I SA/Wa 1644/18

I SA/Wa 1644/18 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2018-11-16
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2018-08-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Bożena Marciniak /przewodniczący sprawozdawca/
Magdalena Durzyńska
Przemysław Żmich
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1764/19 - Wyrok NSA z 2022-09-16
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1302
art. 41,  art. 11 ust. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.) Sędziowie WSA Magdalena Durzyńska WSA Przemysław Żmich Protokolant referent Marcin Sieradzki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2018 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...].
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z [...] czerwca 2018 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpoznaniu odwołania J. P., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z [...] kwietnia 2018 r., nr [...], o odmowie przyznania pomocy finansowej.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] złożyła J. P.
Skarga została złożona w następującym stanie faktycznym i prawnym;
Decyzją z [...] kwietnia 2018 r. Prezydent W. odmówił J. P. przyznania pomocy finansowej w kwocie [...] zł na spłacenie pełnego zadłużenia za energię elektryczną w firmie [...].
W uzasadnieniu ww. decyzji organ wskazał, że w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] lutego 2018 r. dokonał oceny sytuacji materialno - bytowo - zdrowotnej wnioskodawczyni. Organ ustalił, że orzeczeniem z [...] kwietnia 2017 r., zaskarżonym przez wnioskodawczynię, zaliczono ją do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na okres do [...] maja 2018 r. Ustalił również, że J. P. zamieszkuje z córką w trzypokojowym spółdzielczym własnościowym lokalu mieszkalnym. Nie ustalono definitywnie, że wnioskodawczyni prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Organ ustalił ponadto, że J. P. otrzymuje emeryturę, której aktualna wysokość do wypłaty wynosi [...] zł, a łącznie z potrąceniami komorniczymi nieodliczanymi od dochodu - [...] zł i przekracza kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zarówno dla jedno- jak i dwuosobowego gospodarstwa domowego.
Ponadto, Prezydent podniósł, że w trakcie postępowania administracyjnego próbował ustalić z jakich źródeł wnioskodawczyni pozyskała środki finansowe deklarowane jako długi w oświadczeniu o stanie majątkowym z [...] lutego 2018 r. ([...] tys. zł). Podczas przeglądania akt sprawy w dniu [...] kwietnia 2018 r. J. P. oświadczyła dwójce pracowników socjalnych, że nie jest w stanie utrzymać dwóch osób z emerytury i miała pożyczać pieniądze od znajomych. Jednocześnie odmówiła złożenia pisemnych wyjaśnień w sprawie uzyskania pożyczek w kwocie [...] tys. zł, dodając, że "nie będziemy ciągać jej znajomych". Ponadto, organ wskazał, że w dniu [...] marca 2018 r. otrzymał pismo [...] informujące o tym, że w dniach [...] lipca 2017 r. oraz [...] sierpnia 2017 r. zostały zrealizowane dwie wpłaty przekazem pocztowym na poczet zadłużenia J. P. za energię elektryczną, a obecne zadłużenie wynosi [...] zł. Organ podniósł, że w dniu [...] kwietnia 2018 r. podczas przeglądania akt osobowych z lat 2014-2018 w siedzibie Ośrodka wnioskodawczyni poinformowała, że dokonała powyższych wpłat. Pracownik socjalny poprosił ją o złożenie pisemnego oświadczenia w tej sprawie, jednak odmówiła.
Organ przywołał art. 4 ustawy o pomocy społecznej osoby i podniósł, że dotychczasowe bezpośrednie kontakty wnioskodawczyni z Ośrodkiem ograniczają się do kolejnego, wielogodzinnego przeglądania akt osobowych oraz żądania wykonania licznych, idących w setki kserokopii dokumentów, również tych, które organ już kserował dla niej w listopadzie i grudniu 2017 r. Jednocześnie sposób funkcjonowania wnioskodawczyni i wygląd nie wskazują na to, że pozostaje ona w niedostatku.
Wobec powyższego, organ uznał, że z uwagi na przekroczone kryterium dochodowe, brak współpracy z organem, między innymi, w kwestii ustalenia sytuacji osobistej, prowadzenia gospodarstwa domowego i wynikającej stąd rzeczywistej sytuacji dochodowej, informacji, że wnioskodawczyni posiadała zasoby na zaspokojenie potrzeby oraz dysproporcje pomiędzy udokumentowaną sytuacją I życiową, a stanem majątkowym, należy odmówić udzielenia J. P. wnioskowanej pomocy.
Odwołanie od ww. decyzji Prezydenta W. złożyła J. P.
Decyzją z [...] czerwca 2018 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] kwietnia 2018 r.
Kolegium wskazało, że osoba oczekująca pomocy zobowiązana jest do współpracy z Ośrodkiem Pomocy Społecznej celem udzielenia sobie pomocy oraz wyjścia z trudnej sytuacji, w której się znajduje, a nie jedynie zgłaszania bezwarunkowych postulatów o pomoc finansową. Organ podniósł, że przepisy nie precyzują realizacji obowiązku współpracy i w konsekwencji kwestia oceny postawy wnioskodawcy pozostawiona jest w tym zakresie ocenie organów. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych Kolegium wskazało, że negatywne zachowania osób ubiegających się o świadczenie mogą spowodować wydanie negatywnych dla nich decyzji administracyjnych, skutkujących ograniczeniem świadczenia, odmową jego przyznania lub udzieleniem pomocy w formie niepieniężnej. W ocenie Kolegium, zasadnie organ I instancji odmówił wnioskowanego świadczenia biorąc pod uwagę przekroczenie kryterium dochodowego i brak współdziałania z Ośrodkiem.
Skargę na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] złożyła J. P. zarzucając Kolegium rażące naruszenie praw 68-letniej osoby niepełnosprawnej, długotrwale i ciężko chorej oraz zapisów w orzeczeniu o niepełnosprawności, wydanym bezterminowo, wniosków lekarzy i zaświadczeń, składanych od października 2007r. pracownikom OPS [...], później [...], ustawy o pomocy społecznej, szczególnie art. 16.2 w związku z art. 7.5, art. 7.6, art. 17, Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych - art. 6, art. 10, art. 15, art. 19, art. 25, art. 26, art. 28, Karty praw osób niepełnosprawnych z dnia 1 sierpnia 1997 r. - § 1.3, § 1.7, § 1.8., Konstytucji III RP, szczególnie art. 67, art. 69, art. 71, art. 75 oraz art. 190a, art. 231 i art. 271 kodeksu karnego.
Powołując się na powyższe naruszenia skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na wadliwość zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, jednak z innych powodów niż podniesione w skardze.
Przedmiotem kontroli Sądu w rozpatrywanej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], którą organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. o odmowie przyznania J. P. pomocy finansowej w kwocie [...] zł na spłacenie pełnego zadłużenia za energię elektryczną w firmie [...].
Powodem odmowy przyznania pomocy finansowej było przekroczenie kryterium dochodowego i brak współdziałania z organem.
Możliwość przyznania zasiłku przeznaczonego na konkretny cel przewiduje art. 39 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1769, ze zm.), zwanej dalej "ustawą". Zasiłek ten ma charakter doraźny i ukierunkowany jest na zaspokojenie konkretnej potrzeby bytowej. Może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.
Przyznanie zasiłku celowego uzależnione jest jednak od dochodu wnioskodawcy, co wynika z art. 8 ust. 1 ustawy. W sytuacji gdy dochód osoby wnioskującej o przyznanie zasiłku celowego przekracza ustalone w powołanym przepisie kryterium dochodowe, organ może przyznać takiej osobie świadczenia przewidziane w art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy, który nie podlega zwrotowi, zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, które podlegają zwrotowi częściowo lub w całości.
Wydanie decyzji w przedmiocie przyznania pomocy finansowej musi zostać zawsze poprzedzone ustaleniem stanu faktycznego. Rozpoznając sprawę w tym przedmiocie organ pomocowy ustala czy zostały spełnione warunki do przyznania świadczenia. W szczególności, bada czy zaistniała trudna do przezwyciężenia sytuacja życiowa oraz czy wnioskodawca może ją pokonać samodzielnie. Ustala również czy wnioskodawca spełnia kryterium dochodowe (jeśli jest ono wymagane) oraz czy należy on do grupy podmiotów uprawnionych do świadczeń wymienionych w art. 5 ustawy.
Ustalenie stanu faktycznego następuje w postępowaniu dowodowym, którego nadrzędnym celem jest dotarcie do prawdy obiektywnej. Organ powinien w tym postępowaniu zbadać wszelkie okoliczności związane ze sprawą i zastosować właściwy przepis prawa materialnego w celu jej rozstrzygnięcia. Szczególnym rodzajem dowodu, przewidzianym w ustawie o pomocy społecznej, jest rodzinny wywiad środowiskowy. Zgodnie z art. 107 ust. 1 ustawy, wywiad ten ma na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej potrzebujących pomocy.
Z akt sprawy wynika, że w celu ustalenia sytuacji materialnej, bytowej i zdrowotnej skarżącej organ przeprowadził wywiad środowiskowy ze skarżącą w dniu [...] lutego 2018 r. Na jego podstawie organ ustalił, że orzeczeniem z [...] kwietnia 2017 r., zaskarżonym przez wnioskodawczynię, zaliczono ją do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na okres do [...] maja 2018 r. oraz że skarżąca zamieszkuje z córką w trzypokojowym spółdzielczym własnościowym lokalu mieszkalnym. Organ ustalił również, że skarżąca otrzymuje emeryturę, której aktualna wysokość do wypłaty wynosi [...] zł, a łącznie z potrąceniami komorniczymi nieodliczanymi od dochodu - [...] zł, co oznacza że przekracza ona kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 ustawy zarówno dla jednoosobowego gospodarstwa domowego, jak i dwuosobowego gospodarstwa domowego. Ponadto, w toku postępowania organ próbował ustalić z jakich źródeł skarżąca pozyskała środki finansowe deklarowane przez nią jako długi w oświadczeniu majątkowym z [...] lutego 2018 r. Podczas wizyty w Ośrodku w dniu [...] kwietnia 2018 r. skarżąca oświadczyła dwójce pracowników socjalnych, że nie jest w stanie utrzymać dwóch osób z emerytury i miała pożyczać pieniądze od znajomych. Jednocześnie jednak odmówiła złożenia pisemnych wyjaśnień w sprawie uzyskania pożyczek w kwocie [...] tys. zł od znajomych, co zostało utrwalone w formie pisemnej adnotacji pracownika socjalnego. Ponadto, w związku z informacją od [...] o realizacji w dniach [...] lipca oraz [...] sierpnia 2017 r. dwóch wpłat przekazem pocztowym na poczet zadłużenia skarżącej za energię elektryczną i wysokości obecnego zadłużenia w kwocie [...] zł, w dniu [...] kwietnia 2018 r. podczas wizyty w Ośrodku skarżąca poinformowała, że dokonała powyższych wpłat. Pracownik socjalny poprosił ją o złożenie pisemnego oświadczenia w tej sprawie, jednak odmówiła, co zostało utrwalone w formie pisemnej adnotacji pracownika socjalnego.
W opisanym stanie faktycznym organy, powołując się na brak współdziałania skarżącej z Ośrodkiem Pomocy Społecznej, odmówiły wnioskowanego świadczenia.
W ocenie Sądu, wydanie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji nastąpiło z naruszeniem art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy.
Jak już bowiem wyżej wskazano, w sytuacji ustalenia, że dochód osoby wnioskującej o pomoc na zaspokojenie potrzeby bytowej przekracza ustalone w art. 8 ust. 1 ustawy kryterium dochodowe, organ może przyznać takiej osobie świadczenia przewidziane w art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Kluczową przesłanką udzielenia świadczeń normowanych w art. 41 ustawy, obok przekroczenia kryterium dochodowego, jest wystąpienie "szczególnie uzasadnionego przypadku" w sytuacji osobistej wnioskodawcy. Przy ustalaniu wystąpienia tej przesłanki konieczne jest zatem dokonanie przez organ oceny, która powinna abstrahować od kwestii wysokości uzyskiwanego przez wnioskodawcę dochodu. Celem regulacji zawartej w art. 41 ustawy jest bowiem stworzenie możliwości przyznania wnioskowanego świadczenia celowego właśnie w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza kryterium dochodowe (por. Iwona Sierpowska w: Komentarz do art. 41 ustawy o pomocy społecznej, Lex nr 541788).
W niniejszej sprawie organy prawidłowo ustaliły, na podstawie wyników przeprowadzonego postępowania dowodowego, że dochód skarżącej przekracza kryterium dochodowe zarówno dla jednoosobowego gospodarstwa domowego, jak i dwuosobowego gospodarstwa domowego. Powinny zatem objąć swoimi rozważaniami kwestię - w oparciu o wyniki przeprowadzonego postępowania dowodowego, w tym wyniki wywiadu środowiskowego z [...] lutego 2018 r. oraz ustne oświadczenia skarżącej utrwalone w formie pisemnej adnotacji pracownika socjalnego z [...] kwietnia 2018 r. - czy w okolicznościach przedmiotowej sprawy występuje szczególnie uzasadniony przypadek określony w art. 41 ustawy, który uprawnia skarżącą do otrzymania wnioskowanego świadczenia. Takich rozważań organy w zaskarżonych decyzjach nie przeprowadziły, lecz odmówiły skarżącej pomocy finansowej z uwagi na brak współdziałania z organem.
Wobec powyższego, Sąd uznał, że wydając zaskarżone decyzje organy naruszyły art. 11 ust. 2 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej w stopniu majacym wpływ na wynik sprawy. Powoduje to konieczność uchylenia zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta W. z [...] kwietnia 2018 r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Ponownie rozpoznając sprawę organ przeprowadzi postępowanie w zakresie spełnienia ustawowych przesłanek, o jakich mowa w art. 41 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, a wydane w sprawie rozstrzygnięcie należycie uzasadni stosownie do wymogów art. 107 § 3 kpa.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), orzekł jak w sentencji.