I SA/Wa 1671/23

I SA/Wa 1671/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-03-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Marta Kołtun-Kulik
Nina Beczek
Przemysław Żmich /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 810
art. 25 ust. 2 pkt 1,3,6
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j).
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.), sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik, asesor WSA Nina Beczek, Protokolant referent Anna Kaczyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 marca 2024 r. sprawy ze skargi J. Z. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 29 czerwca 2023 r. nr DSZ-V.4321.2.291.2022.MK w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego i zobowiązania do jego zwrotu uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 10 marca 2022 r. nr 3133/2022/RN.
Uzasadnienie
Minister Rodziny i Polityki Społecznej, po rozpatrzeniu odwołania J. Z., decyzją z [...] czerwca 2023 r. nr [...], działając na podstawie art. 1 ust. 2 i 3, art. 16 i art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 6 i ust. 9 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2023 r. poz. 810) – dalej zwanej "ustawą", art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r. poz. 1981), utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] marca 2022 r. nr [...] w sprawie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.
Wojewoda [...] w piśmie z [...] lutego 2021 r. podał, że w okresie od [...] kwietnia 2018 r. do [...] czerwca 2018 r. krajem właściwym do wypłaty świadczenia wychowawczego na dziecko P. Z. jest Królestwo [...] (dalej: [...]), ze względu na zatrudnienie matki dziecka na terytorium ww. kraju oraz brak aktywności zawodowej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: Polska).
Z uwagi na powyższe Wojewoda przekazał złożony przez J. Z. wniosek do instytucji [...], zgodnie z właściwością, celem rozpatrzenia.
W odpowiedzi instytucja [...] poinformowała, że przekazany wniosek został pozostawiony bez rozpoznania, a świadczenia przewidziane ustawodawstwem [...] nie zostały przyznane, ponieważ J. Z. nie przedstawiła dokumentów, o których uzupełnienie została wezwana przez instytucję [...]. Niezastosowanie się do wezwania uniemożliwiło ustalenie uprawnienia do świadczeń na terytorium [...].
Z uwagi na powyższe Wojewoda [...], pismem z [...] października 2021 r. nr [...] zawiadomił J. Z. o pozostawieniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego z [...] sierpnia 2017 r. w okresie od [...] kwietnia 2018 r. do [...] czerwca 2018 r. na dziecko P. Z., bez rozpatrzenia. Powyższe zawiadomienie zostało skutecznie doręczone J. Z., jak wynika z kopii zwrotnego potwierdzenia odbioru.
Wojewoda [...] uznał, na mocy decyzji z [...] marca 2022 r. nr [...], że świadczenie wychowawcze w kwocie [...] zł wypłacone J. Z. za okres od [...] kwietnia 2018 r. do [...] czerwca 2018 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia spłaty i wezwał stronę do zwrotu ww. kwoty wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Wojewoda [...] podkreślił, że niezłożenie wymaganej przez stronę [...] dokumentacji, niezbędnej do oceny zasadności ustalenia prawa do świadczeń, skutkuje pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia.
Z uwagi na brak możliwości ustalenia, czy J. Z. spełnia kryterium do otrzymania świadczenia wychowawczego na córkę, z powodu nieuzupełnienia dokumentów, Wojewoda uznał, że świadczenie wychowawcze pobrane w okresie od [...] kwietnia 2018 r. do [...] czerwca 2018 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym.
W uzasadnieniu decyzji z [...] marca 2022 r. Wojewoda [...] powołał się na powyższe zawiadomienie wskazując, że świadczenie wychowawcze za okres od [...] kwietnia 2018 r. do [...] czerwca 2018 r. zostało J. Z. wypłacone, mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania (art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy).
Organ I instancji wskazał ponadto, że J. Z. została prawidłowo pouczona o zasadach przyznania oraz utraty prawa do świadczenia wychowawczego, zarówno we wniosku, jak i decyzjach Wójta Gminy [...].
Wskazał ponadto, że powyższe świadczenie zostało J. Z. przyznane decyzją Wójta Gminy [...] z [...] września 2017 r. nr [...], uchylonej następnie decyzją Wójta Gminy [...] z [...] kwietnia 2019 r. w okresie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W okresie objętym zaskarżoną decyzją, jak wynika z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, powyższe świadczenia zostały J. Z. wypłacone do czerwca 2018 r.
Od powyższej decyzji J. Z. wniosła odwołanie wskazując, że nie zgadza się z wydaną decyzją i wnosi o jej uchylenie. Wskazała również, że nie pobrała świadczeń na terytorium [...], zatem niesłuszne jest uznanie świadczeń wypłaconych w Polsce za nienależnie pobrane.
Minister Rodziny i Polityki Społecznej decyzją z [...] czerwca 2023 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] marca 2022 r. W uzasadnieniu wskazał, że stosownie do art. 1 ust. 1 i 3 ustawy prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje m.in. obywatelom polskim, jeżeli zamieszkują na terytorium Polski przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Według art. 16 ust. 2 i ust. 6 ustawy w przypadku przebywania osoby, która złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, lub członka rodziny tej osoby w dniu przyznania świadczenia wychowawczego lub po tym dniu poza granicami Polski w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa wyżej, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla prawo do świadczenia wychowawczego za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Wobec powyższego Minister wskazał, że w niniejszym postępowaniu organ ll instancji nie był uprawniony do badania, czy J. Z. przysługiwało świadczenie wychowawcze na dziecko P. Z., za okres, w którym zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, tj. od 1 kwietnia 2018 r. do 30 czerwca 2018 r., gdyż w tym zakresie, po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego i w związku brakiem uzupełnienia przez stronę koniecznych dokumentów, Wojewoda [...] pozostawił wniosek J. Z. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego bez rozpoznania w okresie od 1 kwietnia 2018 r. do 30 czerwca 2018 r.
Minister wskazał, że dokumenty wydane przez instytucję państwa członkowskiego do celów stosowania rozporządzenia podstawowego i rozporządzenia wykonawczego, stanowiące poświadczenie sytuacji danej osoby oraz dowody potwierdzające, na podstawie których zostały wydane te dokumenty, są akceptowane przez instytucje pozostałych państw członkowskich tak długo, jak długo nie zostaną wycofane lub uznane za nieważne przez państwo członkowskie, w którym zostały wydane.
Dalej Minister podał, że zgodnie z art. 16 ust. 10 ustawy wojewoda ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Art. 25 ustawy stosuje się odpowiednio.
Ponadto zgodnie z art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 6, ust. 3 i ust. 9 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się m.in,: świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia. Od kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, o którym mowa w art. 25 ust. 2 pkt 2, 3, 5 i 6 ustawy, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie, chyba że przyznanie świadczenia wychowawczego było następstwem błędu podmiotu realizującego zadania w zakresie świadczenia wychowawczego. Kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego do dnia spłaty.
Minister zaznaczył, że obowiązek zwrotu jest instytucją zapobiegającą pobieraniu świadczeń rodzinnych i świadczenia wychowawczego przez osoby nieuprawnione do nich, które w toku postępowania nie wykazały całego, istotnego dla sprawy stanu faktycznego, albo też zaniechały realizacji ciążącego na nich, jako uprawnionych, obowiązku informowania organu o każdej zmianie okoliczności faktycznych mających wpływ na dalsze przysługiwanie świadczenia, a organ z urzędu nie wykrył tych zdarzeń ani w postępowaniu, ani też w ramach kontroli legalności pobierania świadczeń rodzinnych (por. A. Korcz-Maciejko i W. Maciejko, wyd. Beck 2009 r., Komentarz do ustawy o świadczeniach rodzinnych, s. 455).
Jak wynika z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego z [...] sierpnia 2017 r. J. Z. oświadczyła, że żaden z członków rodziny nie przebywa poza granicami Polski, w kraju, w którym zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Zarówno w decyzjach przyznających prawo do świadczenia wychowawczego oraz w ww. wnioskach J. Z. została pouczona, że w przypadku zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego w szczególności, zaistnienia okoliczności wymienionych w oświadczeniu, osoba ubiegająca się jest obowiązana niezwłocznie powiadomić o tych zmianach podmiot realizujący świadczenie. We wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego zostało również wskazane, że niepoinformowanie organu właściwego, prowadzącego postępowanie w sprawie świadczenia wychowawczego o zmianach, o których mowa powyżej, może skutkować powstaniem nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, a w konsekwencji - koniecznością jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Skuteczne pouczenie, to takie pouczenie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego - można przyjąć, iż ów adresat miał świadomość pobierania nienależnego świadczenia.
W konsekwencji ocena świadomego działania świadczeniobiorcy wymaga ustalenia, czy były mu znane odpowiednie przepisy prawa, to jest czy był skutecznie powiadomiony o okolicznościach, których zaistnienie miało wpływ na istnienie uprawnienia, przy czym owa skuteczność oznacza formę pisemną, z użyciem języka zrozumiałego dla świadczeniobiorcy, z równoczesnym wskazaniem grożących stronie sankcji za wprowadzenie organu w błąd (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 21 stycznia 2020 r. sygn. akt ll SA/Łd 733/19).
Minister wskazał, że świadczenie wychowawcze zostało J. Z. przyznane decyzją Wójta Gminy [...] na skutek jej wniosku i załączonych do wniosków dokumentów oraz oświadczenia, że żaden z członków rodziny nie przebywa poza granicami kraju. W związku z powyższym, brak jest okoliczności wskazujących na błędne działanie organu w związku z przyznaniem wnioskodawczyni świadczenia.
Organ odwoławczy podkreślił, że wyłącznie okoliczność przyznania świadczenia z winy organu rozpatrującego sprawę pozwala na odstąpienie od obowiązku spłaty odsetek od nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego.
W związku z pozostawieniem wniosku J. Z. bez rozpoznania za okres od [...] kwietnia 2018 r. do [...] czerwca 2018 r., z uwagi na niedoręczenie przez stronę dokumentów niezbędnych do ustalenia uprawnienia na terytorium [...] należało uznać, że świadczenia wychowawcze wypłacone J. Z. za okres od [...] kwietnia 2018 r. do [...] czerwca 2018 r., są nienależnie pobrane i podlegają zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca, następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych.
Odnosząc się do argumentów podniesionych w odwołaniu Minister wskazał, że informacja o zatrudnieniu wnioskodawczyni na terytorium [...] nie została przekazana organowi wypłacającemu świadczenia niezwłoczne. Ponadto nieuzasadniony jest zarzut dotyczący naruszenia przez Wojewodę [...] art. 7, art.77 oraz art. 80 kpa.
Zdaniem organu odwoławczego organ I instancji we właściwy sposób dokonał analizy przekazanej dokumentacji oraz na podstawie dokonanych weryfikacji i zgromadzonych informacji ustalił, że kluczowymi dowodami, na których należało oprzeć postępowanie ustalając, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego była treść złożonych w toku postępowania oświadczeń oraz informacji z instytucji [...]. Nie można zatem uznać, że Wojewoda [...] nie oparł się na potwierdzonych faktach i dowodach. W konsekwencji organ I instancji nie naruszył art. 7, art. 77 oraz art. 80 kpa.
Dodatkowo Minister zauważył, że podstawą prawną do uznania, że ww. świadczenie wychowawcze jest świadczeniem nienależnie pobranym był art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy. Powyższe nie ma jednakże wpływu na ważność wydanej decyzji, gdyż decyzja organu l instancji została wydana w oparciu o art. 25 ustawy.
Jednocześnie Minister wskazał, że zgodnie z art. 20 ust. 3 ustawy o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r. poz. 1981) sprawy o nienależnie pobrane świadczenia wychowawcze realizowane w ramach koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego za okres do 31 maja 2022 r. są rozpatrywane na podstawie przepisów dotychczasowych.
Od decyzji Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z [...] czerwca 2023 r. J. Z. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zarzuciła Ministrowi naruszenie: I. przepisów prawa procesowego, tj.: 1) art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa poprzez pobieżną ocenę materiału dowodowego i opieranie się jedynie na twierdzeniach organu I instancji; 2) art. 10 i art. 81 kpa poprzez uniemożliwienie skarżącej czynnego udziału w postępowaniu i możliwości wypowiedzenia się co do zebranego materiału w sprawie przed wydaniem ostatecznej decyzji w sprawie; 3) art. 35 § 3 i art. 36 § 1 i § 2 kpa poprzez rażące i nieuzasadnione przekroczenie terminu załatwienia sprawy i uchybienie obowiązkowi zawiadomienia strony o przyczynach zwłoki; II. przepisów prawa materialnego w postaci art. 23a ust. 2, ust. 5, ust. 6 i ust. 9 oraz art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez ich bledną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. W skardze wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.
W odpowiedzi na skargę Minister Rodziny i Polityki Społecznej wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga jest uzasadniona.
Trzeba wskazać, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji Ministra stanowił art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 w zw. z art. 16 ust. 10 ustawy.
Organ odwoławczy przyjął, że w niniejszej sprawie zastosowanie ma stan prawny ustawy obowiązujący przed 1 stycznia 2022 r., zgodnie z art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r. poz. 1981).
