I SA/Wa 17/07

I SA/Wa 17/07 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2007-03-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-01-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Gabriela Nowak
Iwona Kosińska /sprawozdawca/
Jolanta Rudnicka /przewodniczący/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Wywłaszczanie nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 1169/07 - Wyrok NSA z 2008-07-30
Skarżony organ
Minister Budownictwa
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 145  par. 1  pkt 1  lit. c,  art. 152,  art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 156  par. 1  pkt 1 i 3 ,  art. 158  par. 2,  art. 156  par. 2 , art. 157   par. 2,  art. 156  par. 1  pkt  4 i 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Rudnicka Sędziowie WSA Gabriela Nowak asesor WSA Iwona Kosińska (spr.) Protokolant Małgorzata Kulińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 marca 2007 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Transportu i Budownictwa z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Ministra Budownictwa na rzecz J. K. kwotę 200 (dwieście) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Minister Budownictwa decyzją z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku sprawy M. L., J. K. i J. R. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję Ministra Transportu i Budownictwa z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...] stwierdzającą, iż orzeczenie Wojewody [...] z dnia [...] maja 1950 r. nr [...] o wywłaszczeniu na cele użyteczności publicznej nieruchomości stanowiącej własność M. L. położonej w G. przy ul. [...] o powierzchni [...] m2, oznaczonej jako parcela nr [...], zapisanej w księdze wieczystej tom [...] wykaz [...], wydane zostało z naruszeniem prawa.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Wojewoda [...] orzeczeniem z dnia [...] maja 1950 r. wydanym w oparciu o przepisy dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. (Dz.U. Nr 20, poz.138, ze zm.) oraz rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. o postępowaniu wywłaszczeniowem (Dz.U. Nr 86, poz. 776) orzekł o wywłaszczeniu przedmiotowej nieruchomości na cele użyteczności publicznej.
Wnioskiem z dnia 3 lutego 2004 r. M. L., J. K. i J. R., spadkobiercy byłej właścicielki M. L., wystąpili na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa o stwierdzenie nieważności tego orzeczenia Wojewody [...]. Minister Transportu i Budownictwa decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r. na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 i § 2 art. 157 § 2 oraz art. 158 kpa stwierdził, że kwestionowane orzeczenie Wojewody [...] wydane zostało z naruszeniem prawa.
Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem M. L., J. K., J. R. wystąpili o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wskazali, że organ nadzoru powinien był zbadać, czy zaskarżone orzeczenie wywłaszczeniowe dotknięte jest również inną wadą wynikającą z art. 156 kpa, a mianowicie, że przedmiotowa nieruchomość w okresie trwania wojny nie była zajęta na jakikolwiek cel przewidziany dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczaniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945, oraz że nie ma uzasadnienia w przepisach kpa, aby pozostawiać bez rozpoznania inne przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji. Po rozpatrzeniu złożonego wniosku Minister Budownictwa stwierdził, że nie może on zostać uwzględniony. Zdaniem organu w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w trybie nadzoru o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej, organ który prowadzi to postępowanie, ma obowiązek rozpatrywać sprawę w granicach określonych w art. 156 § 1 kpa, co oznacza, że nie może rozpatrywać sprawy co do jej istoty w granicach określonych orzeczoną decyzją. Celem postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest jedynie ustalenie, czy dana decyzja dotknięta jest jedną z wad enumeratywnie wymienionych w przepisie art. 156 § 1 kpa. W przedmiotowej sprawie organ nadzoru badał skutki prawne wydania decyzji przez Wojewodę [...] sprawdzając przede wszystkim, czy miał on umocowanie do wydania decyzji. Dopiero w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie organ przystąpiłby do badania istnienia innych przesłanek, których wystąpienie warunkuje możliwość stwierdzenia nieważności.
