I SA/WA 1623/04

I SA/Wa 1623/04 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2005-10-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2004-10-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Elżbieta Sobielarska /przewodniczący/
Emilia Lewandowska /sprawozdawca/
Mirosław Gdesz.
Symbol z opisem
6102 Nabycie mienia Skarbu Państwa z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przez jednostki samorządu terytorialnego
Skarżony organ
Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska Sędziowie WSA Emilia Lewandowska (spr.) asesor WSA Mirosław Gdesz Protokolant Przemysław Żmich po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 października 2005 r. sprawy ze skargi Skarbu Państwa reprezentowanego przez Prezydenta Miasta K. wykonującego zadania starosty na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2004 r. nr [...] w przedmiocie nabycia mienia Skarbu Państwa z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przez jednostki samorządu terytorialnego oddala skargę.
Uzasadnienie
I SA/Wa 1623/04
UZASADNIENIE
Minister Skarbu Państwa, decyzją z dnia [...] lipca 2004 r., nr [...], uchylił pkt 3 decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2004 r., nr [...] odmawiającej stwierdzenia nabycie z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przez Województwo [...] mienia Skarbu Państwa obejmującego 50/1000 części nieruchomości położonej w K. u zbiegu ulic [...], [...], oznaczonej jako działka nr [...] o pow. [...] ha, objętej księgą wieczystą nr [...] prowadzoną przez Sąd Rejonowy dla K. i orzekł o stwierdzeniu nabycia z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przez Województwo [...] opisanego wyżej mienia Skarbu Państwa.
Z ustaleń organu odwoławczego wynika, że w dniu [...] grudnia 1993 r. aktem notarialnym rep. A nr [...] Skarb Państwa dokonał sprzedaży znajdujących się na działce nr [...] w K. wyodrębnionych lokali oraz ustanowił na rzecz nabywców prawo użytkowania wieczystego do nieruchomości w częściach związanych z korzystaniem z nabytych na własność lokali. W wyniku tych czynności prawnych Ośrodek Dokumentacji [...] stał się właścicielem lokalu nr [...] jako przedmiotu odrębnej własności wraz z udziałem w częściach wspólnych budynku i prawie użytkowania wieczystego wynoszącym 59/1000 części nieruchomości. Dla tego lokalu założono nową księgę wieczystą KW nr [...].
Natomiast Muzeum [...] Miasta K. stało się właścicielem lokalu nr [...] wraz z udziałem w częściach wspólnych budynku i prawie użytkowania wieczystego wynoszącym 807/1000 części nieruchomości. Dla tego lokalu założono księgę wieczystą KW nr [...]. Pozostała część nieruchomości wynosząca 134/1000 wraz z pozostałą częścią budynku, w którym nie zostały ustanowione odrębne lokale, została nadal własnością Skarbu Państwa.
Aktem notarialnym z dnia [...] marca 1996 r., rep. A nr [...] Skarb Państwa ustanowił na rzecz Ośrodka Dokumentacji [...] nieodpłatne użytkowanie całego udziału w nieruchomość, wynoszącego 134/1000 części na okres do [...] marca 2006 r. Prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej KW nr [...].
Sporna część nieruchomości dotyczy udziału w wysokości 50/1000 części, na której znajduje się kawiarnia "[...]".
W aktach sprawy znajduje się również umowa użytkowania zawarta w dniu [...] grudnia 1993 r. pomiędzy Skarbem Państwa a Muzeum [...] Miasta K., którą Skarb Państwa oddał w nieodpłatne użytkowanie Muzeum lokale położone na parterze i w podziemiach budynku znajdującego się na działce nr [...]. Umowę zawarto na okres pięciu lat. Bezsporne jest, że pomieszczenia te wchodzą w skład kawiarni "[...]", które Muzeum wynajmowało osobom trzecim do dnia [...] stycznia 2002 r.
Zgodnie z art. 145 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej - w związku z reformą ustrojową państwa (Dz. U. Nr 106, poz. 668 ze zm.) samorząd województwa, z zastrzeżeniem ust. 4 przejmuje z dniem 1 stycznia 1999 r. od ministrów i kierowników urzędów centralnych, do prowadzenia jako zadanie własne, instytucje kultury wpisane do prowadzonego przez nich rejestru i działające na obszarze danego województwa. W wydanym do tego przepisu rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 8 grudnia 1998 r. w sprawie wykazu instytucji kultury (...) opublikowanym w Dz. U. Nr 148, poz. 971, w załączniku pod pozycją Województwa [...] nr [...] został wpisany Ośrodek Dokumentacji [...].
W związku z tym zgodnie z art. 145 ust. 5 ustawy z dnia 24 lipca 1998 r. mienie państwowych jednostek kultury przejętych do prowadzenia przez województwo samorządowe, staje się z dniem ich przejęcia mieniem w rozumieniu art. 47 ust. 1 ustawy o samorządzie województwa, właściwej jednostki samorządu terytorialnego. Warunki nabycia mienia określa art. 60 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną. Jednym z elementów nabycia mienia jest władanie nieruchomością i choć art. 60 tej ustawy nie definiuje pojęcia władania mieniem Skarbu Państwa, przy wykładni i stosowaniu przepisów ustawy należy sięgnąć do uregulowań prawnych zawartych w kodeksie cywilnym, a w szczególności do art. 336 kc i następnych, które używają pojęcia "władania".
Dokonując wykładni tych przepisów organ odwoławczy doszedł do wniosku, że władanie rzeczą zostało ściśle połączone z prawem dającym określone władztwo nad rzeczą. Takim tytułem prawnym może być własność, najem, dzierżawa lub inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad rzeczą - wymienione w art. 336 kc oraz w art. 18 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
Pojęcia "władania" występującego w art. 60 ustawy z dnia 13 października 1998 r. nie można zatem oderwać od tytułu prawnego będącego źródłem jego powstania i wypełniającego go konkretną treścią, która określa zakres uprawnień władającego nad rzeczą.
Tytuł prawny do spornej nieruchomości w dniu 1 stycznia 1999 r. miał Ośrodek Dokumentacji [...], któremu aktem notarialnym ustalono prawo użytkowania wyżej wymienionej nieruchomości zaś Muzeum [...] jedynie nim administrowało.
Wobec konkurencji roszczeń, co do przedmiotowej nieruchomości, stwierdzić należy, że użytkowanie jest ograniczonym prawem rzeczowym, jednym z najważniejszych w hierarchii praw, zaś administrowanie pomieszczeń przez Muzeum [...] nie uszczupla praw użytkownika.
Mając na uwadze fakt, że użytkowanie, które przysługuje Ośrodkowi Dokumentacji [...], jest ograniczonym prawem rzeczowym, tym samym należy uznać, że administrowanie mieniem Skarbu Państwa przez Muzeum [...] nie może mieć skutków dalej idących niż ograniczone prawo rzeczowe. Tym samym organ odwoławczy uznał za błędne stanowisko Wojewody [...], który stwierdził, że brak jest przesłanek do uznania, że mienie to z mocy prawa stało się mieniem Województwa [...] i wobec tego 50/1000 części powinno pozostać własnością Skarbu Państwa.
W skardze na decyzję Ministra Skarbu Państwa Prezydent Miasta K. działający jako Starosta Grodzki reprezentujący Skarb Państwa wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucając:
- naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 60 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną
- naruszenie prawa procesowego, a w szczególności art. 7 kpa, poprzez dokonanie błędnych ustaleń faktycznych oraz nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych sprawy.
W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga jest bezzasadna.
Minister Skarbu Państwa dokonał prawidłowej wykładni art. 60 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.), który jest podstawą nabycia przez Województwo [...] mienia Skarbu Państwa o jakim stanowi kwestionowana przez skarżącego decyzja z dnia [...] lipca 2004 r. Stan faktyczny sprawy jest bezsporny nie można więc zarzucić organowi naruszenie art. 7 kpa. Konieczną przesłanką komunalizacji dokonywanej na podstawie art. 60 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. jest władanie mieniem przez jednostkę organizacyjną przejmowaną przez województwo.
Ustawa z 13 października 1998 r., ani w powołanym przepisie art. 60, ani w żadnym innym przepisie zamieszczonym w rozdziale 4 zatytułowanym "Nabycie mienia" nie zawiera definicji pojęcia "władanie" użytego w art. 60 ust. 2, a także w innych przepisach tego rozdziału. To powodowało rozbieżności zarówno w orzecznictwie organów administracji publicznej załatwiających sprawy tego rozdziału jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego.
W wyniku rewizji nadzwyczajnej Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd Najwyższy w wyroku z 4 grudnia 2002 r., sygn. akt III RN 206/01 dokonał wykładni pojęcia "władanie", o jakim mowa w art. 68 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną. Władanie jest - jak wyżej zaznaczono - podstawową przesłanką zawartą również i w innych przepisach rozdziału 4 wyżej wymienionej ustawy zatytułowanego "Nabycie mienia", warunkującą nabycie przez jednostki samorządu terytorialnego określonego w tych przepisach mienia. Odnosi się to zatem także do przepisu art. 60 ust. 1 cytowanej ustawy stanowiącego materialnoprawną podstawę decyzji wydanych w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu swego wyroku Sąd Najwyższy stwierdził, że użyte w art. 68 ust. 1, a także 60 ust. 1 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną pojęcie "władanie" nie może być identyfikowane z pojęciem "faktyczne władanie" jakim posługuje się kodeks cywilny i może podlegać wykładni co do jego prawnego znaczenia, odmiennej od tej stosowanej w przypadku przepisów kodeksu cywilnego (art. 222 kc, art. 336 kc, art. 338 kc, art. 394 kc).
Nabycie ex lege prawa własności nieruchomości będącej we władaniu określonego w ustawie podmiotu mogło dotyczyć zatem tylko takiego władztwa nad mieniem państwowym, które dawało władającemu możliwość samodzielnego korzystania z państwowej nieruchomości zgodnie z wymaganiami prawidłowej gospodarki, czyli takich form władztwa nad mieniem Skarbu Państwa, które zawierało w sobie wiele cech właściwych dla wykonania władztwa przez właściciela. Nie było natomiast intencją ustawodawcy regulującego kwestie nabycia mienia przez jednostki samorządu terytorialnego swoiste "uwłaszczenie" najemców lub dzierżawców mienia państwowego, rozumiane jako przyznanie z mocy prawa własności nieruchomości dotychczasowemu jej najemcy lub dzierżawcy, posiadającemu tylko obligacyjne prawo do faktycznego władania nieruchomością.
Według stanowiska Sądu Najwyższego posiadanie zależne nieruchomości Skarbu Państwa wynikające z umowy najmu nie stanowi "władania" w rozumieniu art. 68 ust. 1 czy art. 60 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r.- Przepisy wprowadzające (...) i tym samym nie może być przesłanką nabycia przez jednostkę samorządu terytorialnego prawa własności tej nieruchomości w trybie powołanych przepisów.
Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w wymienionym wyżej wyroku.
Z dokumentacji rozpoznawanej sprawy wynika, że Minister Skarbu Państwa za podstawę uwłaszczenia Województwa [...] udziałem na udziale Skarbu Państwa w nieruchomości położonej w K., oznaczonej jako działka nr [...] przyjął prawo użytkowania ustanowione na rzecz Ośrodka Dokumentacji [...] aktem notarialnym z dnia [...] marca 1996 r. do udziału Skarbu Państwa wynoszącym 134/1000 części w tej nieruchomości, który to udziału zawierał także udział 50/1000 części będący przedmiotem skarżonej w niniejszej sprawie decyzji. Prawo to przysługiwało temu Ośrodkowi także w dniu [...] grudnia 1998 r.
W świetle zaprezentowanego wyżej stanowiska Sądu Najwyższego prawo użytkowania tego udziału, które należy do kategorii ograniczonych praw rzeczowych, dało podstawę Ministrowi Skarbu Państwa do wydania decyzji stwierdzającej nabycie przez Województwo [...] udziału w mieniu Skarbu Państwa.
Przysługujące Muzeum [...] Miasta K. prawo użytkowania lokalu położonego na parterze i w podziemiach budynku znajdującego się na nieruchomości objętej udziałem Skarbu Państwa, ustanowione umową z dnia [...] grudnia 1993 r., na którą powołuje się skarżący nie dawała temu podmiotowi żadnych praw do gruntu. Pomijając już kwestię, że umowa została zawarta na okres pięciu lat, a więc wygasła z dniem [...] grudnia 1998 r., to Muzeum władało tylko lokalem stanowiącym kawiarnią "[...]" a władztwo to, z tego tytułu, nie rozciągało się na grunt pod tym lokalem. Lokal ten nie stanowił odrębnej od gruntu własności, a więc zgodnie z art. 47 § 1 kc stanowił część składową nieruchomości. Część składowa rzeczy nie może stanowić odrębnego przedmiotu własności i dzieli los rzeczy, której jest częścią składową. Fakt władania tylko lokalem stanowiącym kawiarnię "[...]" przez Muzeum [...] Miasta K. eksponuje skarżący w treści skargi. Z faktu tego nie wynika prawo tego Muzeum do władania nieruchomością gruntową, nie stanowi więc przeszkody do skomunalizowania tym udziałem Województwa [...].
Z powyższych względów Sąd na zasadzie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.