Jednak uszło uwadze Ministra, że w niniejszej sprawie chodzi o zwrot nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych za okres od [...] kwietnia 2018 r. do [...] czerwca 2018 r. uzyskanych w oparciu o wniosek dotyczący okresu świadczeniowego 2017/2018 (zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy, w wersji obowiązującej przed 1 lipca 2019 r.). Wniosek ten wpłynął do organu właściwego [...] sierpnia 2017 r.
Organ odwoławczy pominął to, że w sprawach dotyczących świadczeń wychowawczych za okres do 30 czerwca 2019 r., a więc także dotyczących nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych, zastosowanie ma stan prawny ustawy obowiązujący przed 1 lipca 2019 r.
Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 924) – dalej zwanej "ustawą zmieniającą" w sprawach o świadczenie wychowawcze za okres do dnia 30 czerwca 2019 r. stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 w dotychczasowym brzmieniu, z wyłączeniem art. 20 ust. 3 i 4 tej ustawy, który stosuje się w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.
Sąd zwraca uwagę, że ustawa z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r. poz. 1981) nie wprowadziła zmian w ustawie zmieniającej ani nie usunęła jej z obrotu prawnego.
Tymczasem pkt 6 został dodany do art. 25 ust. 2 ustawy dopiero na mocy art. 1 pkt 23 lit. a ustawy zmieniającej, która weszła w życie 1 lipca 2019 r. (art. 16 ustawy zmieniającej) i ma zastosowanie do świadczeń wychowawczych za okres po 30 czerwca 2019 r. (art. 6 ust. 2 ustawy zmieniającej).
Wobec tego Sąd uznał, że Minister Rodziny i Polityki Społecznej naruszył art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 w zw. z art. 16 ust. 10 ustawy w wersji obowiązującej od 1 lipca 2019 r. stosując te przepisy do świadczeń wychowawczych przyznanych na okres świadczeniowy 2017/2018, do których zastosowanie miał stan prawny ustawy obowiązujący do 1 lipca 2019 r., a który to stan prawny (dotychczasowy) nie zawiera regulacji będącej odpowiednikiem art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy, w wersji obowiązującej od 1 lipca 2019 r. Wskazane wyżej naruszenie prawa materialnego miało wpływ na wynik sprawy administracyjnej.
Jeżeli natomiast chodzi o decyzję Wojewody [...] z [...] marca 2022 r. Sąd zwraca uwagę, że jej podstawę materialnoprawną stanowił art. 25 ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy. Analiza treści uzasadnienia decyzji pierwszoinstancyjnej (str. 2 i 3 uzasadnienia decyzji) w zakresie przywołania treści art. 25 ust. 2 ustawy wskazuje, że organ I instancji prawidłowo zastosował stan prawny ustawy, w wersji obowiązującej do 1 lipca 2019 r.
Sąd nie podzielił natomiast stanowiska organu wojewódzkiego, że w niniejszej sprawie wystąpiły przesłanki z art. 25 ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy.
Jeżeli chodzi o pierwszą przesłankę trzeba wskazać, że zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania.
Z akt sprawy, a w szczególności z treści formularza wniosku z 4 sierpnia 2017 r. o przyznanie świadczenia wychowawczego i treści decyzji Wójta Gminy [...] z [...] września 2017 r. przyznającej J. Z. świadczenie wychowawcze na P. Z. w okresie od [...] kwietnia 2018 r. do [...] czerwca 2018 r., nie wynika, że skarżąca została w sposób precyzyjny i zrozumiały pouczona o tym, że jak po wydaniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze, w trakcie realizacji tej decyzji przez polski organ, wyjedzie do pracy za granicę Rzeczypospolitej Polskiej do państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, to będzie oznaczało zmianę mającą wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego i w związku z tym osoba otrzymująca świadczenie wychowawcze będzie obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym polskiego organu wypłacającego to świadczenie.
Zdaniem Sądu samo przytoczenie przez organ właściwy treści art. 20 ust. 1 i art. 25 ustawy nie może być uznane za zindywidualizowane do okoliczności sprawy pouczenie strony o jej obowiązkach i konsekwencjach ich niedopełnienia.
Faktem jest, że we wniosku z [...] sierpnia 2017 r. o przyznanie świadczenia wychowawczego skarżąca zaznaczyła, że nie przebywa ani członek jej rodziny nie przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Z tym że ta informacja wynika z tego, że wówczas skarżąca przebywała na terenie Polski. Jednak – zdaniem Sądu - ta informacja, sama w sobie, nie świadczy o tym, że skarżąca miała świadomość tego, że po wydaniu decyzji przez organ właściwy w sprawie świadczeń wychowawczych, okoliczność jej pobytu poza granicami RP w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, może mieć wpływ na prawo do realizowanych świadczeń wychowawczych i skutkować dla niej dotkliwymi konsekwencjami, wiążącymi się z obowiązkiem ich zwrotu jako nienależnie pobranymi świadczeniami, jeżeli o fakcie tym nie poinformuje niezwłocznie organu właściwego.
