I SA/Wa 1695/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2024-02-15
NSAAdministracyjneŚredniawsa
reforma rolnadekret PKWNnieruchomości ziemskieprzejęcie przez Skarb Państwacharakter rolniczypostępowanie administracyjnesądownictwo administracyjneprawo własności

WSA w Warszawie oddalił skargi na decyzję Ministra Rolnictwa utrzymującą w mocy decyzję Wojewody dotyczącą reformy rolnej, uznając, że część spornych parcel miała charakter rolniczy, a dla pozostałych brak było podstaw do merytorycznego rozpatrzenia sprawy w trybie dekretu.

Skarżący kwestionowali decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, która utrzymała w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego w sprawie reformy rolnej. Chodziło o ustalenie, czy określone parcele rolne podlegały pod działanie dekretu PKWN z 1944 r. WSA w Warszawie oddalił skargi, uznając, że część spornych parcel miała charakter rolniczy, co potwierdził materiał dowodowy, w tym analizy map i zdjęć lotniczych. W odniesieniu do pozostałych parcel, sąd uznał, że brak jest dowodów na ich przejęcie na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, co skutkowało umorzeniem postępowania w tym zakresie jako bezprzedmiotowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargi M. P. i J. P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, która utrzymała w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego dotyczącą reformy rolnej. Sprawa dotyczyła ustalenia, czy określone parcele katastralne (pgr) podlegały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Organy administracji uznały, że część spornych parcel miała charakter rolniczy i podlegała pod dekret, natomiast w odniesieniu do innych parcel umorzono postępowanie z powodu braku dowodów na ich przejęcie na podstawie wspomnianego dekretu. Skarżący zarzucali organom naruszenie przepisów KPA, w tym dowolną ocenę dowodów i niezebranie pełnego materiału dowodowego. WSA oddalił skargi. Sąd uznał, że organy prawidłowo oceniły materiał dowodowy, w tym analizę map archiwalnych i zdjęć lotniczych, które wskazywały, że część spornych parcel miała charakter rolniczy, a nie leśny, jak sugerowali skarżący. W odniesieniu do pozostałych parcel, sąd potwierdził stanowisko organów, że brak jest dowodów na ich przejęcie na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, co uzasadniało umorzenie postępowania w tym zakresie jako bezprzedmiotowego. Sąd podkreślił, że tryb postępowania przewidziany w § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. ma zastosowanie wyłącznie do nieruchomości przejętych z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, a w tym przypadku takich dowodów nie odnaleziono. Sąd oddalił również zarzuty dotyczące przerzucenia ciężaru dowodu na stronę oraz braku konieczności powołania biegłego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, sąd uznał ocenę organów za prawidłową, wskazując na analizę map i innych dokumentów archiwalnych, które potwierdziły rolniczy charakter części parcel.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że analiza map archiwalnych i innych dokumentów przez organy administracji była wystarczająca do ustalenia charakteru rolnego spornych parcel, pomimo rozbieżności w niektórych dokumentach.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (9)

Główne

dekret o reformie rolnej art. 2 § ust. 1 lit. e

Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej

rozporządzenie z 1 marca 1945 r. art. 5

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej

PPSA art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 105 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

dekret leśny

Dekret PKWN z 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa

u.u.w.g.r.

Ustawa z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy administracji prawidłowo oceniły materiał dowodowy, w tym analizę map archiwalnych i zdjęć lotniczych, co potwierdziło rolniczy charakter części spornych parcel. W przypadku braku dowodów na przejęcie nieruchomości na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, postępowanie w tym zakresie podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe. Organy prawidłowo przeprowadziły postępowanie dowodowe, a strony mają obowiązek aktywnie uczestniczyć w ustalaniu stanu faktycznego.

Odrzucone argumenty

Zarzuty skarżących dotyczące dowolnej oceny dowodów i niezebrania pełnego materiału dowodowego. Zarzut naruszenia art. 105 § 1 k.p.a. i § 5 rozporządzenia z 1 marca 1945 r. w zakresie umorzenia postępowania. Zarzut nieuprawnionego przerzucenia ciężaru dowodu na stronę. Zarzut dokonania ustaleń faktycznych wymagających wiadomości specjalnych bez udziału biegłego.

Godne uwagi sformułowania

pojęcie 'nieruchomość ziemska' zostało wyjaśnione w bogatym orzecznictwie sądów administracyjnych intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie zebrany materiał dowodowy nie pozwala potwierdzić informacji zawartej w wykazie hipotecznym co do sposobu użytkowania parcel w czasie bezpośrednio poprzedzającym przejęcie tych parcel na rzecz Skarbu Państwa tryb rozstrzygania sporów w sprawie przejęcia z mocy prawa określonych nieruchomości ziemskich na cele reformy rolnej ma zastosowanie wyłącznie do nieruchomości przejętych przez Skarb Państwa w drodze dekretu zasada prawdy obiektywnej nakłada na organ obowiązek prowadzenia postępowania wyjaśniającego, lecz nie zwalnia z inicjatywy dowodowej stron postępowania

Skład orzekający

Małgorzata Boniecka-Płaczkowska

przewodniczący

Bożena Marciniak

sprawozdawca

Anna Milicka-Stojek

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dekretu o reformie rolnej, ocena materiału dowodowego w sprawach historycznych dotyczących przejęcia nieruchomości, zasady prowadzenia postępowania dowodowego w administracji."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznego stanu faktycznego i historycznego kontekstu związanego z reformą rolną. Interpretacja przepisów proceduralnych może mieć szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy historycznego prawa rolnego i jego interpretacji przez sądy administracyjne, co może być interesujące dla prawników specjalizujących się w tej dziedzinie oraz dla osób zainteresowanych historią własności ziemi w Polsce.

Reforma rolna: Jak sądy rozstrzygają spory o historyczne przejęcie ziemi?

