I SA/Wa 1628/23

I SA/Wa 1628/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-04-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Falkiewicz-Kluj
Elżbieta Lenart
Łukasz Trochym /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Trochym (spr.), Sędziowie sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, sędzia WSA Elżbieta Lenart, Protokolant referent Krzysztof Włoczkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi I. T. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 22 czerwca 2023 r. nr DN.rn.625.146.2021 w przedmiocie reformy rolnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody M. z 21 października 2021 r. nr 2988/2021; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz I. T. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej również jako "Minister/organ") decyzją z 22 czerwca 2023 r., nr DN.rn.625.146.2021, po rozpatrzeniu odwołania I. T. (dalej również jako "Skarżącą"), reprezentowanej przez adwokata J. F. – utrzymał w mocy decyzję Wojewody Mazowieckiego (dalej również jako "Wojewoda/organ I instancji") z 21 października 2021 r., nr 2988/2021, stwierdzającą, że część majątku ziemskiego pod nazwą "[...]", stanowiącego zespół dworsko-parkowy, położonego w miejscowości [...], gmina [...], powiat [...], składającego się z aktualnych działek ewidencyjnych nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], o łącznej powierzchni 27,08 ha, podlegała działaniu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm., dalej jako "dekret").
Zaskarżona decyzja Ministra wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Na wniosek I. T. oraz W. T. (następców prawnych K. T. – byłego właściciela majątku ziemskiego "[...]") z 16 kwietnia 2000 r., sprecyzowany w 4 kwietnia 2001 r., przed Wojewodą Mazowieckim uruchomione zostało w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51) postępowanie o stwierdzenie, że zespół dworsko-parkowy, położony w miejscowości [...], gmina [...], powiat [...], nie podlegał działaniu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.
Wojewoda Mazowiecki decyzją z 27 kwietnia 2001 r., nr GGN-S.7712-29-11/2000, orzekł, że nieruchomość ziemska pod nazwą "[...]", stanowiąca byłą własność K. T., podpada pod działanie dekretu oraz odmówił wyłączenia spod działania powołanego przepisu, wchodzącego w skład wymienionej nieruchomości zespołu dworsko-parkowego. Na skutek złożonego odwołania, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, decyzją z dnia 14 czerwca 2002 r., nr GZrn-051-625-228/01, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W wyniku wniesionej skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 7 kwietnia 2004 r., sygn. akt IV SA 2276 i IV SA 2777/02, uchylił zaskarżoną decyzję Ministra z 14 czerwca 2002 r. i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. W ocenie Sądu organy obu instancji arbitralnie stwierdziły, że wnioskodawcy nie udowodnili, że przed dniem 1 września 1939 r., parcele, których dotyczy wniosek zostały prawnie wydzielone z "[...]" przemilczając fakt dołączenia przez wnioskodawców do akt uwierzytelnionego planu z 1930 r. Sąd wywiódł, że organy nie poczyniły żadnych ustaleń co do tego, czy zespół dworsko-parkowy wchodzący w skład majątku "[...]" stanowił część nieruchomości ziemskiej służącą wykorzystaniu tej nieruchomości na cele gospodarki rolnej. Zamieszczone przez organy w motywach decyzji stwierdzenia są, zdaniem Sądu, arbitralne i lakoniczne, nie powiązane ze stanem faktycznym rozpoznawanej sprawy - są tylko ogólnikami przyjmującymi jako pewnik, że pałace i parki były wykorzystywane na cele prowadzenia majątku ziemskiego i że z reguły występował związek funkcjonalny między gospodarstwem rolnym prowadzonym na terenach przyległych do nieruchomości parkowo-pałacowej a tą nieruchomością.
Rozpatrując sprawę po raz kolejny, Wojewoda Mazowiecki decyzją z 24 lutego 2006 r., nr [...], uznał, że nieruchomość ziemska pod nazwą "[...]" o powierzchni 595,75 ha, podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. W wyniku rozpoznania odwołania I. T. i W. T., Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z 13 lutego 2009 r., nr GZrn-057-625-200/06, uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę organowi I instancji do ponownego rozpoznania.
W dniu 28 czerwca 2011 r. zmarł W. T., którego następcą prawnym została Skarżąca.
Następnie, Wojewoda Mazowiecki decyzją z 19 lutego 2013 r., nr SPN.S.7716-4/04, orzekł, że część nieruchomości ziemskiej pod nazwą "[...]", położonej w powiecie [...], powiat [...], składającej się z działek oznaczonych w ewidencji gruntów i budynków numerami: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] o łącznej pow. 27,08 ha, stanowiącej byłą własność K. T., podpada pod działanie art.2 ust. 1 lit. e) dekretu. Wojewoda uznał bowiem, że cała nieruchomość ziemska obejmowała powierzchnię 595,75 ha w tym 282,50 ha użytków rolnych, a zatem spełniała wymogi powierzchniowe z art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Ponadto zespół dworsko-parkowy nie został faktycznie lub prawnie wydzielony przed dniem 1 września 1939 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu odwołania od ww. decyzji Wojewody, decyzją z 4 września 2013 r., uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Minister podniósł, że zaskarżona decyzja wojewody została skierowana do nieżyjącego W. T., a ponadto Wojewoda Mazowiecki nie zastosował się do zaleceń oraz wytycznych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zawartych w wyroku z 7 kwietnia 2004 r.
Decyzją z 28 marca 2017 r., nr 1498/2017, Wojewoda Mazowiecki stwierdził, że nieruchomość wchodząca w skład dawnej nieruchomości ziemskiej pod nazwą "[...]", położonej w powiecie [...], powiat [...], oznaczona jako działki ewidencyjne nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] z obrębu [...], gmina [...], powiat [...], podlegała pod działanie art 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, decyzją z 20 grudnia 2018 r., nr GZ.rn.625.143.2017, uchylił ww. decyzję Wojewody Mazowieckiego z 28 marca 2017 r. oraz przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu decyzji Ministra podano, że organ I instancji nie podjął próby merytorycznej oceny sprawy objętej złożonym wnioskiem, uwzględniającej wydany w sprawie wyrok z 7 kwietnia 2004 r. oraz zasady postępowania przy tego typu sprawach. Uzasadnienie decyzji potwierdza wręcz, zdaniem Ministra, że organ w ogóle nie odniósł się do przedmiotu wniosku (zespołu dworsko-parkowego), gdyż zawarł w nim jedynie odniesienie do rodzaju użytków wchodzących w skład całego majątku.
Rozpatrując sprawę ponownie, Wojewoda Mazowiecki decyzją z 21 października 2021 r., stwierdził, że część nieruchomości ziemskiej majątku "[...]", położona w obrębie [...], gmina [...], składająca się z aktualnych działek nr: [...], [..., [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], o łącznej powierzchni 27,08 ha, stanowiąca byłą własność K. T., podlegała działaniu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Wojewoda ustalił, że: na działce nr [...] znajdował się dwór, czworaki, droga dojazdowa do zabudowań oraz część parku; na działce nr [...] znajdowała się oficyna, spichlerz, stodoła z wozownią, magazyn, obora oraz chlewnia; na działce nr [...] znajdowała się część parku; działki nr [...], [...], [...], [...], [...] stanowiły ciągi komunikacyjne majątku; działka nr [...] to teren dawnych sadów owocowych; działki nr [...], [... stanowiły łąki; działka nr [...] stanowiła rów; działka nr [...] stanowiła pastwisko; działka nr [...] wchodziła w skład gruntów ornych majątku. Na podstawie zgromadzonej dokumentacji sprawy Wojewoda uznał, że umiejscowienie budynków gospodarczych (w tym tzw. "czworaków") blisko dworu, wspólny wjazd do dworu i folwarku, brak jakiegokolwiek rozgraniczenia części rezydencjalnej od gospodarczej potwierdza, że w skład zespołu wchodziły również zabudowania folwarczne, co stanowiło razem jeden, połączony funkcjonalnie, kompleks. W zaskarżonej decyzji organ I instancji wskazał także, że majątek nie był zarządzany przez właściciela tylko przez zarządców. W księdze hipotecznej "[...]" znajdują się dokumenty potwierdzające, że K. T. mieszkał w [...]. Potwierdza to również akt plenipotencji podpisany 2 stycznia 1933 r., w którym "K. T. zamieszkały w [...] przy ulicy [...] pod N [...]", upoważnia W. J., zamieszkałego w majątku [...] do zarządzania i rozporządzania swoim ruchomym i nieruchomym majątkiem. W decyzji z 21 października 2021 r. podano, że w związku z tym, że zakres udzielonego pełnomocnictwa oraz prestiż społeczny związany z funkcją plenipotenta powoduje, że dwór w [...] pełnił rolę centrum zarządzania majątkiem i stanowił siedzibę zarządcy, zatem rola reprezentacyjna dworu nie miała dominującego znaczenia.
Odwołanie od ww. decyzji wniosła I. T.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, decyzją z 22 czerwca 2023 r., nr DN.rn.625.146.2021, po rozpatrzeniu odwołania I. T. – utrzymał w mocy decyzję Wojewody Mazowieckiego z 21 października 2021 r., nr 2988/2021.
Minister wyjaśnił w uzasadnieniu swojej decyzji, że przy dokonywaniu oceny przydatności na cele reformy rolnej części majątku [...], istotna jest dokumentacja konserwatorska, bowiem odnosi się ona nie tylko do stanu określonego obiektu na dzień sporządzenia dokumentacji, ale zawiera również rys historyczny odnoszący się do charakteru i przeznaczenia obiektu będącego przedmiotem tego opracowania. Z dokumentacji przekazanej przez Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Warszawie Delegatury w [..., wynika, że zespół położony jest między wsią [...], a drogą [...] – [...]. Otoczony z trzech stron polami i łąkami, które od północnego zachodu ograniczone są rzeczką [...], stanowiącą granice parku. Park zajmuje część północno-wschodnią, a folwark południowo-zachodnią. Z protokołu sporządzonego w dniu 12 września 1944 r. w sprawie przejęcia inwentarza żywego i martwego majątku w [...] wynika, że w skład majątku wchodziły następujące budynki: dwór, dom administracji, oficyna, dwa czworaki drewniane, czworak murowany, obora, stajnia, świniarnia, dwa chlewy, stodoła, magazyn, piwnica, kuźnia oraz dwa kurniki. Rozmieszczenie tych budynków jest widoczne m.in. w dokumencie "Szkic rozparcelowanego majątku [...]" z 1946 r. Z akt wynika, że na przestrzeni lat układ budynków majątku [...] nie zmienił się, gdyż mapa sporządzona w 1930 r. przez mierniczego przysięgłego J. K., przedstawia takie samo ich rozmieszczenie jak w 1946 r.
Następnie Minister wyjaśnił, że ze zgromadzonych dokumentów nie wynika, w którym z budynków sprawowano zarząd i w którym przechowywano niezbędną dokumentację. Takim miejscem, oprócz dworu mogłaby być, zdaniem organu, oficyna czy dom administracji. Biorąc jednak pod uwagę, że z aktu plenipotencji podpisanego dnia 2 stycznia 1933 r., w którym "K. T. zamieszkały w [...] przy ulicy [...] pod N [...]", upoważnia W. J., zamieszkałego w majątku [...] do zarządzania i rozporządzania swoim ruchomym i nieruchomym majątkiem, stwierdzić należy, że miejscem, z którego prowadzono zarząd i w którym mieszkał zarządca, mógł być również dwór. Trudno byłoby bowiem uznać, jak wyjaśnił następnie organ, że tak duży dwór (jakim był dwór w [...]), w sytuacji gdy jego właściciel nigdy w nim nie przebywał, pozostawał przez lata niezamieszkany. W ocenie Ministra okoliczność, że ówczesny właściciel majątku nie mieszkał w budynku dworu, a produkcja rolna była prowadzona nieprzerwanie, świadczy o tym, że iż to nie obecność właściciela warunkowała prawidłową gospodarkę rolną. Czynności nadzorcze nad produkcją rolniczą w majątku sprawował zarządca, mieszkający w majątku. Zdaniem Ministra, to właśnie dwór stanowił centrum zarządcze majątku. Budynek dworu nie posiadał typowej funkcji mieszkalno-reprezentacyjnej. Dodatkowo, w niedalekiej odległości od dworu znajdował się budynek o typowo gospodarczym charakterze (czworak), co potwierdza gospodarczy charakter tej części majątku.
Odnośnie wchodzącego w skład majątku parku organ stwierdził, że kwestia jego istnienia nie jest znacząca dla istoty sprawy i jej rozstrzygnięcia. Część nieruchomości ziemskiej, nazywana parkiem, w części majątku o typowo rolniczym charakterze, dzieliła bowiem los pozostałej znacjonalizowanej nieruchomości ziemskiej. Nie jest przy tym możliwe, jak wskazał organ, jednoznaczne ustalenie powierzchni parku i jego lokalizacji. W zgromadzonej dokumentacji znajdują się bowiem rozbieżności co do powierzchni parku (np. w protokole z 24 kwietnia 1957 r. podana jest powierzchnia 7,37 ha jako obszar lasu i parku). Ponadto z dokumentu obrazującego drzewostan majątku [...] (załącznik do protokołu zdawczo-odbiorczego z 24 kwietnia 1957 r.), wynika, że został sklasyfikowany na trzy części: sad (jabłonie, grusze, śliwy, czereśnie, wiśnie): park (więzy, jesiony, lipy, świerki, topole, klony, brzozy, olchy) i drzewo w podwórzu i las (sosny, świerki, topole, więzy, akacje, lipy, brzozy).
Biorąc zatem pod uwagę powyższe, Minister stwierdził, że nawet gdyby uznać, że z budynku dworu nie prowadzono zarządu nad majątkiem, to układ zabudowań i ich charakter (w tym położenie dworu oraz budynków folwarcznych blisko siebie), a także wspólny układ komunikacyjny powoduje, że w sprawie nie można dokonać wyraźnego rozgraniczenia pomiędzy częścią dworską a gospodarczą. Wokół dworu były urządzone i wzajemnie skomunikowane działki przydatne rolniczo oraz obiekty służące do zarządzania majątkiem lub do produkcji rolnej. Przeprowadzone postępowanie dowodowe nie wykazało aby było wyraźne rozgraniczenie pomiędzy częścią dworską a gospodarczą. Wobec niepodzielności wnioskowanego obszaru, Minister uwzględnił główny, dominujący charakter zespołu.
Końcowo Minister wyjaśnił, że w skład obszaru objętego wnioskiem wchodziły, poza dworem i czworakiem, budynki gospodarcze (m.in. oficyna, spichlerz, stodoła, wozownia, magazyn, obora, chlewnia), a także sady owocowe, łąki, pastwisko, grunty orne, których przydatność rolna nie może budzić wątpliwości Na działkach stanowiących ww. tereny, z uwagi na ich powierzchnię można było prowadzić działalność rolniczą. Ponadto grunty o takim przeznaczeniu zaliczane były na mocy § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reformy Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. do użytków rolnych. Również objęte wnioskiem grunty zajęte pod rowy i drogi, jako wchodzące w skład zorganizowanej części majątku podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Ministra (zaskarżoną w całości) złożyła I. T., reprezentowana przez adwokata, podnosząc następujące zarzuty:
1) naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez bezzasadne utrzymanie w mocy decyzji Wojewody Mazowieckiego z 21 października 2021 r., podczas gdy organ winien był zastosować 138 § 1 pkt 2 bądź art. 138 § 2 i 2a k.p.a., a tym samym uchylić zaskarżoną decyzję Wojewody i orzec co do istoty sprawy bądź przekazać sprawę temu organowi do ponownego rozpoznania ze względu na liczne naruszenia zarówno przepisów prawa materialnego (art. 1 i 2 ust. 1 pkt e dekretu) jak i przepisów postępowania (w szczególności art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a.), a także niewyjaśnienie przez ten organ zakresu sprawy istotnego dla rozstrzygnięcia;
2) naruszenia art. 136 k.p.a. w zw. z art. 15 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez oparcie zaskarżonej decyzji jedynie na ustaleniach poczynionych przez organ I instancji i zaniechanie przeprowadzenia przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi postępowania wyjaśniającego we własnym zakresie, podczas gdy sprawa administracyjna winna być dwukrotnie rozpoznana i rozstrzygnięta, najpierw przez organ I instancji, a następnie przez organ odwoławczy; zarówno organ I instancji jak i organ odwoławczy winny przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w zakresie niezbędnym do należytego wyjaśnienia sprawy, rolą organu odwoławczego nie jest jedynie weryfikacja decyzji administracyjnej, tylko ponowne rozpoznanie sprawy administracyjnej, brak należytego uzasadnienia decyzji zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a.;
3) naruszenia art. 7 k.p.a. i art. 8 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a., poprzez niewyjaśnienie w sposób wszechstronny sprawy oraz materiału dowodowego w niej zgromadzonego, a także dokonanie ustaleń dotyczących stanu faktycznego sprawy wbrew zasadom logicznego rozumowania oraz poprzez niedopuszczalne, wybiórcze traktowanie materiału dowodowego z pominięciem wiążących ustaleń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w szczególności polegające na błędnym i niepopartym należytym materiałem dowodowym przyjęciu, że pomiędzy częścią zespołu dworsko-parkowego w [...], stanowiącą byłą własność K. T., obejmującą działki ewidencyjne nr [...], [...], [..., [...], [...], [...], [...],[...],[...], [...], [...], [...],[...], [...] oraz [...] z obrębu [...], gmina [...], powiat [...], o łącznej pow. 27.08 ha, dla których prowadzone są księgi wieczyste KW nr [...], [...], [...] i [...] a pozostała częścią wywłaszczonego na podstawie dekretu majątku w [...] istniał związek funkcjonalny, w związku z czym zespół dworsko-parkowy w [...] podlegał reformie rolnej, podczas gdy nieruchomość objęta wnioskiem w niniejszej sprawie stanowi integralną część dawnego zespołu dworsko-parkowego K. T. w [...], który w całości pełniła funkcje wyłącznie mieszkalne, reprezentacyjne oraz rekreacyjne i jako jednolita całość nigdy nie była użytkowana na cele produkcji rolnej, a zatem nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu;
4) naruszenia art. 7, art. 10 § 1, art. 77 oraz art. 80 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego wyjaśnienia i rozpatrzenia wszystkich okoliczności sprawy, i w konsekwencji błędne ustalenie, iż objęte wnioskiem nieruchomości były lub mogły być w dacie wejścia w życie dekretu wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, lub sadowniczej, oraz w szczególności sprzeczność istotnych ustaleń organu z treścią zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego polegającą na:
a) błędnym i niepopartym należytym materiałem dowodowym przyjęciu, że zespół dworsko-parkowy w [...] (w zakresie objętym zaskarżoną decyzją Ministra) był w chwili przejęcia na rzecz Skarbu Państwa na mocy dekretu nieruchomością o charakterze rolnym, podczas gdy z zebranego w sprawie materiału wynika, iż zespół ten pełnił wyłącznie funkcje rezydencjalno-reprezentacyjne, a więc nie posiadał charakteru rolnego,
b) błędnym i niepopartym należytym materiałem dowodowym przyjęciu, opartym na interpretowaniu wszelkich wątpliwości na niekorzyść Skarżących, że jedna z objętych wnioskiem działek (nr [...]), znajdująca się w odległości około 30 m od dworu, była wykorzystywana dla celów związanych z produkcją rolną (m.in. w celu zamieszkania służby folwarcznej bądź pracowników sezonowych) i w konsekwencji błędnym przyjęciu, że między częścią majątku będącego przedmiotem niniejszej skargi, a częścią majątku ziemskiego zachodził związek funkcjonalny, co przesądzałoby na podstawie art. 2 ust. 1 lit e) dekretu o podleganiu zespołu dworkowo-parkowego w [...], podczas gdy dokonując prawidłowej oceny dowodów z uwzględnieniem zasad logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, należy uznać, że działka nr [...] w dacie przejęcia pod pretekstem reformy rolnej nie pełniła funkcji związanej w jakikolwiek sposób z produkcja rolną, była ona przeznaczona jako budynek gościnny, gdzie przebywali krewni Skarżącej,
c) bezzasadnym i niepopartym należytym materiałem dowodowym przyjęciu, że dwór stanowił siedzibę plenipotenta - centrum zarządzania majątkiem ziemskim, podczas gdy dokonując prawidłowej oceny dowodów z uwzględnieniem zasad logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, w szczególności biorąc pod uwagę opracowanie Mariana Pietrzaka pt.: "Dwory, folwarki, pałace Zachodniego Podlasia" należy jednoznacznie stwierdzić, że dwór pełnił funkcję wyłącznie mieszkalną i reprezentacyjną, a siedzibą plenipotenta była oficyna;
5) naruszenia art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a., 80 k.p.a. oraz 107 § 3 k.p.a. poprzez błędną, wybiórczą ocenę dowodów, skutkującą niewyjaśnieniem w sposób wszechstronny sprawy oraz poczynieniem błędnych ustaleń faktycznych, a także brak jakiegokolwiek odniesienia się w uzasadnieniu decyzji do dowodów wskazanych w odwołaniu z 15 listopada 2021 r., które to dowody świadczą jednoznacznie o braku charakteru rolnego i przydatności przedmiotowych nieruchomości dla celów reformy rolnej, a w szczególności zarzucono:
a) wybiórcze oparcie się na kilku jedynie, błędnie interpretowanych źródłach dowodowych, na podstawie których organ ustalił rolniczy charakter zespołu dworsko- parkowego w [...], a tym samym poprzestanie na arbitralnym stwierdzeniu występowania przesłanek dekretowych, z pominięciem dowodów przeciwnych, w szczególności: opracowania Mariana Pietrzaka pt.: "Dwory, folwarki, pałace Zachodniego Podlasia", z którego wynika wprost, że M. H. jako zarządca mieszkał w oficynie, a następnie w nabytym od K. T. majątku [...]; decyzji konserwatora zabytków z 30 grudnia 1983 r. oraz z 9 września 1994 r., zgodnie z którymi "czworak" nie został przez konserwatora zabytków uznany za zabytek, a należy podkreślić, że pozostałe budynki posadowione w majątku [...] zostały przez konserwatora uznane za zabytkowe, co może oznaczać, że budynek ten nie powstał w tym samym okresie, co pozostałe i został najprawdopodobniej wybudowany dopiero po II Wojnie Światowej, a organ w tym zakresie nie poczynił żadnych ustaleń, np. w oparciu o przedwojenne zdjęcia zespołu dworsko-parkowego; faktu notoryjnie znanego, że żaden właściciel majątku o powierzchni prawie 600 ha nie umieściłby w pobliżu swojego dworu-domu o charakterze reprezentacyjnym budynku dla służby, w szczególności służby folwarcznej, co jest nielogiczne i wręcz nieprawdopodobne; planu "[...]" odzwierciedlającego fakt dokonania wydzielenia nieruchomości dworsko-parkowych od nieruchomości rolniczych i niezależności organizacyjnej i funkcjonalnej jednej części majątku od drugiej; dostępnych w sieci Internet (http:// dwory.net/Sokolow%20Podlaski,%20powiat/kurowice.html) informacji dotyczących historii [...], potwierdzających, że w miejscu, gdzie obecnie znajduje się działka [...], był posadowiony drewniany dwór;
b) pominięcie okoliczności, iż zespół pałacowo-parkowy w [...] wykorzystywany był przez właściciela nieruchomości wyłącznie na cele mieszkalno-reprezentacyjne jego rodziny oraz wypoczynkowe, a zatem nieruchomości objęte wnioskiem nie mogły mieć charakteru rolnego,
c) pominięcie okoliczności, że zespół dworsko-parkowy w [...] stanowił wyodrębnioną fizycznie integralną całość, odrębną funkcjonalnie od gospodarstwa rolnego - odległego od części rolniczej (wydzielonej naturalnymi granicami użytkowymi, mapy oraz zdjęcia znajdujące się w aktach sprawy), a zatem bezzasadne uznanie, że zespół ten miał charakter rolniczy;
d) niewykazanie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że zespół pałacowo-parkowy w [...] został przeznaczony na realizację celów dekretu (jednego z celów, o których mowa w art. 1 dekretu), podczas gdy wykazanie tej okoliczności jest jedną z dwóch głównych (obok charakteru rolnego nieruchomości) przesłanek wydania decyzji odmownej;
6) naruszenia art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., w zw. z art. 81a k.p.a. poprzez niezastosowanie zasady rozstrzygania wszelkich wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy wyłącznie na korzyść strony oraz, w konsekwencji, poprzez rażąco błędne ustalenie kluczowej dla sprawy okoliczności faktycznej, polegającej na uznaniu, iż objęte wnioskiem nieruchomości podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit e) dekretu i stanowiły nieruchomości o charakterze rolnym, podczas gdy zgodnie z wyrokiem WSA w Poznaniu z 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt: II SA/Po 50/18: "Przy rozstrzyganie wątpliwości "na korzyść strony" należy rozumieć wybór takiego sposobu oceny Zebranego materiału dowodowego, przy którym prawa strony są najpełniej chronione. Mówiąc inaczej, należy wybrać sposób oceny optymalny dla strony na tle innych sposobów oceny, które okazały się możliwe i równie prawdopodobne", jak też zgodnie z wyrokiem WSA w Warszawie z 28 sierpnia 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 937/18: "Celem art. 81 a § 1 k.p.a. jest przeciwdziałanie przyjmowaniu przez organu wersji niekorzystnej dla strony w sytuacji, w której w prawie są co najmniej dwie zasadniczy sprzeczne, ale równie prawdopodobne w realiach danej prawy, możliwe wersje stanu faktycznego";
7) naruszenia art. 7a k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu poprzez niezastosowanie przy dokonywanej wykładni prawa zasady rozstrzygania wszelkich wątpliwości co do znaczenia normy prawnej wyłącznie na korzyść strony, co doprowadziło organ do błędnego uznania, iż objęte wnioskiem nieruchomości podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu i stanowiły nieruchomości o charakterze rolnym;
8) naruszenia art. 1 oraz art. 2 ust. 1 lit. e) oraz art. 2 ust. 2 dekretu, poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, ignorujące ugruntowane orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Trybunału Konstytucyjnego, w szczególności poprzez błędną wykładnię pojęcia "nieruchomości ziemskie" oraz niedozwoloną, rozszerzającą wykładnię celów reformy rolnej - w sposób sprzeczny z uchwałą Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r. sygn. akt W 3/89, uchwałą 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2006 r. sygn. akt I OPS 2/06, oraz uchwałą 7 sędziów NSA z dnia 10 stycznia 2011 roku, I OPS 3/10 polegającą na:
a) niewłaściwym przyjęciu, że zabudowana dworem nieruchomość o funkcji wyłącznie reprezentacyjnej, a nie rolnej, wraz z otaczającym ją parkiem, stanowią część "nieruchomości ziemskiej" w rozumieniu art. 1 i art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, podczas gdy z utrwalonego i jednolitego orzecznictwa TK, NSA, WSA i SN wynika, że "intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej wyłącznie tych nieruchomości, lub ich czyści, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej – tak Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 19 września 1990 roku (sygn. akt W 3/89, OTK 1990, poz. 26),
b) bezzasadnym przyjęciu, że usytuowanie w pobliżu dworu działki nr [...] przesądza o jej rolnym charakterze, podczas gdy stanowisko NSA zawarte np. w wyrokach z dnia 22 sierpnia 2000 roku (sygn. akt: IV S.A. 2582/98) oraz z dnia 8 czerwca 2000 roku (sygn. akt: IV S.A. 958/98) wyraźnie stanowi, że "zamki, pałace, dwory wraz z przylegającymi do nich parkami oraz innymi obiektami na wydzielonych w majątku działkach, niezwiązanych z produkcja rolnicza, nie pozostawały w funkcjonalnej jedności z gospodarstwem rolnym i nie podlegały pod działanie art. 2 ust. 1 lit, e) dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej",
c) niewłaściwym i arbitralnym przyjęciu, że dwór był siedzibą plenipotenta-zarządcy majątku, w związku z czym nie pełnił funkcji reprezentacyjnej, tylko zarządczą, co w konsekwencji stanowi o jego połączeniu związkiem funkcjonalnym z pozostałą częścią nieruchomości ziemskich w rozumieniu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, podczas gdy dwór pełnił wyłącznie funkcje mieszkaniowo-reprezentacyjne, a teza, jakoby którykolwiek z plenipotentów zamieszkiwał w dworze jest bezzasadna, nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym i jest sprzeczna z opracowaniem przygotowanym przez Mariana Pietrzaka pt.: "Dwory, folwarki, pałace Zachodniego Podlasia",
d) zastosowaniu w niniejszej sprawie niedopuszczalnej rozszerzającej wykładni przepisów dekretu, wbrew utrwalonemu w orzecznictwie stanowisku, zgodnie z którym "nie podlegają wykładni rozszerzającej przepisy pozbawiające prawa własności (tak SN w wyroku z dnia 6 marca 1998 roku, sygn. akt II CKN 393/97, opublik. w OSP 1998/10/171, NSA w wyroku z dnia 1 grudnia 1995 roku, sygn. akt II SA 1400/94, opublik. Wokanda 1996/3/32 oraz SN w wyroku y dnia 8 maja 1992 roku, sygn. akt III ARN 23/92, opublik. w OSP 1993/3/47), a także sprzecznie z tzw. zasadą proporcjonalności (wyrażoną w art. 7 k.p.a. i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP - zob. artykuł Huberta Izdebskiego "Zasada proporcjonalności a władca dyskrecjonalna administracji publicznej w świetle polskiego orzecznictwa sądowego" w: Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego 1(28)/2010), poprzez zignorowanie jednolitego i utrwalonego w orzecznictwie stanowiska, zgodnie z którym przy ustalaniu rolniczego charakteru nieruchomości ziemskiej konieczne jest ustalenie in concreto przydatności danej nieruchomości dla celów reformy rolnej wymienionych w art. 1 dekretu, czego organ w niniejszej sprawie bezzasadnie zaniechał (por. wyrok NSA z dnia 11 października 2006 r sygn. akt I OSK28/06, wyrok z dnia 5 marca 2003 r. sygn. akt IV SA 1593/02 i z dnia 19 września 2000 r. sygn. akt IV SA 451/00, Wyrok WSA w Warszawie z dnia 27 stycznia 2009 roku, IV SA/Wa 1359/08, LEX nr 531027);
9) naruszenia art. 1 sporządzonego w dniu 20 marca 1952 roku Protokołu Nr 1 ratyfikowanego przez Polskę w dniu 10 października 1994 roku (Dz.U. z 1995 roku Nr 26, poz. 175) do sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku, a następnie zmienionej Protokołem Nr 3, Nr 5 i Nr 8 oraz uzupełnionej Protokołem Nr 2 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz.U. z 1993 roku Nr 61, poz. 284) poprzez pozbawienie skarżących zaskarżoną decyzją prawnie uzasadnionego oczekiwania (ekspektatywy) uzyskania efektywnego korzystania z nieruchomości (prawa własności nieruchomości) stanowiących zespół dworsko-parkowy w [...] (por. uzasadnienie decyli Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 27 stycznia 2000 roku, nr 33752/96, EEX nr 41130, orzeczenie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 23 listopada 2000 roku w sprawie nr 25701/94 - Case of the Farmer King of Greece and Others vs. Greece — dostępne na stronie internetowej Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasbourgu — www. echr. coe.int, w którym Trybunał stwierdził, Z? dokonane w latach 60-tych XX wieku wywłaszczenie byłego króla Grecji z jego majątku prywatnego bez odszkodowania jest niezgodne z normami międzynarodowymi i narusza podstawowe prawa obywatelskie; tak samo Trybunał w Strasbourgu w orzeczeniu z lutego 2001 roku w sprawie Dan Brumarescu vs. Rumunia);
10) naruszenie art. 99 Konstytucji z dnia 21 marca 1921 roku poprzez pozbawienie K. T. oraz jego spadkobierców (Skarżącej) własności nieruchomości bez jakiegokolwiek odszkodowania i nie na cel publicznie użyteczny.
Skarżąca wniosła na tej podstawie o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Ministra w całości oraz decyzji jej poprzedzającej tj. decyzji Wojewody Mazowieckiego, jak też o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów z tytułu zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Minister w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w związku art. 3 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej jako "p.p.s.a."), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, iż Sąd zobowiązany jest dokonać oceny legalności zaskarżonej decyzji niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze. Sąd stosuje przy tym przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).
Rozpoznając niniejszą sprawę w kontekście powyższych kryteriów kontroli Sąd uznał, że skarga podlega uwzględnieniu, ponieważ decyzje organów obu instancji naruszają obowiązujące przepisy prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.
Organy obu instancji orzekając na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51), powinny zbadać czy dana nieruchomość jest nieruchomością ziemską, która mogła być przeznaczona na cele rolnicze, czy stanowiła własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych i jaki obejmowała obszar. Z kolei przepis art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu stanowi, że na cele reformy rolnej przeznaczone zostały nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw [...], [...] i [...], jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Dekret nie dotyczył więc wszelkich nieruchomości, a jedynie nieruchomości określonego rodzaju – nieruchomości ziemskich.
Pamiętać należy również, że w ramach postępowania z § 5 ust. 1 rozporządzenia to wnioskodawcy mają wykazać własny interes prawny, wynikający z przedwojennego wpisu w księdze wieczystej lub dokumentu utrwalającego nabycie prawa własności określonych nieruchomości, np. aktu notarialnego albo orzeczenia sądowego. Jeżeli nie uda im się tego wykazać na dzień wejścia w życie dekretu, to postępowanie w stosunku do takich nieruchomości, ze względu na brak interesu prawnego wnioskodawcy, należy umorzyć.
Uwzględniając powyższe oraz biorąc pod uwagę zgromadzone w sprawie dowody Sąd podzielił ocenę organów co do tego, że przejęty majątek ziemski "[...]", należący do K. T., spełniał normy obszarowe (100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych) określone dekretem.
Sąd nie podzielił jednak stanowiska organów co do tego, że na podstawie zgromadzonych w aktach sprawy dowodów możliwym jest obecnie jednoznaczne przesądzenie, że część majątku ziemskiego pod nazwą "[...", stanowiącego zespół dworsko-parkowy, położonego w miejscowości [...], gmina [..., powiat [..., składającego się z aktualnych działek ewidencyjnych nr: [...], [...], [...], [...], [..., [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], o łącznej powierzchni 27,08 ha, podlegała działaniu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.
Wskazać należy przede wszystkim, że w orzecznictwie sądowym podkreśla się, iż co do zasady zespoły dworsko-parkowe nie podlegały pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Od tej reguły możliwe jest odstępstwo, w sytuacji gdy rezydencja nie pełniła wyłącznie funkcji mieszkalnych lecz stanowiła także centrum zarządcze i gospodarcze majątku. Sytuacja taka mogła zachodzić, jeżeli na terenie majątku ziemskiego nie było innego miejsca do zarządzania pracami rolnymi, a w dworze (pałacu) znajdowało się biuro, z którego wykonywany był zarząd pracami w części gospodarczej majątku, znajdowały się tam księgi rachunkowe lub dokonywano bieżących płatności pracownikom i dostawcom. Powyższe musi zatem prowadzić do wniosku, że cześć rezydencjalna majątku jest funkcjonalnie związana z częścią rolniczą majątku w takim znaczeniu, że nie może ona bez niej prawidłowo funkcjonować i na odwrót.
Aby jednak móc poczynić powyższe ustalenia w sprawie musi być w sposób jednoznaczny i nie budzący żadnych wątpliwości ustalony przebieg granicy przedmiotowego zespołu. Brak pewności co do dokładnych granic zespołu dworsko-parkowego powoduje, że wszelkie rozważania na temat funkcjonalnego powiązania zespołu z resztą majątku ziemskiego tracą w sposób oczywisty na znaczeniu. Dopiero więc gdy materiał dowodowy sprawy zostanie zgromadzony w sposób właściwy, zgodnie z wymogami wspomnianych powyżej przepisów k.p.a. (art. 7 i art. 75 § 1 i art. 77 § 1 k.p.a.), możliwe stanie się dokonanie jego oceny, z uwzględnieniem całokształtu okoliczności niniejszej sprawy. Powyższe wprost wynika z obowiązków dowodowych organu.
W aktach niniejszej sprawy brak jest jednak jakiegokolwiek dokumentu, na podstawie którego możliwym jest precyzyjne ustalenie granic zespołu dworsko-parkowego w [...]. Wojewoda nie pozyskał bowiem opinii geodezyjnej uprawnionego geodety. Tymczasem już z samej lektury uzasadnienia decyzji wydanych w tej sprawie wynika, że organy miały wątpliwości w tym zakresie. Wojewoda nie widząc jednak jakiejkolwiek istotności tej kwestii zaniechał dopuszczenia takiego dowodu, co zdaniem Sądu, było błędem, ponieważ pozbawił się w ten sposób materiału dowodowego w zakresie ustalenia przebiegu granic zespołu dworsko-parkowego. Fakt, że Skarżąca nie wnosiła o dopuszczenie takiego dowodu nie zwalniało organu I instancji z obowiązku należytego ustalenia, a następnie oceny stanu faktycznego sprawy, stosownie do treści art. 7, 77 § 1 oraz 80 k.p.a. Zaniechanie w tym obszarze należy ocenić jako naruszenie ww. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zdaniem Sądu, na obecnym etapie niniejszej sprawy granica zespołu dworsko-parkowego wyznaczona zasięgiem terytorialnym wszystkich działek objętych wnioskiem (tj. działek ewidencyjnych nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]) jest wątpliwa. Minister uznał, że: "wokół dworu były urządzone i wzajemnie skomunikowane działki przydatne rolniczo oraz obiekty służące do zarządzania majątkiem lub do produkcji rolnej", natomiast z archiwalnych map, w tym mapy sporządzonej przez mierniczego przysięgłego inżyniera J. K. w 1930 r., wynika, że park wraz z dworem stanowiły jednolite i wyodrębnione od folwarku założenie, i najprawdopodobniej nie obejmowały swym zasięgiem wszystkich spornych działek, a przynajmniej nie w całości (vide: k. 846-848, t. V akt administracyjnych). Podobny obraz przedmiotowego zespołu wyłania się po analizie "Szkicu rozparcelowanego majątku [...]" (vide: k. 741-743, t. V akt administracyjnych) oraz dokumentacji konserwatorskiej zespołu w [...] (vide: k. 775-839, t. V akt administracyjnych). Jak ustalił przy tym Wojewoda niektóre z aktualnych działek ewidencyjnych (działki nr [...] oraz [...]) nie były zagospodarowane w sposób jednolity. Warte podkreślenia jest w tym miejscu również to, że we wspomnianej dokumentacji konserwatorskiej wyraźnie wskazane zostało, że zespół w [...] został funkcjonalnie podzielony na dwie części: park z dworem i folwark. Powyższe wątpliwości powinny zostać przez organ I instancji wyjaśnione, chociażby poprzez uzyskanie geodezyjnej synchronizacji obecnych działek gruntu z historycznymi granicami zespołu dworsko-parkowego w [...] w celu precyzyjnego ustalenia zasięgu terytorialnego zespołu z wyłączeniem działek (lub ich części) o charakterze stricte rolniczym.
Jednostronna ocena tej sprawy, tylko przez pryzmat braku wyraźnego rozgraniczenia pomiędzy zespołem a folwarkiem, wypaczyła zatem, zdaniem Sądu, wyniki oceny granic zespołu dworsko-parkowego, co w konsekwencji doprowadziło organy do nieprawidłowych wniosków w tym zakresie. Ze strony organów zabrakło bowiem krytycznego spojrzenia na materiał dowodowy sprawy, co pozwoliłoby zweryfikować pogląd dotyczący innego, niż określiły to organy, przebiegu granicy między zespołem dworsko-parkowym a folwarkiem.
Wobec powyższego Sąd stwierdził, że podniesione w skardze zarzuty naruszenia przepisów postępowania, w szczególności art. art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a., 80 k.p.a. oraz 107 § 3 k.p.a., mianowicie niewyjaśnienie przez organy w sposób wszechstronny sprawy oraz brak istotnych ustaleń w sprawie, należy ocenić jako uzasadnione.
Z powyższych względów Sąd uznał za przedwczesne odnoszenie do zarzutów skargi dotyczących kwestii istnienia związku funkcjonalnego pomiędzy kompleksem obejmującym zespół dworsko-parkowy [...], a pozostałą częścią tego majątku. Powyższa kwestia podlegać będzie bowiem ocenie dopiero gdy Wojewoda w sposób prawidłowy przeprowadzi postępowanie dowodowe w zakresie w jakim zostało one uznane przez Sąd za wadliwie. Dopiero gdy materiał dowodowy sprawy zostanie zgormadzony w sposób właściwy, zgodnie z wymogami wspomnianych powyżej przepisów k.p.a., możliwe stanie się dokonanie jego oceny, z uwzględnieniem całokształtu okoliczności niniejszej sprawy. Uwzględniając powyższe, zdaniem Sądu, na skutek naruszenia wskazanych powyżej przepisów postępowania, kontrolowana decyzja Ministra narusza także dyspozycje art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., ponieważ organ błędnie uznał, że decyzja Wojewody z 21 października 2021 r. jest prawidłowa, bez przeprowadzenia dogłębnej analizy wszystkich istotnych okoliczności i dowodów niniejszej sprawy. Z uwagi na powyższe, w ocenie Sądu, nie sposób przyjąć, że dokonano wszystkich niezbędnych ustaleń pozwalających na prawidłową ocenę niniejszej sprawy.
Za celowe jednak Sąd uznał odniesienie się do niektórych kwestii podniesionych dotychczas przez organy. Okolicznościom tym, zdaniem Sądu, winno bowiem zostać nadane właściwe znaczenie dowodowe przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.
I tak okoliczności, że właściciel "[...]" – K. T. mieszkał na stałe w [...] (miał tam swoje centrum życiowe) i jeżeli w [...] przebywał to jedynie okazjonalnie, oraz że udzielił pełnomocnictwa do zarządzania swoim majątkiem, stanowią elementy stanu faktycznego, które organy ustaliły prawidłowo. Natomiast powyższe samo w sobie nie świadczą o tym, że zarząd majątkiem w [... odbywał się z budynku dworu. Zresztą same organy przyznały, że jest to jedynie najbardziej prawdopodobna wersja, gdyż nie ma na tę okoliczność żadnych dowodów, poza samymi tylko przypuszczeniami organów. Istotne w niniejszej sprawie jest natomiast to, czy budynek dworu faktycznie, a nie tylko hipotetycznie, stanowił centrum zarządcze całego majątku [...]. To, że zarządca "[...]" administrował majątkiem na miejscu w [...] nie przesądza automatycznie o tym, że działo się to w budynku dworu, tym bardziej, że jak wynika z Protokołu w sprawie przejęcia gruntów na cele reformy rolnej z 7 września 1944 r. w skład inwentarza martwego majątku (budynki) wchodziły, poza budynkiem dworu, także oficyna oraz dom administracji (vide: k. 233-236, t. II akt administracyjnych), które z racji pełnionej funkcji były właściwsze jako miejsce pracy zarządcy. Organom nie udało się przy tym zlokalizować w budynku dworu pomieszczenia służącego takiemu celowi (np. biuro, kancelaria). Podobnie z samego faktu zamieszkiwania zarządcy w majątku w [...] nie sposób wyprowadzić prawidłowego wniosku, że zarządca mieszkał we dworze, ponieważ nie stałe nie mieszkał w nim właściciel.
Poza tym, w dokumentacji konserwatorskiej znajduję się istotna informacja, którą organy pominęły, mianowicie, że pierwotna droga dojazdowa do zespołu dworsko-parkowego przebiegała odmiennie niż obecnie. Dawny wjazd do dworu znajdował się bowiem od północy i prowadził po śladzie wzdłużnej alei przecianającej park na dwie połowy. Z kolei, przy drodze [...] – [...] (obecna droga krajowa nr [...]) znajduję się budynek dawnej stróżówki, zamykając dawny dojazd do dworu. Natomiast oddzielny wjazd do części folwarcznej znajduję się z drogi gruntowej, która wyznacza wschodnią granicę parku. Znajduję to potwierdzenie w mapie sporządzonej przez mierniczego przysięgłego inżyniera J. K., na której wyraźnie widoczny jest oddzielny wjazd do części gospodarczej majątku od strony wschodniej, czyli w zupełniej innym miejscu niż relikt dawnego dojazdu do dworu, który prowadził od strony północnej. Na tej podstawie nie sposób przyjąć za prawidłowe stanowiska organów, że był jednej wjazd do dworu i folwarku.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję Ministra oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.
Rozpatrując ponownie sprawę Wojewoda będzie zobowiązany uwzględnić ocenę prawną wyrażoną w uzasadnieniu niniejszego wyroku i dokonać starannych ustaleń w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia. Wojewoda ustali w szczególności na podstawie opinii biegłego geodety prawidłowy przebieg granicy pomiędzy częścią dworsko-parkową majątku [...] a jego częścią gospodarczą, a następnie oceni czy zachodził wspomniany powyżej związek funkcjonalny. Natomiast wynik tej oceny wraz z pozostałymi ustaleniami przedstawi w uzasadnieniu decyzji, spełniającym wymogi art. 107 § 1 i 3 k.p.a.