Minister Budownictwa wyjaśnił, że materialną podstawę prawną do wydania decyzji wywłaszczeniowej zawiera art. 3 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczaniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. (Dz. U. nr 86, poz. 776 ze zm.) w związku z art. 3 Rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 września 1934 r. - Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowem. Z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej, tj. od 13 kwietnia 1950 r. do dnia ogłoszenia uchwały Rady Ministrów z dnia 17 kwietnia 1950 r. dotyczących Instrukcji nr 1 w sprawie pierwszej sesji rad narodowych i Instrukcji nr 2 w sprawie składu, podziału pracy i trybu działania prezydiów rad narodowych, tj. do dnia 20 maja 1950 r. nie obowiązywały przepisy przejściowe określające zasady wydawania decyzji przez wojewodę. Art. 41 ust. 1-2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej zawierał upoważnienie dla Rady Ministrów do wydawania aktów wykonawczych, które dopiero miały określić zasady funkcjonowania administracji w okresie przejściowym. Skoro zaś Wojewoda [...], mimo braku umocowania, wydał decyzję wywłaszczeniową to decyzja ta została wydana z naruszeniem norm o właściwości organu administracji do wydawania decyzji. Zdaniem organu uchybienie to spełnia przesłankę nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt 1 kpa, i w związku z tym nie ma znaczenia, czy sama decyzja wywłaszczeniowa była poprawna merytorycznie.
Równocześnie organ przywołując wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 listopada 1999r. sygn. akt V SA 955/99 stwierdził, że przepisy o właściwości mają charakter bezwzględnie obowiązujący i naruszenie każdego rodzaju właściwości przez organ administracji przy wydawaniu aktu administracyjnego powoduje jego nieważność bez względu na trafność merytorycznego rozstrzygnięcia. Oznacza to, że choćby decyzja została podjęta prawidłowo pod kątem merytorycznym, a jedyną jej wadą była niewłaściwość organu, jest ona od początku nieważna.
Mając powyższe na uwadze, organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Ministra Transportu i Budownictwa z dnia [...] grudnia 2005 r.
Na decyzję Ministra Budownictwa skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył J. K. W jej bardzo obszernym uzasadnieniu podtrzymał wszystkie argumenty zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucając jej naruszenie:
1) art. 156 § 1 pkt 2 kpa przez jego niezastosowanie z powodu przyjęcia przez organ, że wystąpienie wady decyzji, o której mowa w pkt 1 tego przepisu (naruszenie właściwości organu) sanuje równoczesne wystąpienie innej wady decyzji, o której mowa w art. 156 §1 pkt 2 kpa (brak podstawy prawnej lub rażące naruszenie prawa),
2) naruszenie przepisu art. 1 ust. 1 w związku z art. 2 pkt 1 f) i pkt 2 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 przez ich pominięcie i w rezultacie zignorowanie faktu, iż mieszkania i koszary Gestapo (lata 1939-1945), jak również późniejsze biura i mieszkania urzędników Urzędu Bezpieczeństwa (lata 1945-1948) nie stanowiły "celu użyteczności publicznej", o którym mowa w tych przepisach.
W odpowiedzi na skargę Minister Budownictwa podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie.
W rozpatrywanej sprawie wnioskiem z dnia 3 lutego 2004 r. M. L., J. K. i J. R., spadkobiercy M. L. - byłej właścicielki przedmiotowej nieruchomości, wystąpili na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego o stwierdzenie nieważności orzeczenia Wojewody [...] z dnia [...] maja 1950 r. o wywłaszczeniu na cele użyteczności publicznej nieruchomości położonej w G. przy ul. [...] dowodząc, że przedmiotowa nieruchomość nie była zajęta na jakikolwiek cel przewidziany dekretem z dnia 7 kwietnia 1948 r., ponieważ mieszkania i koszary Gestapo (lata 1939-1945), jak również późniejsze biura i mieszkania urzędników Urzędu Bezpieczeństwa (lata 1945-1948) nie stanowiły "celu użyteczności publicznej", o którym mowa w tych przepisach. Jednakże organy obu instancji stanęły na stanowisku, że niezależne od treści i argumentacji złożonego wniosku, kwestionowane orzeczenie administracyjne jest wadliwe z innej niż zawarta w art. 156 § 1 pkt 2 kpa przyczyny, czyli z powodu wydania go z naruszeniem przepisów o właściwości – przesłanki wynikającej z art. 156 § 1 pkt 1. Równocześnie organy stanęły na stanowisku, że ze względu na upływ określonego w art. 156 § 2 kpa dziesięcioletniego terminu od dnia doręczenia kwestionowanego orzeczenia, obecnie brak jest prawnych możliwości stwierdzenia jego nieważności i ograniczyły się do stwierdzenia, że zaskarżone orzeczenie wydanie zostało z naruszeniem prawa. Zdaniem organu w przypadku zakwestionowanego orzeczenia administracyjnego zaistniała przesłanka nieważności określona w art. 156 § 1 pkt 1 kpa, i w związku z tym nie ma znaczenia, czy sama decyzja wywłaszczeniowa była poprawna merytorycznie.