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 1695/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-02-15
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-08-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Milicka-Stojek
Bożena Marciniak /sprawozdawca/
Małgorzata Boniecka-Płaczkowska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne
Reforma rolna
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Oddalono skargi
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.), asesor WSA Anna Milicka-Stojek, Protokolant starszy referent Aleksandra Cymerska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2024 r. sprawy ze skarg M. P. i J. P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 10 lipca 2023 r. nr DN.rn.625.165.2021 w przedmiocie reformy rolnej oddala skargi.
Uzasadnienie
Decyzją z 10 lipca 2023 r., nr DN.rn.625.165.2021, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpoznaniu odwołań J. P. i M.P. , utrzymał w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego z 1 grudnia 2021 r., nr WS-III.7515.1.9.2013.TG, w przedmiocie reformy rolnej.
Zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny.
Wnioskiem z 20 marca 2013 r. J. P. wystąpił o stwierdzenie, że parcele wymienione w siedmiu punktach ww. wniosku nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Przedmiotowe postępowanie dotyczy pkt 5 wniosku, to jest parcel o numerze katastralnym [...], [...], [...], ujawnionych w Lwh [...] księdze tabularnej [...] prowadzonej dla miejscowości [...]., położonych w gminie katastralnej [...], oraz parcel o numerze katastralnym [...], również ujawnionych we wskazanej wyżej wh [...] księdze tabularnej [...] prowadzonej dla miejscowości [...].
Decyzją z 1 grudnia 2021 r. Wojewoda Małopolski stwierdził w pkt 1, że parcele katastralne pgr [...], [...] i [...], objęte uprzednio wykazem hipotecznym Lwh [...] ks. tab. gm. kat. [...], w granicach aktualnych działek ewidencyjnych Nr [...], obręb [...] (pgr [...] i [...]), jak również działek ewidencyjnych nr [...], obręb [...] oraz nr [...] i [...] obręb [...] (pgr [...]) podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, zaś w pkt 2 umorzył postępowanie administracyjne w zakresie parcel katastralnych: pgr [...], objętych uprzednio wykazem hipotecznym Lwh [...] ks. tab. gm. kat. [...], w granicach aktualnych działek ewidencyjnych nr [...], obręb [...].
Odwołania od powyższej decyzji wnieśli J. P. oraz M. P..
Decyzją z 10 lipca 2023 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego z 1 grudnia 2021 r.
W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że zasadnicze znaczenie dla określenia zakresu zastosowania przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej ma ustalenie znaczenia pojęcia "nieruchomość ziemska". Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego Minister podniósł, że aby nieruchomość mogła być przejęta na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu musiała być nieruchomością: ziemską o charakterze rolniczym; stanowiącą własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych; spełniającą normy obszarowe, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu i nadającą się do realizacji celów reformy rolnej wymienionych w art. 1 ust. 2 dekretu.
Zdaniem organu, zebrane dowody potwierdzają, że objęte wnioskiem J. P. parcele pgr [...], [...] i [...] zostały przejęte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. W konsekwencji możliwe jest zbadanie prawidłowości tego przejęcia w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r.
Minister wskazał, że badając czy wskazane parcele miały charakter rolny oraz istniał ewentualny związek funkcjonalny tych parcel z rolniczą częścią majątku dostrzegł rozbieżności w materiale dowodowym w zakresie charakteru wspomnianych parcel. Mianowicie z "Ewidencji nieruchomości ziemskich podlegających Dekretowi z dnia 6.IX.1944 r. dla Powiatu [...]" wynika, że ta część majątku ziemskiego [...], która została przejęta na rzecz Skarbu Państwa na podstawie dekretu z dnia 6 września 1944 r., stanowiła wyłącznie użytki rolne oraz [...],[...] ha nieużytków i 2,3 ha dróg. W ewidencji nie wskazano, aby przedmiotowa nieruchomość ziemska zawierała użytki leśne. Z kolei przekazane przez Sąd Rejonowy w [...] wykazy hipoteczne Lwh [...], też Lwh [...] gm. kat. [...] (odpisana 9 listopada 1946 r. ze stanu posiadania Lwh [...] ks. tab. Okleśna) zawierają informacje, że parcele [...] i [...] stanowiły las oraz rozbieżne informacje dotyczące parceli [...]. W Lwh [...] dla tej parceli wskazano użytek "las". Jednakże, w Lwh [...], w którym ujawniono, że pgr [...] zostały zniesione do pgr [...], która została podzielona na [...] parcel, użytki wskazane dla pgr [...] są różne. W znacznej części ([...]) jest to użytek "rola", natomiast pozostałe to "las rola" ([...]), "wiklina" ([...]) i "droga" ([...]).
W ocenie organu odwoławczego, zawarta w wykazie hipotecznym informacja nie stanowi przesłanki przesądzającej o tym, że w chwili wejścia w życie dekretu o reformie rolnej powyższe parcele faktycznie stanowiły las. Jak bowiem wynika ze skanu mapy katastralnej z 1848 r. z zespołu [...] (109 [...] in [...]), parcela pgr [...] w połowie XIX wieku stanowiła las, natomiast parcela pgr [...] w znacznej mierze stanowiła użytek P.IV, czyli pastwisko, a jedynie w niewielkiej części las (użytek Ls.lll).
