I SA/WA 16/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2019-10-11
NSAnieruchomościWysokawsa
nieruchomościużytkowanie wieczystedekret warszawskiprawo administracyjnelegitymacja procesowasąd administracyjnymiastoSKOPrezydent miasta

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Miasta na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta o ustanowieniu prawa użytkowania wieczystego, uznając, że miasto nie ma legitymacji do wniesienia skargi.

Sprawa dotyczyła skargi Miasta na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która odmówiła stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta o ustanowieniu prawa użytkowania wieczystego. Sąd administracyjny oddalił skargę, argumentując, że jednostka samorządu terytorialnego, której organ wydał decyzję w pierwszej instancji, nie ma legitymacji do wniesienia skargi do sądu administracyjnego, nawet w postępowaniu nadzwyczajnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargę Miasta na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która odmówiła stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta dotyczącej ustanowienia prawa użytkowania wieczystego. Sąd oddalił skargę, opierając się na utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym jednostka samorządu terytorialnego, której organ wydał decyzję w pierwszej instancji, nie posiada legitymacji procesowej do wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Sąd podkreślił, że taka konstrukcja wynika z zasad praworządności i nie jest możliwe, aby gmina występowała jednocześnie jako organ prowadzący postępowanie i jako strona kierująca się własnym interesem prawnym. Ta zasada dotyczy również postępowań nadzwyczajnych, takich jak postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (1)

Odpowiedź sądu

Nie, jednostka samorządu terytorialnego nie posiada legitymacji procesowej do wniesienia skargi do sądu administracyjnego w sprawie, w której jej organ wydał decyzję w pierwszej instancji.

Uzasadnienie

Sąd administracyjny nie jest właściwy do rozpoznania skargi wniesionej przez jednostkę samorządu terytorialnego, której organ wydał decyzję w pierwszej instancji, ponieważ taka jednostka nie może jednocześnie występować jako organ prowadzący postępowanie i jako strona kierująca się własnym interesem prawnym. Ta zasada dotyczy również postępowań nadzwyczajnych.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (5)

Główne

p.p.s.a. art. 50 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa krąg podmiotów uprawnionych do wniesienia skargi, wskazując na posiadanie interesu prawnego.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa zakres kontroli sądu administracyjnego.

k.p.a. art. 155

Kodeks postępowania administracyjnego

Dotyczy możliwości zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznej.

k.p.a. art. 156 § § 1 pkt 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Określa przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji.

u.g.n. art. 214 § ust. 1, 2 i 3

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Dotyczy kwestii związanych z użytkowaniem wieczystym.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Jednostka samorządu terytorialnego, której organ wydał decyzję w pierwszej instancji, nie ma legitymacji procesowej do wniesienia skargi do sądu administracyjnego.

Odrzucone argumenty

Zarzuty dotyczące naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 155 k.p.a., art. 155 k.p.a. w zw. z art. 214 ust 1, 2 i 3 u.g.n., art. 155 k.p.a. w zw. z błędną wykładnią, art. 107 § 3 k.p.a., art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Godne uwagi sformułowania

nie jest możliwe jednoczesne występowanie w tej sprawie jako strona kierująca się własnym interesem prawnym i organ prowadzący postępowanie powierzenie organowi jednostki samorządu terytorialnego właściwości do orzekania w sprawie indywidualnej, w formie decyzji administracyjnej, wyłącza możliwość dochodzenia przez tę jednostkę w tej sprawie jej interesu prawnego w trybie postępowania sądowoadministracyjnego.

Skład orzekający

Dariusz Chaciński

przewodniczący

Jolanta Dargas

sprawozdawca

Elżbieta Sobielarska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ugruntowana linia orzecznicza dotycząca braku legitymacji procesowej jednostek samorządu terytorialnego w sprawach sądowoadministracyjnych, gdy ich organy wydały decyzję w pierwszej instancji."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej jednostek samorządu terytorialnego w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnej kwestii proceduralnej dotyczącej legitymacji procesowej jednostek samorządu terytorialnego, co jest istotne dla praktyków prawa administracyjnego.