Po dokonaniu analizy zebranych dokumentów, w świetle obowiązujących przepisów prawa Sąd uznał, że w rozpatrywanej sprawie, błędem organu jest sformułowanie takiego stanowiska i w konsekwencji pozostawienie nierozpatrzenego wniosku z dnia 3 lutego 2004 r. złożonego przez skarżącego.
Artykuł 156 § 1 kpa zawiera siedem autonomicznych punktów opisujących przesłanki, których wystąpienie powinno spowodować stwierdzenie nieważności wadliwej decyzji administracyjnej. Zdaniem sądu dopóki inne przepisy (takie jak art. 156 § 2 kpa) nie stoją na przeszkodzie stwierdzeniu nieważności decyzji, do stwierdzenia nieważności wystarczające jest zaistnienie dowolnej spośród wymienionych w art. 156 § 1 kpa przesłanek. W takiej sytuacji okoliczność, że w konkretnej decyzji równolegle może wystąpić więcej niż jedna z wymienionych w przepisie przesłanek, nie ma znaczenia dla wyniku postępowania, skoro każda z nich bezwzględnie skutkuje stwierdzeniem nieważności decyzji. W takiej sytuacji, rzeczywiście wydaje się zatem racjonalne zakończenie postępowania stwierdzeniem nieważności decyzji po stwierdzeniu wystąpienia jednej z przesłanek, jako że badanie wystąpienia kolejnych przesłanek nie może doprowadzić do innego rozstrzygnięcia. Dodatkowo tylko organ musi wziąć pod uwagę, czy nie występują okoliczności, które uzasadniałyby badanie innej przesłanki ze względu na słuszny interes strony postępowania, która może z ewentualnego jej wystąpienia wywodzić skutki prawne inne niż tylko usunięcie wadliwej decyzji administracyjnej z obiegu prawnego ze skutkiem "ex tunc".
W sytuacji wystąpienia nieodwracalnych skutków prawnych (art. 156 § 2 kpa), które wywołała wadliwa decyzja administracyjna, organ zobligowany treścią art. 158 § 2 kpa, wskazując okoliczności, z powodu których nie stwierdził nieważności decyzji, stwierdza jedynie fakt wydania decyzji z naruszeniem prawa. Wystąpienie negatywnej przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji w postaci nieodwracalnych skutków prawnych, w zasadzie nie jest zależne od tego, którą z wad wymienionych w art. 156 § 1 kpa obarczona jest kwestionowana decyzja. Także w tym przypadku można więc uznać za racjonalne wydanie rozstrzygnięcia wskazanego w art. 158 § 2 kpa, po stwierdzeniu wystąpienia którejkolwiek z wad badanej decyzji z listy zawartej w art. 156 § 1 kpa, jeśli decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne, jako że stwierdzenie równoległego występowania większej ich liczby nie może skutkować innym rozstrzygnięciem.
Jednakże art. 156 § 2 kpa stanowi także, że nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w określonych punktach § 1 (pkt 1, 3, 4 i 7), jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło dziesięć lat. Takie sformułowanie przepisu oznacza, że jeśli decyzja obarczona jest jedynie jedną lub kilkoma spośród tak zawężonego katalogu wad, po upływie dziesięcioletniego terminu organ nie może wyeliminować jej z obiegu prawnego poprzez stwierdzenie jej nieważności, a jedynie pozostawiając w mocy wadliwą decyzję administracyjną, wyda rozstrzygnięcie przewidziane w art. 158 § 2 kpa. Zdaniem Sądu z użytego w art. 156 § 2 kpa sformułowania: "nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych" w określonych punktach § 1 wynika, że nawet po upływie dziesięcioletniego terminu może być stwierdzona nieważność decyzji obarczonej wadami opisanymi w art. 156 § 1 pkt 1, 3, 4 i 7, jeśli tylko decyzja nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych a stwierdzono także wystąpienie co najmniej jednej z pozostałych przesłanek nieważności decyzji – wymienionych w § 1 pkt 2, 5 lub 6. Przepis art. 156 § 2 kpa nie wyłącza bowiem w takiej sytuacji możliwości stwierdzenia nieważności decyzji z przyczyn innych, niż w nim wymienione.
Jeśli zatem w toku postępowania organ ustali, że wystąpiła jedna z przesłanek nieważności decyzji, o której mowa także w art. 156 § 2 kpa i równolegle stwierdzi, że upłynął dziesięcioletni termin, o którym mowa w tym przepisie, nie może jedynie na tej podstawie uznać, że nie można już w żadnych okolicznościach stwierdzić nieważności decyzji, a w konsekwencji nie ma potrzeby badania, czy inne przesłanki nieważności w ogóle występują. Jak było to wyżej już wyjaśnione, zdaniem Sądu, w takiej sytuacji nie można jedynie stwierdzić nieważności z tej konkretnej przyczyny, należy więc zbadać, czy nie jest konieczne stwierdzenie nieważności z innej przyczyny, wymienionej w art. 156 § 1 pkt 2, 5 lub 6. Gdyby taka przesłanka do stwierdzenia nieważności decyzji została ujawniona i nie wystąpiły nieodwracalne skutki prawne, konieczne jest wówczas stwierdzenie nieważności decyzji. W takiej sytuacji zaniechanie badania wystąpienia przesłanek wymienionych w art. 156 § 1 pkt 2, 5, 6 wydaje się racjonalne jedynie wówczas, gdy organ ustali, że decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne, co jak wyjaśniono powyżej skutkuje rozstrzygnięciem niezależnym od tego iloma wadami z katalogu zawartego w art. 156 § 1 kpa dotknięta jest zaskarżona decyzja.
Podkreślić należy, że zasadą ogólną określoną w art. 156 § 1 kpa jest bez-względne eliminowanie z obiegu prawnego wadliwych znacząco decyzji administracyjnych w przypadku wystąpienia którejś z wymienionych w nim przesłanek, poprzez stwierdzenie ich nieważności. Od tak sformułowanej zasady art. 156 § 2 kpa, określa wyjątki, w których to sytuacjach ustawodawca świadomie odstąpił od stwierdzenia nieważności wadliwej decyzji. Jednakże wyjątki te nie mogą być przez organ rozszerzająco interpretowane z pokrzywdzeniem strony postępowania administracyjnego i na niekorzyść porządku prawnego Nie ulega zatem wątpliwości, że jeśli upłynęło dziesięć lat, decyzja nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych i stwierdzono wystąpienie przesłanki wymienionej w art. 156 § 1 pkt 2, 4 lub 6, należy stwierdzić nieważność decyzji. Ewentualne równoległe wystąpienie przesłanki wymienionej w pozostałych punktach art. 156 § 1 nie może powodować konieczności utrzymania w obiegu prawnym wadliwej decyzji, co musiałoby mieć miejsce, gdyby wady decyzji ograniczałyby się do wymienionych w art. 156 § 1 pkt 1, 3, 4 i 7.
Na marginesie należy zwrócić uwagę, że z ogólnych zasad wykładni przepisów prawa i utrwalonego orzecznictwa sądowego wynika, że choć jedna decyzja może być obarczona wieloma wadami spośród wymienionych w art. 156 § 1 kpa, to każda z tych wad jest niezależna od pozostałych. W szczególności zastosowane w art. 156 § 1 pkt 2 kpa sformułowanie dotyczące "rażącego naruszeniu prawa", wbrew potocznemu znaczeniu tego określenia, nie obejmuje wad wymienionych w innych punktach art. 156 § 1 kpa, ponieważ punkty te stanowią unormowania szczegółowe, dotyczące konkretnie sprecyzowanych naruszeń prawa, które wystąpiły w związku z wydawaniem decyzji administracyjnej. Wystąpienie takiego naruszenia nie może być zatem utożsamiane z przesłanką określoną w art. 156 § 1 pkt 2 kpa, która obejmuje wydanie decyzji bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, innym jednakże niż naruszenia wymienione w pozostałych punktach, niezależnie od tego, jak "rażąco naruszające prawo" lub "pozbawione podstawy prawnej" wydają się być decyzje obarczone wadami opisanymi szczegółowo w pozostałych punktach.
Należy przy tym podkreślić, że zakreślone powyżej zasady dotyczące racjonalnego postępowania, sugerujące ograniczenie ustaleń w momencie, gdy z logiki przepisów wynika, że dalsze badanie sprawy nie może doprowadzić do odmiennego rozstrzygnięcia, w przypadku postępowania prowadzonego na wniosek strony powinny zawsze uwzględniać treść żądania strony, która może domagać się zbadania określonych aspektów dotyczących jej decyzji i żądanie takie powinno być wzięte pod uwagę. Organ administracji, który nie ustosunkowuje się do twierdzeń uważanych przez strony za istotne dla sposobu załatwienia sprawy, uchybia bowiem obowiązkom wynikającym z art. 8 i 11 kpa, a takie naruszenie może mieć, tak jak w rozpatrywanej sprawie, istotny wpływ na jej merytoryczne rozstrzygnięcie.
Skoro więc przedmiotem żądania strony w rozpatrywanej sprawie był zamiar wzruszenia w trybie art. 156 § 1 pkt 2 kpa orzeczenia Wojewody [...] o wywłaszczeniu nieruchomości, to organ był zobligowany orzec co do treści tego żądania, biorąc pod uwagę, że materialnoprawną podstawą badanego w postępowaniu nadzorczym orzeczenia Wojewody [...] z dnia [...] maja 1950 r. o wywłaszczeniu na cele użyteczności publicznej nieruchomości położonej w G. przy ul. [...] stanowił art. 1 i 2 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. (Dz. U. 1948 r. Nr 20 poz. 138). Stosownie zaś do brzmienia art. 1 ust. 1 tego aktu dopuszczalne było wywłaszczenie nieruchomości zajętych w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. na cele wymienione w art. 2 pkt 1 dekretu i znajdujących się w dniu wejścia w życie dekretu we władaniu Skarbu Państwa, związku samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych. Z przepisu art. 1 ust. 1 dekretu o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. wynika, że wywłaszczenie przewidziane w tym przepisie było dopuszczalne tylko wówczas, gdy spełnione zostały łącznie następujące przesłanki: 1) nieruchomość podlegająca wywłaszczeniu została zajęta w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. na cele wymienione w art. 2 pkt 1 dekretu, a zatem: a) na cele budowy, rozwoju i utrzymania urządzeń komunikacji publicznej, b) na cele przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, będących przedsiębiorstwami państwowymi lub przejętych na własność Państwa, c) na cele wojskowe, d) pod ulice i place publiczne, skwery, zieleńce, parki, place sportowe i cmentarze, e) pod zalesienia lub na melioracje, f) na cele użyteczności publicznej, 2) nieruchomość jest nadal użytkowana na cele wymienione w pkt 1 lub w planach zagospodarowania przestrzennego bądź w wytycznych do tych planów jest przewidziana na cele wymienione w pkt 1 i została częściowo lub całkowicie zagospodarowana z funduszów publicznych bądź też zagospodarowanie jej jest przewidziane do realizacji w pierwszej kolejności planu, 3) w dniu wejścia w życie dekretu, tj. w dniu 14 kwietnia 1948 r., nieruchomość znajdowała się we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych. Przepis art. 3 ust. 1 dekretu wymagał ponadto, aby wniosek ubiegającego się o wywłaszczenie został zgłoszony do właściwego wojewody do dnia 31 grudnia 1950 r. Możliwość stwierdzenie na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa nieważności decyzji wywłaszczeniowej wydanej na podstawie przepisów powyższego dekretu wymaga zatem bezspornego ustalenia, że w dniu wydania takiej decyzji nie była spełniona przynajmniej jedna z wyżej wymienionych przesłanek wywłaszczenia. Nieistnienie jednej z wymienionej wyżej przesłanek dopuszczalności wywłaszczenia należy do elementów stanu faktycznego sprawy o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej, a zatem organ prowadzący postępowanie w tej sprawie jest obowiązany do przeprowadzenia starannego postępowania dowodowego celem wyjaśnienia okoliczności faktycznych mających istotne znaczenie dla jej rozstrzygnięcia (wyrok NSA z dnia 9 grudnia 2003 r., sygn. akt I SA 272/01, niepubl.). Wobec upływu dziesięcioletniego okresu, o którym mowa w art. 156 § 2 , skoro organ nie powołał się na okoliczność zaistnienia nieodwracalnych skutków prawnych decyzji, konsekwencje prawne ewentualnego stwierdzenia wystąpienia przesłanki opisanej w art. 156 § 1 pkt 2 byłyby dalej idące, niż skutki dokonanego stwierdzenia wystąpienia przesłanki wskazanej w art. 156 §1 pkt 1 i odmowa dokonania ustaleń w tym zakresie nie znajduje podstawy ani w treści obowiązujących przepisów, ani w zasadach ekonomii postępowania.
Podsumowując stwierdzić należy, że zgodnie z art. 157 § 2 kpa postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją zostało wszczęte na wniosek M. L., J. K. i J. R., następców prawnych byłej właścicielki wywłaszczonej nieruchomości. Intencją wniosku było stwierdzenie, w trybie art. 156 § 1 pkt 2 kpa, nieważności orzeczenia Wojewody [...] z dnia [...] maja 1950 r. Oznacza to, że skoro żądanie pochodziło od osób legitymujących się przymiotem strony organ był zobligowany orzec co do treści tego żądania. Tymczasem Ministra Transportu i Budownictwa po rozpoznaniu wniosku wydał decyzję z dnia [...] grudnia 2005 r., w której orzekł, że zaskarżone orzeczenie zostało wydane z naruszeniem prawa odmawiając zbadania prawidłowości decyzji we wnioskowanym zakresie. Minister Budownictwa decyzją z dnia [...] lutego 2006 r. utrzymał zaś w mocy tę decyzję. Oznacza to, zdaniem Sądu, że organy prowadziły postępowanie nadzorcze w sprawie, której nie dotyczył wniosek strony, przy czym ani z treści akt sprawy, ani z podstawy prawnej powołanej w kończącej je decyzji nie wynika, że w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Wojewody [...] z dnia [...] maja 1950 r. organy prowadziły postępowanie z urzędu. Z tej przyczyny w zaskarżonych decyzjach zachodzi sprzeczność między rozstrzygnięciem zawartym w osnowie a ich uzasadnieniem, z którego wynika, że postępowania nadzorcze zostało wszczęte na wniosek skarżącego. Podkreślić należy, że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia art. 157 § 2 kpa, bowiem organ, nie działając z urzędu, orzekł w sprawie, której nie dotyczył wniosek strony. Takie działanie organu nosi cechy arbitralności uchybiającej zasadzie pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa (art. 8 kpa). Organy przy tym zastosowały wadliwą wykładnię przepisu art. 156 § 2 kpa, w sposób nieuprawniony rozszerzającą zakres, w jakim niezbędne jest odstąpienie od zasady stwierdzenia nieważności decyzji, obarczonej wadami wymienionymi w art. 156 § 1. Naruszenia te miały istotny wpływ na wynik sprawy.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ powinien zebrać i przeanalizować całość dostępnych dokumentów i ewentualnie przeprowadzić inne dowody, które pozwolą na ocenę zasadności wniosku skarżącego, czyli pozwolą odpowiedzieć na pytanie, czy kwestionowana decyzja wywłaszczeniowa jest dotknięta wadą rażącego naruszenia prawa określoną w art. 156 §1 pkt 2 kpa.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c, art. 152 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) orzekł jak w sentencji.