Organ podniósł następnie, że na archiwalnej mapie Wojskowego Instytutu Geograficznego z 1939 r. obszar powyższych parcel nie został oznaczony jako las. Tereny leśne są wyraźnie widoczne na północ od parcel pgr [...] i [...], w miejscu odpowiadającym dzisiejszemu usytuowaniu lasu (przy tym obecnie ujście cieku wodnego - Regulanki uległo zmianie i zlokalizowane jest na wschód względem dawnego ujścia potoku [...]). Teren parceli [...] oznaczony jest symbolem, który zgodnie z legendą mapy oznacza łąkę. Na obszarze odpowiadającym parceli [...] nie widać oznaczenia użytków, a jedynie oznaczenie stromego spadku naturalnego. Teren parceli [...] oznaczono symbolami, które zgodnie z legendą mapy oznaczają pojedyncze drzewa, zarośla iglaste i liściaste. Z kolei przekazana przez Archiwum Narodowe w [...] przy piśmie z 2 lipca 2020 r. mapa z 30 kwietnia 1942 r., sporządzona w języku niemieckim, określa teren parceli pgr [...] jako "[...]", tj. "wiklina". Zdjęcia lotnicze tego terenu wykonane w 1957 r. również nie ukazują na terenie odpowiadającym ww. parcelom lasu, a jedynie (na obszarze opowiadającym dawnej parceli pgr [...]) pojedyncze, niewielkie skupiska drzew.
Minister wskazał, że mając na uwadze, że w 1946 roku realizując dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej dokonano precyzyjnego podziału majątku [...] na część podpadającą pod działanie tego dekretu, w której nie było użytków leśnych oraz na część stanowiącą las, uznać trzeba, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwala potwierdzić informacji zawartej w wykazie hipotecznym w zakresie sposobu użytkowania parcel pgr [...] w czasie bezpośrednio poprzedzającym przejęcie tych parcel na rzecz Skarbu Państwa, natomiast w okresie wcześniejszym (XIX w., początek XX w.) tereny te były zalesione. Wskazywać może na to mapa Wojskowego Instytutu Geograficznego z 1925 r. Z tego powodu organ odwoławczy uznał, że dane zawarte w wykazie hipotecznym Lwh [...] dotyczące powyższych parcel nie były aktualizowane w okresie poprzedzającym II wojnę światową.
W konsekwencji Minister uznał za trafną ocenę Wojewody, że powyższe parcele w chwili wejścia w życie dekretu o reformie rolnej miały charakter rolniczy i w związku z tym podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e tego dekretu.
Odnosząc się do pozostałych objętych wnioskiem parcel organ odwoławczy wskazał na ustalenia wynikające z wykazu synchronizacyjnego. Podniósł, że jak wynika z analizy księgi wieczystej [...] (obejmującej znaczną część działek odpowiadających dawnym parcelom objętym wnioskiem J. P.) podstawą przejęcia tych gruntów na rzecz Skarbu Państwa był dekret PKWN z 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa. Wśród dokumentów wskazanych w powyższej księdze wieczystej jako podstawę wpisu wymieniono decyzje, postanowienia oraz zaświadczenia z początku lat 60-tych XX wieku. Jednakże dokumentów tych nie udało się pozyskać (vide: pismo Sądu Rejonowego w [...] V Wydział Ksiąg Wieczystych z 28 lutego 2019 r. stwierdzające, że w archiwum Wydziału nie są przechowywane żadne dokumenty stanowiące podstawę wpisu w wykazach hipotecznych, poza aktami notarialnymi). W powyższej księdze wieczystej jako jeden z dokumentów stanowiących podstawę wpisu wymieniono również protokół przejęcia majątku leśnego z 21 kwietnia 1945 r. Dokument ten dotyczy lasów stanowiących dotychczasową własność dr A. P. w [...], które został przejęte na własność Skarbu Państwa na podstawie dekretu leśnego. W protokole tym ujęto zbiorczo lasy znajdujące się na terenie kilku powiatów. W powiecie [...] wymieniono lasy znajdujące się na terenie gminy A. - gm. kat. [...], [...], [...], [...], o łącznej powierzchni 720,2483 ha. Z kolei działki objęte księgą wieczystą [...], to jest nr [...] i [...], oraz działka nr [...], objęta księgą wieczystą [...], zostały nabyte przez Skarb Państwa - Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] w drodze zasiedzenia na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z 20 października 2008 r. (sygn. akt I NS 896/06).
Minister wskazał, że dla wielu działek odpowiadających dawnym parcelom objętym przedmiotowym postępowaniem nie założono ksiąg wieczystych. Dla części z nich ustalono jedynie znak dokumentu potwierdzającego własność. Organ podniósł, że akt własności ziemi (AWZ) to dokument wydawany w formie decyzji na mocy ustawy z 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Nadanie własności nieruchomości w trybie powyższej ustawy mogłoby oznaczać, że część tych gruntów nie miała przez lata uregulowanego statusu prawnego. Zdaniem organu, nie może to jednak prowadzić do wniosku, że przedmiotowe grunty zostały przejęte na rzecz Skarbu Państwa na mocy art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. W szczególności brak jest jakiegokolwiek dokumentu, który potwierdzałby taką podstawę przejęcia wskazanych nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Inaczej jest w przypadku parcel pgr [...] gdzie takie dokumenty zostały zachowane. Ponadto, z dokumentów tych wynika, że stanowią zamknięty katalog parcel wchodzących w skład majątku [...], które zostały przejęte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie dekretu o reformie rolnej.
Organ odwoławczy podsumował, że zmiana stanu własności parcel wskazanych w pkt 2 decyzji organu pierwszej instancji, to jest parcel pgr [...] objętych uprzednio wykazem hipotecznym Lwh [...], następowała na różnej podstawie (dekret leśny, postanowienie o zasiedzeniu, nabycie na mocy ustawy z 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych). Brak jest natomiast jakichkolwiek dokumentów potwierdzających lub choćby uprawdopodobniających, że parcele te zostały przejęte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej. Tym samym, w odniesieniu do tych parcel nie jest możliwe wydanie decyzji merytorycznej w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. W konsekwencji postępowanie w tym zakresie podlegało umorzeniu jako bezprzedmiotowe.
Minister nie podzielił przy tym zarzutu skarżących dotyczącego braku zebrania przez Wojewodę wystarczającego materiału dowodowego dla rzetelnego rozpatrzenia wniosku. W ocenie organu odwoławczego, organ pierwszej instancji przeprowadził szerokie badania dokumentacyjne, co potwierdza korespondencja prowadzona z różnymi organami. Minister dodał, że inicjatywa w postępowaniu dowodowym należy nie tylko do organu administracji, ale też do stron, które powinny zgłaszać wnioski dowodowe, zwłaszcza gdy wywodzą z tego korzystne dla siebie skutki prawne. Organ w sposób wyczerpujący zebrał obszerny materiał dowodowy sprawy, rozpatrzył go całościowo i poddał ocenie, która nie była dowolna. Skarżący w trakcie postępowania administracyjnego nie wnosili o przeprowadzenie dowodów na istotne w sprawie okoliczności. Nie podważali również wiarygodności dokumentów stanowiących materiał dowodowy. W ocenie organu odwoławczego, stanowisko odwołujących sprowadza się do prezentowania własnej oceny dowodów, która jest jednak dowolna i nie znajduje potwierdzenia w obiektywnych dowodach zgromadzonych w sprawie.
Minister nie podzielił również zarzutu rozstrzygnięcia wątpliwości na niekorzyść strony. Wskazał, że regulujący tę kwestię art. 81a k.p.a. nie znajdzie w niniejszej sprawie zastosowania. Niewątpliwie zachodzi tu bowiem sytuacja spornych interesów pomiędzy wnioskodawcą a Skarbem Państwa i Gminą [...].
Końcowo organ odwoławczy zaznaczył, że w niniejszej sprawie organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił krąg stron postępowania.
Skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi złożyli J. P. oraz M. P.
W skardze J. P. zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:
1) w części dotyczącej stwierdzenia podpadania pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej parcel katastralnych: pgr [...], objętych uprzednio wykazem hipotecznym Lwh [...] ks. tab. gm. kat. [...], w granicach aktualnych działek ewidencyjnych: nr [...], obręb [...] (pgr [...] i [...]), jak również działek ewidencyjnych nr: [...], obręb [...] oraz nr: [...], obręb [...] (pgr [...]) – art. 7 w zw. z art. 77 w zw. z art. 80 k.p.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, poprzez dowolną w miejsce swobodnej oceny dowodów skutkującą błędnym, sprzecznym z treścią dowodów ich zinterpretowaniem, a w związku z tym nieprzydanie im odpowiedniego znaczenia i oparcie rozstrzygnięcia na własnych, niepopartych dowodami hipotezach stojących w sprzeczności z treścią dowodów zgromadzonych w sprawie, a także niezebranie pełnego, kompletnego materiału dowodowego pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia w sprawie, a tym samym nieuprawnione stwierdzenie, że parcele wskazane w pkt 1 zaskarżonej decyzji podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z 6 września 1944 r.,
2) w części dotyczącej umorzenia postępowania w części dotyczącej nieruchomości oznaczonych jako parcele katastralne: pgr [...] objęte uprzednio wykazem hipotecznym Lwh [...] ks. tab. gm. kat. [...], w granicach aktualnych działek ewidencyjnych nr: [...], obręb [...]:
a) § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu z 6 września 1944 r o przeprowadzeniu reformy rolnej w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy poprzez uznanie, że nie zachodzi potrzeba orzekania w trybie powołanego przepisu o podpadaniu nieruchomości objętych wnioskiem pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z 6 września 1944 r.,
b) art. 105 § 1 w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 w zw. z art. 80 k.p.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, poprzez dowolną w miejsce swobodnej oceny dowodów zebranych w sprawie, niezebranie pełnego kompletnego materiału dowodowego pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia w sprawie, prowadzące w konsekwencji do nieuprawnionego uznania postępowania za bezprzedmiotowe, co skutkowało jego umorzeniem oraz uchyleniem się przez organ odwoławczy od merytorycznego orzeczenia w sprawie,
c) art. 7 w zw. z art. 77 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez nieuprawnione przerzucenie na skarżącego całości ciężaru zgromadzenia materiału dowodowego w niniejszej sprawie w sytuacji gdy, zgodnie z obowiązującymi przepisami, organ administracji ma obowiązek z urzędu podejmować wszelkie czynności niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.
Powołując się na powyższe skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W obszernym uzasadnieniu skargi rozwinięto argumentację na poparcie podniesionych w niej zarzutów.
W skardze M. P. zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:
1) prawa procesowego, to jest art. 7 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art 84 k.p.a. poprzez dokonanie ustaleń faktycznych wymagających wiadomości specjalnych z pominięciem biegłego, przejawiające się w samowolnym ustaleniu przez organ, że nie stwierdzono, że przy dokonaniu rozsądnych z gospodarczego punktu widzenia nakładów parcele te nie mogły być wykorzystywane rolniczo, a jednocześnie poprzez wprowadzenie nieznanej ustawie konstrukcji dowodowej i niedopuszczalne wnioskowanie - zgodnie z którym uprawdopodobnienie faktu przeciwnego miałoby świadczyć o spełnieniu przesłanek charakteru rolniczego nieruchomości, co skutkowało dokonaniem niepełnych i nieprawidłowych ustaleń faktycznych w zakresie charakteru parcel katastralnych pgr [...], to jest ich przeznaczenia, charakterystyki, funkcji, a w szczególności nieprawidłowym ustaleniem, że powyższe parcele mogły mieć charakter rolny i brakiem ustalenia, że były lasami, a także w zakresie okoliczności przejęcia przez Skarb Państwa parcel pgr [...] i w zakresie zaniechania ustalenia ich charakteru,
2) prawa procesowego, to jest art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania i sporządzenie uzasadnienia decyzji w sposób niebudzący zaufania obywateli do władzy publicznej i organów państwowych poprzez niedopuszczalne przyjęcie, że kwestie których organ nie mógł dokładnie wyjaśnić muszą zostać rozstrzygnięte na niekorzyść strony i w konsekwencji ustalenie, że parcele katastralne, co do których organ nie ma pewności czy były wykorzystywane na cele rolne, podpadały pod działanie dekretu,
3) prawa procesowego, to jest art. 105 k.p.a. poprzez umorzenie postępowania pomimo braku podstaw do takiego rozstrzygnięcia,
4) prawa materialnego, to jest § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej w związku z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z 6 września 1944 r. poprzez błędne stwierdzenie, że parcele katastralne [...], ujawnione w Lwh [...] księdze tabularnej [...], prowadzonej dla majętności [...], położone w gminie kat. [...], podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, podczas gdy prawidłowa analiza dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy i stanu prawnego prowadzi do wniosku przeciwnego.
Powołując się na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organu odwoławczego z powodu naruszenia przepisów prawa procesowego jak i materialnego i orzeczenie w tym zakresie co do istoty sprawy, to jest orzeczenie, że parcele katastralne, których dotyczy skarga, nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z 6 września 1944 r. Ponadto, na podstawie art. 135 k.p.a. skarżąca wniosła o rozważenie uchylenia w całości decyzji organu pierwszej instancji oraz zasądzenie na swoją rzecz zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, to jest kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.
W obszernym uzasadnieniu skargi rozwinięto argumentację na poparcie podniesionych w niej zarzutów.
W odpowiedzi na skargi Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o ich oddalenie odnosząc się do podniesionych w obu skargach zarzutów.
Postanowieniem z 26 października 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 1695/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy o sygn. akt I SA/Wa 1695/23 i I SA/Wa 1696/23 i prowadzenia ich pod sygnaturą akt I SA/Wa 1695/23.
Pismem z 22 stycznia 2024 r. pełnomocnik skarżącego J. P. wniósł o udostępnienie rozprawy w trybie zdalnym.
Pismem z 26 stycznia 2024 r., w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z 26 stycznia 2024 r., Sąd poinformował pełnomocnika skarżącego, że rozpoznanie sprawy odbędzie się na jawnej rozprawie na zasadach określonych w ustawie – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a nie w trybie zdalnym, o którym mowa 15 zzs4 ust. 2 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skargi okazały się niezasadne.
W niniejszej sprawie kontroli Sądu podlegała decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, którą organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego stwierdzającą w pkt 1, że parcele katastralne pgr [...], objęte uprzednio wykazem hipotecznym Lwh [...] ks. tab. gm. kat. [...], w granicach aktualnych działek ewidencyjnych nr [...], obręb [...] (pgr [...] i [...]), jak również działek ewidencyjnych nr [...], obręb [...] oraz nr [...] obręb [...] (pgr [...]) podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit e dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm., dalej jako "dekret" lub "dekret o reformie rolnej") oraz umarzającą w pkt 2 postępowanie w zakresie parcel katastralnych: pgr [...], objętych uprzednio wykazem hipotecznym Lwh [...] ks. tab. gm. kat. [...], w granicach aktualnych działek ewidencyjnych nr [...], obręb [...].
W zaskarżonych rozstrzygnięciach organy obu instancji uznały, że objęte wnioskiem o stwierdzenie niepodlegania pod dekret dawne parcele katastralne (pgr [...]) miały w chwili wejścia w życie dekretu charakter rolniczy, w związku z czym podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit e dekretu. Ponadto, co do pozostałych parcel (pgr [...]) organy stwierdziły, że brak jest dowodów potwierdzających, że zostały one przejęte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, a w konsekwencji nie można w odniesieniu do nich wydać rozstrzygnięcia merytorycznego w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r.
Powyższe stanowisko organów kwestionują skarżący zarzucając przede wszystkim, że organy przeprowadziły postępowanie dowodowe z naruszeniem przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, a dokonana przez nie ocena zebranego materiału dowodowego nosi cechę dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do rozstrzygnięcia organów o podpadaniu parcel katastralnych pgr [...],pod działanie przepisów dekretu Sąd wskazuje, że zawarte w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu pojęcie "nieruchomość ziemska’’ nie zostało w przepisach tego aktu zdefiniowane. Pojęcie to zostało jednak wyjaśnione w bogatym orzecznictwie sądów administracyjnych, gdzie powszechnie zaakceptowano jego wykładnię dokonaną w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z 19 września 1990 r., sygn. akt W 3/89. Zgodnie z powyższą uchwałą poprzez określenie nieruchomości przymiotnikiem "ziemskie" ustawodawca miał na uwadze te obiekty mienia nieruchomego, które mają charakter rolniczy. Analizując przepisy dekretu, a także rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 15, poz. 51), zwanego dalej "rozporządzeniem z 1 marca 1945 r.", Trybunał trafnie wywiódł, że intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji rolniczej, zwierzęcej lub sadowniczej. Z kolei w uzasadnieniu uchwały z 5 czerwca 2006 r., sygn. akt [...], Naczelny Sąd Administracyjny słusznie wskazał, że dla pełnej rekonstrukcji normy prawnej zawartej w art. 2 ust. 1 dekretu o reformie rolnej należy brać pod uwagę również, zgodnie z zawartym tam odesłaniem, przepis "art. 1, część druga". Już z tzw. wprowadzenia do art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej wynika, że na cele reformy rolnej mogą być przeznaczone tylko "nieruchomości ziemskie", których charakter, czy też przydatność, odpowiadają celom wskazanym w "art. 1, część druga" tego dekretu. Nie chodzi tu zatem o wszystkie nieruchomości, które mogły być nazwane jako ziemskie, ale o pewną ich grupę, przydatną do realizacji określonych celów, które zostały wyczerpująco wymienione w punktach a, b, c, d i e art. 1 ust. 2 dekretu.
