I SA/Wa 1617/23

I SA/Wa 1617/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-01-31
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-08-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Jolanta Dargas /przewodniczący/
Małgorzata Boniecka-Płaczkowska /sprawozdawca/
Monika Sawa
Symbol z opisem
6103 Przekazanie  powiatom   mienia  Skarbu Państwa
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jolanta Dargas sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) sędzia WSA Monika Sawa Protokolant referent Magdalena Murawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi S.D. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 15 czerwca 2023 r. nr DAP-WPK-727-1-393/2022/MSte w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 15 czerwca 2023 r., nr DAP-WPK-727-1-393/2022/MSte Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, po rozpoznaniu wniosku S. W.:
1. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Świętokrzyskiego z 20 marca 2000 r., nr GN.V-7722/4/14/00, dotyczącej przekazania nieodpłatnie na rzecz Powiatu [...] mienia Skarbu Państwa służącego realizacji zadań własnych Powiatu, składającego się z szeregu nieruchomości położonych w gminie [...], wieś [...] oraz budynków i innych urządzeń i budowli wykazanych w karcie inwentaryzacyjnej nieruchomości - w części dotyczącej nieruchomości oznaczonych aktualnie w ewidencji gruntów obręb [...] jako działki: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...];
2. umorzył postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji Wojewody Świętokrzyskiego z 20 marca 2000 r., w części dotyczącej nieruchomości oznaczonych aktualnie w ewidencji gruntów obręb [...] jako działki: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...].
W uzasadnieniu Minister wskazał, że Wojewoda Świętokrzyski decyzją z 20 marca 2000 r., działając na podstawie art. 64 ustawy z 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. nr 133 poz. 872 ze zm.), przekazał na rzecz Powiatu [...] mienie Skarbu Państwa służące realizacji zadań własnych Powiatu, w skład którego wchodziły działki szczegółowo wymienione w tej decyzji oraz budynki i inne urządzenia i budowle wskazane w karcie inwentaryzacyjnej nieruchomości, jak również mienie ruchome określone wg spisu z natury. Decyzja komunalizacyjna nie została zaskarżona.
Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody Świętokrzyskiego z 20 marca 2000 r. w części dotyczącej działek nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] oraz części działek nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] wystąpił S. W..
W uzasadnieniu wniosku wskazał, że na mocy decyzji Wojewody Świętokrzyskiego z 16 grudnia 2021 r. orzeczono, że ww. nieruchomości nie podpadały po działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W ocenie wnioskodawcy Skarb Państwa nigdy nie uzyskał tytułu prawnego do przedmiotowych nieruchomości, co oznacza, że decyzja Wojewody Świętokrzyskiego z 20 marca 2000 r. została wydana z naruszeniem prawa.
Rozpoznając sprawę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wskazał, że decyzja Wojewody Świętokrzyskiego z 20 marca 2000 r. została wydana na podstawie art. 64 ustawy z 13 października 1998 r., który stanowi, że przekazanie powiatom mienia Skarbu Państwa oraz mienia Skarbu Państwa będącego we władaniu państwowych osób prawnych, innego niż określone w art. 60 ust. 1 i 4, a służącego do wykonania zadań powiatu, może nastąpić, na wniosek zarządu powiatu, w drodze decyzji wojewody.
Wnioskodawca przedłożył do wniosku decyzję Wojewody Świętokrzyskiego z 16 grudnia 2021 r., nr SPN.IV.7515.18.2019 orzekającą m.in., że nieruchomość o pow. [...] ha zajęta pod dawny park wraz z budynkiem pałacu i stajni powozowej, pochodząca z dawnych [...] [...] [...], będących własnością K. R., na którą składają się działki ewidencyjne położone w obrębie [...], gmina [...], powiat [...], województwo [...] nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], oraz części działek nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], oznaczonych kolorem zielonym na kopii mapy ewidencyjnej obrębu [...], stanowiącej załącznik tej decyzji, nie podpadała pod działanie art. 2 ust 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że działki będące przedmiotem wniosku wchodziły w skład dawnego majątku ziemskiego, dla którego była prowadzona księga hipoteczna Nr [...]. Z działu II tej księgi wynika, że ostatnim właścicielem majątku przed jego przejęciem na własność Skarbu Państwa był K. R. (wpis z 27 sierpnia 1927 r.). Następnie Skarb Państwa, na podstawie art. 2 cz. I dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, przejął dobra objęte księgą od M. R.." Następcą prawnym dawnego właściciela nieruchomości jest S. W. (postanowienia: Sądu Rejonowego dla [...] z [...] maja 1986 r., sygn. akt [...], z [...] marca 2010 r., sygn. akt [...], akt notarialny z [...] maja 2021 r.. Rep. A Nr [...].
Minister podniósł, że z treści decyzji Wojewody Świętokrzyskiego z 20 marca 2000 r. wynika, że dla nieruchomości nią objętych prowadzona była księga wieczysta KW [...]. W aktach sprawy zakończonej ww. decyzją znajduje się postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z [...] lutego 2000 r., na mocy którego dla działek nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] została założona księga wieczysta Nr [...], w której jako właściciel przedmiotowych nieruchomości ujawniony został Skarb Państwa. Jednocześnie jako podstawę nabycia wskazano: "po przeniesieniu z dotychczasowej księgi wieczystej nr [...], na podstawie zaświadczenia Starostwa Powiatowego w [...] z dnia 26 stycznia 2000 r. G.III-A.051-1/2000 k. 11 i na wniosek z dnia 30 września 1999 roku nr Dzkw [...]". Minister wyjaśnił, że działki aktualnie oznaczone nr [...], nr [...],
nr [...] i nr [...] powstały w wyniku kolejnych podziałów działki nr [...] - vide: decyzja Wójta Gminy [...] z 25 września 2001 r., znak: G.6012/5/2001, wykaz zmian gruntowych. Ponadto na podstawie decyzji Wójta Gminy [...] z 25 września 2001 r., znak: G.6012/5/2001, m.in. działka nr [...] została podzielona na działki nr [...] i nr [...], działka nr [...] została podzielona na działki nr [...] i nr [...], działka nr [...] została podzielona na m.in. działkę nr [...], a działka nr [...] została podzielona na działki nr [...], nr [...] i nr [...]. Natomiast na mocy decyzji Starosty [...] z 22 czerwca 2001 r., znak: G.II-7430-34/2001 orzeczono, m.in. o wykreśleniu działek nr [...], nr [...],[...] i wpisaniu w ich miejsce działki nr [...], wykreśleniu działek nr [...], nr [...], nr [...] i wpisaniu w ich miejsce działki nr [...], wykreśleniu działek nr [...], nr [...], nr [...] i wpisaniu w ich miejsce działki nr [...].
Minister podkreślił, że wpis w księdze wieczystej przedmiotowych nieruchomości ma kluczowe znaczenie dla ustalenia stanu faktyczno-prawnego nieruchomości i następnie oceny legalności mającej ją za przedmiot decyzji komunalizacyjnej. Wskazując na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego Minister wyjaśnił, że stosownie do treści art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Zasada, że prawo jawne wpisane jest do księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym uzasadnia domniemanie, że prawo wpisane istnieje, przysługuje podmiotowi oznaczonemu we wpisie, treść praw jest zgodna z wpisem a prawo to ma pierwszeństwo wynikające z wpisu. Ponadto domniemanie to dotyczy także prawa, które wygasło, a nie zostało wykreślone z księgi wieczystej. Jedynym sposobem wzruszenia domniemania z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece jest przeprowadzenie postępowania przed sądem powszechnym, m.in. z powództwa o uzgodnienie stanu prawnego nieruchomości ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym na podstawie art.
10 ustawy, powództwa o ustalenie na podstawie art. 189 k.p.c., czy w postępowaniu o zasiedzenie (wyrok SN z 9 października 2013 r., sygn. akt V CSK 450/12).
Organ podkreślił, że wpis do księgi wieczystej - zgodnie z 626(6) k.p.c. jest orzeczeniem sądu cywilnego, którego treść wiąże wszystkie inne sądy oraz organy.
Organ administracyjny nie ma możliwości, aby w toku postępowania, jakie przed nim się toczy, dokonywać odmiennych ustaleń prawnych od tych, jakie wynikają z prawomocnych orzeczeń sądowych, w tym z wpisów dokonanych w księdze wieczystej.
Kwestia przeprowadzenia dowodu przeciwko domniemaniu, wynikającemu z treści
wpisu ujawnionego w księdze wieczystej jest zagadnieniem prawa cywilnego.
Przyjęcie poglądu odmiennego, polegającego na tym, że domniemanie, wynikające z art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece mogłoby być obalone także w postępowaniu administracyjnym, prowadziłoby do sytuacji, w której w istocie rzeczy organ administracji publicznej zastępowałby sąd powszechny, bo wydawałby rozstrzygnięcie w kwestii zastrzeżonej dla postępowań cywilnych. Sytuacja taka nie jest prawnie dopuszczalna.
Minister podał, że decyzja komunalizacyjna, jakkolwiek ma charakter deklaratoryjny, to wykazuje cechy orzeczenia konstytutywnego. Organ orzekający w tej materii bada czy podlegające jej mienie stanowi własność Skarbu Państwa. Jest związany wpisem tego prawa do księgi wieczystej. Wprawdzie możliwe jest wzruszenie aktu, na podstawie którego dokonano wpisu do księgi wieczystej, a następnie samego wpisu, lecz nie może to nastąpić w tym postępowaniu i nie w wyniku działań organu nadzoru.
Minister wyjaśnił, że w związku z istnieniem na dzień wydania decyzji komunalizacyjnej w księdze wieczystej kw nr [...] prowadzonej dla nieruchomości objętych wnioskiem, wpisu prawa własności na rzecz Skarbu Państwa istotnym jest, że wynikająca z art. 3 ust 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece zasada jawności materialnej, czyli domniemanie iuris tantum zgodności z rzeczywistym stanem prawnym jawnego prawa własności Skarbu Państwa, wpisanego do księgi wieczystej, wiąże wszystkich, także organy administracji i sąd administracyjny, aż do czasu skutecznego obalenia tego domniemania przez osobę, posiadającą w tym interes prawny przed sądem powszechnym.
Zważywszy na wyżej wskazaną treść księgi wieczystej, brak jest podstaw do przyjęcia, że właścicielem spornej nieruchomości w dacie wydania przedmiotowej decyzji nie był Skarb Państwa, co miałoby uzasadniać rażącą niezgodność z prawem decyzji komunalizacyjnej. Minister podał, że nie kwestionuje pozostawania w obrocie prawnym ostatecznej decyzji Wojewody Świętokrzyskiego z 16 grudnia 2021 r. orzekającej o niepodpadaniu pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu wymienionych w niej nieruchomości. Należy jednakże wskazać, że prawo własności Skarbu Państwa zostało podważone dopiero w wyniku powyższej decyzji wydanej wiele lat później niż decyzja komunalizacyjna.
Wskazując na orzecznictwo sądowoadministracyjne Minister podniósł, że wnioskodawcy, którzy wykażą, że w okresie poprzedzającym komunalizację byli właścicielami komunalizowanej nieruchomości mają interes prawny w sprawie, choć nie przesądza on automatycznie o nieważności kwestionowanej decyzji komunalizacyjnej. Natomiast samo wykazanie, że kilka dekad wcześniej poprzednicy prawni wnioskodawcy legitymowali się prawem własności - nie jest wystarczające do przyznania statusu strony ich następcom. Interes prawny musi być bowiem konkretny i rzeczywisty i powinien mieć związek z danym postępowaniem prowadzonym w danym miejscu i czasie, i na podstawie określonego stanu prawnego. Dla możliwości skutecznego zainicjowania postępowania weryfikującego komunalizację mienia Skarbu Państwa istotne jest bowiem wykazanie prawa własności nie kiedykolwiek - lecz w dacie samej komunalizacji.
Minister stwierdził, że sam fakt wydania przez Wojewodę Świętokrzyskiego decyzji z 16 grudnia 2021 r. bez doprowadzenia do odpowiednich zmian zapisów w księdze wieczystej nie może być podstawą do uznania przymiotu strony wnioskodawcy w postępowaniu nadzorczym.
Organ nadzoru wskazał, że na podstawie umowy sprzedaży z 28 października 2005 r., Rep. A Nr [...] S. W. nabył od Powiatu [...] nieruchomość stanowiącą część zespołu pałacowo - parkowego położonego w [...], składającego się z działek nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...]. Prawo własności ww. nieruchomości zostało ujawnione w księgach wieczystych nr [...] i Nr [...] na rzecz S. W.. Na tej podstawie wnioskodawca aktualnie legitymuje się tytułem prawnym do działek nr [...], nr [...], nr [...] (aktualnie oznaczonych nr [...] i nr [...]), nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...]. Jednakże w dniu wydania decyzji komunalizacyjnej tytuł własności do tych nieruchomości przysługiwał Skarbowi Państwa. Wobec tego kwestionowana decyzja w części dotyczącej powyższych działek nie była obarczona żądną wadą z art. 156 § 1 kpa.
Natomiast wnioskodawca nie wykazał, by przysługiwał mu w dniu wydania decyzji, jak i aktualnie, tytuł własności do działek nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...]. Nie legitymuje się więc przymiotem strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody Świętokrzyskiego z 20 marca 2000 r., w części dotyczącej tych nieruchomości. Wnioskodawca nie wykazał więc, aby postępowanie dotyczyło jego interesu prawnego. Zdaniem organu uzasadnia to umorzenie postępowania w wyżej wskazanej części na podstawie art. 105 § 1 kpa.
Skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji złożył S. W.. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:
1. przepisów prawa procesowego, tj.:
a) art. 104 kpa, poprzez brak rozstrzygnięcia co do istoty sprawy, a mianowicie organ nie rozstrzygnął wniosku, stosownie do art. 158 § 2 kpa w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa, że decyzja Wojewody Świętokrzyskiego z 20 marca 2000 r. została wydana z naruszeniem prawa, ale wydał decyzję w zakresie nie objętym wnioskiem, na podstawie art. 156 § 1 kpa - odmówił stwierdzenia nieważności w części, a w części umorzył postępowanie;
b) art. 105 § 1 kpa, poprzez jego nieuprawnione zastosowanie i nieuzasadnione wydanie decyzji o umorzeniu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Świętokrzyskiego z 20 marca 2000 r. w części dotyczącej nieruchomości oznaczonych w decyzji, w związku z błędnym ustaleniem, że skarżącemu nie przysługuje przymiot strony postępowania administracyjnego w tym zakresie;
c) art. 7, 8, 77 i 80 kpa, poprzez błędne ustalenie, że w 2000 r. Skarbowi Państwa
przysługiwał tytuł własności do przedmiotowych nieruchomości, podczas gdy z uwagi na skutek ex tunc decyzji Wojewody Świętokrzyskiego z 16 grudnia 2021 r. orzekającej, że zespół pałacowo - parkowy wchodzący w skład "[...]" nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej i nie został na tej podstawie przejęty z mocy prawa na własność Skarbu Państwa, co oznacza że przedmiotowa nieruchomość nieprzerwanie stanowiła własność dawnego właściciela i jego spadkobierców;
2. przepisów prawa materialnego, tj.:
a) art. 28 kpa, poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że skarżący nie wykazał, że przysługuje mu status strony postępowania w części dotyczących działek wskazanych w pkt 2 zaskarżonej decyzji, podczas gdy jako następca prawny dawnego właściciela majątku [...], jest on legitymowany do występowania w charakterze strony w tej części postępowania;
b) art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, poprzez błędne uznanie, że domniemanie wynikające z tego przepisu stoi na przeszkodzie kontroli przez organ decyzji administracyjnej, na podstawie której został dokonany wpis prawa własności do księgi wieczystej, mając w szczególności na uwadze, że okoliczności przewidziane
w art. 156 § 1 kpa nie mogą być rozpatrywane przez sąd wieczystoksięgowy orzekający w sprawie o dokonanie wpisu prawa własności Skarbu Państwa;
c) art. 156 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 64 ustawy z 13 października 1998 r., poprzez uznanie, że nie stanowi rażącego naruszenia prawa nieodpłatne przekazanie zespołu pałacowo-parkowego przez Skarb Państwa na rzecz Powiatu [...] w trybie art. 64 ustawy komunalizacyjnej, pomimo że nieruchomość ta nie była własnością Skarbu Państwa - stosownie do decyzji Wojewody Świętokrzyskiego z 16 grudnia 2021 r.
Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zobowiązanie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji do wydania w określnym terminie decyzji stwierdzającej, że decyzja Wojewody Świętokrzyskiego z 20 marca 2000 r. została wydana z naruszeniem prawa. Zarzuty rozwinięto w uzasadnieniu skargi.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Kontrolowana w postępowaniu nadzorczym decyzja Wojewody Świętokrzyskiego z 20 marca 2000 r. była wydana na podstawie art. 64 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r., którego treść organ przytoczył. W postępowaniu komunalizacyjnym, prowadzonym na podstawie tego przepisu stroną jest przede wszystkim Skarb Państwa i właściwy powiat. W związku z tym w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej wydanej na podstawie ww. przepisu przymiot strony przysługiwać będzie Skarbowi Państwa oraz właściwemu powiatowi. Ponadto stroną postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności tej decyzji oprócz ww. podmiotów, które uczestniczyły w pierwotnym postępowaniu zwykłym w charakterze stron, stronami mogą być inne osoby, które żądając stwierdzenia nieważności decyzji, wykażą swój interes prawny lub obowiązek, czyli także ten, kto wykaże swój tytuł prawny do objętej postępowaniem nieruchomości na datę komunalizacji lub obecnie.
W ocenie Sądu organ zasadnie uznał, że skarżący nie miał interesu prawnego w rozumieniu art. 28 kpa do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody Świętokrzyskiego w części dotyczącej działek wskazanych w pkt 2 zaskarżonej decyzji.
Zgodnie z art. 28 kpa oraz utrwalonym orzecznictwem stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że mieć interes prawny w postępowaniu administracyjnym to tyle, co wskazać przepis prawa powszechnie obowiązującego, na którym składający wniosek opiera swoje żądanie. Przy tym interes prawny, którego istnienie warunkuje przyznanie przymiotu strony w sprawie, musi bezpośrednio dotyczyć sfery prawnej podmiotu. Od tak pojmowanego interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, to jest sytuację, w której dany podmiot jest wprawdzie bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, nie może jednak tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa mającymi stanowić podstawę skierowanego żądania w zakresie podjęcia stosownych czynności przez organ administracji. Interes faktyczny nie tworzy legitymacji procesowej (zob. wyrok NSA z 27 września 1999 r., sygn. akt IV SA 1285/98).
Stosownie do art. 157 § 2 kpa postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Stronami postępowania nadzorczego będą strony weryfikowanej w tym postępowaniu decyzji (bądź ich następcy prawni), a także inne podmioty, lecz tylko wówczas gdy wykażą, że są stroną tego postępowania w rozumieniu art. 28 kpa.
Skarżący swój tytuł prawny do nieruchomości objętych zaskarżoną decyzji, a wobec tego legitymację w postępowaniu nadzorczym, wywodzi z ostatecznej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 16 grudnia 2021 r. w przedmiocie reformy rolnej. Zdaniem skarżącego decyzja ta potwierdza, że w niniejszej sprawie ma on interes prawny, jako następca prawny byłego właściciela nieruchomości.
Jak wynika z ustaleń organu dokonanych na podstawie ksiąg wieczystych nieruchomości, na dzień wydania kwestionowanej decyzji komunalizacyjnej właścicielem spornych działek był Skarb Państwa. W tej sytuacji sam fakt wydania przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzji orzekającej ostatecznie, że nieruchomość, w określonej części nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, bez doprowadzenia do odpowiednich zmian zapisów w księdze wieczystej, nie może być podstawą do uznania przymiotu strony skarżącego w postępowaniu nadzorczym, odnośnie do działek wskazanych w pkt 2 zaskarżonej decyzji.
W ocenie Sądu, zasadnie organ nadzoru odwołał się do treści art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, zgodnie z którym domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Ponadto, zgodnie z art. 5 tej ustawy, w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym, treść księgi rozstrzyga na korzyść tego, kto przez czynność prawną z osobą uprawnioną według treści księgi nabył własność lub inne prawo rzeczowe (rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych).
Obalenie tego domniemania możliwe jest w trybie powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, o czym stanowi art. 10 ust. 1 powołanej ustawy, zgodnie z którym w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym osoba, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie albo jest dotknięte wpisem nieistniejącego obciążenia lub ograniczenia, może żądać usunięcia niezgodności. Oznacza to, że widniejący w księdze wieczystej nieruchomości wpis prawa własności na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 365 § 1 k.p.c. wiąże zarówno sąd, który go dokonał, strony, jak również organy państwowe i organy administracji publicznej. Zasada jawności materialnej zgodności z rzeczywistym stanem prawnym jawnego prawa wpisanego do księgi wieczystej wiąże wszystkich, aż do czasu skutecznego obalenia tego domniemania przez osobę posiadającą w tym interes prawny (por. wyroki NSA: z 4 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1675/17 i z 30 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 729/16). Zasada wyrażona w art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece wyklucza jakąkolwiek kontrolę w postępowaniu administracyjnym, dotyczącą treści wpisów własności w tychże księgach.
Jak trafnie wskazał organ nadzoru rozstrzygnięcie sporu o prawo własności nieruchomości może nastąpić wyłącznie w postępowaniu cywilnym przed sądem powszechnym, a nie w postępowaniu administracyjnym. Istniejący w dniu wydania przez Wojewodę decyzji komunalizacyjnej stan prawny przedmiotowej nieruchomości ujawniony w księdze wieczystej jednoznacznie dowodzi, że w kluczowej dla oceny prawidłowości stanowiska Ministra dacie właścicielem nieruchomości był Skarb Państwa. Skarżącemu nie przysługiwał w tym czasie, ani nie przysługuje obecnie żaden tytuł prawny do działek wskazanych w pkt 2 zaskarżonej decyzji. Wobec tego prawidłowo w tej części Minister umorzył postępowanie na podstawie art. 105 § 1 kpa. Chybione są wiec zarzuty dotyczące naruszenia tego przepisu, a także art. 28 kpa.
Natomiast odnośnie do działek wskazanych w pkt 1 zaskarżonej decyzji skarżącemu przysługuje obecnie do nich tytuł prawny. Jest on więc uprawniony do żądania kontroli legalności decyzji komunalizacyjej w części dotyczącej przedmiotowych działek.
Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w powyższej części zważyć należy, że z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa mamy do czynienia w przypadku, gdy naruszenie to jest oczywiste, polegające na rzucającej się w oczy sprzeczności między treścią rozstrzygnięcia a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie zachodzi. Istotnym w sprawie jest to, że w dacie wydania decyzji komunalizacyjnej Skarbowi Państwa przysługiwał tytuł własności do działek przekazywanych Powiatowi [...]. Jak wyżej zaznaczono wpis w księdze wieczystej dotyczący prawa własności przedmiotowej nieruchomości, w dacie wydania decyzji komunalizacyjnej, ma kluczowe znaczenie dla ustalenia stanu faktyczno-prawnego nieruchomości i następnie oceny legalności decyzji w postępowaniu nadzorczym, a wobec tego oceny prawidłowości rozstrzygnięcia w pkt 1 zaskarżonej decyzji.
Nie ma więc potrzeby ponownego powołania wyżej przedstawionego stanowiska dotyczącego znaczenia wpisu w księdze wieczystej na datę istotną dla komunalizacji.
