I SA/Wa 1660/19

I SA/Wa 1660/19 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-01-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-08-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Wesołowska /przewodniczący/
Małgorzata Boniecka-Płaczkowska
Przemysław Żmich /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6102 Nabycie mienia Skarbu Państwa z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przez jednostki samorządu terytorialnego
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 32/22 - Wyrok NSA z 2025-02-04
Skarżony organ
Minister Rozwoju
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 1998 nr 133 poz 872
art. 73
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.
Dz.U. 2020 poz 256
art. 77 par. 1, 81
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2018 poz 2068
art. 1
Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych - tekst jedn.
Dz.U. 2010 nr 193 poz 1287
art. 42 ust. 3
Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wesołowska Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska Sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi W. J. na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. prawa własności nieruchomości oddala skargę.
Uzasadnienie
Minister Inwestycji i Rozwoju, po rozpatrzeniu odwołania W. J., decyzją z [...] maja 2019 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] listopada 2016 r. nr [...] stwierdzającą nabycie z mocy prawa, z dniem 1 stycznia 1999 r., przez Skarb Państwa, prawa własności nieruchomości położonej w L., oznaczonej jako działka nr [...], w obrębie ewidencyjnym [...] o pow. [...] ha, zajętej pod drogę krajową -[...].
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.
Wojewoda [...], działając na podstawie art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) – dalej zwanej "ustawą", po rozpatrzeniu wniosku Prezydenta Miasta [...], decyzją z [...] listopada 2016 r. stwierdził nabycie, z mocy prawa, z dniem 1 stycznia 1999 r., przez Skarb Państwa, własności nieruchomości położonej w L. oznaczonej jako działka numer [...], w obrębie ewidencyjnym [...] o pow. [...] ha, zajętej pod drogę krajową - [...].
25 stycznia 2017 r. W. J. wniósł odwołanie od decyzji Wojewody [...] z [...] listopada 2016 r. podnosząc, że podstawa prawna decyzji organu wojewódzkiego uniemożliwia skuteczne dochodzenie odszkodowania, przez co jest sprzeczna z porządkiem prawnym RP oraz że decyzja Wojewody została wydana z naruszeniem art. 77 § 1 i art. 81 kpa.
Minister Inwestycji i Rozwoju decyzją z [...] maja 2019 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] listopada 2016 r. W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 73 ust. 1 ustawy nabycie własności nieruchomości z mocy prawa na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy nastąpiło, jeżeli 31 grudnia 1998 r. spełnione zostały łącznie następujące przesłanki: - nieruchomość nie była własnością Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, - nieruchomość była zajęta pod drogę publiczną, - nieruchomość pozostawała we władaniu Skarbu Państwa bądź jednostek samorządu terytorialnego. Z powyższego wynika, że prowadząc postępowanie w trybie art. 73 ustawy organ obowiązany jest ustalić stan prawny i faktyczny na 31 grudnia 1998 r.
Zgodnie z mapą projektu podziału, sporządzoną przez geodetę W. K., przyjętą do Państwowego Zasobu Geodezyjnego i Kartograficznego [...] sierpnia 2014 r. działka nr [...] o pow. [...] ha podzieliła się m.in. na działkę nr [...] o pow. [...] ha.
Jak wynika z akt sprawy nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] o pow. [...] ha, z której wydzielono działkę nr [...] o pow. [...] ha stanowiła 31 grudnia 1998 r. współwłasność W. J. i H. J. na podstawie postanowienia Sądu Powiatowego w [...] z [...] kwietnia 1973 r. sygn. [...] oraz postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z [...] sierpnia 1983 r. sygn. [...].
Zatem przedmiotowa nieruchomość 31 grudnia 1998 r. nie stanowiła własności Skarbu Państwa ani jednostek samorządu terytorialnego.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz.U. z 2018 r. poz. 2068), również w brzmieniu obowiązującym 31 grudnia 1998 r., drogą publiczną jest droga zaliczona na podstawie tej ustawy do jednej z kategorii dróg, z której może korzystać każdy, zgodnie z jej przeznaczeniem, z ograniczeniami i wyjątkami określonymi w tej ustawie lub innych przepisach szczególnych.
Organ wojewódzki prawidłowo ustalił, że zgodnie z uchwałą nr 192 Rady Ministrów z dnia 2 grudnia 1985 r. w sprawie zaliczenia dróg do kategorii dróg krajowych (M.P. z 1986 r. Nr 3, poz. 16) oraz zgodnie z protokołem nr [...] Międzyresortowej Komisji ds. przebiegu dróg krajowych, powołanej decyzją nr [...] Ministra Transportu i Żeglugi i Łączności z [...] grudnia 1988 r. [...] w L. była sklasyfikowana jako droga krajowa, stanowiąca ciąg drogi krajowej nr [...].
Kolejną z przesłanek zastosowania art. 73 ust. 1 ustawy jest zajętość danej nieruchomości pod drogę publiczną. Przy czym przestrzenny zasięg działania art. 73 ust. 1 ustawy w odniesieniu do zajęcia nieruchomości pod drogę publiczną determinowany jest możliwością zakwalifikowania danego stanu faktycznego z 31 grudnia 1998 r. do definicji pasa drogowego (art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o drogach publicznych, w brzmieniu obowiązującym 31 grudnia 1998 r.), jako urządzenia technicznego, stanowiącego zorganizowaną całość funkcjonalną, podporządkowaną utrzymaniu i eksploatacji ciągów ruchu pojazdów i pieszych. O przestrzennych granicach zajęcia nieruchomości pod drogę publiczną rozstrzyga zatem stan jej urządzenia 31 grudnia 1998 r. bądź sposób korzystania z niej. W przypadku dróg publicznych od dawna istniejących, granice zajęcia pod drogę odpowiadają granicom jej urządzenia w ramach normatywnie zdefiniowanego pasa drogowego, a więc jezdnie wraz z poboczami, zatokami, ciągami dla pieszych, rowami odwadniającymi i pasem izolacyjnym.
Analizując niniejszą sprawę pod kątem spełnienia przesłanki zajęcia nieruchomości pod drogę publiczną Minister wskazał, że w aktach sprawy znajduje się mapa projektu podziału nieruchomości, włączona do Państwowego Zasobu Geodezyjnego i Kartograficznego [...] sierpnia 2014 r. pod nr [...], sporządzona przez geodetę W. K., potwierdzająca stan zajęcia nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] według stanu na [...] grudnia 1998 r. pod drogę publiczną - [...] w L. Mapa do celów prawnych sporządzona przez geodetę w oparciu o dokumentację geodezyjną przyjętą do Państwowego Zasobu Geodezyjnego i Kartograficznego stanowi dokument urzędowy w rozumieniu art. 76 kpa, a zatem stanowi dowód tego, co zostało w niej stwierdzone przez geodetę. Powyższą dokumentację geodeta obowiązany jest sporządzić z należytą starannością, zgodnie z zasadami współczesnej wiedzy technicznej i obowiązującymi przepisami prawa, co wynika z art. 42 ust. 3 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz.U. z 2010 r. Nr 193, poz. 1287 ze zm.), pod rygorem odpowiedzialności wskazanej w art. 46 tej ustawy.
Zdaniem organu odwoławczego powyższa dokumentacja potwierdza, że działka oznaczona nr [...] była 31 grudnia 1998 r. zajęta pod pas drogowy.
Kolejną z przesłanek zastosowania art. 73 ustawy jest przesłanka władztwa publicznoprawnego. Władanie nieruchomością, to dokonywanie określonego rodzaju czynności faktycznych z zakresu prawa publicznego względem nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego poprzez swoje jednostki organizacyjne (stationes fisci). Zgodnie z orzecznictwem sądowo-administracyjnym dla jej udowodnienia należy wykazać wykonywanie prac związanych m. in. z utrzymaniem drogi, jej konserwacją, modernizacją, odśnieżaniem (por. wyrok NSA z 14 listopada 2008 r. sygn. akt I OSK 1471/07. Przy czym do spełnienia omawianej przesłanki nie jest konieczne udowodnienie przez podmiot publicznoprawny posiadania nieruchomości (w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego), a jedynie wykazanie faktycznego władania nią, nawet wbrew woli jej właściciela.
Ponadto zgodnie z orzecznictwem sądowo-administracyjnym dla wykazania władztwa publicznoprawnego nie jest konieczne wymienienie w dokumentach mających je potwierdzać numerów ewidencyjnych poszczególnych działek wchodzących w skład danej ulicy (por. wyrok WSA w Warszawie z 25 kwietnia 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 381/12). Środkami dowodowymi stanowiącymi podstawę do wykazania spełnienia przesłanki władania publicznego, mogą być: - umowy obejmujące okres 31 grudnia 1998 r. dotyczące urządzenia, utrzymania lub modernizacji konkretnej drogi, - dokumenty finansowe związane z wykonaniem ww. prac zlecanych przez zarządcę drogi (np. rachunki i faktury), - umowy ubezpieczenia dróg publicznych zawarte przed 31 grudnia 1998 r. i obejmujące rzeczoną datę, - dokumentacja powykonawcza w tym protokoły zdawczo-odbiorcze inwestycji, - metryki drogi wskazujące na prowadzenie robót w okresie obejmującym 31 grudnia 1998 r., - dowód z oświadczeń osób, którymi mogą być pracownicy firm świadczących usługi w zakresie modernizacji, utrzymania i ochrony dróg, z których wynikać będzie zakres prowadzonych na nieruchomości prac na 31 grudnia 1998 r., - dowód z oświadczeń właścicieli nieruchomości zajętej pod drogę oraz właścicieli nieruchomości sąsiednich, - pozwolenie na budowę, - zgoda na zajęcie pasa drogowego (art. 40 ustawy o drogach publicznych), - rozliczenia finansowe z tytułu budowy urządzeń infrastruktury technicznej.
W ocenie Ministra władztwo publiczne w stosunku do działki [...] potwierdza znajdująca się w aktach sprawy metryka ul. [...], sporządzona w 1988 r., wedle której jest drogą krajową nr [...] o średniej szerokości [...] m i szerokości jezdni [...] m na odcinku [...] m i [...] m na odcinku [...] m, prowadzącą do granic miasta. Na ulicy zainstalowane jest oświetlenie oraz posiada ona uzbrojenie inżynierskie w postaci kanalizacji ogólnospławnej i deszczowej, wodociągu, gazu, co, przewodów telekomunikacyjnych i elektroenergetycznych.
Władanie drogą - [...] potwierdza dodatkowo również oświadczenie zastępcy dyrektora Zarządu Dróg i Mostów w [...] ds. Zarządzania i Utrzymania z [...] maja 2014 r., w którym wskazano, że część działki oznaczonej jako [...] (z której wyodrębniono działkę [...]) począwszy od 31 grudnia 1998 r. objęta była bieżącym utrzymaniem ulic.
Zgodnie zaś z art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2019 r. poz. 506), również w wersji obowiązującej 31 grudnia 1998 r., zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty w zakresie gminnych dróg, ulic, mostów, placów oraz organizacji ruchu drogowego, a także wodociągów i zaopatrzenia w wodę, kanalizacji, usuwania i oczyszczania ścieków komunalnych, utrzymania czystości i porządku oraz urządzeń sanitarnych, wysypisk i utylizacji, unieszkodliwiania odpadów komunalnych, zaopatrzenia w energię elektryczną i cieplną (a od 1 stycznia 1999 r. również w gaz) należy do zadań własnych gminy. Oznacza to, że wykonując te zadania jednostka samorządu terytorialnego musiała wykonywać co najmniej władztwo faktyczne nad przedmiotową nieruchomością. Wszelkie czynności związane z naprawą, konserwacją, czy modernizacją posadowionej w pasie ulicy sieci i urządzeń elektrycznych musiały być zlecane przez Gminę lub z nią konsultowane.
Z powyższego wynika, że czynności zarządcze w stosunku do ulicy wykonywane były przez podmiot publicznoprawny zarówno przed 31 grudnia 1998 r., jak i po tej dacie (patrz: wyrok NSA z 12 lipca 2016 r. sygn. akt I OSK 145/163/15).
Zdaniem Ministra z powyższych dowodów wynika, że działka [...] była we władaniu Skarbu Państwa.
Odnosząc się do zarzutów strony odwołującej się, że konstrukcja przepisów ustawy neguje możliwość skutecznego ubiegania się o odszkodowanie, jeżeli decyzja wojewody zostanie wydana po 31 grudnia 2005 r., co w ocenie odwołującego się jest naruszeniem konstytucyjnej zasady równości wobec prawa Minister wskazał, że charakter decyzji wydanej przez Wojewodę ma wyłącznie charakter deklaratoryjny, tj. nie prowadzi do powstania nowego stanu prawnego. Przejście własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa nastąpiło z mocy prawa 1 stycznia 1999 r. w związku ze spełnieniem się łącznie wszystkich trzech przesłanek ustawy. Od tej daty powstaje więc w każdym przypadku uprawnienie byłego właściciela nieruchomości do wystąpienia z wnioskiem o odszkodowanie (lecz który mógł być skutecznie wniesiony jedynie od 1 stycznia 2001 r.). Decyzja Wojewody natomiast jest jedynie potwierdzeniem wywłaszczenia i ma w tym przypadku charakter dowodowy.
Minister dodał, że art. 73 ust. 3 został znowelizowany ustawą z dnia 11 kwietnia 2001 r. o zmianie ustaw: o samorządzie gminnym, o samorządzie powiatowym, o samorządzie województwa, o administracji rządowej w województwie oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 45, poz. 497), która weszła w życie 15 maja 2001 r. Od tego dnia decyzja Wojewody, o której mowa w art. 73 ust. 3, może być wydana na wniosek każdego podmiotu, który wykaże swój interes prawny, a więc nie tylko zarządcy drogi, lecz również byłego właściciela wywłaszczonej nieruchomości. Zatem ustawodawca należycie zabezpieczył prawo do uzyskania odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości i nie naruszono w tym wypadku konstytucyjnej wolności (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 15 września 2009 r. sygn. akt P 33/07).
Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy stwierdził, że w stosunku do działki nr [...] zostały spełnione łącznie wszystkie przesłanki wynikające z art. 73 ust. 1 ustawy. Tym samym Minister Inwestycji i Rozwoju obowiązany był utrzymać w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] listopada 2016 r.
Od decyzji Ministra Inwestycji i Rozwoju z [...] maja 2019 r. W. J. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze, uzupełnionej pismami z [...] sierpnia 2019 r. i [...] sierpnia 2019 r. podał, że działka nr [...] o pow. [...] m2 według stanu na 31 grudnia 1998 r. była własnością Skarbu Państwa, zgodnie z informacją zawartą w decyzji Wojewody [...] z [...] listopada 2007 r. nr [...]. Ze znajdującej się w aktach sprawy dokumentacji nieruchomości objętych podziałem dokonanym na podstawie uchwały Prezydium Miejskiej Rady Narodowej nr [...] z [...] kwietnia 1973 r. wynika, że część nieruchomości P. J. oznaczona jako działka nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha została wydzielona pod [...] i zgodnie z ewidencją gruntów stanowi własność Skarbu Państwa. Dla nieruchomości tej nie została założona księga wieczysta. Zgodnie z informacją zawartą w decyzji Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z [...] grudnia 2018 r. nr [...] z wypisu z rejestru gruntów z [...] marca 2001 r. sporządzonego dla działki nr [...] wynika, że wówczas właścicielem tej działki był Skarb Państwa. Z kolei z zawiadomienia Wydziału Geodezji Urzędu Miasta [...] z [...] marca 2010 r. o zmianach w ewidencji gruntów i budynków wynika, że wykreślono Skarb Państwa jako właściciela działki nr [...]. Zatem od 1973 r. do [...] marca 2010 r. w sposób ciągły właścicielem działki nr [...] o pow. [...] m2 był Skarb Państwa, który nie założył dla tej nieruchomości księgi wieczystej i nie dokonał sprostowania w ewidencji gruntów. Taki stan jest prawnie obowiązujący, a zatem na 31 grudnia 1998 r. właścicielem spornej nieruchomości był Skarb Państwa i dlatego Prezydent Miasta [...] nie składał w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 1 marca 2010 r. wniosku o nabycie mienia w trybie art. 73 ust. 1 i 3 ustawy. Także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w prawomocnym wyroku z 27 września 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 528/12 dotyczącym sprawy zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] Sąd wskazał, że działka nr [...] nie została przejęta lub wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa i dlatego nie było podstawy do prowadzenia postępowania o jej zwrot. Wobec tego niedopuszczalne było powoływanie się przez Prezydenta Miasta [...] na nabycie przez Skarb Państwa spornej działki w oparciu o art. 73 ust. 1 ustawy.