W niniejszej sprawie organy uznały, że dawne parcele katastralne pgr 340, 341 i 862 w chwili wejścia w życie dekretu miały charakter rolniczy i w związku z tym podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e tego aktu. Po analizie akt sprawy Sąd powyższe stanowisko organów uznał za prawidłowe. Zasadnie bowiem organ odwoławczy, po stwierdzeniu, że zebrane dokumenty zawierają rozbieżności w zakresie charakteru wskazanych parcel (Ewidencja nieruchomości ziemskich podlegających Dekretowi z dnia 6.IX.1944 r. dla Powiatu [...], wykaz hipoteczny Lwh [...] oraz wykaz hipoteczny Lwh [...] gm. kat. [...]) szczegółowo ocenił i skonfrontował całą zebraną w sprawie dokumentację archiwalną. Zdaniem Sądu, powyższe doprowadziło Ministra do słusznego wniosku, że zebrany materiał dowodowy nie pozwala potwierdzić informacji zawartej w wykazie hipotecznym co do sposobu użytkowania parcel pgr [...] w czasie bezpośrednio poprzedzającym przejęcie tych parcel na rzecz Skarbu Państwa. Przede wszystkim zasadnie w tym kontekście organ odwoławczy zwrócił uwagę na charakterystyczne usytuowanie spornych parcel. Parcela [...] znajdowała się bowiem po wewnętrznej stronie starorzecza Wisły w [...], parcela [...] usytuowana była między [...]potokiem a [...], w bliskim sąsiedztwie kolei lokalnej [...]- [...], natomiast parcela [...] również znajdowała się bezpośrednio przy [...], po drugiej stronie [...] potoku. Opisane położenie badanych parcel, co trafnie dostrzegł Minister, pozwala na ich łatwe zlokalizowanie na archiwalnych mapach Wojskowego Instytutu Geograficznego. Analiza mapy z 1939 r. potwierdza ustalenie organu, że obszar przedmiotowych parcel nie został oznaczony jako las. Tereny leśne są wyraźnie widoczne na północ od parcel pgr [...] i [...], w miejscu odpowiadającym dzisiejszemu usytuowaniu lasu. Teren parceli [...] oznaczony jest symbolem, który zgodnie z legendą mapy oznacza łąkę. Na obszarze odpowiadającym parceli [...] nie widać natomiast oznaczenia użytków, a jedynie oznaczenie stromego spadku naturalnego. Teren parceli [...] oznaczono symbolami, które zgodnie z legendą mapy oznaczają pojedyncze drzewa, zarośla iglaste i liściaste. Trafnie również wskazał organ na informacje wynikające ze sporządzonej w języku niemieckim mapy z 30 kwietnia 1942 r. (przekazanej przez Archiwum Narodowe w [...]), gdzie teren parceli pgr [...] określono jako "[...]", tj. "[...]", a także na zdjęcia lotnicze tego terenu z 1957 r., które również nie ukazują na terenie odpowiadającym przedmiotowym parcelom lasu, a jedynie (na obszarze opowiadającym dawnej parceli pgr [...]) pojedyncze, niewielkie skupiska drzew.
Wobec powyższego Sąd nie podzielił oceny skarżących, że w sprawie brak jest pewnych dowodów wskazujących na inne faktyczne przeznaczenie opisanych parcel w dniu wejścia w życie przepisów dekretu o reformie rolnej niż leśne, a przeciwna ocena organów bazuje na własnych hipotezach nie znajdujących oparcia w zebranych dowodach. Analiza zaskarżonej decyzji potwierdza, że Minister dokonał oceny całości zebranego materiału dowodowego, dostrzegając przy tym rozbieżności w treści dokumentów archiwalnych, które szczegółowo wyjaśnił w uzasadnieniu wydanego aktu. Zrozumiałe jest, że skarżący prowadzą polemikę z wnioskami organu w zakresie wskazanej oceny. Jednakże przedstawiona w skargach argumentacja nie jest zasadna, a zgromadzone materiały dowodowe świadczą o trafności rozstrzygnięcia organu. Podkreślić przy tym trzeba, że z uwagi na swój historyczny kontekst sprawy dotyczące podlegania pod działanie przepisów dekretu o reformie rolnej należą do spraw trudnych i skomplikowanych. Powinny być zatem rozstrzygane na podstawie całego dostępnego materiału archiwalnego, co niewątpliwie miało miejsce w niniejszej sprawie. Obowiązkiem organu administracyjnego jest bowiem rozpatrzenie nie tylko poszczególnych dowodów z osobna, ale wszystkich we wzajemnej łączności. Za uzasadniony nie można uznać zarzutu naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów tylko dlatego, że wnioski organu, poczynione w oparciu o cały zebrany w aktach sprawy materiał dokumentacyjny są inne niż twierdzenia strony, przy jednoczesnym zachowaniu przez organ administracji reguł logiki prawniczej, jednoznacznego uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia, a także oparcia się na całym materiale dowodowym. Doktryna i orzecznictwo sądów administracyjnych wskazują w sposób wyraźny, że organy winny kierować się wówczas wiedzą oraz tzw. doświadczeniem życiowym, przy zastosowaniu reguł logiki prawniczej i wynikającego z nich imperatywu uwzględniania wpływu udowodnienia jednej okoliczności na inne. Wobec powyższego, podniesione w skargach zarzuty naruszenia przepisów postępowania, to jest art. 7 i art. 8 oraz art. art. 80 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a., nie znajdują usprawiedliwionych podstaw. Warto przy tym podkreślić, że skarżący, pomimo wieloletniego prowadzenia postępowania, poza polemiką z ustalonym przez organ stanem faktycznym, sami nie przedłożyli dowodów w postaci dokumentów źródłowych bądź ekspertyz, które mogłyby zaprzeczyć ustaleniom organu wynikającym ze skonfrontowanych ze sobą dokumentów archiwalnych. Tymczasem wyrażona w art. 7 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej zakłada również aktywny udział stron w dążeniu do jej ustalenia.
Za prawidłowe Sąd uznał również stanowisko organów o braku konkretnej sprawy, w której organ administracji władny jest rozstrzygać w części dotyczącej parcel katastralnych pgr [...], objętych uprzednio wykazem hipotecznym Lwh [...] ks. tab. gm. kat. [...].