Miasto nie może skarżyć własnych decyzji? Sąd wyjaśnia granice legitymacji procesowej.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 16/19 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2019-10-11
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2019-01-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Dariusz Chaciński /przewodniczący/
Elżbieta Sobielarska
Jolanta Dargas /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I OSK 1025/20 - Wyrok NSA z 2023-07-06
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1302
art. 32,  art. 50
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie WSA Jolanta Dargas (spr.) WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant Referent Anna Kaczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2019 r. sprawy ze skargi Miasta [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego.
W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:
Nieruchomość [...] położona przy ul. [...] oznaczona jako "[...]"[...] działka nr [...], objęta była przepisami dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279).
Burmistrz Dzielnicy [...] decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 1992 r. orzekł o:
ustanowieniu na rzecz W. M. w udziale 4/8 części, E. G. w udziale 2/8 części i K. W. w udziale 2/8 części, użytkowania wieczystego gruntu położonego w [...], przy ul. [...] o pow. 378 m2 opisanego w KW [...] na 99 lat,
zwrocie na rzecz W. M. w udziale 2/8 części, E. G. w udziale 3/8 części i K. W. w udziale 3/8 części, II-to izbowego budynku mieszkalnego usytuowanego na powyższej działce o pow. użytkowej 149 m2,
zawarciu umowy użytkowania wieczystego gruntu opisanego w pkt. 1 i zwrocie budynku mieszkalnego,
pobraniu z tytułu zawarcia umowy użytkowania wieczystego opłaty jednorazowej w wysokości 1000 zł,
ustaleniu obowiązku uiszczenia powyższej opłaty przed datą zawarcia umowy notarialnej oddania nieruchomości w użytkowanie wieczyste.
Prezydent [...] działając z wniosku K. W., Z. S. działającej w imieniu własnym i w imieniu swojego brata R. M., J. G., A. L. i M. G. o zmianę decyzji Burmistrza Dzielnicy [...] nr [...] z dnia [...] grudnia 1992 r. oraz z wniosku K. W. z dnia [...] lipca 1988 r. o oddanie nieruchomości przy ul. [...] w użytkowanie wieczyste, decyzją nr [...] z dnia [...] września 2014 r. orzekł o:
uchyleniu w całości decyzji Burmistrza Dzielnicy [...] nr [...] z dnia [...] grudnia 1992 r.
ustanowieniu na lat 99 prawo użytkowania wieczystego do zabudowanego gruntu o powierzchni 329 m2, położonego w [...] przy ul. [...], oznaczonego w ewidencji gruntów i budynków jako działka nr [...] z obrębu [...], uregulowanego w księdze wieczystej [...] na rzecz: K. W. w udziale 3/12 części, Z. S. w udziale 3/12 części, R. M. w udziale 3/12 części, J. G. w udziale 1/12 części, A. L. w udziale 1/12 części, M. G. w udziale 1/12 części.
zwrocie własności budynku mieszkalnego oraz własności innego budynku niemieszkalnego, wybudowanych w 1934 r., a znajdującego się na gruncie opisanym w pkt 2 decyzji na rzecz: K. W. w udziale 3/12 części, Z. S. w udziale 3/12 części, R. M. w udziale 3/12 części, J. G. w udziale 1/12 części, A. L. w udziale 1/12 części, M. G. w udziale 1/12 części.
ustaleniu opłaty rocznej z tytułu ustanowienie prawa użytkowania wieczystego do gruntu w wysokości 4480 zł netto, stanowiącą 1% ceny gruntu i udzieleniu 80% bonifikaty od opłaty rocznej.
odmowie ustanowienia na rzecz K. W., Z. S., R. M., J. G., A. L. i M. G. prawa użytkowania wieczystego do gruntu o powierzchni 48m2, oznaczonego w ewidencji gruntów i budynków jako działka ewid. nr [...] z obrębu [...], położonej w [...] przy ul. [...], w pasie drogowym ul. [...].
Prezydent [...] pismem z dnia [...] stycznia 2018 r. wystąpił do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] o wszczęcie z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] pismem z dnia [...] kwietnia 2018 r. zawiadomiło strony o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta [...] nr [...] z dnia [...] września 2014 r. z uwagi na prawdopodobieństwo wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa.
Odmawiając stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta [...] nr [...] z dnia [...] września 2014 r. Kolegium stwierdziło, że wydana ona została w oparciu o przepis art. 155 k.p.a., zgodnie z którym decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydal, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony; przepis art. 154 § 2 stosuje się odpowiednio.
Zdaniem Kolegium z treści przepisu art. 155 k.p.a. nie wynika ograniczenie wyłączające możliwość jego stosowania do decyzji o charakterze związanym. Nie można zatem uznać, że zmiana decyzji Prezydenta [...] nr [...] z dnia [...] września 2014 r. o ustanowieniu prawa użytkowania wieczystego rażąco naruszała ten przepis. Również orzecznictwo sądów administracyjnych nie jest jednolite w tej kwestii, a stanowisko przemawiające za możliwością zmiany w trybie art. 155 decyzji o charakterze związanym zajęły m.in. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z 22 lutego 2018 r., sygn. akt III SA/Kr 1484/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu z 31 stycznia 2018 r., sygn. akt IV SA/Wr 742/17, Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 13 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 235/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie z 10 lipca 2014 r., sygn. akt VII SA/Wa 2653/13 (wyroki dostępne w systemie CBOSA - orzeczenia.nsa.gov.pl).
Z treści art. 155 k.p.a. wynika wprost, że zmiana decyzji w wymaga zgody wszystkich stron decyzji zmienianej. Zdaniem składu orzekającego Prezydent [...] w dniu wydania zaskarżonej decyzji posiadał zgody wszystkich stron na zmianę decyzji Burmistrza Dzielnicy [...] nr [...] z dnia [...] grudnia 1992 r. o zwrocie nieruchomości przy ul. [...]. Decyzją zmieniającą, Prezydent [...] w miejsce zmarłych W. M. i E. G. uznał jako strony decyzji ich spadkobierców tj. M. G., J. G. i A. L. Zatem decyzją Prezydenta [...] nr [...] z dnia [...] września 2014 r. orzeczono o oddaniu w użytkowanie wieczyste gruntu osobom, które i tak byłyby uprawnione do ustanowienia tego prawa w oparciu o decyzję Burmistrza Dzielnicy [...] nr [...] z dnia [...] grudnia 1992 r. i postanowienia spadkowe sądów powszechnych.
Wobec powyższego Kolegium uznało, że decyzja Prezydenta [...] nr [...] z dnia [...] września 2014 r. nie narusza art. 155 k.p.a. jak również nie jest obarczona inną kwalifikowaną wadą prawną skutkującą stwierdzeniem jej nieważności.
Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosło Miasto [...] zarzucając jej naruszenie przepisów prawa procesowego:
art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 155 k.p.a. poprzez błędne zastosowanie i odmowę stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta [...] nr [...] z dnia [...] września 2014r. pomimo wystąpienia w sprawie przesłanek uzasadniających stwierdzenie nieważności tej decyzji wobec rażącego naruszenia art. 155 k.p.a. poprzez dokonanie zmiany decyzji związanej, a nadto bez zachowania tożsamości podmiotowej i przedmiotowej sprawy - prowadzonej w ramach postępowania o zmianę decyzji z udziałem innych stron niż wymienione w decyzji zmieniającej i zakończonej wydaniem decyzji o szerszym zakresie przedmiotowym niż decyzja zmieniana,
art. 155 k.p.a. w zw. z art. 214 ust 1, 2 i 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2014 poz.518 ze zm.) przez błędną wykładnię i uznanie, iż przepis ten ma zastosowanie także dla decyzji stanowiącej przedmiot postępowania w niniejszej sprawie tj. decyzji o charakterze związanym, podczas gdy naruszona regulacja ma zastosowanie jedynie względem decyzji o charakterze uznaniowym,
art. 155 k.p.a. poprzez błędną wykładnię i uznanie, iż okoliczność występowania w charakterze stron decyzji zmienianej innych osób aniżeli te, które były stronami decyzji zmieniającej nie narusza przedmiotowego przepisu w sposób rażący, podczas gdy naruszona regulacja wyklucza możliwość dokonywania zmian podmiotowych w decyzji zmieniającej,
art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak odniesienia się do wszystkich zarzutów skierowanych przeciwko decyzji objętej postępowaniem w przedmiocie stwierdzenia nieważności i wyrażonych w piśmie strony z dnia 29 stycznia 2018r., w szczególności pominięcie zarzutu dotyczącego wykroczenia w przedmiotowej decyzji poza zakres rozstrzygnięcia decyzji pierwotnej w zakresie zwrotu budynku niemieszkalnego, ustalenia opłaty rocznej z tytułu ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do gruntu, a także odmowy ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do gruntu o pow. 48 m2,
art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez nieprawidłową ocenę dokumentów złożonych w sprawie przez jedną ze stron postępowania – R. M. i w konsekwencji błędne uznanie, iż strona ta udzieliła pełnomocnictwa do reprezentowania jej w postępowaniu przez Z. S., podczas gdy z treści pełnomocnictwa z dnia [...] sierpnia 2012r. udzielonego przez R. M. nie wynika umocowanie do działania w postępowaniu dotyczącym zmiany decyzji, przy czym takie umocowanie nie wynika też z oświadczenia ww. z dnia 21 sierpnia 2014r., co doprowadziło do naruszenia art. 155 k.p.a. warunkującego możliwość zmiany decyzji od uzyskania zgody wszystkich stron postępowania.
W oparciu o powyższe zarzuty strona skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi rozwinięto zarzuty w niej podniesione.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018r. poz. 1302 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd stwierdził, że strona skarżąca nie ma legitymacji do wniesienia skargi w tej sprawie, w związku z czym podlega ona oddaleniu.
Sąd jest obowiązany w każdym postępowaniu zbadać i ocenić legitymację skargową strony skarżącej. Okoliczność dysponowania przez stronę skarżącą legitymacją skargową, jest bowiem przesłanką merytorycznego rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny.
Zgodnie z art. 50 § 1 ww. ustawy uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, a więc ten, kto ma interes w domaganiu się oceny przez właściwy sąd administracyjny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z obiektywnym stanem prawnym (W. Chróścielewski, Legitymacja skargowa w postępowaniu sądowoadministracyjnym, "Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego" 2010, nr 5-6, s. 81-82). Podstawą określenia interesu do złożenia skargi jest ustalenie istnienia związku między sferą indywidualnych praw i obowiązków skarżącego a zaskarżonym aktem lub czynnością.
Interes prawny do wniesienia skargi, o którym mowa w art. 50 p.p.s.a., jest również kategorią prawa materialnego i jego posiadanie wymaga zbadania w postępowaniu sądowym, chyba że z okoliczności dotyczących wniesienia skargi wynika w sposób nie budzący wątpliwości, ze skarżący tego interesu prawnego nie posiada.
Kluczowe znaczenie w niniejszej sprawie ma pozycja ustrojowa jednostek samorządu terytorialnego w systemie jurysdykcji administracyjnej w Polsce, którym powierzono orzekanie w sprawach indywidualnych. I tak, Sąd w niniejszej sprawie podziela stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 7 sędziów NSA z dnia16 lutego 2016 r. sygn. akt I OPS 2/15,( dostępna na stronie Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl), w której wskazano, że ilekroć przepisy prawa pozytywnego sytuują któryś z organów jednostki samorządu terytorialnego jako organ administracji publicznej prowadzący postępowanie administracyjne lub podatkowe w sprawie indywidualnej, na którymś z jego etapów, tylekroć wyłączona zostaje możliwość dochodzenia przez tę jednostkę ochrony jej interesu prawnego na drodze zarówno postępowania sądowego, jak i administracyjnego.
Zdaniem Sądu, rozpoznającego niniejszą sprawę, stwierdzenie to rozciąga się również na postępowanie prowadzone w trybach nadzwyczajnych przewidzianych w kodeksie postępowania administracyjnego.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, jeszcze pod rządami ustawy z 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. nr 74, poz. 368, ze zm.), ukształtował się pogląd przyjmujący, że powierzenie organowi jednostki samorządu terytorialnego właściwości do orzekania w sprawie indywidualnej, w formie decyzji administracyjnej, wyłącza możliwość dochodzenia przez tę jednostkę w tej sprawie jej interesu prawnego w trybie postępowania sądowoadministracyjnego. Jeśli obowiązujące prawo powierza jednostce samorządu terytorialnego kompetencję do rozstrzygania, w drodze decyzji, o prawach i obowiązkach podmiotu pozostającego poza systemem organów administracji publicznej, jednostka ta nie staje się stroną tego postępowania nawet wówczas, gdy decyzja wywołuje określone skutki cywilnoprawne dla niej jako właściciela (por. uchwała NSA z 9 października 2000 r., OPK 14/00, ONSA 2001/1/17 oraz uchwała z 19 maja 2003 r., OPS 1/03, ONSA 2003/4/115). Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że bez względu na przedmiot sprawy gmina nie może być stroną w postępowaniu w sprawie indywidualnej, w której w pierwszej instancji decyzję wydaje wójt albo burmistrz tej gminy, ponieważ nie jest możliwe jednoczesne występowanie w tej sprawie jako strona kierująca się własnym interesem prawnym i organ prowadzący postępowanie (tak np. w postanowieniu NSA z 15 października 1990 r., SA/Wr 990/90, ONSA 1990/4/7).
Pogląd ten został podtrzymany po wejściu w życie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). W orzecznictwie podkreśla się szczególną rolę jednostek samorządu terytorialnego i ich organów w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym. Argumentuje się, że jeżeli ustawa wyznacza organowi jednostki samorządu terytorialnego rolę organu administracji publicznej w rozumieniu przepisu art. 5 § 2 pkt 3 i 6 k.p.a., to wtedy będzie on reprezentował interes jednostki samorządu terytorialnego, której jest organem, w formach właściwych dla organu prowadzącego postępowanie, kierując się zasadą praworządności określoną w art. 6 k.p.a. i art. 7 Konstytucji RP.
Jednocześnie sytuacja taka wyłącza możliwość dochodzenia ochrony przez jednostkę samorządu terytorialnego, której organ wydał decyzję w pierwszej instancji, jej interesu prawnego, jako strony postępowania oraz możliwość bycia reprezentowaną przed innym organem lub sądem administracyjnym przez jakikolwiek swój organ lub jednostkę organizacyjną. Przyjmuje się, że rola organu pierwszej instancji kończy się w zasadzie z chwilą wydania rozstrzygnięcia w sprawie indywidualnej, natomiast organem, o którym mowa w art. 32 P.p.s.a., jest organ wydający zaskarżoną do sądu administracyjnego decyzję. Nie jest dopuszczalna sytuacja, aby prezydent miasta lub starosta w tej samej sprawie raz występował jako organ wydający decyzję, a innym razem jako przedstawiciel gminy lub powiatu, których są organami wykonawczymi, zmierzającymi do zakwestionowania rozstrzygnięcia organu odwoławczego, wydanego wskutek rozpatrzenia odwołania od decyzji pierwszoinstancyjnej, wydanej przez swój organ wykonawczy.
W takiej sytuacji przyjmuje się, że uprawnienia skargowe gminy i powiatu jako osób prawnych doznają ograniczenia wskutek braku legitymacji procesowej (interesu prawnego) do wniesienia skargi do sądu administracyjnego, ponieważ zostały one w drodze ustawy ulokowane w strukturze organów załatwiających daną indywidualną sprawę administracyjną (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 29 października 2008 r. K 32/08; wyrok NSA z 5 września 2013 r., sygn. akt II OSK 1971/13; wyrok NSA z 16 stycznia 2007 r., sygn. akt I OSK 389/06; wyrok NSA z 10 lipca 2005 r., sygn. akt I OSK 557/07; postanowienie NSA z 3 lutego 2011 r., sygn. akt I OZ 68/11; postanowienie NSA z 2 lipca 2009 r., sygn. akt I OSK 815/09).
Powyższa argumentacja uzasadniająca wyłączenie prawa jednostki samorządu terytorialnego do wniesienia skargi od decyzji organu nadzoru rozstrzygającej o losie decyzji wydanej przez jej organ, powinna, zdaniem Sądu, znaleźć zastosowanie także w nadzwyczajnym trybie postępowania. Postępowanie nadzwyczajne jest co prawda postępowaniem odrębnym od postępowania zwyczajnego, ale nadal dotyczy oceny prawidłowości decyzji organu pierwszej instancji, od której organ ten, któremu powierzono merytoryczne rozstrzyganie sprawy, powinien być wyłączony. Stwierdzenie nieważności decyzji powierzono w postępowaniu nieważnościowym innemu organowi, dokonującemu weryfikacji prawidłowości decyzji, tak jak ma to miejsce w przypadku rozpoznania odwołania. Sytuacja ta nie różni się w istocie w zakresie roli organu wydającego decyzję w pierwszej instancji w prowadzonym postępowaniu, zaś przyznanie roli strony organowi w postępowaniu nieważnościowym prowadziłoby do sytuacji, w której system weryfikacji decyzji byłby w tym zakresie niekonsekwentny, nie tylko na etapie działania organu weryfikującego prawidłowość decyzji, ale także zaskarżalności decyzji do sądu administracyjnego.
W powoływanej już uchwale 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lutego 2016 r., której wywody mają zastosowanie do rozpatrywanej sprawy, stwierdzono, że "sądowa ochrona samodzielności jednostek samorządu terytorialnego nie wymaga jednak zapewnienia tym jednostkom statusu strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym, ani też przyznania im prawa do wniesienia skargi na decyzje organu odwoławczego w sytuacji, w której jednostka ta nie występuje jako adresat działań władczych innych organów władzy publicznej, lecz sama podejmuje takie działania wobec innych podmiotów. Podstawowe znaczenie dla takiej regulacji prawnej ma tu fakt, że jednostki te nie mają własnych praw ani prawnie chronionych interesów, których mogłyby dochodzić w relacjach ze stronami postępowania administracyjnego, o których prawach lub obowiązkach władczo rozstrzygają w pierwszej instancji. Dotyczy to również tych spraw, kiedy decyzja administracyjna wydawana przez organ jednostki samorządu terytorialnego stanowi rozstrzygnięcie w przedmiocie stosunków cywilnoprawnych, których jednostka ta jest stroną. (...) Stworzenie jednostkom samorządu terytorialnego prawnej możliwości dochodzenia swego interesu przed sądem administracyjnym przeciwko interesowi prawnemu obywatela, który był przedmiotem decyzji organu tej jednostki wydanej w pierwszej instancji naruszałoby standardy demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP) ... ".
Naczelny Sąd Administracyjny z konstytucyjnych zasad legalności działania (art. 6 Konstytucji RP) oraz praworządności (art. 7 Konstytucji RP) wywiódł, że skoro organy administracji, w tym samorządu terytorialnego, które rozstrzygają o prawach lub obowiązkach obywatela w drodze decyzji administracyjnej, obowiązane są działać na podstawie przepisów prawa, to w procesie kontroli instancyjnej i sądowoadministracyjnej tych decyzji nie zachodzi potrzeba umożliwienia jednostkom samorządu terytorialnego artykułowania swoich interesów, bo po prostu postępowania te nie dotyczą dochodzenia tych interesów. Ponadto, w demokratycznym państwie prawnym niedopuszczalna jest wykładnia przepisów prawa, zgodnie z którą jednostka samorządu terytorialnego realizując poprzez swoje organy powierzone jej zadania z zakresu administracji publicznej, najpierw jest władna w sposób władczy i jednostronny kształtować sytuację prawną podmiotów od niej niezależnych, a następnie jest uprawniona do wnoszenia środków zaskarżenia od podejmowanych przez te organy decyzji.
Wobec powyższego, Sąd rozpoznający niniejszą sprawę, w ślad za przedstawicielami doktryny i orzecznictwa stwierdził, że powierzenie organowi jednostki samorządu terytorialnego właściwości do orzekania w sprawie indywidualnej w formie decyzji wyłącza możliwość dochodzenia przez tę jednostkę jej interesu prawnego w trybie postępowania administracyjnego zwyczajnego i nadzwyczajnego, jak i sądowoadministracyjnego.
Wskazać należy, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym badane są zarówno przesłanki prawidłowości decyzji rozważane w postępowaniu zwykłym, jak i nadzwyczajnym. W konsekwencji założona przez ustawodawcę konstrukcja, w której organ jednostki samorządu terytorialnego właściwy jest do rozpoznania sprawy mimo posiadania interesu prawnego przez jego jednostkę samorządu terytorialnego w rozpoznaniu sprawy, pozwala wykluczyć jej status jako strony nie tylko w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym stanowiącym jego kontynuację, lecz także w postępowaniach nadzwyczajnych.
W przeciwnym razie, organ pierwszej instancji, który nie był stroną postępowania pierwszoinstancyjnego, mógłby stać się stroną postępowania sądowoadministracyjnego, w którym doszłoby do badania prawidłowości decyzji tego organu pod kątem jej nieważności. Uwzględnienie tej kwestii przemawia za uznaniem, że sam fakt prowadzenia postępowania nieważnościowego przez inny organ (podobnie zresztą jak ma to miejsce w przypadku postępowania odwoławczego) nie daje możliwości przyznania organowi I instancji prawa do udziału w tym postępowaniu w charakterze strony.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI