I SA/Wa 1646/22

I SA/Wa 1646/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-11-29
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2022-07-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Marta Kołtun-Kulik /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art 145 par 1 pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Monika Sawa, sędzia WSA Łukasz Trochym, sędzia WSA Marta Kołtun - Kulik (spr.), Protokolant referent Agnieszka Stefańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2022 r. sprawy ze skargi Kapituły [...] pw. św. [...] we W. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] kwietnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] października 2021 r., nr [...]; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz Kapituły [...] pw. św. [...] we W. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. "votum separatum"
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 8 kwietnia 2022 r., nr DAP-WN-727-111/2021/WWP, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej również jako "Minister"/"organ"), po rozpatrzeniu wniosku Kapituły [...] pw. Św. [...] (dalej również jako "Kapituła"/"Skarżąca") o ponowne rozpatrzenie sprawy – utrzymał w mocy własną decyzję z 4 października 2021 r., nr DAP-WPK-727-1-461/2020/Ich, w przedmiocie umorzenia postępowania.
Decyzja Ministra z 8 kwietnia 2022 r. została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.
Wojewoda W. decyzją z 15 kwietnia 1992 r., nr [...], działając na podstawie art. 18 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.), stwierdził nabycie przez Gminę Miejską W. własności szeregu nieruchomości oznaczonych w operacie ewidencji gruntów obrębu [...], w tym działki nr [...], [...] (poz. [...] decyzji), gdzie wskazano: w zarządzie DZBM (92%) i w użytkowaniu wieczystym (8%) – J. M., J. A., o pow. 250 m2), opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr [...]. W karcie tej odnotowano, że dla działki prowadzona jest księga wieczysta nr [...], zaś Skarb Państwa stał się właścicielem z mocy prawa - dekret z dnia 8 marca 1946 r. Wskazano także, że jest to działka budowlana, zabudowana, rodzaj mieszkalny, w zarządzie Gmina – W. Dzielnicowy Zarząd Budynków Mieszkalnych, położona przy ul. [...]. W uzasadnieniu decyzji komunalizacyjnej stwierdzono, że "sporządzony spis inwentaryzacyjny był wyłożony do publicznego wglądu w siedzibie Komisji Spisowej W., [...] przez okres od dnia 17 czerwca 1991 r. do dnia 16 lipca 1991 r. O wyłożeniu spisu inwentaryzacyjnego do publicznego wglądu i możliwości zgłoszenia zastrzeżeń do Komisji Inwentaryzacyjnej zainteresowane osoby zostały powiadomione przez ogłoszenie w prasie i powiadomienie zainteresowanych jednostek. Zastrzeżeń do wyłożonego spisu inwentaryzacyjnego nie wniesiono."
Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji Wojewody W. z 15 kwietnia 1992 r., w części dot. działki oznaczonej nr [...], [...], obręb [...], położonej przy [...] w W. (aktualnie oznaczonej nr [...], [...], obręb [...], dla której jest prowadzona księga wieczysta nr [...]), wystąpiła Kapituła [...] pw. św. [...]. Kapituła zarzuciła Wojewodzie wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa materialnego, polegającym na błędnym zastosowaniu art. 2 ust. 1 lit. c oraz ust. 2 i 3 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich wydanego na podstawie ustawy z dnia 3 stycznia 1945 r. o trybie wydawania dekretów z mocą ustawy w związku z § 2 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 maja 1946 r. wydanego w porozumieniu z Ministrami: Obrony Narodowej, Administracji Publicznej, Bezpieczeństwa Publicznego, Skarbu, Oświaty, Rolnictwa i Reform Rolnych, Leśnictwa, Przemysłu, Żeglugi i Handlu Zagranicznego, Aprowizacji i Handlu, Komunikacji, Poczt i Telegrafów, Odbudowy oraz Ziem Odzyskanych - o określeniu osób, których majątek przechodzi na własność Państwa – poprzez:
1) zastosowanie przepisów ww. dekretu w stosunku do majątku Kapituły [...] pw. Św. [...] pomimo tego, że Kapituła jako osoba prawna Kościoła Rzymskokatolickiego w żaden sposób nie została zakwalifikowana przez przepisy wykonawcze jako niemiecka lub gdańska osoba prawna prawa prywatnego tracąca własność swojego majątku na ziemiach polskich,
2) ewentualnie na niezastosowaniu art. 2 ust. 4 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich z uwagi na błędne uznanie, że Kapituła przed 1 września 1939 r. nie była niemiecką osobą prawa publicznego, w sytuacji (gdy) taki status Kapituły wynika wprost z brzmienia art. 137 ust. 5 Konstytucji niemieckiej z dnia 11 sierpnia 1919 r.
Kapituła podniosła, że przed II wojną światową nieruchomość położona była przy [...] w W. i stanowiła własność jednej z kościelnych osób prawnych, tj. Kapituły [...] pw. Św. [...]. Na dowód tego wskazała, że dołącza dokumenty katastralne - z okresu przed 1945 r. (urzędowo potwierdzony kataster do roku 1967) dotyczące przedmiotowej nieruchomości położonej w W. ([...]), kopie urzędowe wykonane z akt Urzędu Katastralnego miasta W., dokumenty potwierdzające własność Kapituły, tj. dokumenty podatkowe, ubezpieczeniowe oraz dotyczące zarządu nieruchomością.
Dalej Kapituła podniosła, że do 1945 r. prowadziła swoją statutową działalność w państwach niemieckich, tj. w państwie pruskim wchodzącym w skład Rzeszy Niemieckiej. Na terenie ówczesnych Niemiec Kapituła posiadała swój majątek ruchomy i nieruchomy. Po II wojnie światowej W. stał się miastem polskim. W stosunku do własności niemieckiej w dużej części miał zastosowanie dekret z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich oraz przepisy wykonawcze do niego. Na podstawie art. 2 ww. aktu prawnego z mocy samego prawa przeszedł na własność Skarbu Państwa wszelki majątek a) Rzeszy Niemieckiej i byłego Wolnego Miasta Gdańska, b) obywateli Rzeszy Niemieckiej i byłego Wolnego Miasta Gdańska z wyjątkiem osób narodowości polskiej lub innej przez Niemców prześladowanej, c) niemieckich i gdańskich osób prawnych z wyłączeniem osób prawnych prawa publicznego, d) spółek kontrolowanych przez obywateli niemieckich lub gdańskich albo przez administrację niemiecką lub gdańską, e) osób zbiegłych do nieprzyjaciela.
Kapituła wskazała, że Wojewoda W. uznał, iż nieruchomość jest własnością Skarbu Państwa w wyniku zastosowania ww. dekretu, a świadczy o tym zalegająca w aktach sprawy (pod nr [...]) karta oznaczająca nieruchomość, w której jako tytuł własności Skarbu Państwa wskazano właśnie ww. dekret. Zdaniem Kapituły karta nr [...] stanowi jedyny dokument w postępowaniu uwłaszczeniowym, który wykreował do celów postępowania Wojewoda.
Tym samym, zdaniem Kapituły, Wojewoda W. uznając, że wyżej wymieniony przepis dekretu miał zastosowanie do przedmiotowej nieruchomości, wydał decyzję z 15 kwietnia 1992 r. z rażącym naruszeniem prawa materialnego art. 5 ust. 1 z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.
W ocenie Kapituły, Wojewoda nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego, nie dokonał analizy dokumentów ani wykładni przepisów prawa, w tym dawnego (już uchylonego dekretu). Zdaniem Kapituły, Wojewoda nie miał prawa skomunalizować ww. nieruchomości, gdyż w dniu 27 maja 1990 r. nie była własnością Skarbu Państwa.
Kapituła podkreśliła, że "w czasie komunalizacji Episkopat wystąpił do Sądu Najwyższego o anulowanie orzeczenia z 19 grudnia 1959 r. wydanego z inspiracji Komitetu Centralnego PZPR. Pod wpływem nacisków Rządu Episkopat wycofał wniosek. Rząd J. B. w zamian za wycofanie wniosku i jako częściową rekompensatę zaproponował uzupełnienie ustawy z 1989 r. o art. 70a. W uzasadnieniu ustawy Rząd wyraźnie podkreślał o charakterze odszkodowawczym nowelizacji ustawy z 1989 r. jako rekompensaty za utracenie przez Kościół nieruchomości m.in. na Ziemiach Zachodnich. Działo się to wszystko w 1992 r. w tym samym roku co uwłaszczenie gmin nieruchomościami państwowymi. Świadczy to o tym, że problem był już znany stronie rządowej. Wojewoda jako reprezentant Rządu nie dołożył tutaj odpowiedniej staranności w celu wyjaśnienia sprawy nie przeprowadzając postępowania wyjaśniającego odnośnie zasięgu działania dekretu z 1946 r. (...)". Dalej Kapituła podniosła, że obecnie Minister powinien zbadać kwestie własności nieruchomości. Własność nieruchomości przysługuje bowiem Kapitule w sposób nieprzerwany. (...)."
W ocenie Kapituły, Wojewoda powinien był zbadać, czy przedmiotowa nieruchomość nie należała do niemieckiej osoby prawa publicznego. W rzeczywistości bowiem Kapituła [...] pw. Św. [...] przed 1 września 1939 r. była niemiecką osobą prawną prawa publicznego. Taki status Kapituły wynika wprost z brzmienia art. 137 ust. 5 Konstytucji Niemieckiej. Kapituła stwierdziła, że "wydany wyrok Sądu Najwyższego z 3 grudnia 1958 r. zaniepokoił rządzących. Podjęto działania mające na celu zdyscyplinowanie Sądu Najwyższego i wprowadzenia korzystnej dla władzy linii orzecznictwa. Przygotowano odpowiedni skład sędziowski. Organom państwowym natomiast nakazano anulowanie wszystkich dzierżaw zawartych z Kościołem na Ziemiach Zachodnich w których stronom wydzierżawiającą (właścicielską) były instytucje kościelne. Umowy takie były bowiem zawierane i potwierdzały własność Kościoła nad tymi nieruchomościami (Protokół z konferencji w Urzędzie do Spraw Wyznań w sprawie nieruchomości kościelnych na Ziemiach Odzyskanych). Dodatkowo nawet gdyby uznać, że wskazana nieruchomość wchodziła w zakres działania ww. dekretu z dnia 8 marca 1946 r. to organ administracji publicznej powinien był zauważyć, iż w przedmiotowym akcie prawnym istnieje art. 2 ust.4 stanowiący, że majątek niemieckich i gdańskich osób prawnych prawa publicznego przechodzi z mocy samego prawa na własność odpowiednich polskich osób prawnych. Bez wątpienia taką odpowiednią osobą prawna są kościelne osoby prawne Kościoła Katolickiego w Polsce na Ziemiach Zachodnich. Następstwo prawne dekret wyraźnie określał jako przejście z niemieckiej osoby prawa publicznego na polską odpowiednią osobę prawną."
Kapituła wskazała także, że w związku z naciskami władzy komunistycznej w judykaturze PRL-owskiego Sądu Najwyższego wykreowany został pogląd odmienny niż przedstawiony w wyroku Sądu Najwyższego z 3 grudnia 1958 r. Jest on m.in. uwidoczniony w orzeczeniu Sądu Najwyższego wydanym w składzie 7 sędziów z 19 grudnia 1959 r. (sygn. akt. I CO 42/59). W tej uchwale Sąd Najwyższy odmówił osobom kościelnym charakteru publicznego powołując się na tak zwany dowód negatywny - tj. polegający na tym, iż charakter ten nie wynika z wyraźnego przepisu prawa, umowy międzynarodowej albo z poruczenia osobie prawnej związku wyznaniowego jako takich przez państwo zadań publicznoprawnych. Takie stanowisko jest konsekwencją błędnej - i jednocześnie typowej dla okresu PRL - interpretacji roli państwa jako monopolisty wszystkiego co publiczne. W tamtym okresie uważano, że tylko państwo może wykonywać i rozdzielać zadania publiczne. Dodatkowo, jak wypowiadają się badacze tego okresu uchwała ta była inspirowana politycznie. Taki sam pogląd wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 maja 1992 r., III ARN 23/92, OSP 1993,
z. 3, poz. 47, stwierdzając, że: "Brak jest podstaw do tego, aby przepisy nacjonalizacyjne, które wprowadziły ograniczenia prawa własności, wyjaśniać jeszcze głębiej w kierunku ograniczenia prawa i to w drodze wykładni rozszerzającej wbrew brzmieniu przepisu".
Następnie Kapituła podkreśliła, że stanowisko w sprawie zajęła Komisja Wspólna Rządu RP i Konferencji Episkopatu Polski w Protokole ustaleń Komisji Wspólnej z 3 lipca 2006 r., podjętych na posiedzeniu 29 marca 2006 r., w sprawie roszczeń Kościoła Katolickiego na tzw. "Ziemiach Odzyskanych" w związku z postępowaniami regulacyjnymi przed Komisją Majątkową. Komisja wskazała że: "Jednostki organizacyjne Kościoła Katolickiego, zarówno personalne jak i terytorialne działające na obszarze Polski Ludowej, były uważane w stosunku do niemieckich i gdańskich osób prawnych prawa publicznego za odpowiednie osoby prawne w rozumieniu art. 2 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. Dlatego też majątek, który przed 1946 r. stanowił własność niemieckich prowincji zgromadzeń zakonnych, przeszedł na mocy dekretu na własność polskich prowincji tych zgromadzeń. Należy w tym miejscu podkreślić charakter przymiotu publicznoprawnego polskich związków wyznaniowych. Zgodnie z dekretem, majątek niemieckich i gdańskich osób prawnych prawa publicznego przechodzi z mocy prawa na własność odpowiednich polskich osób prawnych. Ta regulacja była konieczna dla zapewnienia ciągłości kultu religijnego na terenach Ziem Odzyskanych. Pojęcie "majątek", które pojawia się w treści dekretu z dnia 8 marca 1946 r. jest pojęciem ekonomicznym, a nie prawnym, zaś ratio legis przepisów dekretu należy odczytać jako wolę ustawodawcy przekazania na własność polskich związków religijnych mienia byłych niemieckich i gdańskich osób prawa publicznego". W podsumowaniu Komisja wskazała: "Z analizy aktów nacjonalizacyjnych z lat 1944-1950 r. wynika, że dekret z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich, przewidział sukcesje w zakresie mienia niemieckich związków wyznaniowych na rzecz odpowiednich polskich związków wyznaniowych". Biorąc pod uwagę powyższe stanowisko Komisji Wspólnej Rządu RP i Konferencji Episkopatu Polski, Kapituła stwierdziła, że nie może budzić wątpliwości podmiotowość Kapituły do bycia stroną uprawnioną do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej.
Wobec powyższego Kapituła podkreśliła, że jest zachowana ciągłość działalności Kapituły przed i po 1945 r. do dnia dzisiejszego. W jej ocenie dokumenty katastralne są dowodem w sprawie, zaś kierując się wyżej wskazanymi argumentami oraz wiążącym Rząd RP cytowanym wcześniej Protokołem Uzgodnień, wnioskodawca stwierdził konieczność przebadania stanu prawnego nieruchomości przez właściwy organ wyższego stopnia, czego wcześniej (jego zdaniem) nie dopełnił Wojewoda.
Po wszczęciu przedmiotowego postępowania nieważnościowego, pismem z 15 stycznia 2021 r. [...] Urząd Wojewódzki w W. poinformował Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, że w trakcie kwerendy przeprowadzonej w archiwum [...] Urzędu Wojewódzkiego w W. nie odnaleziono akt sprawy zakończonej decyzją Wojewody W. z 15 kwietnia 1992 r. Jednakże po dodatkowej kwerendzie akt archiwalnych [...] Urząd Wojewódzki w W. odnalazł egzemplarz kwestionowanej decyzji z 15 kwietnia 1992 r., której potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopie przesłała do Ministra za pismem z 29 stycznia 2021 r.
W aktach sprawy znajduje się również pismo [...] Urzędu Wojewódzkiego w W. z 2 grudnia 2020 r. (potwierdzone za zgodność z oryginałem 26 maja 2021 r.), w którym poinformowano pełnomocnika Kapituły, że oryginały decyzji komunalizacyjnych wraz z dokumentami potwierdzającymi podstawę nabycia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa znajdują się w zbiorach dokumentów na podstawie których urządzono m.in. księgę wieczystą nr [...]. Wskazano także, że akta komunalizacyjne m.in. o nr [...] zostały wypożyczone z archiwum, brak jednak informacji do jakiej jednostki zostały przekazane.
Pismem z 19 marca 2021 r. stanowisko w sprawie (na wniosek Ministra) zajął Urząd Miasta W., który wyjaśnił, że ww. nieruchomość zabudowana stanowi aktualnie przedmiot współwłasności Gminy W. oraz osób fizycznych, będących właścicielami wyodrębnionych lokali położonych w budynku przy ul. [...]. Odnosząc się do argumentacji zaprezentowanej przez Kapitułę zauważono, że wnioskodawca kwestionuje zasadność przejścia przedmiotowej nieruchomości na własność Skarbu Państwa na podstawie dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich, co nie było przedmiotem postępowania komunalizacyjnego zakończonego ww. decyzją.
W piśmie z 26 maja 2021 r. Kapituła podniosła, że analiza dokumentacji archiwum państwowego oraz zasobów archiwalnych archidiecezji wskazują, że sporna działka była w posiadaniu Kapituły do końca lat 50 a nawet dłużej. Ponadto podkreślono, że w związku z ówcześnie obowiązującym prawem nie było podstaw do nacjonalizacji przedmiotowej nieruchomości. Wobec tej nieruchomości nie miał zastosowania dekret z 8 marca 1946 r., który nie miał zastosowania jako podstawa przejęcia nieruchomości przez Państwo, natomiast miał zastosowanie jako akt prawny potwierdzający własność polskich kościelnych osób prawnych odnośnie mienia nieruchomego pozostałego po niemieckich kościelnych osobach prawnych. W znaczeniu potocznym - informacyjnym jak i w oficjalnych publikacjach naukowych używa się pojęcia, iż dekret nie miał zastosowania do Kościoła Katolickiego w Polsce. Stanowisko to potwierdza protokół z 3 lipca 2006 r. w którym jednoznacznie Rząd Polski potwierdził, że wymieniony dekret nie mógł być podstawą legalnej nacjonalizacji mienia kościelnych osób prawnych na ziemiach Zachodnich. Zdaniem Kapituły, wszystkie okoliczności prawne i faktyczne wskazują na nielegalny zabór przedmiotowej nieruchomości przez Państwo Polskie. (...) Nie ma przy tym znaczenia, że w momencie uwłaszczenia Kapituła nie użytkowała nieruchomości. Została bowiem bezprawnie pozbawiona posiadania. Odsunięta od fizycznego zarządu, który posiadała i który realnie przez długie lata powojenne wykonywała. Do pisma dołączono dokumenty dotyczące nieruchomości oraz opinię Ministra Sprawiedliwości z 21 kwietnia 2006 r.
Pismem z 6 lipca 2021 r. Minister zwrócił się do Sądu Rejonowego dla [...] Wydział Ksiąg Wieczystych o udzielenie informacji czy nieruchomość stanowiąca działkę nr [...] [...], obręb [...], położona przy [...] była uregulowana w księdze wieczystej nr [...]. A jeśli tak – kto w dniu 27 maja 1990 r. był wpisany jako właściciel ww. nieruchomości oraz na jakiej podstawie prawnej.
Pismem z 21 lipca 2021 r. Sąd Rejonowy dla [...] IV Wydział Ksiąg Wieczystych w W. udzielił informacji w sprawie oraz przekazał kopię zaświadczenia z 27 czerwca 1985 r., nr [...] dotyczącego przejścia na własność Skarbu Państwa nieruchomości położonej w W. przy [...], oznaczonego hipotecznie [...], działka nr [...], rejestr gruntów [...], na mocy dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich.
Pismem z 31 sierpnia 2021 r. Kapituła przedstawiła dodatkowe stanowisko w sprawie, oraz przesłała kopie dokumentów archiwalnych, odnalezionych w trakcie kwerendy.
Decyzją z 4 października 2021 r., nr DAP-WPK-727-l-461/2020/ICh, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji umorzył postępowanie prowadzone z wniosku Kapituły [...] pw. św. [...] w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody W. z 15 kwietnia 1992 r., nr [...], w części dot. stwierdzenia nabycia przez Gminę W. własności nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], [...], obręb [...], położonej przy [...] w W.
W uzasadnieniu swojej decyzji organ, powołując się na ww. pismo Sądu Rejonowego z 21 lipca 2021 r. stwierdził, że w dniu 27 maja 1990 r. jako właściciel spornej nieruchomości, tj. działki nr [...], [...], wpisany był Skarb Państwa na podstawie zaświadczenia z 27 czerwca 1985 r. [...], którego kserokopię przesłano w załączeniu. Minister wskazał, że wpis w księdze wieczystej ma kluczowe znaczenie dla ustalenia stanu faktyczno-prawnego nieruchomości i następnie oceny legalności mającej ją za przedmiot decyzji komunalizacyjnej. Dodatkowo organ stwierdził, że żaden z dokumentów przedstawionych przez Kapitułę nie potwierdził aby na datę komunalizacji Kapituła posiadała tytuł prawny do działki nr [...] (aktualnie oznaczonej [...] obręb [...]). W konsekwencji, zdaniem Ministra, Kapituła nie korzysta z przymiotu strony postępowania komunalizacyjnego.
Kapituła [...] pw. św. [...], nie zgadzając się z podjętym przez Ministra w dniu 4 października 2021 r. rozstrzygnięciem, wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, przedstawiając w nim swoje stanowisko.
W piśmie z 23 grudnia 2021 r. Kapituła dodatkowo podniosła zarzut wadliwości księgi wieczystej prowadzonej dla spornej nieruchomości wskazując, że organ nie dokonał właściwego badania stanu prawnego nieruchomości, w szczególności poprzez ocenę przedmiotowej księgi wieczystej.
Decyzją z 8 kwietnia 2022 r., nr DAP-WN-727-111/2021/WWP, Minister utrzymał w mocy własną decyzję z 4 października 2021 r. W uzasadnieniu decyzji wskazał natomiast, że zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające (...) mienie ogólnonarodowe (państwowe) staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy, tj. w dniu 27 maja 1990 r., z mocy prawa mieniem właściwych gmin. Przedmiotem komunalizacji jest więc wyłącznie mienie ogólnonarodowe, zaś mienie należące do osób fizycznych lub prawnych jest wyłączone z komunalizacji. Przy komunalizacji z mocy prawa decydujące znaczenie ma zatem stan faktyczny i prawny nieruchomości w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające (...), tj. w dniu 27 maja 1990 r.
Minister stwierdził, że przymiot strony postępowania ustala się w oparciu o przepis art. 28 k.p.a. W jego świetle, stroną danego postępowania jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie lub kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Interes ten musi mieć charakter prawny, tzn. musi istnieć norma prawna przewidująca w określonym stanie faktycznym i w odniesieniu do określonego podmiotu możliwość wydania przez organ decyzji lub podjęcia czynności. Podkreślono, że interes ten musi mieć charakter realny w danej dacie - w postępowaniu komunalizacyjnym w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające (...), tj. w dniu 27 maja 1990 r.
Organ podniósł, że stronami postępowania komunalizacyjnego są Skarb Państwa, jako dotychczasowy właściciel mienia, oraz właściwa gmina, która w wyniku postępowania komunalizacyjnego stała się nowym właścicielem nieruchomości. Inne podmioty mogą brać udział w postępowaniu komunalizacyjnym jeżeli wykażą, że mienie to stanowi ich własność i nie podlega komunalizacji. Niewskazanie przez "inny" podmiot tytułu prawnorzeczowego do mienia będącego przedmiotem komunalizacji wyklucza możliwość skutecznego wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej. Natomiast nie ma znaczenia dla postępowania komunalizacyjnego interes prawny osób posiadających przedmiot komunalizacji pod tytułem użytkownika, najemcy, użytkownika wieczystego lub bez tytułu prawnego, ponieważ komunalizacja nie wpływała na zmianę zakresu uprawnień tych osób, a wszystkie zobowiązania związane z komunalizowanym mieniem przejmowała od Skarbu Państwa gmina.
W ocenie organu, w zaskarżonej decyzji w prawidłowy sposób wyjaśniono powody, dla których uznano, że brak jest podstaw do twierdzenia, że - Kapituła [...] pw. św. [...] wykazała się tytułem prawnorzeczowym do mienia objętego komunalizacją, tj. działki nr [...], [...].
Minister podniósł, że z karty inwentaryzacyjnej nr [...], będącej integralną częścią kwestionowanej decyzji komunalizacyjnej, wynika, że Skarb Państwa stał się właścicielem komunalizowanych nieruchomości, w tym również działki nr [...], [...] z mocy prawa na podstawie dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich. Co istotne, z sądu wieczystoksięgowego (pismo z Sądu Rejonowego dla [...] w W. IV Wydział Ksiąg Wieczystych z 21 lipca 2021 r.) wynika, że dla działki nr [...], [...] położonej w W. przy ul. [...] w dniu 29 czerwca 1985 r. została założona księga wieczysta nr [...], obecnie [...]. W dniu 27 maja 1990 r. jako właściciel ww. nieruchomości w dziale II przedmiotowej księgi wpisany był Skarb Państwa na podstawie zaświadczenia Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Urzędu Miejskiego w W. Jak wskazał Minister, w zaświadczeniu tym powołano się na art. 2 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich.
Minister wyjaśnił, że zgodnie z art. 2 ust. 1 tego dekretu z mocy samego prawa przechodzi na własność Skarbu Państwa wszelki majątek Rzeszy Niemieckiej i byłego Wolnego Miasta Gdańska, obywateli Rzeszy Niemieckiej i byłego Wolnego Miasta Gdańska z wyjątkiem osób narodowości polskiej lub innej przez Niemców prześladowanej, niemieckich i gdańskich osób prawnych z wyłączeniem osób prawnych prawa publicznego, spółek kontrolowanych przez obywateli niemieckich lub gdańskich albo przez administrację niemiecką lub gdańską, osób zbiegłych do nieprzyjaciela. Przejście zaś własności nieruchomości na Skarb Państwa w trybie ww. przepisów dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich następowało z mocy prawa i organy administracji nie wydawały w tym zakresie żadnych orzeczeń.
Minister podkreślił, że to wpis w księdze wieczystej danej nieruchomości ma kluczowe znaczenie dla ustalenia jej stanu faktyczno-prawnego. W oparciu o niego zaś, organy administracji publicznej obowiązane są dokonywać jakiejkolwiek oceny badanych decyzji administracyjnych. Przyjęte orzecznictwo sądowoadministracyjne wyraźnie wskazuje, że treść wpisu w księdze wieczystej jako orzeczenie sądu cywilnego, wiąże wszystkie inne sądy oraz organy. Z tej przyczyny organ administracyjny nie ma możliwości, aby w toku postępowania, jakie przed nim się toczy, dokonywać odmiennych ustaleń prawnych od tych, jakie wynikają z prawomocnych orzeczeń sądowych, w tym z wpisów dokonanych w księdze wieczystej. Zgodnie bowiem z art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym.