Taki stan prawny dowodzi tego, że dokumentacja podziałowa działki nr [...] zarejestrowana pod nr [...] jest wadliwa. Działka nr [...] stanowi połączenie trzech różnych działek ewidencyjnych (części terenu mieszkaniowego, przejścia dla pieszych, części pasa drogowego [...]), co narusza § 9 ust. 2 rozporządzenia z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków. Rzeczywisty stan zagospodarowania działki nr [...] na dzień 31 grudnia 1998 r. przedstawia wyrys z mapy ewidencyjnej z [...] lipca 2013 r. i był on możliwy do [...] marca 2001 r. Zdaniem skarżącego dokumentacja podziałowa z 2014 r. w części pomiarowo-arytmetycznej zawiera pewną niezgodność biorąc pod uwagę szerokości poszczególnych działek i powierzchnie, długość pasa drogowego i terenu mieszkaniowego w konfrontacji z ustaleniami mierniczego przysięgłego J. N. z [...] września 1932 r. i danymi z wypisu i wyrysu z mapy ewidencyjnej z [...] lipca 2013 r. (stan obecnie obowiązujący). W dalszej części uzasadnienia skarżący wskazał, że wszystkie działki, także działka nr [...], za wyjątkiem działek nr [...] i [...], przeszły na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz.U. Nr 27, poz. 192).
Ponadto W. J. uważa, że decyzja Wojewody [...] z [...] listopada 2016 r. została wydana z rażącym naruszeniem art. 77 § 1, art. 79, art. 81 kpa. Strony postępowania przed wydaniem decyzji nie zostały powiadomione na podstawie art. 10 § 1 kpa i nie miały możliwości wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego.
W odpowiedzi na skargę Minister Inwestycji i Rozwoju wniósł o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga nie jest uzasadniona.
Rację ma Minister twierdząc, że część terenu stanowiącego obecnie działkę nr [...] o pow. [...] m2 według stanu na 31 grudnia 1998 r. była "zajęta" pod drogę krajową nr [...] - [...]. Dowodzi tego m.in.: 1) Opis techniczny projektu podziału pod budownictwo jednorodzinne części terenu osiedla "[...]" (pkt III, ppkt 2 lit. d) w L. i Wykaz powierzchni nieruchomości zawnioskowanych do wywłaszczenia na rzecz Państwa oraz Mapa nieruchomości przeznaczonych do wywłaszczenia pod ulice: [...] i [...] wpisana do ewidencji w składnicy geodezyjnej [...] maja 1971 r. z których wynika, że działki nr [...] i [...] o łącznej pow. [...] m2 (późniejsza południowa działka nr [...]) są przeznaczone do wywłaszczenia pod pas zieleni [...], 2) metryka drogi założona w 1988 r. przewidująca jako element pasa drogowego zieleńce, 3) dokumentacja dotycząca decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu z [...] czerwca 1997 r. przewidująca modernizację [...] i urządzenie pasa zieleni izolacyjnej wzdłuż tej drogi, która wskazuje, że przestrzeń obejmującą powierzchnię obecnej działki nr [...] (pomiędzy ogrodzeniem, a granicą sąsiedniej działki) przeznaczono pod urządzenie zieleni izolacyjnej (symbol Zl) i chodnik (treść pisma skarżącego uzupełniającego skargę z [...] sierpnia 2019 r., k. 38 akt sądowych), mapa z projektem podziału sporządzona przez geodetę W. K. według stanu na 31 grudnia 1998 r. przyjęta do pzgik [...] sierpnia 2014 r.
Zgodzić należało się z Ministrem, że według stanu na 31 grudnia 1998 r. przedmiotowy teren był we "władaniu" jednostki drogowej, o której mowa w art. 4 pkt 12 i art. 22 ust. ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o drogach publicznych (Wojewódzkiej Dyrekcji Dróg Miejskich w [...]) która zarządzała drogą krajową [...] w granicach miasta L. Potwierdza to chociażby założenie metryki drogi w 1988 r. wydane dwie decyzje z [...] czerwca 1997 r. o ustaleniu warunków zabudowy i zagospodarowania terenu dotyczące modernizacji [...] i urządzenia wzdłuż tej drogi pasa zieleni izolacyjnej na odcinku od ul. [...] do ul. [...], które były wydane na wniosek WDDM w [...], czy oświadczenie zastępcy dyrektora Zarządu Dróg i Mostów w [...] z [...] maja 2014 r. z którego wynika, że grunt oznaczony jako działka nr [...] od 31 grudnia 1998 r. objęty był bieżącym utrzymaniem ulicy.
W niniejszej sprawie sporna jest natomiast kwestia stanu własnościowego na 31 grudnia 1998 r. terenu obejmującego obecną działkę nr [...] o pow. [...] m2. Minister uważa bowiem, że był to wówczas teren prywatny stanowiący współwłasność W. J. i H. J. Z kolei W. J. uważa, że był to grunt Skarbu Państwa.
Jeżeli chodzi o to zagadnienie trzeba wskazać, że istotne informacje na ten temat zawierają pisma w szczególności Wojewódzkiego [...] Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z [...] czerwca 2013 r. i [...] listopada 2015 r., dokumentacja przygotowana przez geodetę M. J., pismo Prezydenta Miasta [...] Wydziału Geodezji z [...] lutego 2015 r. i [...] marca 2015 r.
Nie wdając się w szczegółową analizę stanu geodezyjnego wszystkich działek wchodzących w skład dawnej nieruchomości hipotecznej pn. "[...]" trzeba odnieść się do gruntu położonego w południowej części obszaru przeznaczonego do wywłaszczenia pod ulicę [...], który w 1973 r. oznaczono jako działki nr [...] o pow. [...] m2 i [...] o pow. [...] m2 (wydzielone z działki nr [...]). Mapa nieruchomości przeznaczonych pod ulice: [...] i [...] wpisana do ewidencji składnicy geodezyjnej [...] maja 1971 r., Wykaz powierzchni nieruchomości zawnioskowanych do wywłaszczenia na rzecz Państwa ks. rob. [...] wskazują na działki nr [...] o pow. [...] m2 i [...] o pow. [...] m2, które w Wykazie Zmian Gruntowych z [...] lutego 1985 r. figurują już jako działka nr [...] o pow. [...] m2, która z kolei wraz z działką nr [...] o pow. [...] m2 oznaczona została jako teren w części objęty podziałem pod ulice.
Sąd zwraca uwagę, że ustawa z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (która była podstawą prawną uchwały nr [...] z [...] kwietnia 1973 r., skorygowanej zarządzeniem nr [...] z [...] kwietnia 1985 r.) dotyczyła nabywania przez Skarb Państwa z mocy prawa terenów budowlanych, które były następnie dzielone na działki budowlane (nieruchomości).
Zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy prezydia powiatowych rad narodowych ustalać będą w drodze uchwał, na podstawie szczegółowych planów zagospodarowania przestrzennego, które tereny przeznacza się w okresach do pięciu lat pod budownictwo jednorodzinne zagrodowe (tereny budowlane). Według ust. 2 tego przepisu uchwały o ustaleniu terenów budowlanych zawierać będą również podział tych terenów na działki odpowiadające normatywnej powierzchni przeznaczonej pod budownictwo wielorodzinne lub budownictwo zagrodowe (działki budowlane). Stosownie do art. 5 ust. 1 tej ustawy uchwały prezydiów powiatowych rad narodowych o ustaleniu terenu budowlanego oraz jego podziale na działki budowlane podlegają ogłoszeniu w dzienniku urzędowym wojewódzkiej rady narodowej. Co istotne nieruchomości lub ich części objęte uchwałą o ustaleniu terenu budowlanego z wyjątkiem działek, które właściciele zgodnie z art. 8 zachowali na własność lub które zostały w trybie art. 9 nadane na własność członkom ich rodzin, przechodzą z mocy prawa na własność Państwa po upływie 2 miesięcy od dnia wejścia w życie uchwały, wolne od ciążących na nich praw rzeczowych ograniczonych i innych obciążeń.
Skarżący pomija to, że ówczesne działki nr [...] i [...] (późniejsza działka nr [...] o pow. [...] m2) były przeznaczone do wywłaszczenia pod istniejącą już ulicę (drogę), a nie do nabycia pod budownictwo jednorodzinne, czy zagrodowe i dalszą parcelację na działki budowlane w ramach Osiedla [...]. Wskazane wyżej działki (przeznaczone pod komunikację) nie były terenami budowlanymi, czy działkami budowlanymi w rozumieniu art. 2 powołanej wyżej ustawy, a więc terenami, czy nieruchomościami przeznaczonymi pod budownictwo jednorodzinne i zagrodowe (terenami budowlanymi w rozumieniu ustawy z 6 lipca 1972 r.). Z § 4 pkt 2 uchwały nr [...] wynika, że na terenie budowlanym miały być wykonane urządzenia komunalne (ulice), ale nie dotyczyło to [...].
Tymczasem skutek nabycia przez Skarb Państwa, w trybie art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. nieruchomości lub ich części (objętych uchwałą z 1973 r.) dotyczył tylko gruntów przeznaczonych w planach zagospodarowania przestrzennego pod budownictwo jednorodzinne i zagrodowe. Zarządzenie z 1985 r. nie obejmowało terenu działki nr [...] o pow. [...] m2. W zakresie gruntów przeznaczonych pod już istniejące ulice (drogi) art. 5 ust. 2 tej ustawy nie miał zastosowania. Zatem grunt przeznaczony pod już istniejące ulice miejskie lub osiedlowe pozostawał własnością dotychczasowego właściciela. Ulice zdefiniowano w art. 6 ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. jako urządzenia komunalne, a nie tereny budowlane, czy działki budowlane.
Trzeba wskazać, że z art. 7 tej ustawy wynika, że w ramach procedury ustalania terenów przeznaczonych pod budownictwo jednorodzinne i zagrodowe, warunków rozgraniczania i podziału tych terenów na działki budowlane następowało uwzględnienie ulic oraz określenie terminów wykonania na tych terenach tego rodzaju urządzeń komunalnych. Jednak – co istotne - chodziło o dopiero projektowane ulice związane z wydzielanymi działkami budowlanymi, a nie ulice już istniejące i dodatkowo o szerszym zasięgu oddziaływania urbanistycznego, niezwiązane wyłącznie z nowowydzielanymi działkami budowlanymi (takie jak [...]).
Potwierdza to § § 10 i § 13 rozporządzenia Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 28 sierpnia 1972 r. w sprawie trybu ustalania, rozgraniczania i podziału terenów budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego na obszarze miast i osiedli (Dz.U. Nr 35, poz. 242). Zgodnie z tym pierwszym przepisem wyłożony do publicznego wglądu projekt uchwały powinien m.in. zawierać: 1) granice zewnętrzne terenu budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego, 2) granice i numery działek oraz gruntów przeznaczonych na cele komunikacji warunkującej dostęp do projektowanych działek budowlanych. Wedle zaś drugiego przepisu Prezydium powiatowej rady narodowej (rady narodowej miasta stanowiącego powiat, dzielnicowej rady narodowej miasta wyłączonego z województwa) podejmowało uchwałę ustalającą: 1) tereny budowlane i ich podział na działki budowlane, 2) szczegółowy zakres oraz terminy rozpoczęcia i zakończenia budowy urządzeń komunalnych, w tym dróg (ulic, placów), z takim wyliczeniem, aby zakończyć ich budowę najpóźniej w okresie zakończenia budowy domów.
Zatem uchwała o ustaleniu i podziale terenów budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego mogła obejmować swym zakresem, prócz nieruchomości przeznaczonych pod działki budowlane, także grunty przeznaczone w przyszłości pod tereny komunikacji (nowe drogi, ulice do obsługi nowowydzielonych działek budowlanych), co jest zrozumiałe zważywszy na to, że działkom budowlanym należało zapewnić dostęp do drogi publicznej.
Jednak skutek nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa na podstawie art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. odnosił się do terenów przeznaczonych w planach zagospodarowania przestrzennego na cele budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego. Działki drogowe mogły być nabyte przez Skarb Państwa pod poszerzenie już istniejącej ulicy na zasadach ogólnych (art. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94 ze zm.).
Przejęcie przez Państwo z mocy samego prawa jedynie terenów prywatnych przeznaczonych pod budownictwo jednorodzinne i zagrodowe (terenów budowlanych) w trybie ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. miało inny charakter niż nabycie przez Państwo nieruchomości z mocy prawa poprzez uznanie terenu miasta, dzielnicy lub ich części za tzw. obszar urbanizacyjny, o którym mowa w art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz.U. z 1969 r. Nr 22, poz. 159 ze zm.). W tym trybie przechodziły na własność Państwa z mocy prawa (art. 22 ust. 2 tej ustawy) wszelkie tereny prywatne w granicach obszaru urbanizacyjnego przeznaczone w zatwierdzonym planie zagospodarowania przestrzennego pod skoncentrowaną działalność inwestycyjną, a więc także tereny prywatne użytkowane jako już istniejące ulice. Działalnością inwestycyjną mogło być nie tylko budownictwo mieszkaniowe, ale też przedsięwzięcie polegające na rozbudowie już istniejącej ulicy miejskiej lub osiedlowej.
Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie z zaprezentowanym wyżej poglądem zbieżna jest ocena prawna przedstawiona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu prawomocnego wyroku z 27 września 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 528/12. WSA w Warszawie podzielił stanowisko Prezydenta Miasta [...] zawarte w decyzji z [...] marca 2010 r., który wskazał, że działka nr [...] o pow. [...] m2 nie była wywłaszczona, nabyta, ani przejęta przez Skarb Państwa, stanowi własność prywatną. Wobec powyższego postępowanie w sprawie zwrotu tej działki jest bezprzedmiotowe. WSA w Warszawie uznał za prawidłowe także stanowisko Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej zaprezentowane w decyzji z [...] lutego 2012 r., który uznał, że działka nr [...] nie przeszła na własność państwa na podstawie uchwały nr [...], ani na podstawie zarządzenia nr [...], co wynika z wykazu zmian gruntowych wpisanego do zasobu składnicy [...] czerwca 1985 r. oraz na podstawie operatu technicznego wykonanego przez geodetę M. J. W wyroku tym WSA w Warszawie podkreślił, że wywłaszczenie dokonywane w trybie art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. uregulowane było w taki sposób, iż przejście własności na rzecz Państwa następowało z mocy prawa, po upływie 2 miesięcy od wejścia w życie uchwały (a później zarządzenia) o ustaleniu terenu budowlanego, ogłaszanej w dzienniku urzędowym wojewódzkiej rady narodowej. Warunkiem skutecznego wystąpienia o zwrot nieruchomości nabytej w tym trybie było jej przejęcie przez Skarb Państwa. Skoro więc nieruchomość, której zwrotu domaga się skarżący, nie została nabyta na rzecz Skarbu Państwa na warunkach określonych w art. 216 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, ani też nie została wywłaszczona na podstawie decyzji administracyjnej, to przepisy określające zasady zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, nie mają w przedmiotowej sprawie zastosowania.
Wobec tego trafnie było stanowisko Ministra Inwestycji i Rozwoju zawarte w uzasadnieniu decyzji z [...] maja 2019 r., że 31 grudnia 1998 r. Skarb Państwa nie był właścicielem nieruchomości oznaczonej wówczas jako działka nr [...] o pow. [...] m2.
To zaś umożliwiło nabycie przez Skarb Państwa w trybie art. 73 ust. 1, 3 i 3a ustawy, z dniem 1 stycznia 1999 r. nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. [...] m2 (wydzielonej z działki nr [...]) jako zajętej 31 grudnia 1998 r. pod drogę publiczną, drogę krajową nr [...] - [...], co też zasadnie potwierdził Wojewoda [...] w decyzji z [...] listopada 2016 r.
Jeżeli chodzi o podnoszone w skardze kwestie dotyczące prawidłowości przeprowadzonego podziału geodezyjnego celem wydzielenia działki nr [...], czy późniejszego podziału działki nr [...] m.in. na działkę nr [...], czy też prawidłowości danych ujawnionych w ewidencji gruntów i budynków Sąd zwraca uwagę, że dokumentacja tego rodzaju została skontrolowana przez organy służby geodezyjnej pod względem zgodności z właściwymi przepisami prawa, skoro została przyjęta do ewidencji składnicy geodezyjnej i państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego. Zatem w niniejszym postępowaniu takie kwestie jak prawidłowość pomiarów i wyliczeń geodezyjnych, czy zgodność mapy z projektem podziału z wcześniejszymi opracowaniami, a także prawidłowość wpisów w ewidencji gruntów i budynków pozostają poza zakresem kontroli sądowoadministracyjnej.
Zagadnienie dotyczące braku założenia dla spornej nieruchomości księgi wieczystej także nie miało znaczenia dla niniejszej sprawy. Można tylko wskazać, że ten obowiązek nie obciążał Skarbu Państwa, skoro nie był on jej właścicielem.
Rację ma W. J., że Wojewoda [...] wydał decyzję z [...] listopada 2016 r. z naruszeniem art. 10 § 1 i art. 81 kpa. Strony postępowania przed wydaniem decyzji nie zostały powiadomione o możliwości wypowiedzenia się, co do zebranego w sprawie materiału dowodowego. Jednak z akt sprawy wynika, że W. J. złożył na etapie postępowania administracyjnego obszerne pisemne wyjaśnienia i przedstawił swe stanowisko na temat zagadnień istotnych dla sprawy. Skarżący nie wykazał zaś, że chciał złożyć przed wydaniem decyzji nowe istotne dowody, które w zasadniczy sposób zmieniłyby ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Zatem Sąd uznał, że naruszenie to nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwalał na dokonanie oceny przesłanek z art. 73 ust. 1 i 3a ustawy i wydanie decyzji merytorycznej kończącej postępowanie administracyjne.
Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) w zw. z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.