I SA/Wa 1607/23

I SA/Wa 1607/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-01-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Jolanta Dargas /przewodniczący/
Małgorzata Boniecka-Płaczkowska /sprawozdawca/
Monika Sawa
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 119 pkt 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 259
art. 145 par. 1 pkt 1 lit c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jolanta Dargas sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) sędzia WSA Monika Sawa po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 31 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi A. P. i J.P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 7 czerwca 2023 r. nr KOC/872/Go/23 w przedmiocie odmowy podjęcia zawieszonego postępowania 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Prezydenta [...] z 13 stycznia 2023 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz A. P. i J. P. solidarnie kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z 7 czerwca 2023 r., nr KOC/872/Go/23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, po rozpoznaniu zażalenia na postanowienie Prezydenta m.st. Warszawy z 13 stycznia 2023 r., nr 20/SD/2023 o odmowie podjęcia zawieszonego postępowania, utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji.
W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że Prezydent m. st. Warszawy postanowieniem z 13 stycznia 2023 r. odmówił podjęcia postępowania zawieszonego postanowieniem Prezydenta z 30 października 2020 r., nr 353/SD/2020 do czasu przedłożenia przez strony postępowania obowiązującego na terenie Rzeczypospolitej Polskiej postanowienia sądu powszechnego wydanego w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku po A. P. (w aktach notarialnych z lat 60 - tych nazwisko pisane – jako P.). Organ wyjaśnił, że sprawa dotyczy rozpoznania wniosku złożonego w trybie art. 7 dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279) - co do części nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], nr hip. [...].
Wniosek został złożony 1 grudnia 1948 r. przez A. P. oraz K. P., przeddekretowych właścicieli nieruchomości.
Zażalenie na postanowienie Prezydenta z 13 stycznia 2023 r. złożyli A. P. i J. P..
Rozpoznając sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wskazało, że w postępowaniu administracyjnym powinny brać udział wszystkie strony postępowania. Organ wskazał, że zgodnie z art. 28 kpa stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności prawnej ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Konieczne jest zatem ustalenie następców prawnych wszystkich współwłaścicieli nieruchomości i wykazanie ich następstwa prawnego poprzez przedstawienie postanowień sądu o nabyciu spadku.
Stronami są w szczególności dawni właściciele nieruchomości lub ich następcy prawni, przy czym zarówno uprawnienia właścicielskie jak i następstwo prawne muszą być wykazane stosownymi dokumentami - umowami kupna, zaświadczeniami z księgi wieczystej lub postanowieniami sądu stwierdzającymi prawa do spadku po zmarłych właścicielach.
Zdaniem Kolegium bezsporne jest, że następcy prawni po A. P. powinni brać udział w postępowaniu w sprawie rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa użytkowania wieczystego.
Ustalenie spadkobierców byłych właścicieli nieruchomości nie jest obowiązkiem organu, gdyż z wnioskiem o wszczęcie postępowania administracyjnego występuje strona, a obowiązek uzyskania orzeczeń sądowych lub ustalenie w inny sposób następców prawnych byłego współwłaściciela nieruchomości nie ciąży na organie, lecz na wnioskodawcy, bowiem to on, jako osoba mająca interes prawny, może wystąpić do sądu powszechnego o stwierdzenie praw do spadku.
Kolegium dodało, że podstawowym obowiązkiem organu jest zapewnienie wszystkim stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania (art. 10 § 1 kpa), a po zebraniu dowodów zawiadomienie ich o zakończeniu postępowania. Prowadzenie zaś postępowania administracyjnego bez udziału wszystkich jego stron byłoby dotknięte istotną wadą i mogłoby być wzruszone w wznowieniowym postępowaniu nadzwyczajnym (art. 145 § 1 pkt 4 kpa). W przypadku braku dokumentu ustalającego
następstwo prawne po osobie zmarłej, czy to postanowienia sądu spadku, czy notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia - istnieje zagadnienie prawne, którego rozstrzygnąć nie jest władny organ prowadzący postępowanie w ramach przypisanych mu kompetencji.
Dowodem istnienia następstwa prawnego nieżyjących osób fizycznych jest postanowienie właściwego sądu powszechnego o stwierdzeniu nabycia spadku lub sporządzony przez notariusza akt poświadczenia dziedziczenia. Brak postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku lub notarialnego poświadczenia dziedziczenia co do którejś ze stron postępowania powoduje, że nie można ustalić kręgu osób, które mają prawo uczestniczyć w postępowaniu w charakterze stron.
Kolegium podało, że z mocy art. 1110(2) kpc jurysdykcja krajowa w sprawach rozpoznawanych w postępowaniu nieprocesowym jest wyłączna w zakresie, w którym rozstrzygnięcie dotyczy praw rzeczowych na nieruchomości lub posiadania nieruchomości położonej w Rzeczypospolitej Polskiej.
Wskazując na orzecznictwo Sądu Najwyższego Kolegium podkreśliło, że postępowanie spadkowe w części dotyczącej nieruchomości położonej w Polsce należy do wyłącznej jurysdykcji krajowej sądów polskich.
Organ dodał, że z mocy art. 1145 kpc orzeczenia sądów państw obcych wydane w
sprawach cywilnych podlegają uznaniu z mocy prawa, chyba że istnieją przeszkody określone w art. 1146 kpc. Zgodnie zaś z art. 1146 § 1 pkt 2 kpc orzeczenie nie podlega uznaniu, jeżeli zapadło w sprawie należącej do wyłącznej jurysdykcji sądów polskich.
Kolegium wskazało, że sprawa dotycząca ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do gruntu położonego w [...] przy ul. [...] na rzecz następców prawnych byłych właścicieli w trybie art. 7 dekretu dotyczy bez wątpienia nieruchomości położonej na terenie Polski, zatem następstwo prawne po A. P. powinno być wykazane zgodnie z powyższymi przepisami. Wobec tego w sprawie występuje zagadnienie prejudycjalne.
Skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie złożyli A. P. i J. P..
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucili naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art 97 § 1 pkt 4 kpa i art. 97 § 2 kpa oraz w zw. z art. 1110 i 1145 kpc w zw. z art. 7 dekretu z 26 października 1945 r. poprzez:
- bezpodstawne utrzymanie w mocy postanowienia o odmowie podjęcia zawieszonego z urzędu postępowania w sprawie wniosku dekretowego, pomimo braku przesłanek do pozostawienia go zawieszonym, pomimo ewidentnie i rażąco sprzecznego z dyspozycją art. 1110(2) kpc uznania, że wnioskodawcy zobowiązani są do przedstawienia orzeczenia sądu polskiego stwierdzającego prawa do spadku po A. P. w zakresie związanym z nieruchomością, której dotyczy niniejsza sprawa, a w konsekwencji, że w sprawie występuje zagadnienie prejudycjalne;
- bezkrytyczne przyjęcie przez organy, że wnioskodawcy, zobowiązani są do przedstawienia orzeczenia polskiego sądu o stwierdzeniu nabycia spadku po A. P., gdyż niniejsza sprawa dotyczy nieruchomości położonej na terytorium Polski, a to dlatego - jak należy chyba przyjmować - że do spadku po nim wchodziły "prawa i roszczenia" związane z nieruchomością objętą wnioskiem dekretowym, przez co zachodzi tutaj rzekomo przypadek wyłącznej jurysdykcji krajowej sądu polskiego, podczas gdy miarodajnym i w pełni respektowanym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej aktem prawnym poświadczającym dziedziczenie po A. P., uznawanym dotychczas przez wszystkie organy i sądy, również w sprawach dotyczących nieruchomości położonych w Polsce, we wszystkich innych dotąd prowadzonych postępowaniach administracyjnych i sądowych, w tym postępowaniach
wieczystoksięgowych, jest - pozostające w dyspozycji organów załatwiających niniejszą sprawę - świadectwo o prawie dziedziczenia wydane przez [...] Państwową Kancelarię Notarialną w [...] 8 czerwca 1963 r., nr rej [...], a do spadku po A. P. nie wchodziło użytkowanie wieczyste spornej nieruchomości, ani też jakiekolwiek inne bezwzględne prawo rzeczowe do tej nieruchomości służące zmarłemu, lub na tej nieruchomości ustanowione na rzecz zmarłego, a tylko w takim zakresie, gdyby owe prawo istniało można by zasadnie mówić o istnieniu wyłącznej jurysdykcji sądu polskiego;
- niepodjęcie przez organ II instancji jakiejkolwiek próby interpretacji przepisów kpc dotyczących jurysdykcji wyłącznej sądów polskich, a poprzestanie tylko na powołaniu samych przepisów i listy orzeczeń Sądu Najwyższego, bez ich odniesienia do okoliczności faktycznych i prawnych w niniejszej sprawie oraz brak wykazania, że w przedmiotowej sprawie rzeczywiście zachodzi przypadek wyłącznej jurysdykcji krajowej sądu polskiego - w szczególności, organ nie odniósł się nawet do argumentacji podniesionej przez wnioskodawców w zażaleniu;
2) art 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 97 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 97 § 2 ka, poprzez bezpodstawne przyjęcie, że w sprawie nie jest możliwe ustalenie spadkobierców A. P. i w konsekwencji wezwanie ich do udziału w postępowaniu, podczas gdy dokumentem, który dotychczas służył temu celowi i nie był kwestionowany, jest świadectwo o prawie dziedziczenia, którym dysponują organy, a w efekcie nie istnieje żadna przeszkoda do rozpoznania niniejszej sprawy; nawet gdyby jakakolwiek strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu, to może żądać wznowienia postępowania;
3) art. 7, 77 i 80 kpa oraz art. 8 § 1 kpa, poprzez naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa, poprzez zignorowanie znajdującego się w aktach sprawy świadectwa o prawie dziedziczenia po A. P. i uznanie, iż
dokument ten obecnie nie pozwala na ustalenie jego spadkobierców, podczas gdy organy nie wykazały czym niniejsza sprawa różni się od tych, w których dokument ten stanowił podstawę ustalenia spadkobierców po zmarłym w sytuacji, gdy ww. dokument był uznawany przez polskie organy administracji publicznej i polskie sądy powszechne w toku innych postępowań sądowych i administracyjnych, w tym dotyczących nieruchomości położonych w Polsce oraz przy dokonywaniu czynności cywilnoprawnych, nie był nigdy kwestionowany, nie zachodzi spór co do dziedziczenia po tym spadkodawcy, a świadectwo o prawie dziedziczenia wywołało w obrocie prawnym daleko idące skutki prawne (w tym zwłaszcza stanowiło podstawę ujawniania
praw do nieruchomości w księgach wieczystych prowadzonych przez Sąd Rejonowy dla [...]), w tym w szczególności było ono podstawą ustalenia spadkobierców A. P., m.in. w następujących postępowaniach:
- w postępowaniu zakończonym wydaniem decyzji z 7 marca 1977 r., nr T-III/6211/14/77NP przez Urząd Dzielnicowy [...], na mocy której ustanowiono prawo użytkowania wieczystego części gruntu położonego przy ul. [...] na rzecz osób, które nabyły dom mieszkalny położony na tej nieruchomości od m. in. spadkobierczyni po A. P., tj. O. K.. Ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na podstawie art. 7 ust. 1 i 2 dekretu było możliwe tylko na rzecz dotychczasowych właścicieli nieruchomości lub ich następców prawnych. W toku tego postępowania organ nie miał wątpliwości, co do następstwa prawnego po A. P. (nie miały ich również strony postępowania), a w konsekwencji, co do następstwa prawnego kolejnych osób; co więcej, pomimo, iż sprawa dotyczyła ustanowienia użytkowania wieczystego, a więc jej przedmiot był tożsamy z przedmiotem niniejszego postępowania, organy nie uznawały wówczas, że w sprawie tej zachodzi przypadek wyłącznej jurysdykcji krajowej sądu polskiego i nie oczekiwały przedłożenia postanowienia polskiego sądu powszechnego w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku po A. P.;
- w postępowaniu zakończonym wydaniem przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzji z 21 lipca 2016 r., nr KOC/3925/Go/14 w przedmiocie stwierdzenia nieważności punktu 5 decyzji z 7 marca 1977 r., nr T-
III/6211/14/77NP prowadzonym na wniosek osób, które nabyły dom mieszkalny położony na nieruchomości przy ul. [...] od, m.in. spadkobierczyni po A. P., tj. O. K.. Również w toku tego postępowania Kolegium, a więc ten sam organ, który wydał zaskarżone postanowienie, nie miało wątpliwości co do następstwa prawnego po dawnych właścicielach nieruchomości, w tym, m.in. po A. P.;