Organ stwierdził także, że domniemanie wynikające z ksiąg wieczystych jest wzruszalne, a jego obalenie wymaga przeprowadzenia dowodu przeciwnego albo w procesie o uzgodnienie stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (w oparciu o art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece), albo w każdym innym postępowaniu sądowym jako przesłanka rozstrzygnięcia sprawy (np. powództwa o ustalenie na podstawie art. 189 k.p.c., czy w postępowaniu o zasiedzenie). Podsumowując Minister wskazał, że przeprowadzenie dowodu przeciwko domniemaniu, wynikającemu z treści wpisu ujawnionego w księdze wieczystej jest zagadnieniem prawa cywilnego i jest zastrzeżone wyłącznie dla właściwości sądu powszechnego i nie daje organom administracji publicznej jakiejkolwiek ingerencji w ich treść.
W związku z powyższym Minister stwierdził, że w dacie komunalizacji, tj. 27 maja 1990 r. własność nieruchomości oznaczonej nr działki [...], [...] wskazanej w decyzji komunalizacyjnej przysługiwała Skarbowi Państwa (co potwierdza wpis w księdze wieczystej). Kapituła zaś nie wykazała się na dzień komunalizacji żadnym prawem do przedmiotowej nieruchomości. Domniemanie zgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nie może być obalone przez organy administracji w postępowaniu komunalizacyjnym, ani w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ww. Wojewody W. z 15 kwietnia 1992 r., nr [...].
W odniesieniu do przedstawionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy argumentów, podkreślono, że dla Ministra jako organu nadzoru jednym z podstawowych kryteriów oceny postępowania komunalizacyjnego jest stan prawny komunalizowanej nieruchomości na dzień komunalizacji. Z posiadanej dokumentacji wyraźnie wynika, że na ten dzień jako właściciel skomunalizowanej nieruchomości ujawniony był Skarb Państwa, a nie Kapituła [...] pw. św. [...]. Minister będąc związanym wpisem w księdze wieczystej nie jest jednocześnie uprawniony do badania prawidłowości wynikających z niej wpisów. Podkreślono, że możliwe jest wzruszenie aktu, na podstawie którego dokonano wpisu do księgi wieczystej, a następnie samego wpisu, lecz nie może to nastąpić w wyniku działań organu nadzoru prowadzącego postępowanie nadzorcze.
Podzielono również stanowisko Ministra działającego jako organ I instancji, iż z przedłożonych przez Kapitułę [...] pw. św. [...] dokumentów nie wynika, że przysługuje jej (ani obecnie, ani w dacie komunalizacji) tytuł prawnorzeczowy do spornej nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], [...]. Bez wątpienia taki stan nie wynika z: pisma z dnia 7 kwietnia 1954 r. kierowanego do Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń Wzajemnych dot. ubezpieczenia ogniowego za rok 1954 od budynków znajdujących się pod zarządem Kurii Arcybiskupiej W., pisma z dnia 4 września 1947 r. dot. dzierżawy domu przy ul. [...], umowy z dnia 15 maja 1946 r. o dzierżawę realności przy ul. [...], umowy najmu domu i posesji przy ul. [...] z dnia 15 października 1947 r., protokołu z posiedzenia odbytego w dniu 31 grudnia 1951 r. w sprawie stosunku między Kurią i Kapitułą, pisma z 21 czerwca 1952 r. dot. obliczenia podatku lokalowego od budynków pozostających pod zarządem Kurii Arcybiskupiej W., odpisu umowy najmu zawartej w dniu 15 października 1947 r. dot. najmu domu i posesji przy ul. [...], pisma z dnia 17 czerwca 1953 r. dot. wykazu nieruchomości dla wymiaru podatku lokalowego na [...] r., kopii dokumentów katastralnych, w tym mapy, kopii dokumentów znalezionych w trakcie kwerendy przeprowadzonej na przełomie lipca i sierpnia 2021 r. Minister podkreślił, że dokumenty te nie podważyły oceny co do wpisu Skarbu Państwa w księdze wieczystej na dzień komunalizacji, istotnego dla oceny przymiotu strony w postępowaniu komunalizacyjnym a istotne jest wykazanie przez wnioskodawcę tytułu prawnego prawnorzeczowego do nieruchomości w dniu 27 maja 1990 r.
W ocenie Ministra, powyższe nie daje podstaw do przyznania Kapitule [...] pw. św. [...] legitymacji do skutecznego wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody W. z 15 kwietnia 1992 r. nr [...], w części dot. działki nr [...], [...].
Skargę na powyższą decyzję Ministra z 8 kwietnia 2022 r. wniosła Kapituła [...] pw. Św. [...]. Zaskarżonej decyzji zarzucono:
1) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
a) art. 5 ust.1 Przepisów Wprowadzających w związku z art. 2 ust. 1 lit. c) i ust. 4 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (dalej: Dekret) przez utrzymanie w obrocie prawnym decyzji wydanej z rażącym naruszeniem wskazanych przepisów;
b) art. 18 ust. 1 Przepisów wprowadzających w związku z art. 157 § 1 i art. 17 pkt 2) k.p.a. przez próbę rozstrzygania w przedmiocie innym niż przedmiot sprawy, a w efekcie uchylanie się od załatwienia sprawy w zakresie własnych kompetencji.
2) naruszenie przepisów prawa proceduralnego, tj.:
a) art. 80 w związku z art. 75 § 1 i 77 k.p.a. przez pominięcie w rozstrzygnięciu większości okoliczności faktycznych i rażące przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów,
b) art. 77 w związku z art. 7 k.p.a. przez brak uwzględnienia okoliczności i podstaw wytworzenia karty inwentaryzacyjnej nr [...], a w efekcie błędną interpretację ustaleń faktycznych,
c) art. 75 §1 i art. 80 w związku z art. 76 § 3 k.p.a. przez nieprzeprowadzenie dowodu przeciwko treści dokumentu urzędowego, tj. zaświadczenia Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Urzędu Miejskiego z dnia 27 czerwca 1985 r, mimo wykazania okoliczności podważających jego wartość dowodową,
d) art. 80 k.p.a. w związku z art. 5 i art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece przez powołanie się na rękojmię wiary publicznej, podczas gdy rękojmia ta nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie,
e) art. 107 § 3 w związku z art. 107 §1 pkt 6) i art. 7 k.p.a. przez brak wyjaśnienia w jaki sposób zinterpretowano stan faktyczny sprawy, ustalony w oparciu o przedłożony materiał dowodowy, a w efekcie brak wyczerpującego wykazania na jakiej podstawie podjęto rozstrzygnięcie.
W związku z powyższymi zarzutami Skarżąca wniosła o:
1) uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z 4 października 2021 r., nr DAP-WPK-727-1-461/2020/ICh w całości, wraz z orzeczeniem, na podstawie art. 135 w związku z art. 145 § 1 pkt 3) p.p.s.a., o wydaniu decyzji Wojewody W. z 15 kwietnia 1992 r., nr [...] z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 158 § 2 k.p.a., z uwagi na integralny związek rozstrzygnięcia w skarżonej decyzji z rozstrzygnięciem w decyzji Wojewody,
2) orzeczenie o kosztach sądowych według przepisów odnośnych.
W uzasadnieniu skargi Skarżąca przedstawiła stanowisko na poparcie podniesionych zarzutów. Wskazała, że przejęcia nieruchomości dokonano na podstawie zmiany sposobu interpretacji przepisów Dekretu przez organy państwa na przełomie lat "50 i 60" (okólnik Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 3.06.1957 r.- uchwała Sądu Najwyższego z dnia 19 grudnia 1959 r. sygn. ICo 42/59 ). Wskazane akty prawne nie stanowiły i nie mogły stanowić źródła prawa nawet w ówczesnym systemie prawnym. Podniosła, że wskazała na szereg dokumentów oraz pism urzędowych, które obrazują w późniejszych latach dalsze działania ówczesnych organów po przejęciu posiadania nieruchomości. Przykładowo: w karcie inwentaryzacyjnej nr [...] będącej częścią decyzji komunalizacyjnej Wojewody wskazano jako właściciela Skarb Państwa, podając jako podstawę prawną przejęcia przez Skarb Państwa własności - dekret z 8 marca 1946 r. W 1967 r. w dawnej matrykule katastralnej wpisano Skarb Państwa jako właściciela. Skarżąca stwierdziła również, że w W. było i jest wiedzą powszechną, iż przedmiotowa nieruchomość nie była od początku własnością Skarbu Państwa. Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Urzędu Miejskiego w W., zaświadczeniem z dnia 27 czerwca 1985 r. stwierdził, że przedmiotowa nieruchomość przeszła na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 2 Dekretu. Księgę wieczystą dla nieruchomości założono w 1985 roku, wpisując Skarb Państwa jako właściciela na podstawie ww. zaświadczenia. Skarżąca stwierdziła, że ówczesny Wojewoda jak i urzędujący wtedy Dyrektor właściwego Wydziału Urzędu Wojewódzkiego, a także Prezydent W. jak i jego zastępcy mieli wiedzę, że była to nieruchomość kościelna. Prawdopodobnie nie zamknięto starej księgi wieczystej.
Skarżąca podkreśliła, że Minister nie zakwestionował przedłożonych przez nią dowodów, nie przejawiał żadnej aktywności w postępowaniu, a w szczególności nie podjął działań w celu podważenia twierdzeń Skarżącej. W toku postępowania nie uznał za wskazane uzupełnienie materiału dowodowego sprawy. Minister sam stwierdził, że mienie objęte dekretem przechodziło na własność Skarbu Państwa z mocy samego prawa a organy administracji nie wydawały w tym zakresie orzeczeń. Jedynym dowodem, który organ przyjął za podstawę rozstrzygnięcia jest karta inwentaryzacyjna nr [...] będąca integralną częścią decyzji - przedmiotu kontroli w postępowaniu. Dziwi Skarżącą fakt oparcia rozstrzygnięcia na dokumencie o charakterze wewnętrznym a pominięcie szeregu dokumentów Skarżącej.
Z przedstawionych okoliczności oraz dowodów wynika, że do 1945 r. właścicielem przedmiotowej nieruchomości była Kapituła [...] działająca w niemieckim systemie prawnym. Zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. c) i ust. 4 dekretu, jej majątek przeszedł z mocy prawa na własność odpowiedniej polskiej osoby prawnej. Była i jest nią nadal Kapituła [...], która zachowuje swoja ciągłość prawną oraz tożsamość od momentu jej powstania bez względu na zmieniające się w ciągu dziejów władztwo polityczne na terenie [...]. Fakt ten był bezspornie uznany zarówno ówcześnie, jak i dzisiaj, o czym świadczy ocena prawna dokonana w Protokole Ustaleń Komisji Wspólnej Rządu RP i Konferencji Episkopatu Polski z 2006 r., który dotyczy kościelnych osób prawnych jako odpowiednich polskich osób prawnych, które są uprawnione do wystąpienia z roszczeniami regulacyjnymi wynikającymi z błędnego zastosowania dekretu.
Skarżąca wskazała, że Minister powołał się na ochronę Skarbu Państwa rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych. Tymczasem, zgodnie z art. 5 ukwh, rękojmia ta przysługuje nabywcy, a nie zbywcy, a zgodnie z art. 6 ukwh w ogóle nie obejmuje rozporządzeń nieodpłatnych. Skarb Państwa w niniejszej sprawie jest nabywcą nieruchomości. Odnośnie przedmiotowej nieruchomości księgę wieczystą założono w 1985 r. wpisując własność Skarbu Państwa na podstawie dokumentu jednostki organizacyjnej Urzędu Miejskiego w W. z 26 czerwca tegoż roku. W toku postępowania Skarżąca podniosła, że forma i treść wydanego zaświadczenia nasuwa wątpliwości już przy wstępnym oglądzie (skreślenia w tekście bez właściwego omówienia, nieczytelny podpis). Poza tym nie zostało ono wydane przez właściwy organ.
W ocenie Kapituły, zgromadzony materiał dowodowy, przepisy prawa i jednoznacznie wynikające z tego fakty świadczą, że Skarb Państwa nie był właścicielem przedmiotowej nieruchomości, w szczególności w dniu 27 maja 1990 r. Właścicielem była Kapituła, która została pozbawiona w sposób nielegalny władztwa nad nieruchomością. Działania te miały charakter bezprawny i nie mogą być legalizowane przez późniejsze czynności administracyjne. Poza tym Skarżąca wskazała, że obowiązkiem organów było sprawdzenie dawnej księgi wieczystej spornej nieruchomości oraz faktu czy została ona zamknięta.
Przyznanie Skarżącej statusu strony, jako właścicielowi przedmiotowej nieruchomości na dzień 27 maja 1990 r., pozbawionemu w sposób bezprawny posiadania, jest jednocześnie stwierdzeniem, że nieruchomość ta nie stanowiła w tym dniu własności Skarbu Państwa. W takiej sytuacji przedmiotowa nieruchomość w oczywisty sposób nie mogła być objęta przedmiotem kontrolowanej decyzji komunalizacyjnej. Przyznanie Skarżącej statusu strony jako właścicielowi jest przyznaniem, że powinno się stwierdzić nieważność decyzji komunalizacyjnej.
Skarżąca podniosła, że organ opiera się tylko na piśmie Sądu z dnia 21 lipca 2021 r. znak: [...] w którym Sąd wyjaśnił: "że dla działki nr [...] [...] położonej w W. przy ul. [...] w dniu 29 czerwca 1985 r. została założona księga wieczysta nr [...] obecnie [...]. W dniu 27 maja 1990 r. jako właściciel ww. nieruchomości w dziale II przedmiotowej księgi wpisany był Skarb Państwa na podstawie zaświadczenia Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Urzędu Miejskiego w W.". Organ nie dokonał analizy materiału źródłowego w aktach sądowych. Nie sprawdzono również czy do pozostałych nieruchomości były sporządzone podobne zaświadczenia. Zdaniem Skarżącej, w sprawie należałoby przeprowadzić audyt prawny.
W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
W piśmie z 24 sierpnia 2022 r. Kapituła przedstawiła dodatkowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
stosownie do art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2249 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach kontroli działalności administracji publicznej sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, określającego prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego, regulującego postępowanie przed organami administracji publicznej.
Rozpoznając niniejszą sprawę według powyższych kryteriów Sąd doszedł do wniosku, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżone decyzje organu naruszają przepisy prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. W realiach niniejszej sprawy, zdaniem Sądu, organ błędnie uznał, iż zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwala w chwili obecnej na jednoznaczne stwierdzenie, że Skarżącej nie przysługuje przymiot strony w postępowaniu nadzorczym mającym za przedmiot kontrolę decyzji Wojewody W. z 15 kwietnia 1992 r., w części dotyczącej działki oznaczonej nr [...], [...], obręb [...], położonej przy [...] w W. W ocenie Sądu, powyższy pogląd organu, w sytuacji istniejących w sprawie istotnych braków materiału dowodowego, jest co najmniej przedwczesny.
Przede wszystkim jednak Sąd wyraźnie podkreśla, że podziela pogląd zgodnie z którym stroną postępowania administracyjnego o stwierdzenie nabycia z mocy prawa przez gminę z dniem 27 maja 1990 r. własności nieruchomości stanowiącej dotychczas własność Skarbu Państwa jest, poza daną gminą i Skarbem Państwa, jedynie podmiot, któremu do przedmiotowej nieruchomości przysługuje tytuł prawnorzeczowy albo prawo zarządu. Tylko bowiem na taki tytuł prawny – chroniony prawem materialnym – oddziałuje nowo ukształtowany stan własnościowy (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 9 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 1181/15; z 16 maja 2012 r., sygn. akt I OSK 660/11; z 13 kwietnia 2012 r., sygn. akt I OSK 511/11; oraz z 27 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 1192/10, CBOSA). W konsekwencji, także podmiot trzeci, który chciałby zakwestionować taką decyzję w toku postępowania nadzwyczajnego - tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, domagając się stwierdzenia jej nieważności w oparciu o art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a. - winien wykazać, że w dacie jej wydania legitymował się interesem prawnym (tytułem prawnym do nieruchomości), który nie został przez organ komunalizacyjny uwzględniony.
Wskazać należy także, że widniejący w księdze wieczystej spornej działki oznaczonej nr [...], [...], obręb [...], położonej przy [...] w W., wpis prawa własności na rzecz Skarbu Państwa, stanowi na podstawie art. 6262 § 6 k.p.c. w zw. z art. 365 § 1 k.p.c., prawomocne orzeczenie sądu, które wiąże zarówno sąd, który je wydał, strony jak również organy państwowe i organy administracji publicznej. Domniemywa się bowiem, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym (art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, dalej jako "u.k.w.h."). Domniemanie iuris tantum (zgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym) prowadzi do odwrócenia reguł dowodowych, bowiem jego wprowadzenie oznacza, iż nie jest w tym wypadku konieczne wykazanie prawdziwości wpisu przez osobę, która ma w tym interes prawny, ale wykazanie przez stronę przeciwną niezgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym (por. wyrok NSA z 30 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 729/16, CBOSA). Nie jest przy tym rolą organów administracji w ramach postępowania komunalizacyjnego, ani tym bardziej sądów administracyjnych, rozstrzyganie ewentualnych sporów cywilnych powstałych na tym tle. Rację ma zatem organ, że dla podważenia tejże rękojmi konieczne jest wszczęcie postępowania przed sądem powszechnym o uzgodnienie treści księgi wieczystej lub o ustalenie na podstawie art. 189 k.p.c., że Skarżącej na dzień 27 maja 1990 r. przysługiwał tytuł prawny do przedmiotowej nieruchomości gdyż omawiany dekret o majątkach opuszczonych i poniemieckich nie miał zastosowania.
Niemiej jednak wnioski takie organ winien kreować po rzetelnym przeprowadzeniu postępowania dowodowego. Zważyć bowiem należy, że w realiach faktycznych tej konkretnej sprawy zachodzą uzasadnione wątpliwości w zakresie tego czy w dacie 27 maja 1990 r. skarżącą Kapituły [...] pw. Św. [...] faktycznie utraciła tytuł prawny do spornej nieruchomości przy [...] w W. W ocenie Sądu, ustalenia faktyczne w zakresie tego elementu niniejszej sprawy przez organ są niewystarczające, co należy powiązać z naruszeniem przez organ przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7, 77 § 1, 80 oraz 107 § 3 k.p.a. To natomiast czy Skarżąca dysponowała tytułem prawnorzeczowym do spornej nieruchomości w dacie komunalizacji (27 maja 1990 r.) stanowi istotne zagadnienie w niniejszej sprawie, wpływające na treść rozstrzygnięcia organu.
Dla lepszego zobrazowania istniejącego w sprawie problemu, który zdaniem Sądu nie był przedmiotem jakiejkolwiek analizy ze strony Ministra, wskazać należy przede wszystkim na kontekst historyczny związany z rozwojem systemu niemieckich ksiąg gruntowych. System nowożytnych ksiąg hipotecznych miał podstawowe znaczenie na terenie [...] (od 1741 r. w wyniku wojen [...]., wraz z większością [...], stał się częścią [...]), gdzie pierwsze poświadczone historycznie księgi tego rodzaju zaczęto zakładać w drugiej połowie XVIII w. Natomiast zasady ich prowadzenia ujęto w akcie prawnym z 20 grudnia 1783 r. pod tytułem [...]. Sam wpis hipoteki do takiej księgi miał charakter prawotwórczy, natomiast przeniesienia prawa własności dokonywano wskutek przeniesienia posiadania rzeczy – jej wydania nabywcy (traditio), bez konieczności wpisu do księgi wieczystej. Istotną cechą [...] ksiąg hipotecznych była jednak zasada ich powszechności, która oznaczała, że były one zakładane dla wszystkich nieruchomości w państwie, niezależnie od tego czy były obciążone hipoteką czy nie. W konsekwencji musiały one zawierać informacje o prawie własności oraz innych prawach rzeczowych związanych z nieruchomością. Za ostateczny etap rozwoju tej instytucji (ksiąg hipotecznych) należy uznać system ksiąg gruntowych ([...]), który w [...] został wprowadzony pod koniec XIX w., a dokładnie w 1872 r., tj. na podstawie dwóch ustaw – ustawy o nabywaniu własności nieruchomości (Eigentumserwerbsgesetz) oraz ustawy o księgach gruntowych (Grundbuchordnung). Na ich podstawie doszło do ostatecznego zerwania z romanistyczną koncepcją traditio. Wtedy też ostatecznie unormowano zasadę, zgodnie z którą do przeniesienia prawa własności w drodze czynności prawnej niezbędny był wpis do księgi gruntowej (wpis prawotwórczy). Zasada konstytutywności wpisu w księdze wieczystej znalazła następnie swoje potwierdzenie w niemieckim kodeksie cywilnym (BGB), uchwalonym w 1896 r., obowiązującym na całym terytorium II Rzeszy Niemieckiej. Co istotne jednak w tej sprawie – do czasów II wojny światowej proces zakładania ksiąg gruntownych ostatecznie objął wszystkie nieruchomości w Niemczech, w tym także te zlokalizowane w W. W ten sposób w Niemczech powstał jednolity system ksiąg wieczystych, w ramach którego księgi wieczyste były zakładane i prowadzone odrębnie dla każdej nieruchomości. Jak podnosi się przy tym w literaturze, zasadniczą cechą nowego systemu ksiąg wieczystych w Niemczech, który najszerzej przyczynił się do jego sukcesu, stała się ścisła koordynacja pomiędzy księgami gruntowymi i mapami katastralnymi. Koordynacja między urzędami katastralnymi (Katasterämter) a urzędami ksiąg gruntowych (Grundbuchämter) zakładała bowiem natychmiastowy przepływ informacji pomiędzy tymi urzędami. W konsekwencji każda fizyczna zmiana dotycząca nieruchomości była komunikowana przez urząd katastralny właściwemu urzędowi, celem dokonania niezwłocznej zmiany opisu nieruchomości w księdze gruntowej. Z kolei urząd ksiąg gruntowych informował właściwy urząd katastralny o każdej zmianie stanu prawnego nieruchomości (P. Blajer, Z historii ksiąg gruntowych (Grundbücher), [w:] Studia Prawnicze. Rozprawy i Materiały, 2015, nr 2 (17), str. 69-109).
Jedynie dla przykładu jak odmienny był niemiecki system ksiąg wieczystoksięgowych od systemów obowiązujących chociażby na obszarze ówczesnych zaborów rosyjskiego czy austriackiego warto w tym miejscu wspomnieć, że nawet pod rządami ustawy hipotecznej z 1818 r. księgi hipoteczne nie były instytucją powszechną na terenie byłego Królestwa Polskiego (A. Oleszko, Znaczenie oraz skutki dokonanych w księgach hipotecznych oraz księgach wieczystych wpisów "przez zastrzeżenie", [w:] Rejent, 1997, nr 11(79), str. 9-21). Z kolei, na terenie zaboru austriackiego, pomimo wprowadzenia ustawodawstwa w tym zakresie (austriacki kodeks cywilny – ABGB z 1811 r., oraz ustawa krajowa o założeniu ksiąg wieczystych z 20 marca 1874 r.), funkcjonowanie ksiąg wieczystych na terenie Galicji charakteryzowało się dużym nieporządkiem wynikającym z kontynuowania nieformalnego obrotu gruntami z pominięciem ujawnienia tego faktu w księgach wieczystych (K. Grzybowski, Historia państwa i prawa Polski, t. IV: Od uwłaszczenia do odrodzenia państwa, 1982, str. 338 i 443) . Z powyższych powodów w okresie powojennym zrezygnowano z wpisów konstytutywnych z uwagi na brak możliwości wprowadzenia powszechności ksiąg wieczystych. Ówcześni kodyfikatorzy zdawali sobie z tego sprawę i pracowali nad taką unifikacją prawa rzeczowego w okresie II Rzeczypospolitej, która z jednej strony prowadziłaby do powszechności ksiąg wieczystych a z drugiej do ochrony nabywców w dobrej wierze do czasu gdy wpisy te nie staną się powszechne.
Wracając do realiów faktycznych rozpatrywanej sprawy podnieść należy, że jak podnosiła w toku postępowania Skarżąca, sporna działka nr [...], [...], obręb [...], położona przy [...] w W. została opisana w [...] matrykule katastralnej jako własność Kapituły [...] pw. Św. [...], której kopię wraz z mapą katastralną Skarżąca załączyła do wniosku inicjującego niniejsze postępowanie.
Powiązanie zatem powyższej okoliczności z powszechnością systemu ksiąg wieczystych na terenie całych Niemiec, jak też z tym, że dane pochodzące z niemieckich rejestrów publicznych (matrykuły katastralne) należy obdarzyć wiarygodnością (były na bieżąco weryfikowane i aktualizowane przez urzędy katastralne), powinno doprowadzić organ do wniosku, że zbadanie interesu prawnego Skarżącej nie powinno ograniczyć się jedynie do wezwania Kapituły celem przedłożenia dokumentu, z którego wynikłaby jej tytuł prawny do spornego gruntu. Zgodnie bowiem z art. LIV § 1 dekretu z dnia 11 października 1946 r. – Przepisy wprowadzające prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystych (Dz. U. Nr 57, poz. 321), księgi hipoteczne (gruntowe, wieczyste), istniejące w chwili wejścia w życie prawa o księgach wieczystych, stają się z tą chwilą księgami wieczystymi w rozumieniu tego prawa.
Z tego wywieść należy, że skoro sama Skarżąca wskazywała, że posiada tytuł własności do spornej nieruchomości, i że wynika on chociażby z dawnej (niemieckiej) księgi wieczystej prowadzonej dla działki przy [...] w W., to obowiązkiem organu było wyjaśnienie powstałych na tym tle wątpliwości. Jeżeli bowiem obecnie istnieją dla tej samej nieruchomości dwie księgi wieczyste z różnymi wpisami prawa własności, nie można przyjąć domniemania przewidzianego w art. 3 u.k.w.h., że ujawnione w księdze wieczystej (założonej w 1985 r.) prawo jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym, natomiast rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych przewidziana w art. 5 u.k.w.h. jest wyłączona (vide: wyrok NSA z 27 października 2015 r., sygn. akt II FSK 2068/13, LEX nr 1815656).
To czy dawna księga wieczysta nieruchomości przy [...] faktycznie się zachowała i pozostaje niezamknięta jest istotna okolicznością w niniejszej sprawie, która nie została zbadana przez organ z należną uwagą zgodnie z regułami art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. W takiej sytuacji należało bowiem sięgnąć przede wszystkim do akt księgi wieczystej nr [...] (Skarżąca nie mogła tego zrobić z uwagi na brak interesu prawnego – vide: art. 361 ust. 2 u.k.w.h. – zasadniczo nie posiadają go osoby, którym przysługują jedynie prawa osobiste bądź roszczenia związane z nieruchomością, lecz nie zostały ujawnione w księdze wieczystej), prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości celem ustalenia czy znajduje się tam jakakolwiek informacja dotycząca dawnej niemieckiej księgi wieczystej prowadzonej dla tego gruntu oraz faktu jest zamknięcia. Wszak do akt tych składa się dokumenty i pisma dotyczące nieruchomości (art. 28 u.k.w.h. in fine). Za niewystarczające uznać należy w takim przypadku uzyskane przez organ pismo z Sądu Rejonowego dla [...] IV Wydział Ksiąg Wieczystych z 21 lipca 2021 r., ponieważ nie zawiera ono w swojej treści żadnych informacji o zamknięciu dawnej księgi wieczystej (odpowiada wyłącznie na pytania organu, które ograniczają się do ustalenia podmiotu wpisanego na dzień 27 maja 1990 r. i podstawy wpisu). Symptomatyczne w tej sytuacji jest również to, że w aktach administracyjnych sprawy zabrakło nawet wydruku z Systemu Elektronicznych Ksiąg Wieczystych wspomnianej księgi wieczystej nr [...], lub jej pełnego odpisu.
Potwierdzeniem nierzetelnego sposobu prowadzenia sprawy przez organ jest także fakt, że organ zaniechał ustalenia co właściwie stało się z aktami sprawy komunalizacyjnej o nr [...], w ramach której wydano kwestionowaną decyzję z 15 kwietnia 1992 r. (vide: pismo [...] Urzędu Wojewódzkiego w W. z 2 grudnia 2020 r. w którym wskazano, że akta komunalizacyjne zostały wypożyczone z archiwum, brak jednak informacji do jakiej jednostki zostały przekazane). Warto odnotować w tym miejscu, że jak wynika z kolei z innego pisma [...] Urzędu Wojewódzkiego w W. z 15 stycznia 2021 r. - po dodatkowej kwerendzie akt archiwalnych [...] Urząd Wojewódzki w W. odnalazł jednak egzemplarz kwestionowanej decyzji z 15 kwietnia 1992 r., której potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopie przesłał do Ministra. Niemniej jednak organ nie zbadał czy egzemplarz ten był kopia czy oryginałem kwestionowanej decyzji. Wobec powyższego uznać należy, że możliwości pozyskania dodatkowego materiału dowodowego w postaci akt komunalizacyjnych (lub ich fragmentów) nie wyczerpały się zupełnie (oryginał powinien znajdować się w aktach księgi wieczystej), co powinno być szczególnie wnikliwie zbadane przez organ przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.
Sąd stwierdził zatem, że w rozpatrywanej sprawie organ dopuścił się rażącego naruszenia art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a., które miało istotny wpływ na odmienny wynik sprawy. Dokonana przez organ ocena materiału dowodowego (szczątkowego) w niniejszej sprawie była dowolna, a nie swobodna, co stanowiło naruszenie także przepisu art. 80 k.p.a. Tymczasem rozstrzygnięcie sprawy musi być zawsze poprzedzone rzetelnym zgromadzeniem materiału dowodowego (z udziałem strony) a ocena powinna być dokonana na podstawie całego, kompletnego, zebranego w sprawie materiału dowodowego i w oparciu o obowiązujące przepisy prawa, co w realiach niniejszej sprawy nie miało miejsca.
Po przeprowadzeniu takiego dodatkowego postępowania dowodowego Minister w zgodzie z treścią art. 107 § 3 k.p.a. wyda ponowne rozstrzygnięcie w rozpatrywanej sprawie, w uzasadnieniu którego wskaże fakty, które organ uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł, oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Obowiązkiem organu będzie przede wszystkim w sposób niewątpliwy ustalić stan właścicielki działki nr oznaczonej nr [...], [...], obręb [...], położonej przy [...] w W. na dzień 27 maja 1990 r., w tym zweryfikować czy dawna niemiecka księga wieczysta dla tego gruntu zachowała się (ewentualnie wykluczyć jej istnienie), a w przypadku pozytywnego ustalenia w tym zakresie czy jest zamknięta czy nie. Organ podejmie również działania ukierunkowane na odnalezienie akt sprawy komunalizacyjnej o nr [...], w ramach której wydano kwestionowaną decyzję z 15 kwietnia 1992 r. (ewentualne wyjaśnienie do jakiego organu zostały wypożyczone oraz dlaczego nie zostały zwrócone i jaki jest ich obecny status).
Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzeczono, jak w punkcie 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania, obejmujących kwotę uiszczonego wpisu od skargi (200 zł), oraz koszty zastępstwa procesowego (480 zł), Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. (punkt 2 wyroku).
Zdanie odrębne
UZASADNIENIE
dot. zdania odrębnego
Wyrokiem z dnia 29 listopada 2022 r., sygn. akt I SA 1646/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz organu I instancji - w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej Wojewody W. z 15 kwietnia 1992 r.
Nie zgadzam się ze stanowiskiem przyjętym w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 29 listopada 2022 r., sygn. akt I SA 1646/22.
Moim zdaniem rozpoznając skargę należało, w rozpatrywanym stanie faktycznym sprawy, uznać zasadność stanowiska organu co do podstaw umorzenia postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.
Istota sporu w sprawie dotyczyła odpowiedzi na pytanie, czy skarżąca ma interes prawny w żądaniu stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej w sytuacji gdy organ dysponował (uzyskanym na potrzeby tego postępowania) oryginalnym zaświadczeniem z sądu wieczystoksięgowego, z którego wynikało, że na datę istotną dla komunalizacji, tj. 27 maja 1990 r., w księdze wieczystej prowadzonej dla spornej nieruchomości (obecnie KW nr [...]) wpisany był Skarb Państwa na podstawie zaświadczenia Wydziału Gospodarki Komunalnej, wskazującego - jako podstawę nabycia - art. 2 dekretu z 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich, Dz. U. Nr 13, poz. 87 (kserokopię sąd wieczystoksięgowy dołączył do ww. zawiadomienia), oraz potwierdzoną za zgodność z oryginałem kartę inwentaryzacyjną obejmującą sporną nieruchomość stanowiącą integralną część potwierdzonej za zgodność z oryginałem decyzji komunalizacyjnej.
Z kolei, skarżąca, która kwestionuje w postępowaniu administracyjnym powyższy wpis Skarbu Państwa (poddając także w wątpliwość ww. zaświadczenie i spis inwentaryzacyjny) wywodzi swój interes prawny (z dołączonych do wniosku o stwierdzenie nieważności i pisma złożonego w toku postępowania) dokumentów – w tym dokumentu katastralnego oraz z Protokołu ustaleń Komisji Wspólnej Przedstawicieli Rządu RP i Konferencji Episkopatu Polski z 29 marca 2006 r. (tak wprost 5 strona skargi).
Skład orzekający podzielił stanowisko skarżącego, stwierdzając, że doszło do naruszenia przez organ przepisów postępowania, tj. art. 7, 77 § 1, 80, 103 § 1 k.p.a., wynikiem czego było przedwczesne jego umorzenie. Skład orzekający wskazał, że istotne w sprawie jest: 1) zbadanie metryki katastralnej (na którą powoływała się skarżąca), 2) stanu prawnego nieruchomości w dacie 29 czerwca 1985 r. (dacie założenia poprzedniej księgi wieczystej dla spornej nieruchomości nr [...]), gdyż mogłoby to wykluczyć domniemanie z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, 3) wyjaśnienie czy przesłana przez [...] Urząd Wojewódzki decyzja komunalizacyjna (potwierdzona za zgodność z oryginałem) pochodzi od kopii tej decyzji czy oryginału kwestionowanej decyzji, 3) pozyskanie akt komunalizacyjnych.
Moim zdaniem, w tych okolicznościach faktycznych sprawy, należało skargę oddalić z następujących przyczyn.
Jak wynika z ustaleń faktycznych poczynionych w toku postępowania administracyjnego i stanowiących podstawę faktyczną decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji (Minister) z 4 października 2021 r. oraz decyzji z 8 kwietnia 2022 r. kluczowe było to, że na datę komunalizacji, tj. 27 maja 1990 r., w księdze wieczystej nr [...] założonej w dniu 29 czerwca 1985 r. (obecnie [...]) prowadzonej dla spornej nieruchomości (działki nr [...] [...]) wpisany był Skarb Państwa na podstawie zaświadczenia z 27 czerwca 1985 r. [...].
Minister wskazał, że wpis w księdze wieczystej ma kluczowe znaczenie dla ustalenia stanu faktyczno-prawnego nieruchomości i następnie oceny legalności mającej ją za przedmiot decyzji komunalizacyjnej. Dodatkowo organ stwierdził, że żaden z dokumentów przedstawionych przez wnioskodawcę (skarżącą) nie potwierdził aby na datę komunalizacji żądająca stwierdzenia nieważności decyzji posiadała tytuł prawny do działki nr [...] (aktualnie oznaczonej [...]).
Powyższe ustalenia faktyczne podzielam w pełni, to jest podzielam w pełni stanowisko Ministra, że w niniejszej sprawie istotny był stan nieruchomości z daty 27 maja 1990 r., który został potwierdzony stosownym dokumentem urzędowym – tj. informacją z sądu wieczystoksięgowego, którego organ administracji w toku postępowania administracyjnego podważyć nie może.
Przypomnieć należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, iż stroną postępowania administracyjnego o stwierdzenie nabycia z mocy prawa przez gminę z dniem 27 maja 1990 r. własności nieruchomości stanowiącej dotychczas własność Skarbu Państwa, prowadzonego na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 i art. 18 ust. 2 ustawy komunalizacyjnej, jest – poza daną gminą nabywającą mienie z mocy prawa i Skarbem Państwa przekazującego mienie tej gminie – jedynie podmiot, któremu do przedmiotowej nieruchomości przysługuje tytuł prawnorzeczowy albo prawo zarządu. Tylko bowiem na taki tytuł prawny – chroniony prawem materialnym – oddziałuje nowo ukształtowany stan własnościowy (np. wyroki NSA z dnia 16 listopada 2018 r., sygn. akt I OSK 190/17, z dnia 9 maja 2017 r. sygn. akt I OSK 1181/15, z dnia 10 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2099/16, z dnia 16 maja 2012 r., sygn. akt I OSK 660/11, i z dnia 13 kwietnia 2012 r. sygn. akt I OSK 511/11).
Co równie istotne, nie jest wystarczające powoływanie się na prawo własności lub inne prawo rzeczowe, ale koniecznym jest dysponowanie wiążącym prawnie dokumentem potwierdzającym istnienie praw rzeczowych według stanu na dzień 27 maja 1990 r. Rację ma zatem organ, który w uzasadnieniu decyzji wyraził pogląd, iż brak przedłożenia powyższego dokumentu uniemożliwia dowodzenie, że wnioskodawczyni (skarżąca) miała i ma interes prawny we wszczęciu postępowania nadzwyczajnego w celu wzruszenia decyzji komunalizacyjnej. Bez istnienia tego rodzaju dokumentu stwierdzającego prawo rzeczowe do skomunalizowanej nieruchomości według stanu na dzień 27 maja 1990 r. nie można stwierdzić interesu prawnego i przymiotu strony w postępowaniu komunalizacyjnym. W konsekwencji już na etapie wszczęcia postępowania nadzwyczajnego można w takiej sytuacji stwierdzić, że podmiot wnoszący o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej albo o wznowienie postępowania zakończonego tego rodzaju decyzją nie posiada legitymacji procesowej. Uzasadnia to wydanie, po wszczęciu postępowania, decyzji umarzającej.
Tymczasem, argumentacja przywołana w skardze (a wcześniej we wniosku o stwierdzenie nieważności) opiera się na założeniu, że "Skarb Państwa nie jest w niniejszej sprawie nabywcą nieruchomości, gdyż sąd wieczystoksięgowy wpisując własność Skarbu Państwa oparł się na podstawie dokumentu jednostki organizacyjnej Urzędu Miejskiego w W. z 26 czerwca 1985 r. Skarżąca podniosła, że forma i treść tego zaświadczenia budzą wątpliwości już przy wstępnym oglądzie. Ponadto skarżąca stwierdziła, że organ oparł się tylko na dokumencie wewnętrznym, tj. karcie inwentaryzacyjnej nr [...] oraz pominął matrykułę katastralną. Powyższe wyklucza, zdaniem skarżącej, powoływanie się na domniemanie z art. 3 u.k.w.h.
Stanowiska skarżącej niepodzielam, co w rezultacie skłania do uznania kontrolowanej decyzji Ministra za prawidłową, wbrew przyjętej ocenie przez pozostałych członków składu orzekającego.
Słusznie bowiem Minister przyjął w decyzji, że nieprzedstawienie przez skarżącą dokumentów potwierdzających przysługiwanie jej prawa własności do spornej nieruchomości uniemożliwiło Ministrowi badanie prawidłowości decyzji komunalizacyjnej. Powoływane zaś przez skarżącego dokumenty, w tym kopie matrykuły - wobec treści zaświadczenia sądu wieczystoksięgowego z 21 lipca 2021 r., z którego wynika, że właścicielem spornej nieruchomości na datę 27 maja 1990 r. był Skarb Państwa, nie mogły stanowić dowodów na wykazanie, że to skarżącemu przysługiwało prawo rzeczowe (własność) do nieruchomości na datę jej komunalizacji.
Wskazać należy, że pismo z Sądu Rejonowego dla [...] Wydział IV Ksiąg Wieczystych 21 lipca 2021 r., stanowi dokument urzędowy w rozumieniu art. 76 § 1 kpa. Sporządzony został przez powołany do tego sąd - w zakresie jego działania - podpisany i opatrzony pieczęcią Kierownika Sekretariatu Wydziału IV Ksiąg Wieczystych. Stanowi zatem dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Dopiero przeprowadzenie przeciwdowodu, o którym mowa w art. 76 § 3 k.p.a. mogło doprowadzić do wzruszenia jego prawdziwości, co jednak nie nastąpiło. Powołanie się więc przez Ministra w uzasadnieniu decyzji na treść tego pisma i przyjęcie na jego podstawie, że przedmiotowa nieruchomość stanowiła w dacie komunalizacji własność Skarbu Państwa nie może być traktowane w kategoriach uchybienia regułom postępowania. W aktach sprawy nie ma żadnego dokumentu, który podważyłby prawo własności Skarbu Państwa.
Co istotne, moim zdaniem, skład orzekający, z jednej strony przyznaje, że wpis własności na rzecz Skarbu Państwa stanowi na podstawie art. 6262 § 6 k.p.c. w zw. z art. 365 § 1 k.p.c., prawomocne orzeczenie sądu, które wiąże zarówno sąd, który je wydał, strony jak również organy państwowe i organy administracji publicznej oraz stwierdził, że rację ma organ, iż dla podważenia rękojmi konieczne jest wszczęcie postępowania przed sądem powszechnym o uzgodnienie treści księgi wieczystej lub o ustalenie na podstawie art. 189 § 1 k.p.c. – z drugiej zaś strony – przyjął, że w tej konkretnej sprawie zachodzą wątpliwości czy skarżąca utraciła faktycznie tytuł prawny do spornej nieruchomości w dacie 27 maja 1990 r., wskazując, że organ powinien zbadać stan tej nieruchomości w dacie 26 czerwca 1985 r. (założenie poprzedniej księgi wieczystej) i ustalić czy została zamknięta dawna niemiecka księga, gdyż tej informacji nie udzielił sąd wieczystoksięgowy.
Co istotne także, moim zdaniem - organ przywołał wszystkie dokumenty, które przedłożyła skarżąca, tj. pismo z dnia 7 kwietnia 1954 r. kierowane do Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń Wzajemnych dot. ubezpieczenia ogniowego za rok 1954 od budynków znajdujących się pod zarządem Kurii Arcybiskupiej W., pismo z dnia 4 września 1947 r. dot. dzierżawy domu przy ul. [...], umowa z dnia 15 maja 1946 r. o dzierżawę realności przy ul. [...] w W., umowa najmu domu i posesji przy ul. [...] w W. z dnia 15 października 1947 r., protokół z posiedzenia odbytego w dniu 31 grudnia 1951 r. w sprawie stosunku między Kurią i Kapitułą, pismo z 21 czerwca 1952 r. dot. obliczenia podatku lokalowego od budynków pozostających pod zarządem Kurii Arcybiskupiej W., odpis umowy najmu zawartej w dniu 15 października 1947 r. dot. najmu domu i posesji przy ul. [...], pismo z dnia 17 czerwca 1953 r. dot. wykazu nieruchomości dla wymiaru podatku lokalowego na [...], kopie dokumentów katastralnych, w tym mapy, kopii dokumentów znalezionych w trakcie kwerendy przeprowadzonej na przełomie lipca i sierpnia 2021 r.
W konsekwencji Minister stwierdził, że dokumenty te nie podważyły oceny co do wpisu Skarbu Państwa w księdze wieczystej na dzień komunalizacji, istotnego dla oceny przymiotu strony w postępowaniu komunalizacyjnym, a istotne jest przecież wykazanie przez wnioskodawcę tytułu prawnego prawnorzeczowego do nieruchomości w dniu 27 maja 1990 r. Czyli - ich oceny - organ dokonał. Ponadto wskazać należy, że z dokumentu katastralnego dołączonego do wniosku o stwierdzenie nieważności wynika, że na datę 1967 r. uwidoczniony był także Skarb Państwa.
Konstatując, stoję na stanowisku, że kwestia przeprowadzenia dowodu przeciwko domniemaniu wynikającemu z treści wpisu ujawnionego w księdze wieczystej jest zagadnieniem prawa cywilnego. Z akt sprawy nie wynika, aby domniemanie to zostało obalone a Minister wydał prawidłowe rozstrzygnięcie.
Z uwagi na powyższe, w mojej ocenie, stanowisko wyrażone w wyroku z 29 listopada 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 1646/22 jest nieprawidłowe i skarga powinna być oddalona.