresu musi być prawnie dopuszczalne, a wnioskodawca dąży do jego uzyskania, natomiast brak tego adresu jest jedynie stanem przejściowym. Wprowadzenie sformułowania "do dnia 30 listopada 2022 r. nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu" wskazuje, że konieczne jest, by zostały rozpoczęte starania o ustalenie odrębnego adresu, które bez winy wnioskodawcy, nie zakończyły się pozytywnie. Jeżeli żadne postępowanie nie zostało wszczęte, nie można zweryfikować wskazanej przesłanki. Ustawodawca w ustawie o dodatku węglowym posługuje się również sformułowaniem "odrębne lokale". Zgodnie z art. 46 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. z 2022 r. poz. 1360) nieruchomością jest m.in. część budynku trwale związanego z gruntem, jeżeli na mocy przepisów szczególnych stanowi odrębny od gruntu przedmiot własności. Samodzielny lokal może stanowić odrębną nieruchomość (art. 2 ust. 1 u.w.l.). Definicję samodzielnego lokalu mieszkalnego zawarto w art. 2 ust. 2 u.w.l. Przy czym, co należy podkreślić, ustawa o dodatku węglowym nie posługuje się pojęciem "samodzielny lokal (mieszkalny)", lecz wyrażeniem dalej idącym tj. "odrębny lokal". Samodzielność lokalu wymaga spełnienia przesłanek technicznych, o których stanowi art. 2 ust. 2 u.w.l. oraz art. 2 ust. 1a-1b u.w.l. Spełnienie wymagań, o których mowa w art. 2 ust. 1a-2 u.w.l., stwierdza starosta w formie zaświadczenia. Wydzielenie lokalu jako odrębnej nieruchomości jest niezbędne do ustanowienia dla danego lokalu prawa odrębnej własności i jego wpisu do księgi wieczystej. Nie jest możliwe nadanie odrębnego adresu lokalowi, który nie stanowi odrębnej nieruchomości, tj. nie został wyodrębniony w rozumieniu ustawy o własności lokali. Odrębność lokalu nie może zatem być rozumiana wyłącznie funkcjonalnie, gdyż nie koreluje to z intencją ustawodawcy i zasadą przyznawania jednego dodatku węglowego na jeden adres (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie: z 16 maja 2023 r. sygn. akt II SA/Lu 157/23, z 26 lipca 2023 r. sygn. akt II SA/Lu 426/23 i II SA/Lu 427/23; https://cbois.nsa.gov.pl).
Inaczej mówiąc, przyznanie dodatku węglowego w sytuacji określonej w art. 2 ust. 3c ustawy możliwe jest jedynie wówczas, gdy "odrębne gospodarstwo domowe" zamieszkuje (prowadzone jest) w odrębnym lokalu, przy czym:
- lokal został wyodrębniony (w znaczeniu prawnym) i nadany został mu odrębny adres,
- lokal (wyodrębniony w znaczeniu prawnym) nie posiada do dnia 30 listopada 2022 r. odrębnego adresu miejsca zamieszkania, gdyż nie było możliwe w tym terminie jego ustalenie.
Skoro więc niniejsza sprawa dotyczy przywoływanych przez skarżącego, dwóch gospodarstw domowych funkcjonujących w budynku jednorodzinnym w odrębnych (dwóch) lokalach, konieczne było wykazanie, że te "odrębne lokale" są samodzielne w znaczeniu prawnym. Rozwiązanie przewidziane w art. 2 ust. 3c i ust. 3d ustawy, jeśli dotyczy budynku jednorodzinnego może bowiem znaleźć zastosowanie tylko wtedy, gdy w powyższym budynku zostały wyodrębnione nie więcej niż dwa lokale. Wyodrębnienie tych lokali nie może następować wedle uznania osób w nim zamieszkujących, tylko wedle reguł przewidzianych prawem. Inaczej mówiąc bezskuteczne będzie "wyodrębnienie lokali" poprzez ustalenie przez mieszkańców, kto którą izbę (czy nawet piętro) zajmuje. Konieczne jest w tym zakresie wszczęcie odpowiedniej procedury. Powinno ją kończyć wydanie zaświadczenia, że lokal spełnia kryteria "samodzielności". Wówczas będzie możliwe (z punktu widzenia prawa administracyjnego) ubieganie się o nadanie nowowydzielonemu lokalowi odrębnego adresu. Wystąpienie przy tym przesłanek przewidzianych w art. 2 ust. 3c i ust. 3d ustawy winien wykazać wnioskodawca składając wniosek o wydanie dodatku węglowego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 28 czerwca 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 445/23; LEX nr 3606076).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy uznać, że zapadłe rozstrzygnięcia są wadliwe. Jak wynika z akt sprawy w toku postępowania administracyjnego tj. w trakcie wywiadu środowiskowego ustalono, że lokal, który zajmuje skarżący składa się z kuchni łazienki i dwóch pokoi, posiada odrębne wejście z korytarza i własne ogrzewanie w postaci kotła na paliwo stałe. Nie został on wprawdzie wyodrębniony w znaczeniu prawnym jednakże skarżący złożył oświadczenie (18 maja 2023), że w terminie do 30 listopada 2022 takie wyodrębnienie i nadanie temu lokalowi odrębnego adresu nie było możliwe. Nie bez znaczenia przy tym jest okoliczność, że dla tej nieruchomość są odrębnie ustalane i opłacane przez skarżącego: podatek od nieruchomości (stosownie do udziału we współwłasności w nieruchomości), opłata za wywóz odpadów komunalnych, opłata za prąd, wodę i ścieki. Wyodrębnienie opłat nie stanowi tylko, jak wskazuje organ wyrazu ponoszenia własnych kosztów lecz świadczy przed wszystkim o prowadzeniu odrębnego, samodzielnego gospodarstwa domowego, co zostało potwierdzone podczas wywiadów środowiskowych. Nie bez znaczenia jest również okoliczność, że podczas tych wywiadów skarżący został pouczony o konieczności prawnego wyodrębnienia lokalu jako przesłanki uzyskania dodatku węglowego w rezultacie czego 18 maja 2023 r. podjął kroki formalne i złożył oświadczenie, że do 30 listopada 2023 r. wyodrębnienie tego lokalu nie było możliwe. Nie było ono możliwe chociażby z tej przyczyny, że skarżący wniosek złożył 15 listopada 2022 a pierwszy wywiad został przeprowadzony 12 maja 2023 podczas którego został pouczony o konieczności podjęcia kroków prawnych gdyż okoliczność, że prowadzi gospodarstwo z odrębnym źródłem ogrzewania dla którego odrębnie ustalane są opłaty i podatki jest niewystarczająca. Wywiady środowiskowe te wszystkie okoliczności potwierdziły. Podczas drugiego wywiadu 19 maja 2023 skarżący poinformował, że ostatecznie podjął czynności prowadzące do nadania mu odrębnego adresu i organ tę wiedzę posiadał ale nie pouczył skarżącego, że w tej sytuacji podjęcie tych kroków formalnych jest spóźnione.
W okolicznościach niniejszej sprawy w ocenie Sądu organy błędnie uznały, że została spełniona przesłanka określona w art. 2 ust. 3c ustawy, według którego, w przypadku, gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe i w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach, nie stosuje się ust. 3a i 3b do gospodarstwa domowego, którego źródłem ogrzewania jest oddzielne lub współdzielone źródło ciepła. Zdaniem Sądu, działanie organu narusza art. 8 kpa i podważa zaufanie obywatela do organów państwa. Skarżący bowiem w trakcie wywiadów środowiskowych informował o przyczynach braku podjęcia wcześniej kroków formalnych do wyodrębnienia lokalu (sytuacja zdrowotna, finansowa) oraz okazując dokumenty opłat za wywóz odpadów komunalnych, wodę ścieki, energię elektryczna a także dowód uiszczania podatku od nieruchomości potwierdził, że zajmuje odrębny lokal a z przyczyn obiektywnych nie mógł wyodrębnić adresu swojego gospodarstwa domowego przed dniem 30 listopada 2022 r.. Organ zatem ponownie rozpoznając sprawę powinien ponownie przeanalizować czy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy umożliwia skorzystanie skarżącemu w świetle powyższych okoliczności z dobrodziejstwa art. 2 ust. 3d ustawy przewidującego, że właściwy organ przyznaje dodatek węglowy w drodze decyzji administracyjnej, na podstawie wyników wywiadu środowiskowego, gdy organ ten ustalił zamieszkiwanie pod jednym adresem w odrębnych lokalach kilku gospodarstw domowych oraz wykorzystywanie przez te gospodarstwa w tym wypadku oddzielnego źródła ogrzewania.
Sąd orzekający w niniejszej sprawie aprobuje stanowisko prezentowane w orzecznictwie, że zastosowanie wyjątku przewidzianego w art. 2 ust. 3c ustawy i w konsekwencji przyznanie dodatku węglowego w oparciu o wynik wywiadu środowiskowego, jak stanowi art. 2 ust. 3d ustawy, jest możliwe jedynie wówczas, gdy gospodarstwo domowe zajmuje lokal, dla którego nie było możliwe we wskazanym w art. 2 ust. 3c ustawy terminie (czyli do 30 listopada 2022 r.), ustalenie odrębnego adresu i jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ ustalił zamieszkiwanie pod jednym adresem w odrębnych lokalach kilku gospodarstw domowych oraz wykorzystywanie przez te gospodarstwa oddzielnego lub współdzielonego źródła ogrzewania (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego: w Gliwicach z 4 kwietnia 2023 r. sygn. akt II SA/Go 18/23 i z 8 maja 2023 r. sygn. akt II SAB/Gl 24/23, jak też w Warszawie z 16 czerwca 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 668/23; https://cbois.nsa.gov.pl).
Mając na uwadze powyższe, Sąd doszedł do wniosku, że analiza akt sprawy wskazuje, że skarżący wykazał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe w lokalu posiadającym cechy samodzielności (chociaż niewyodrębnionym prawnie), który nie posiadał do 30 listopada 2022 r. odrębnego adresu miejsca zamieszkania, gdyż nie było możliwe w tym terminie jego ustalenie. Jednocześnie przedstawił, jeszcze przed wydaniem decyzji a w trakcie przeprowadzania wywiadu środowiskowego, dokument potwierdzający, że zostały podjęte kroki formalne, prowadzące do wyodrębnienia lokalu. Przedstawił również dokumenty potwierdzające, że dla tego lokalu są odrębnie ustalane opłaty za wywóz odpadów komunalnych, prąd, wodę i ścieki oraz odrębnie ustalany jest podatek od nieruchomości, co mogło utwierdzać skarżącego w przekonanie, że są to wystarczające przesłanki do przyznania tego dodatku. Należy bowiem sytuację faktyczną w niniejszej sprawy odróżnić od sytuacji gdy odrębność prowadzenia gospodarstwa polega na zajmowaniu odrębnych pięter budynku lub pokoi ale wszelkie opłaty i podatki są ustalane wspólnie.
Tym samym analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego i ocena podniesionych przez skarżącego zarzutów prowadzą do przekonania, że decyzje organów są błędne. Organy orzekające w sprawie dokonały dowolnej oceny ustalonego stanu faktycznego sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a.).
Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni powyższa ocenę prawną sądu.
Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt1 lit. a ppsa orzekł jak w sentencji.