W orzecznictwie sądów administracyjnych trafnie podnosi się, że przewidziany w § 5 i 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. tryb rozstrzygania sporów w sprawie przejęcia z mocy prawa określonych nieruchomości ziemskich na cele reformy rolnej ma zastosowanie wyłącznie do nieruchomości przejętych przez Skarb Państwa w drodze dekretu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 kwietnia 2018 r., l OSK 1278/16, Lex nr 2543008 oraz 24 stycznia 2020 r., I OSK 1761/19, Lex nr 2799081). Jak wyjaśniono w uzasadnieniu do uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 czerwca 2006 r., sygn. akt I OPS 2/06 (opublik. ONSAiWSA [...]) powołany tryb rozstrzygania sporów jest uruchamiany wówczas gdy właściciel (współwłaściciel) uważa, że jego nieruchomość, z takich czy innych względów, nie spełnia warunków określonych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu i w związku z tym powinna być wyłączona spod działania tego przepisu.
Zatem możliwość wydania decyzji administracyjnej w trybie § 5 ww. rozporządzenia, rozstrzygającej merytorycznie spór istniejący pomiędzy Skarbem Państwa a wnioskodawcą, zastrzeżona została wyłącznie do sytuacji, w której dana nieruchomość (lub jej część) przejęta została z mocy prawa na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, a zdaniem wnioskodawcy przejęta być nie powinna. Powyższe jest konsekwencją przyjętego w art. 2 dekretu o reformie rolnej modelu nacjonalizacji nieruchomości ziemskich zakładającego, że "wszystkie nieruchomości ziemskie, wymienione w punktach b, c, d i e części pierwszej tego artykułu przechodzą bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia, w całości, na własność Skarbu Państwa, z przeznaczeniem na cele wskazane w art. 1, część druga". Prowadziło to bowiem do przejęcia ich własności z mocy samego prawa z dniem wejścia w życie dekretu o reformie rolnej (13 września 1944 r.) bez konieczności potwierdzania tego skutku prawnego decyzją administracyjną. Z kolei dokumentem potwierdzającym przejęcie nieruchomości przez Skarb Państwa na podstawie konkretnej litery (b, c, d, e) wymienionej w ust. 1 art. 2 dekretu było zaświadczenie wojewódzkiego urzędu ziemskiego stwierdzające, że nieruchomość ziemska jest przeznaczona na cele reformy rolnej. Zaświadczenie to było podstawą wpisu Skarbu Państwa do księgi hipotecznej (gruntowej) - jak miało to miejsce w niniejszej sprawie w zakresie dawnych parcel gruntowych [...]. Wynika to z art. 1 ust. 1 dekretu z 24 sierpnia 1945 r. o wpisywaniu do ksiąg hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej (Dz. U. Nr 34, poz. 204) i art. 1 ust. 1 dekretu z 8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej (Dz. U. Nr 39, poz. 233).
Ustawodawca wprowadził zatem administracyjny tryb rozstrzygania tego rodzaju spraw przez wojewódzkie urzędy ziemskie (później wojewodów) oraz ograniczył zakres przedmiotowy tych spraw wyłącznie do sporów dotyczących nieruchomości, których podstawą przejęcia był art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej. Oznacza to, że istnienie zaświadczenia stwierdzającego, że nieruchomość ziemska została przejęta przez Skarb Państwa w trybie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, stanowiącego dokument urzędowy w rozumieniu art. 76 § 1 k.p.a., otwiera prawną możliwość uzyskania dowodu przeciwnego (art. 76 § 3 k.p.a.) w postaci decyzji administracyjnej wydanej w trybie § 5 rozporządzenia.
Analiza zebranego materiału dowodowego potwierdza, że w niniejszej sprawie nie istnieje dowód (w tym zaświadczenie wojewódzkiego urzędu ziemskiego) potwierdzające nacjonalizację spornych nieruchomości (tj. parcel katastralnych pgr [...]) w trybie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Pomimo zakrojonych na szeroką skalę poszukiwań organom nie udało się odnaleźć takiego dowodu. Skarżący również takiego dowodu nie przedstawili. Podejmowane w tym zakresie działania organów nie przyniosły oczekiwanych rezultatów. Z akt sprawy wynika, że organy podjęły poszukiwania dokumentów dotyczących nieruchomości stanowiących własność poprzednika prawnego skarżących, w tym dokumentów dotyczących tego w jakim trybie przejęto sporne nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. W tym celu organy zwróciły się, między innymi, do Archiwum Narodowego w [...], Archiwum Akt Nowych w [...], Starostwa Powiatowego w [...], sądów wieczystoksięgowych, Urzędu Miejskiego w [...] oraz Nadleśnictwa [...]. Analiza pozyskanych przez organy dokumentów nie potwierdza jednak aby podstawą przejęcia spornych parcel na rzecz Skarbu Państwa był art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Z dokumentów tych wynika natomiast, jak trafnie dostrzegł organ odwoławczy, że zmiana stanu własności wskazanych parcel, objętych uprzednio wykazem hipotecznym Lwh [...], następowała na różnej podstawie prawnej (dekret leśny, postanowienie o zasiedzeniu, nabycie na mocy ustawy z 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych).
Skoro zatem w aktach sprawy brak jest dowodu potwierdzającego, że art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej stanowił podstawę prawną nabycia przez Skarb Państwa prawa własności przedmiotowych nieruchomości, to nie można podzielić argumentacji skarżących, że w niniejszej sprawie istnieją podstawy do merytorycznego rozpatrzenia sprawy w omawianym zakresie. Tylko przejście spornych nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu pozwoliłoby bowiem uznać, że zastosowanie w sprawie znajdzie szczególna regulacja § 5 rozporządzenia z 1 sierpnia 1945 r. i w konsekwencji wniosek w tej części powinien zostać rozpoznany na drodze postępowania administracyjnego. Zasadnie w tej sytuacji uznały organy, że w odniesieniu do powyższych parcel nie było możliwe wydanie decyzji merytorycznej w trybie § 5 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. i umorzyły w tym zakresie postępowanie jako bezprzedmiotowe. Tym samym niezasadny okazał się podniesiony w skargach zarzut naruszenia art. 105 § 1 k.p.a., a także § 5 rozporządzenia z 1 marca 1945 r.
Sąd nie podzielił również zarzutu skarżących o nieuprawnionym przerzuceniu na wnioskodawcę całości ciężaru gromadzenia materiału dowodowego. Wyjaśnić trzeba, że zasada prawdy obiektywnej nakłada na organ obowiązek prowadzenia postępowania wyjaśniającego, lecz nie zwalnia z inicjatywy dowodowej stron postępowania, o czym świadczy treść art. 7 k.p.a. Nie budzi wątpliwości, że organ jest zobowiązany do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.), a następnie jego oceny z zachowaniem zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Jednakże, jak trafnie przyjmuje się w utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych obowiązywanie w postępowaniu administracyjnym zasady dochodzenia prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), w świetle której to na organie administracji prowadzącym postępowanie spoczywa, co do zasady, obowiązek wszechstronnego oraz rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, nie oznacza, że organ ma obowiązek poszukiwania dowodów mających wykazać zaistnienie okoliczności, których wykazanie leży w interesie strony, w sytuacji jej biernej postawy w tym zakresie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 3577/18, Lex nr 2690500). Z przepisów k.p.a. regulujących postępowanie dowodowe nie można bowiem wyprowadzić wniosku, że organy zobowiązane są do poszukiwania środków dowodowych służących poparciu twierdzeń strony w sytuacji, gdy ta, pomimo wezwania, środków takich nie przedstawia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 1830/11, Lex nr 174591, 9 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 1203/15, Lex nr 2348966 oraz 25 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 3581/18, Lex nr 2690526). Nałożenie na organy prowadzące postępowanie administracyjne obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia bowiem strony od współudziału w realizacji tego obowiązku. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji gdy nieudowodnienie określonych okoliczności faktycznych może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 lutego 2020 r., sygn. akt II GSK 3719/17, Lex nr 3031035).
Analiza akt administracyjnych potwierdza, że w niniejszej sprawie organy podjęły szereg czynności mających na celu zebranie materiału dowodowego. Organ pierwszej instancji występował do różnych instytucji i podmiotów o nadesłanie wszelkich możliwych dokumentów i informacji dotyczących przedmiotowej nieruchomości i jej przejęcia na własność Skarbu Państwa. Zwracał się również do wnioskodawcy postępowania o przedstawienie dokumentów potwierdzających, że parcele pgr [...] zostały przejęte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej (por. pisma Wojewody Małopolskiego do J. P. z 1 września 2020 r. oraz 3 marca 2021 r.). Jednakże wnioskodawca na powyższe pisma nie udzielił odpowiedzi.
Zdaniem Sądu, zebrany materiał dowodowy organy prawidłowo również oceniły uznając, że w sytuacji, w której nie został jednoznacznie potwierdzony tryb przejęcia nieruchomości na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej nie jest możliwe prowadzenie postępowania administracyjnego. Sąd nie podziela zatem wątpliwości skarżących w tym zakresie, tym bardziej, że sformułowane w skargach zarzuty sprowadzają się jedynie do zwykłej polemiki z prawidłowymi ustaleniami organów.
W sprawie nie doszło również do naruszenia art. 81a § 1 k.p.a. Jak już wskazano wyżej, możliwość wydania decyzji administracyjnej w trybie § 5 rozporządzenia z 1 marca 1945 r. rozstrzygającej merytorycznie spór istniejący pomiędzy Skarbem Państwa a wnioskodawcą zastrzeżona została wyłącznie do sytuacji, w której dana nieruchomość (lub jej część) przejęta została z mocy prawa na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, a zdaniem wnioskodawcy, przejęta być nie powinna. Stąd też zakres przedmiotowy tego rodzaju spraw jest ograniczony wyłącznie do sporów dotyczących nieruchomości, których podstawą przejęcia na rzecz Skarbu Państwa był art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Z uwagi zaś na deklaratoryjny charakter wydawanej w takim postępowaniu decyzji nie znajdzie w nim zastosowania przewidziana w art. 81a § 1 k.p.a. reguła rozstrzygania niedających się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego na korzyść strony. Ma ona bowiem zastosowanie wyłącznie w postępowaniach, których przedmiotem jest nałożenie na stronę obowiązku lub odebranie jej uprawnienia, co wprost wynika z brzmienia powołanego przepisu. Niezależnie od powyższego, wskazanej reguły nie stosuje się, jeżeli w sprawie uczestniczą strony o spornych interesach lub wynik postępowania administracyjnego ma bezpośredni wpływ na interes osób trzecich (art. 81a § 2 pkt 1 k.p.a.). Takimi zaś sprawami są postępowania o stwierdzenie podlegania nieruchomości pod przepisy dekretu o reformie rolnej.
Sąd nie podzielił również podniesionego w skardze M. P. zarzutu dokonania ustaleń faktycznych wymagających wiadomości specjalnych bez udziału biegłego. Zdaniem Sądu, zebrany w niniejszej sprawie materiał dowodowy, w tym zachowane dokumenty archiwalne pochodzące z ubiegłego wieku, był wystarczający dla poczynienia ustaleń, jakie było faktyczne położenie objętych wnioskiem parcel, a także które z tych parcel miały przeznaczenie rolnicze lub mogły być wykorzystywane rolniczo w momencie wejścia w życie dekretu. Wobec powyższego Sąd uznał, że zgromadzona w sprawie dokumentacja, prawidłowo oceniona przez organ odwoławczy, pozwoliła określić zarówno położenie poszczególnych parcel, jak i sposób ich wykorzystywania w dacie wejścia w życie dekretu (tj. w dniu 13 września 1944 r.) bez konieczności przeprowadzania wskazywanego przez skarżącą dowodu.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634) orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI