I SA/WA 1622/22

I SA/Wa 1622/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-02-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-06-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Falkiewicz-Kluj /przewodniczący/
Dorota Kozub-Marciniak /sprawozdawca/
Monika Sawa
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 154,  art. 15,  art. 61  par. 4
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj sędzia WSA Monika Sawa asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak (spr.) Protokolant referent Magdalena Murawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lutego 2023 r. sprawy ze skargi Z.S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 20 lipca 2021 r. nr DAP-WOSRFR-7280-18.2/2021/JL w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Wojewody M. z dnia 19 stycznia 2021 r. nr 2; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz Z. S. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Z. S. (dalej, jako: skarżąca), reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 20 lipca 2021 r., który utrzymał w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 19 stycznia 2021 r. nr 2 odmawiającą – na podstawie art. 154 K.p.a. – uchylenia decyzji tego organu z dnia 24 kwietnia 2017 r. nr 1.
Stan sprawy przedstawia się następująco.
R. S. w dniu 4 kwietnia 1990 r. złożyła do Urzędu Dzielnicy [...] Miasta [...] wniosek o przyznanie odszkodowania za mienie pozostawione we [...] przy ul. [...] w postaci ½ domu mieszkalnego i 5 morgów gruntu plus 1,5 morgu gruntu, który został przekazany zgodnie z właściwością do Urzędu Miasta [...], a następnie postanowieniem Prezydenta Miasta [...] z dnia 24 czerwca 2004 r., znak: GS-12.WB.72245-971-540/04 został przekazany do Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego.
Dodatkowo w dniu 28 grudnia 1990 r. do Urzędu Rejonowego w [...] wpłynął wniosek H. C. o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A.C. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej we [...] przy ul. [...] w postaci domu jednopiętrowego z ogrodem oraz gruntu ornego o powierzchni 3 mórg, który postanowieniem Prezydenta Miasta [...] z dnia 8 października 2004 r., znak: GS-12.WB.72245-2005-1177/04 został przekazany do Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego.
W wyniku rozpatrzenia ww. wniosków Wojewoda Małopolski wydał następujące rozstrzygnięcia:
1. decyzją nr 1 z dnia 24 kwietnia 2017 r., znak: WS-VIII.7541.1.4.2015.JD odmówił potwierdzenia A. S. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez R. S. i A. C. nieruchomości we [...] przy ul. [...], woj. [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej,
2. decyzją nr 2 z dnia 3 września 2019 r., znak: WS-VIII.7541.1.4.2015JD potwierdził Z. S. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez R. S. (zd. C.) i A. 1° voto C. 2° voto C. nieruchomości położonej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej we [...] przy ul. [...], woj. [...], tj. parceli budowlanej l. kat. [...] o pow. 0,0252 ha i parceli gruntowej l. kat. [...] o pow. 0,0074 ha, zabudowanych domem drewnianym parterowym. Decyzja ta została uchylona decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 10 lutego 2020 r., znak: DAP-WOSRFR-7280- 190/2019/KB;
3. decyzją nr 3 z dnia 3 września 2019 r., znak: WS-VIII.7541.1.4.2015.JD odmówił potwierdzenia Z. S. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez R. S. (z d. C.) i A. 1° voto C. 2° voto C. parceli o pow. 200 sążni kwadratowych domu murowanego jednopiętrowego o 6 pokojach i 4 kuchniach, 8 mórg gruntu we [...] przy ul. [...], 5 mórg gruntu w [...] i [...], 3 mórg w [...]. Decyzja ta została uchylona decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 10 lutego 2020 r, znak: DAP-WOSRFR-7280-190/2019/KB.
Wnioskiem z dnia 8 grudnia 2020 r. Z. S. (jako następca prawny A. S.), wystąpiła m.in. o uchylenie ostatecznej decyzji nr 1 Wojewody Małopolskiego z dnia 24 kwietnia 2017 r., znak: WS-VIIL7541.1.4.2O15 JD - na podstawie art. 154 K.p.a. Uzasadniając swoją prośbę wskazała, że jedną z przyczyn zastosowania art. 154 K.p.a. może być zmiana wykładni prawa dokonana po wydaniu decyzji ostatecznej. W ocenie skarżącej z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. W opinii Z. S. za rażąco niesprawiedliwą uznać należy taką praktykę Wojewody Małopolskiego, iż prawo Z. S. zostało pozytywnie potwierdzone, a A. S. odmówiono prawa do rekompensaty, pomimo, iż ona również spełniała przesłanki do jej otrzymania. Słuszny interes strony wynika zatem, w jej opinii, z faktu, że w identycznym stanie faktycznym i prawnym siostra wnioskodawczyni otrzymała decyzję pozytywną, a wnioskodawczyni odmówiono prawa do rekompensaty, z uwagi na nieprzedłużenie dokumentów, których przedłożyć nie mogła, a jednocześnie dotyczących potwierdzenia okoliczności, które już w sprawie należało uznać za wykazane.
Skarżąca poniosła także, że słuszny interes strony, w przedmiotowej sprawie, wynika ze zmiany wykładni przepisów prawa dotyczących tego, iż postępowanie w przedmiocie rekompensaty powinno toczyć się łącznie co do wszystkich spadkobierców (uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie 7 sędziów z dnia 9 października 2017 r., sygn. akt I OPS 3/17).
Organ doskonale wiedział, że A. S. była osobą całkowicie ubezwłasnowolnioną co najmniej od 8 sierpnia 1996 r. Nie mogła zatem w sposób skuteczny ani złożyć wniosku o rekompensatę, ani jej uzyskać przed innym organem, a jej miejscem zamieszkania, o czym Wojewoda Małopolski również wiedział był Dom Pomocy Społecznej w [...]. W ocenie Z. S., jej siostra nie mogła zatem złożyć ważnych oświadczeń - do czego została wezwana. Organ wiedział również, że do roku 2004 opiekunem wnioskodawczyni była jej matka, która występowała w niniejszym postępowaniu w charakterze strony i była pierwotnym wnioskodawcą. Znany organowi jest również fakt, że kolejny opiekun prawny nie mógł złożyć przedmiotowych oświadczeń "za stronę", gdyż jako osoba obca - pracownik DPS (o czym poinformowała już w pierwszym piśmie) nie posiadała takiej wiedzy, a co więcej takie oświadczenia nie byłoby prawnie wiążące, gdyż opiekun nie był krewnym ani strony ani jej poprzedniczki. Organ powinien był, zobowiązać do przedłożenia dowodów rodzoną siostrę wnioskodawczyni, a jednocześnie uczestniczkę niniejszego postępowania, która posiadała stosowną wiedzę, a oświadczenie o dotychczasowej realizacji prawa do rekompensaty Z. S. złożyła również w imieniu siostry przed wydaniem decyzji. Za sprzeczne z interesem strony, a przy okazji stanowiącym rażące naruszenie zasad postępowania administracyjnego, uznać należy, zdaniem skarżącej, takie zróżnicowanie sytuacji osoby chorej, ubezwłasnowolnionej w stosunku do pozostałych uczestników, iż tamtym prawo do rekompensaty się przyznaje, a jej odmawia z uwagi na brak przedłożenia dowodów, których przedłożyć z uwagi na swoją specyficzną sytuację nie mogła.
Decyzją nr 2 z dnia 19 stycznia 2021 r., znak: WS-VIII.7541.3.6.2020.MS, Wojewoda Małopolski odmówił uchylenia własnej decyzji ostatecznej z dnia 24 kwietnia 2017 r. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia, organ wskazał, że postępowania prowadzonego w trybie art. 154 K.p.a. nie można traktować jako III-ej i IV-ej instancji, gdyż stanowiłoby to naruszenie zasady dwuinstancyjności określonej w art. 15 K.p.a. Skoro zatem decyzją z dnia 24 kwietnia 2017 r., odmówiono A. S. potwierdzenia prawa do rekompensaty, to tym samym nie nabyła ona prawa. Organ wyjaśnił, że A. S., jako osoba całkowicie ubezwłasnowolniona, w przedmiotowym postępowaniu była reprezentowana przez M. W., opiekuna prawnego ustanowionego na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w [...], III Wydziału Rodzinnego i Nieletnich, z dnia 29 listopada 2004 r., sygn. akt [...]. Przedmiotowa decyzja została skutecznie doręczona M. W. w dniu 27 kwietnia 2017 r., a tym samym 14-dniowy termin na wniesienie odwołania upłynął z dniem 11 maja 2017 r. Zdaniem Wojewody Małopolskiego, nieskorzystanie z uprawnienia do złożenia odwołania, uniemożliwia uznanie słuszności interesu strony w dochodzeniu uchylenia lub zmiany decyzji, w trybie art. 154 K.p.a. W ocenie organu za słuszny interes strony, w rozumieniu art. 154 K.p.a. nie można uznać jej subiektywnego przeświadczenia o doznanej krzywdzie ani domaganie się przez nią dokonania ponownych ustaleń stanu faktycznego, z którymi się nie godzi, a które były już przedmiotem rozpoznania przez organy administracji publicznej.
Od tej decyzji skarżąca odwołała się.
Zaskarżoną decyzją Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy w pierwszej kolejności przytoczył treść art. 154 K.p.a. i przypomniał zasady, jakim rządzi się postępowanie administracyjne prowadzone w tym trybie. Organ podkreślił, że przedmiotem postępowania, o którym mowa w art. 154 K.p.a. nie jest ocena zarzutów merytorycznych, które mogły zostać podnoszone w zwykłym trybie odwoławczym, lecz to czy za zmianą decyzji przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. Postępowanie to jest nadzwyczajnym trybem postępowania administracyjnego pozwalającym wzruszyć ostateczną decyzję po spełnieniu przesłanek określonych w art. 154 K.p.a.
W ocenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji podnoszone zarzuty dotyczą merytorycznych kwestii i winny być podnoszone w postępowaniu zwykłym. Z akt sprawy wynika, że przedstawiciel ustawowy A.. S. nie wniósł odwołania od decyzji Nr 1 Wojewody Małopolskiego z dnia 24 kwietnia 2017 r., a zatem uznać należało, że skoro przedmiotem postępowania, o którym mowa w art. 154 K.p.a. nie jest ocena zarzutów merytorycznych, podważanie przez stronę wadliwości ustaleń organu w zakresie dotyczącym oświadczeń w tym właśnie postępowaniu nadzwyczajnym jest bezpodstawne.
Odnosząc się natomiast do kolejnej z przestanek mającej świadczyć o istnieniu słusznego interesu Z. S. w uchyleniu kwestionowanej decyzji, a mianowicie z powodu zmiany wykładni prawa, która miała miejsce 6 miesięcy po wydaniu wobec niej decyzji odmownej, dotyczącej obowiązku prowadzenia postępowania wobec wszystkich wnioskodawców jednocześnie, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji podzielił pogląd, że jedną z przyczyn zastosowania art. 154 K.p.a. może być zmiana wykładni prawa dokonana po wydaniu decyzji ostatecznej, a odnosząca się do podstawy prawnej wydania weryfikowanej decyzji ostatecznej, niemniej jednak z sytuacją taką nie mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie.
W dniu 9 października 2017 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów podjął uchwałę I OPS 3/17, w której stwierdził, że złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty przez osobę uprawniona w terminie określonym w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej skutkuje wszczęciem postępowania administracyjnego również w stosunku do wszystkich pozostałych uprawnionych w rozumieniu art. 3 tej ustawy. Uchwała ta chroni interesy osób, które bez własnej winy nie brały udziału w postępowaniu o potwierdzenie prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Jeżeli zatem po wszczęciu postępowania okaże się, że interes prawny w sprawie mają inne jeszcze osoby, obowiązkiem organu jest zawiadomienie tych osób o wszczęciu postępowania. Obowiązek ten wynika z art. 61 § 4 K.p.a. Ze względu na charakter postępowania i cele ustawy, organ powinien z uwagi na ochronę interesu jednostki ale także dla zabezpieczenia interesu publicznego i porządku prawnego z urzędu ustalić, którym osobom przysługuje przymiot strony i umożliwić im aktywny udział w sprawie.
W tej sprawie, A. S., reprezentowana przez M. W. miała zapewniony czynny udział w każdym stadium postępowania. Organ podkreślił, że organy administracji publicznej nie są właściwe do oceny postępowania przedstawiciela ustawowego strony. Wojewoda Małopolski, w oparciu o postanowienie Sądu Rejonowego w [...], III Wydziału Rodzinnego i Nieletnich z dnia 29 listopada 2004 r., sygn. akt [...] prawidłowo kierował wszystkie swoje wystąpienia do ustanowionego opiekuna prawnego A.. S., zaś w aktach sprawach brak jest dokumentu o odwołaniu lub zmianie osoby uprawnionej do reprezentowania ww. osoby. W ocenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji dopiero prawomocne orzeczenie właściwego sądu powszechnego, dotyczące niewłaściwego prowadzenia spraw A.. S. lub z przekroczeniem uprawnień może stanowić podstawę do wzruszenia decyzji Nr 1 Wojewody Małopolskiego z dnia 24 kwietnia 2017 r.
Z tym rozstrzygnięciem skarżąca nie zgodziła się i wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie decyzji obu instancji oraz o zasądzenie na jej rzecz od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm prawem przepisanych.
Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:
1. art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. przez bezzasadne utrzymanie w mocy zaskarżonej, a wadliwej decyzji organu I instancji;
2. art. 7 K.p.a. oraz wynikającej z niego zasady prawdy obiektywnej poprzez niepodjęcie przez organ wszelkich działań mających na celu dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego;
3. art. 6, art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. przez brak wszechstronnego wyjaśnienia sprawy a w konsekwencji nierozpoznanie jej istoty;
4. art. 7, art. 10 § 1, art. 75 § 1, art. 77, art. 80 K.p.a. poprzez niedokonanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, niedokonanie wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a następnie jego kompleksowej oceny;
5. art. 8 K.p.a. poprzez nieprzyczynienie się przez organ do starannego i zgodnego z przepisami prawa prowadzenia postępowania mającego zagwarantować równość wobec prawa oraz podważenie zasady dotyczącej pogłębiania zaufania obywatela do organów państwa;
6. art. 154 K.p.a. poprzez odmowę usunięcia z obrotu prawnego decyzji, która sprzeczna jest z interesem społecznym i słusznym interesem strony.
W uzasadnieniu skargi przedstawiono stosowną argumentację. Wskazano m.in., że to, iż opiekun prawny wnioskodawczyni A.. S. nie odwołał się od niekorzystnej dla niej decyzji w żaden sposób nie wpływa na możliwość uchylenia tej decyzji w trybie art. 154 K.p.a. Takiego wniosku nie można wyprowadzić, ani z tego przepisu ani z żadnej innej normy prawa administracyjnego. Dla zastosowania trybu z art. 154 K.p.a. jedynym wymogiem jest to, aby decyzja była ostateczna. Co więcej zainicjowanie jednego z postępowań nadzwyczajnych jest możliwe, nawet gdy strona ma jeszcze możliwość skorzystania z weryfikacji zasadności wydanego orzeczenia w postępowaniu sądowoadministracyjnym. W ocenie skarżącej, słuszny interes ubezwłasnowolnionej A.. S. w uchyleniu decyzji nr 1 odmawiającej jej prawa do rekompensaty wynika m.in. (poza błędami organu w tym postępowaniu w ustaleniu stanu faktycznego i pominięciu współuczestnictwa materialnego wnioskodawców) właśnie z faktu, że była nienależycie reprezentowana i w wyniku zaniedbań jej opiekuna prawnego doszło do niezaskarżenia decyzji odmownej. Rolą organu prowadzącego postępowanie w trybie art. 154 § 1 K.p.a. było rozważenie, czy w analizowanej sytuacji wzgląd na słuszny interes strony, w granicach niepozostających w kolizji z interesem społecznym, nie przemawia za wzruszeniem tej niewątpliwie wadliwej decyzji. Tymczasem takich rozważań organ w ogóle nie przeprowadził. Zaniechał szczegółowej weryfikacji ww. decyzji, ograniczając swoje rozstrzygniecie jedynie do lakonicznego stwierdzenia, że interes strony nie posiadał waloru "słuszności", ponieważ ówczesny pełnomocnik prawny strony "nie skorzystał z uprawnienia do złożenia odwołania" do organu II instancji.
Skarżąca podkreśliła, że wnioskodawczyni ubiegała się o potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez jej matkę R. C. (z d. C.) i babcię A. 1° voto C. 2° voto C. (z d. S.) nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Sytuacja prawna i faktyczna córek R. S. - pierwotnej wnioskodawczyni - była identyczna, obie spełniały wszystkie przesłanki wymagane ustawą z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r. poz. 2097, dalej, także jako: ustawa zabużańska). Wszystkie dokumenty zalegały w aktach. Interes strony wyraża się w tym, że z uwagi na spełnienie przesłanek powinna otrzymać rekompensatę za utracone przez jej poprzedników prawnych mienie. Organ zdaje się w ogóle nie dostrzegać faktu, że wnioskodawczyni ta rekompensata się należała, gdyż spełniała wszystkie przesłanki, aby otrzymać tą pomoc od Państwa dla osób szczególnie skrzywdzonych w związku ze zmianą granic Polski po II wojnie światowej i utratą całego posiadanego dobytku. Słuszny interes strony może przejawiać się w uzyskaniu rekompensaty za utracone mienie. Nadto zdaniem skarżącej, słuszny interes strony przejawia się także tym, żeby jako obywatel jej prawa były respektowane, aby była traktowana na równi z innymi osobami, które spełniają przesłanki z ustawy "zabużańskiej" i aby otrzymała należną jej rekompensatę za krzywdy doznane w związku z wybuchem wojny i zmiany granic. Taka rekompensata jest słuszna z punktu widzenia prawa, zasad współżycia społecznego i poczucia sprawiedliwości społecznej.
Skarżąca podniosła, że okoliczności tej sprawy wskazują również jednoznacznie, że żądanie zmiany decyzji jest słuszne w ujęciu obiektywnym i zasługuje na społeczną akceptację. Za zmianą wskazanej decyzji przemawia w opinii skarżącej także interes społeczny, wyrażający się w potrzebie przyznawania rekompensaty osobom, które spełniają przesłanki określone w przepisach prawa statuujących te świadczenia. Słusznym jest pomoc osobom, które w sposób niezawiniony w wyniku wojny utraciły cały swój dobytek.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.
W piśmie procesowym z dnia 28 stycznia 2022 r. skarżąca, działając przez pełnomocnika, podtrzymała dotychczasowe zarzuty i wnioski.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło w wyniku postępowania nadzwyczajnego przeprowadzonego w trybie art. 154 § 1 K.p.a., zgodnie z którym decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony.
Jak wynika z cytowanego przepisu organ administracji prowadząc postępowanie w tym trybie winien rozważyć czy za zmianą decyzji przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony, nie jest natomiast uprawniony do ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy zakończonej decyzją ostateczną (por. wyrok NSA z 23 marca 2002 r., IV SA 1515/1996). Badanie interesu społecznego lub słusznego interesu strony, jako przesłanek warunkujących zmianę lub uchylenie decyzji ostatecznej, nie może polegać na badaniu prawidłowości decyzji ostatecznej. Gdyby tak było, postępowanie prowadzone w trybie art. 154 K.p.a. stawałoby się konkurencyjne dla postępowania prowadzonego w trybie zwykłym (postępowania odwoławczego). Byłoby to niedopuszczalnym rozpoznaniem sprawy w trzeciej instancji, stanowiąc naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania (art. 15 K.p.a.). Zmiana decyzji w tym trybie może być przy tym dokonana tylko w granicach stanu faktycznego sprawy będącej przedmiotem postępowania zwyczajnego. Organ prowadzący postępowanie w trybie art. 154 K.p.a. nie jest więc uprawniony do ponownego ustalania stanu faktycznego sprawy i prowadzenia w tym zakresie postępowania dowodowego. W tym zakresie Sąd podziała stanowisko organu.
Tym niemniej, w rozpoznawanej sprawie na uwzględnienie zasługuje skarga, w której podnosi się, że za zmianą decyzji nr 1 z dnia 24 kwietnia 2017 r. przemawia nie tylko interes strony ale także interes społeczny.
W pierwszej kolejności wskazać należy, iż A. S., do której skierowana była decyzja nr 1 z dnia 24 kwietnia 2017 r. zmarła w dniu 8 września 2017 r. Jak wynika z akt sprawy skarżąca Z. S. jest jej jedynym następcą prawnym (zgodnie z aktem poświadczenia dziedziczenia z dnia 11 października 2017 r. rep. A Nr [...]), a zatem ma interes prawny w niniejszym postępowaniu. Nadto należy mieć na względzie, iż sprawa niniejsza dotyczy zmiany decyzji o odmowie przyznania prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. C. i R. C. nieruchomości położonych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej, we [...]. Zarówno skarżąca jak i A. S. są spadkobierczyniami byłych właścicieli.
Oceniając wystąpienie w sprawie interesu strony i interesu społecznego w uchyleniu decyzji nr 1 z dnia 24 kwietnia 2017 r. trzeba mieć na względzie przede wszystkim okoliczności tej sprawy.
Otóż jak wynika z akt sprawy A. S. była osobą ubezwłasnowolnioną całkowicie, dla której Sąd Rejonowy w [...] III Wydział Rodzinny i Nieletnich postanowieniem z dnia 29 listopada 2004 r. sygn. akt [...] ustanowił opiekuna prawnego (kolejnego) w osobie M. W., pracownika socjalnego Domu Pomocy Społecznej w [...], w którym przebywała A. S.. W toku postępowania administracyjnego w przedmiocie rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. C. i R. C. nieruchomości położonych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej, wszelka korespondencja, w tym wezwania organu, kierowane były do ww. opiekuna prawnego. Także wezwanie z dnia 11 sierpnia 2016 r. organ tj. Wojewoda Małopolski skierował do M. W. oraz skarżącej Z. S.. Organ wezwał o nadesłanie:
• dowodów potwierdzających miejsce zamieszkania lub miejsca zamieszkania wnioskodawcy, a w przypadku gdy wnioskodawcami są spadkobiercy właściciela mienia pozostawionego również dowody potwierdzające miejsce zamieszkania po przybyciu na obecne terytorium RP właściciela (lub współwłaścicieli) i spadkobierców mienia pozostawionego – w razie braku tych dowodów do wniosku należało dołączyć oświadczenie wnioskodawcy o miejscu lub miejscach zamieszkania tych osób (dotyczy miejsc zamieszkania właścicieli w Polsce: R. S. i A. C. oraz ich spadkobierców: A.. S., Z. S. i H. S. (załącznik 1);
• oświadczenie o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty (załącznik nr 2);
• uwierzytelnioną kserokopię aktualnego dokumentu poświadczającego obywatelstwo polskie Z. S..
W odpowiedzi na wezwanie organu, M. W. pismem z dnia 21 kwietnia 2017 r. poinformowała Wojewodę, że nie posiada żadnych dokumentów, a jej podopieczna A. S. nie jest zorientowana w sprawie. Podniosła, że jako osoba obca (niespokrewniona) będąca pracownikiem Domu Pomocy Społecznej nie ma żadnej wiedzy historycznej, jak również dostępu do jakiejkolwiek dokumentacji w tej sprawie. Dodała, że poza Z. S. (zamieszkałą za granicą) z jej podopieczną nikt nie utrzymuje kontaktów; zaproponowała aby zwrócić się do J. K. i D. T. (podała adresy), członków rodziny A.. S., o żądane informacje i dokumenty. M. W. podniosła także, że w związku z tym, że nie jest w stanie uzupełnić braków dokumentacji, sprawę tą zgłosi do Sądu Rejonowego dla [...], który sprawuje nadzór nad całkowicie ubezwłasnowolnioną.
Co istotne w tej sprawie Z. S. w marcu 2017 r. nadesłała do organu żądane w wezwaniu z dnia 11 sierpnia 2016 r. dokumenty i oświadczenia, w tym oświadczenie o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty, obejmujące nie tylko samą skarżącą ale – jak później wyjaśniła - także innych członków rodziny, w tym A. S..
Dalej należy uwzględnić, że M. W. pismem z dnia 7 października 2016 r. złożyła do Sądu Rejonowego dla [...] w [...] II Wydział Rodzinny i Nieletnich wniosek o zwolnienie z opieki. Wniosek ten motywowała właściwe tym, że przed organem toczy się postępowanie w przedmiocie rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. C. i R. C. nieruchomości położonych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej i jako osoba obce nie mogła wykonać wezwania organu określonego w piśmie z dnia 11 sierpnia 2016 r. Chcą zapewnić podopiecznej należytą ochronę prawną M. W. wniosła o ustanowienie opiekunem prawnym członka rodziny, a mianowicie Z. S.. Tylko bowiem rodzina, jej zdaniem, ma w ww. sprawie administracyjnej wystarczającą wiedzę aby należycie reprezentować ubezwłasnowolnioną całkowicie A. S..
Następnie organ uznał, że brak wykonania przez opiekuna prawnego A.. S. wezwania z dnia 11 sierpnia 2016 r. skutkować musi wydaniem negatywnej decyzji i decyzją nr 1 z dnia 24 kwietnia 2017 r. odmówił potwierdzenia A. S. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. C. i R. C. nieruchomości we [...] przy ul. [...], woj. [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
W ocenie Sądu, błędne jest stanowisko organu, że wyżej wskazane, szczególne okoliczności tej sprawy nie mogą przemawiać za uchyleniem decyzji nr 1 z dnia 24 kwietnia 2017 r. w trybie art. 154 K.p.a.
Przede wszystkim należy wskazać, że problematyka tej sprawy (rekompensata z tytułu pozostawienia nieruchomości położonych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej) powinna determinować ocenę organu co do możliwości udzielenia przez niespokrewnionego opiekuna prawnego, skutecznej odpowiedzi na wezwanie z dnia 11 sierpnia 2016 r. Zgodzić należy się z Ministrem, że wszelkie wezwania należało kierować do ustanowionego przez sąd powszechny opiekuna prawnego, a organ postanowieniem o ustanowieniu konkretnej osoby opiekunem jest związany. Tym niemniej zupełnie nieracjonalne jest żądanie od osoby, będącej pracownikiem domu pomocy społecznej, w którym przybywa podopieczny, informacji z zakresu zdarzeń i okoliczności, które mogą być dostępne jedynie od członków rodziny gdyż związane są one z historią danej rodziny, losami jej poszczególnych członków, realizacją – w przeszłości – ich praw w postępowaniach administracyjnych. Takiej wiedzy – co do zasady – nie posiada opiekun prawny, który jest dla podopiecznego osobą obcą. Należy także podkreślić, że M. W. podjęła niezbędne kroki aby zapewnić A. S. niezbędną ochronę prawną. Po pierwsze poinformowała organ o szczególnych okolicznościach tej sprawy, a po drugie złożyła wniosek o zwolnienie jej z funkcji opiekuna prawnego. Nie można także tracić z pola widzenia i tej okoliczności, że organ w istocie dysponował wszystkimi dokumentami, o które wzywał strony albowiem skarżąca odpowiedziała na wezwanie z dnia 11 sierpnia 2016 r. Brak uzyskania od opiekuna prawnego A.. S. żądanych dokumentów nie uwalnia organu prowadzącego postępowanie od zachowania zasady prawdy obiektywnej ustanowionej w art. 7 K.p.a., tj. podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu strony. Wyjaśnieniu stanu faktycznego ma zaś służyć, jak wynika z art. 75 § 1 K.p.a., wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.
Należy podkreślić, że choć zasada trwałości decyzji ostatecznych, o której mowa w art. 16 § 1 K.p.a., służy realizacji podstawowych dla porządku prawnego zasad prawa, a mianowicie, bezpieczeństwa prawego, pewność prawa, zaufania do państwa i stanowionego prawa oraz ochrony praw nabytych, co motywowane jest potrzebą zapewnienia stabilności i pewności stosunków administracyjnoprawnych w przestrzeni czasu, to jednak nie ma ona charakteru bezwzględnie obowiązującego. Przepis art. 16 § 1 K.p.a. wprost bowiem stanowi, że uchylenie lub zmiana decyzji – to jest decyzji ostatecznych – stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tyko w przypadkach przewidzianych w Kodeksie lub ustawach szczególnych, co w konsekwencji prowadzi do tego w pełni uprawnionego wniosku, że trwałość decyzji nie jest równoznaczna z ich niezmienialnością, lecz polega na ograniczeniu możliwości ich wzruszania tylko do przypadków określonych przez przepisy ogólnego postępowania administracyjnego.
Z całą pewnością przepisem takim jest art. 154 K.p.a., który dotyczy instytucji odwoływalności decyzji ostatecznej, tj. wzruszenia decyzji ze skutkiem ex nunc z powodów niezwiązanych z ochroną legalności, lecz – co trzeba podkreślić – z powodów natury celowościowej motywowanych interesem społecznym lub słusznym interesem strony. Innymi słowy - zasadnicze znaczenie ma to, że jedynym (wyłącznym) miarodajnym kryterium weryfikacji (odwoływalności) decyzji ostatecznej, w trybie, o którym mowa w art. 154 K.p.a., jest interes społeczny lub słuszny interes strony, a więc klauzule generalne z dominującym znaczeniem kryterium słuszności.
W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie powołane wyżej, szczególne okoliczności uzasadniają przyjęcie, że mamy do czynienia w tym przypadku z zaistnieniem przesłanek natury celowościowej motywowanych interesem strony, jak i interesem społecznym. Sąd w pełni podziela stanowisko skarżącej w tym zakresie. Odejście w tej sprawie od kryterium słuszności stanowiłoby niczym nieuzasadniony rygoryzm formalny, naruszało zasady sprawiedliwości społecznej i zasadę zaufania obywatela do organów państwa.
Z tych wszystkich względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie o kosztach oparto o treść art. 200 w zw. z art. 205 § 2 powołanej ustawy (pkt 2 wyroku).
Ponownie rozpatrując sprawę z wniosku strony dotyczącego uchylenia decyzji ostatecznej nr 1 z dnia 24 kwietnia 2017 r., organy administracji będą związane przedstawionym przez Sąd stanowiskiem odnośnie do rozumienia art. 154 K.p.a. oraz zakresu jego stosowania i dokonają oceny zaktualizowania się w rozpatrywanej sprawie przesłanek uchylenia decyzji ostatecznej, uzasadniając podejmowane rozstrzygnięcie w sposób czyniący zadość wymogom wynikającym z art. 107 § 3 K.p.a. Organ uwzględni, że istota nadzwyczajnego postępowania określonego w art. 154 K.p.a. wyraża się w jego ukierunkowaniu na sprawdzenie, czy w ustalonym stanie faktycznym i prawnym istnieją szczególne przesłanki, które z uwagi na racje natury celowościowej determinowane interesem społecznym lub słusznym interesem strony, przemawiają za uchyleniem decyzji ostatecznej.