Odnosząc się natomiast do drugiej przesłanki trzeba wskazać, że zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 3 ustawy za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze.
Z przepisu tego wynika, że aby wydać decyzję ustalającą, że dana osoba nienależnie pobrała świadczenia wychowawcze i zobowiązującą ją do ich zwrotu, nie wystarczy ustalenie właściwego wojewody, że do danej osoby mają w danym okresie zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 16 ust. 4 ustawy).
W takiej sytuacji trzeba ustalić, że dana osoba: 1) w danym okresie podlegała ustawodawstwu w zakresie świadczeń na rodzinę w innym państwie, o którym mowa w ust. 1 (w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego), w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, 2) w danym okresie stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego – co wynika z art. 25 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 16 ust. 6 ustawy.
Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie nie wystąpiły łącznie opisane wyżej przesłanki.
Po pierwsze – Wojewoda [...] nie wskazał precyzyjnie mającego zastosowanie w niniejszej sprawie przepisu rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 166 z 30.04.2004, str. 1, ze zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 5, str. 72, ze zm.) – dalej zwanego "rozporządzeniem", czy przepisu rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 284 z 30.10.2009, str. 1, ze zm.). Organ powołał się na zasadę ogólną z art. 11 ust. 3 lit. a rozporządzenia, natomiast nie ustalił: 1) jakie świadczenie [...] stanowi odpowiednik polskiego świadczenia wychowawczego, 2) z jakiego tytułu tożsame świadczenie rodzinne [...] jest udzielane – zatrudnienia lub pracy na własny rachunek, otrzymywania emerytury lub renty, na podstawie miejsca zamieszkania dziecka. Te szczegółowe reguły ustalania zasady pierwszeństwa ustalania prawa do świadczeń rodzinnych (a takim jest świadczenie wychowawcze – art. 3 ust. 1 lit. j rozporządzenia) wynikają z art. 68 ust. 1 rozporządzenia. Przepis ten uzależnia ustalenie kolejności pierwszeństwa udzielania świadczeń rodzinnych od wyjaśnienia, czy tożsame świadczenia (polskie, [...]) udzielane przez Państwa Członkowskie wypłacane są z różnych tytułów, czy z tego samego tytułu – a jeżeli z tego samego tytułu – to kolejność ta zależy od konkretnego tytułu wypłaty świadczeń (zatrudnienia lub pracy na własny rachunek, otrzymywania emerytury lub renty, na podstawie miejsca zamieszkania dziecka). Tych okoliczności organ I instancji nie ustalił.
Po drugie – Wojewoda [...] nie ustalił, że doszło w niniejszej sprawie do faktycznej kumulacji świadczeń rodzinnych (jednoczesnego pobrania przez skarżącą tożsamych świadczeń rodzinnych – polskiego i [...] – pkt 12 i 35 preambuły rozporządzenia). Przeciwnie Wojewoda ustalił, że instytucja [...] realizująca zadania z zakresu koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego pozostawiła wniosek skarżącej o przyznanie świadczeń wychowawczych bez rozpoznania.
Wobec tego w okresie od [...] kwietnia 2018 r. do [...] czerwca 2018 r. J. Z. nie stała się uprawniona do świadczeń na córkę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
W tej sytuacji Sąd uznał, że Wojewoda [...] wydając decyzję z [...] marca 2022 r. naruszył art. 25 ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy, a naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy.
W ponownie prowadzonym postępowaniu Wojewoda [...] weźmie pod uwagę ocenę prawną zaprezentowaną w niniejszym wyroku. Organ I instancji rozważy zakończenie sprawy o ustalenie i zwrot nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych na P. Z. za okres od [...] kwietnia 2018 r. do [...] czerwca 2018 r. poprzez zastosowanie art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 28 ustawy, skoro z urzędu zawiadomieniem z [...] lutego 2022 r. wszczął postępowanie administracyjne w tej sprawie, a nie zaszły wskazywane przez organy obu instancji przesłanki z art. 25 ust. 2 ustawy do wydania decyzji, o której mowa w art. 16 ust. 10 ustawy.
Z tych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.