- w postępowaniu zakończonym decyzją Prezydenta m. st. Warszawy z 22 marca 2000 r., nr 346/281/036/00 w przedmiocie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego gruntu stanowiącego działkę nr [...] zabudowaną budynkiem mieszkalnym we własność;
- świadectwo o prawie dziedziczenia było także podstawą ustalenia kręgu spadkobierców A. P. przy zawieraniu 14 czerwca 1977 r. umowy o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste w formie aktu notarialnego rep. [...];
4) art. 8 § 2 kpa w zw. z art 11 kpa poprzez ich niezastosowanie, odmowę podjęcia zawieszonego postępowania i wydanie rozstrzygnięcia całkowicie wbrew utrwalonej praktyce rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym, w szczególności, gdy inne organy i sądy, w tym także SKO w Warszawie, nie kwestionowały, iż właściwym dokumentem potwierdzającym stwierdzenie nabycia spadku po A. P. jest świadectwo o prawie dziedziczenia, przy jednoczesnym braku jakiegokolwiek wyjaśnienia stronie dlaczego, z jakich konkretnie powodów, akurat w niniejszym postępowaniu dokument ten jest, zdaniem organów, niewystarczający;
5) art 9 kpa i wynikającego z tego przepisu obowiązku dbałości przez organy o interesy stron postępowania poprzez bezpodstawne uznanie, że zachodzi przeszkoda uniemożliwiająca merytoryczne rozpoznanie sprawy, podczas gdy w istocie działanie
zmierza do uchylenia się od rozpoznania istoty sprawy, co jest głęboko nielojalne wobec wnioskodawców zawieszonego postępowania;
6) art. 12 § 1 kpa, poprzez naruszenie wyrażonej w tym przepisie zasady szybkości postępowania polegające na bezpodstawnym pozostawieniu zawieszonym postępowania, pomimo tego, iż organ doskonale zdaje sobie sprawę z bezzasadności swojego stanowiska (i stojącego za nim żądania kierowanego do wnioskodawców) i prezentuje je wyłącznie po to, by w ten, pozornie umotywowany sposób, spowodować długotrwałą (a być może wręcz nieprzemijającą) obstrukcję tego postępowania;
7) art 6 kpa poprzez naruszenie wyrażonej w tym przepisie zasady legalności, polegającej na wydaniu postanowienia naruszającego przepisy postępowania i bezpodstawnej odmowie podjęcia zawieszonego postępowania w sytuacji, gdy brak jest przeszkód do wydania decyzji kończącej sprawę merytorycznie.
Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu I instancji i zasądzenie kosztów postępowania. Zarzuty rozwinęli w uzasadnieniu skargi.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzyma stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Wprawdzie prawidłowe jest stanowisko Kolegium, że w postępowaniu administracyjnym, w tym także wywołanym wnioskiem dekretowym, powinni brać udział następcy prawni przedekretowego właściciela, jednakże należy uwzględnić także stan faktyczny i prawny jaki zaistniał w konkretnej sprawie.
Jak wynika z akt sprawy właścicielami przedmiotowej nieruchomości byli małżonkowie A. i K. P.. Spadek po K. P., zmarłej [...] maja 1959 r., nabyło jej rodzeństwo: A. P., O. K. i N. P.. Spadek po A. P., zmarłym [...] maja 1960 r., nabył brat W. P. (vide: akt notarialny z 29 IX 1964 r. w aktach administracyjnych).
Aktem notarialnym z 29 września 1964 r. - warunkową umową sprzedaży, adwokat S. B. działający w imieniu O. K., N. P. i W. P. sprzedał należący do nich (w wyniku spadkobrania po małżonkach P.) dom mieszkalny przy ul. [...] położony na działce o pow. [...] m.kw. S. Z. i przelał na niego wszystkie prawa i roszczenia z tytułu dekretowego przejęcia gruntu przez Państwo. Umowa została zawarta pod warunkiem, że Prezydium Rady Narodowej m. st. Warszawy nie skorzysta z prawa pierwokupu. Jak wynika z § 1 tego aktu A. P. zmarł [...] listopada 1960 r. i prawa do spadku po nim odziedziczyła siostra O. K., której prawa stwierdzone zostały w świadectwie o prawie do dziedziczenia wydanym 8 czerwca 1965 r. przez [...] Państwową Kancelarię Notarialną w [...].
Następnie aktem notarialnym z 3 marca 1965 r., w wykonaniu umowy z 29 września 1964 r. adwokat S. B. działający w imieniu O. K., N. P. i W. P. sprzedał S. Z. należący do nich dom mieszkalny przy ul. [...] i przelał na niego wszystkie prawa i roszczenia dekretowe z tytułu przejęcia gruntu przez Państwo.
W wyżej wskazanych aktach notarialnych nie zostało zakwestionowane przez notariusza następstwo prawne O. P. po zmarłym bracie A. P..
W dacie zawarcia powyższych umów S. Z. pozostawał w związku małżeńskim z I. Z.. Prawa do spadku po S. Z. nabyła żona I. Z. oraz dzieci J. Z. i E. Z.. Aktem notarialnym z 25 lutego 1975 r. I. Z. darowała dzieciom swój udział w budynku oraz przelała prawa do uzyskania użytkowania wieczystego. Następnie dwoma decyzjami z 7 marca 1977 r. Naczelnik Dzielnicy [...], działając na podstawie art. 7 ust. 2 dekretu warszawskiego ustanowił na rzecz E. Z. i J. Z. po 1/2 części prawo użytkowania wieczystego do [...] m.kw. przedmiotowego gruntu i odmówił ustanowienia tego prawa do części gruntu o pow. [...] m.kw. (pkt 5 decyzji). W wykonaniu powyższych decyzji zawarta została [...] czerwca 1977 r. umowa użytkowania wieczystego do gruntu o pow. [...] m.kw.
Następnie umową sprzedaży w formie aktu notarialnego z 10 marca 2005 r. E. Z., nosząca wówczas nazwisko K. sprzedała skarżącym – J. i A. P. lokal nr [...] w budynku przy ul. [...] wraz z prawami z nim związanymi.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 21 lipca 2016 r., nr KOC/3925/Go/14, działając na wniosek E. K. i J. Z., stwierdziło nieważność pkt 5 decyzji z 7 marca 1977 r. Wobec tego pozostał do rozpoznania wniosek dekretowy co do części nieruchomości, do której odmówiono ustanowienia prawa użytkowania wieczystego.
Aktem notarialnym z 18 stycznia 2017 r. A. i J. P. nabyli od E. K. i J. Z. wszelkie prawa i roszczenia do części nieruchomości o pow. [...] m.kw. położonej przy ul. [...], przejętej przez Państwo, w tym prawa i roszczenia o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego.
Zważyć należy, że akt notarialny z 29 września 1964 r. wywołał skutki, których konsekwencją były wyżej wskazane decyzje i zawarte umowy, a także wpisy w księdze wieczystej. Wobec tego kwestionowanie obecnie spadkobrania po A. P., jest de facto kwestionowaniem zapisów aktów notarialnych z 29 września 1964 r. i z 3 marca 1965 r. Organ w postępowaniu administracyjnym nie może tego uczynić. Treść aktu notarialnego i konsekwencje z niego wynikające wiążą organ. Zakwestionowanie aktu notarialnego może nastąpić jedynie w postępowaniu przed sądem powszechnym. Uszło także uwadze organów, że spadkobiercy przeddekretowych właścicieli nieruchomości na skutek sprzedaży budynku oraz zbycia wszelkich praw i roszczeń dekretowych do spornej nieruchomości na rzecz S. Z. utracili przymiot strony w postępowaniu dekretowym.
Z wyżej omówionych przyczyn żądanie obecnie przedłożenia przez skarżących postanowienia o stwierdzeniu prawa do spadku po A. P. i odmowa, wobec jego nieprzedłożenia, podjęcia zawieszonego postępowania, są niezasadne.
Organy odmawiając podjęcia zawieszonego postępowania nie dokonały analizy wyżej wskazanych decyzji i aktów notarialnych oraz wpisów w księgach wieczystych.
Wobec powyższego stwierdzić należy, że zaskarżone postanowienie i postanowienie organu I instancji zostały wydane z naruszeniem art. 138 § 1 pkt 1, art. 97 § 2, art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 kpa.
Dlatego Sąd, z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa oraz art. 200 ppsa w zw. z art. 205 § 2 ppsa orzekł jak w sentencji wyroku. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym uzasadnione było treścią art. 119 pkt 3 ppsa.
Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni stanowisko przedstawione w niniejszym uzasadnieniu.