Z tych względów, zważywszy na wyżej już wskazaną treść księgi wieczystej dotyczącej działek wymienionych w pkt 1 zaskarżonej decyzji, na dzień wydania decyzji komunalizacyjnej, brak jest podstaw do przyjęcia, że właścicielem spornej nieruchomości w dniu wydania tej decyzji nie był Skarb Państwa, co miałoby uzasadniać rażącą niezgodność z prawem tej decyzji. Organ nadzoru prawidłowo oceniając znaczenie domniemania wynikającego z wpisu Skarbu Państwa w księdze wieczystej, nie dopuścił się naruszenia art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Ponadto, jak wynika z akt sprawy przekazane Powiatowi [...] mienie Skarbu Państwa przeznaczone zostało na siedzibę Zespołu Szkół [...] w [...]. Niewątpliwie więc służyło ono wykonywaniu zadań Powiatu - w rozumieniu art. 64 ustawy z 13 października 1998 r. Nie doszło więc do naruszenia tego przepisu, jako wzorca kontroli w postępowaniu nadzorczym. Nie zostały naruszone także wskazane w skardze przepisy postępowania.
Odnośnie do zarzutu skargi, że organ nie rozpoznał wniosku skarżącego lecz wydał decyzję w zakresie nie objętym wnioskiem, bowiem skarżący nie domagał się stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Świętokrzyskiego z 20 marca 2000 r., lecz stwierdzenia wydania tej decyzji z naruszeniem prawa, Sąd uznał ten zarzut za niezasadny. Nie można podzielić koncepcji rozdzielenia sprawy administracyjnej na sprawę o stwierdzenie nieważności decyzji i sprawę o stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa. Zważyć należy, że celem nadzwyczajnego postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności jest ustalenie, czy kontrolowana decyzja jest dotknięta jedną z wad wskazanych w art. 156 § 1 kpa. Rozstrzygnięcie kończące takie postępowanie może polegać albo na stwierdzeniu nieważności decyzji lub odmowie stwierdzenia jej nieważności albo na stwierdzeniu, że wydanie decyzji nastąpiło z naruszeniem prawa. Powyższe rozstrzygnięcia zapadają w jednym i tym samym postępowaniu. Jeżeli brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji na skutek okoliczności, o których mowa w art. 156 § 2 kpa organ administracji publicznej ogranicza się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie stwierdził nieważności decyzji. Potwierdza to art. 158 kpa, gdzie ujęto formy rozstrzygnięć w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej. Zatem brak wystąpienia negatywnych przesłanek do stwierdzenia nieważności decyzji nie uruchamia, odrębnego postępowania w celu wydania decyzji stwierdzającej wydanie decyzji z naruszeniem prawa. Wydanie decyzji stwierdzającej wydanie określonego orzeczenia z naruszeniem prawa następuje w ramach tego samego postępowania nadzorczego.
Podnieść należy, że przepisy art. 156 § 2 kpa i art. 158 § 2 kpa dotyczą sytuacji, gdy kontrolowana w postępowaniu nadzorczym decyzja dotknięta jest wadami wskazanymi w art. 156 § 1 kpa, jednakże nie można stwierdzić jej nieważności z uwagi na upływ czasu lub nieodwracalne skutki prawne. W niniejszej sprawie decyzja komunalizacyjna Wojewody Świętokrzyskiego, w części dotyczącej działek wskazanych w pkt 1 zaskarżonej decyzji, nie była dotknięta wadami wskazanymi w art. 156 § 1 kpa. Wobec tego chybiony jest zarzut naruszenia przez Ministra art. 156 § 2 i art. 158 § 2 kpa.
Podsumowując uznać należy, że organ przeprowadził kontrolowane postępowanie nadzorcze w sposób prawidłowy, właściwie zastosował zarówno przepisy procedury administracyjnej, jak i prawa materialnego, a powody podjętego rozstrzygnięcia przedstawił w uzasadnieniu decyzji, zgodnie z wymogiem określonym w art. 107 § 3 kpa.
Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności, Sąd na podstawie art. 151 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.