I SA/WA 1581/22

I SA/Wa 1581/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-03-10
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2022-06-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz /sprawozdawca/
Elżbieta Lenart
Przemysław Żmich /przewodniczący/
Symbol z opisem
6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję i umorzono postępowanie - art. 145 §3 ustawy PoPPSA
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 2096
art 156 par 2 , art 158 pat 3, art 105 par 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Przemysław Żmich sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) sędzia WSA Elżbieta Lenart Protokolant specjalista Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2023 r. sprawy ze skargi A. T. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 14 kwietnia 2022 r. nr SZ.gn.625.61.2020 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody Lubuskiego z dnia 11 marca 2014 r. nr [...], w części, w której nie została uchylona decyzjami Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 września 2017 r. nr GZ.rn.625.110.2014 i z dnia 24 września 2019 r. nr GZ.rn.625.284.2018; 2. umarza postępowanie administracyjne w opisanym wyżej zakresie; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz A.T. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z 14 kwietnia 2022 r. nr SZ.gn.625.61.2020 utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z 11 marca 2014 r. nr [...], w tej części, w której nie została uchylona decyzjami Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 12 września 2017 r. nr GZ.rn.625.110.2014 i z 24 września 2019 r. nr GZ.rn.625.284.2018.
Powyższa decyzja wydana została w następujący stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. orzeczeniem z 23 stycznia 1961 r. nr [...] przejęło na własność Skarbu Państwa gospodarstwo rolne o pow. 40.6350 ha, położone w T., grom. [...], powiat [...] (obecnie woj. [...], powiat [...], gmina [...]), stanowiące własność E. K.
A. K. (żona E. K.) wnioskiem z 18 września 1988 r. wystąpiła do Wojewody [...] o odszkodowanie za przejęte na rzecz państwa gospodarstwo rolne.
Wojewoda [...] decyzją z 17 sierpnia 1990 r. nr [...], utrzymaną w mocy decyzją Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z 17 listopada 1997 r. nr GZ.rn.051/625-280/90 odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia z 23 stycznia 1961 r.
Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 25 marca 2002 r. sygn. akt IV SA 1279/00 uchylił ww. decyzje obu instancji.
Wojewoda [...] decyzją z 29 listopada 2002 r. nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia z 23 stycznia 1961 r.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z 17 lipca 2007 r. nr GZ.rn-051-625- 591/02 uchylił decyzję z 29 listopada 2002 r. w całości i przekazał sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.
Rozpatrując ponownie sprawę Wojewoda [...] decyzją z 11 marca 2014 r. nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia z 23 stycznia 1961 r.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z 12 września 2017 r. nr GZ.rn.625.110.2014 uchylił decyzję z 11 marca 2014 r., w części odnoszącej się do gospodarstwa w T. o pow. 15,54 ha nadanego aktem nadania J. W. (pkt 1), stwierdził nieważność orzeczenia z 23 stycznia 1961 r. ww. części (pkt 2) i utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w pozostałej części (pkt 3).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 21 sierpnia 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 2009/17 uchylił pkt 3 decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 12 września 2017 r.
Rozpatrując ponownie sprawę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z 24 września 2019 r. nr GZ.rn.625.284.2018 uchylił decyzję Wojewody [...] z 11 marca 2014 r., w części odnoszącej się do gospodarstwa w T. o pow. 7,64 ha nadanego aktem nadania K. G. (pkt 1), stwierdził nieważność orzeczenia ww. części (pkt 2) oraz utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w pozostałej części (pkt 3).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 26 lutego 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 2847/19 uchylił pkt 3 decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 24 września 2019 r.
Organ zaznaczył, że do rozpatrzenia pozostało zatem odwołanie A. T. od decyzji Wojewody [...] z 11 marca 2014 r. w części nieuchylonej ww. decyzjami z 12 września 2017 r. i z 24 września 2019 r.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozpatrując sprawę wskazał, że legitymacja stron do występowania w postępowaniu została ustalona na podstawie prawomocnych postanowień Sądu Rejonowego w S. z 24 czerwca 1997 r. sygn. akt [...] i z 4 marca 1997 r. sygn. akt [...], a także informacji uzyskanych ze Starostwa Powiatowego w M., potwierdzających aktualny stan prawny przejętej nieruchomości.
Organ przytoczył przepisy k.p.a. oraz zasady dotyczące postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji i zaznaczył, że orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. z 23 stycznia 1961 r. zostało wydane na podstawie art. 9 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17, poz.71 ze zm.). Na mocy tego przepisu na własność państwa bez odszkodowania przechodziły nieruchomości rolne i leśne, jeżeli spełnione zostały łącznie dwie przesłanki:
- nieruchomości te zostały objęte we władanie państwa przed dniem wejścia w życie ustawy (tj. do dnia 5 kwietnia 1958 r.);
- znajdowały się one nadal we władaniu państwa bądź zostały przekazane w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym.
Przejęciu na własność państwa podlegały także te nieruchomości, których właściciele do dnia 5 kwietnia 1958 r. dawali wyraz woli odzyskania swej nieruchomości bądź z przyczyn obiektywnych, od siebie niezależnych, nie mieli możliwości dochodzenia swoich praw. Bez znaczenia były przy tym okoliczności, które doprowadziły do przeniesienia posiadania gruntów na Skarb Państwa.
Wzmocnieniu tej restrykcyjnej regulacji służył art. 9 ust. 4 ustawy, zgodnie z którym postępowanie sądowe o przywrócenie posiadania lub wydanie nieruchomości podlegało umorzeniu, a niewykonane tytuły egzekucyjne zasądzające te roszczenia zostały pozbawione skutków prawnych. Przepis ten miał na celu legalizację sytuacji, w których państwo posiadało nieruchomość bez tytułu prawnego, co odpowiada stanowi faktycznemu niniejszej sprawy. Wskazuje to wyraźnie, że wolą ustawodawcy było ostateczne utrwalenie wprowadzonych stosunków własnościowych.
Organ przytoczył treść z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329) oraz wskazania wydanego w sprawie wyroku z 21 sierpnia 2018 r. i podkreślił, że skoro kwestie dotyczące zasadności zastosowania w sprawie art. 9 ust. 1 ustawy z 1958 r. zostały już przesądzone w zapadłych w sprawie wyrokach, to są one wiążące w sprawie i nie mogą być ponownie oceniane.
Zdaniem organu bezsporne jest też, że objęcie badanym orzeczeniem z 1961 r. nieruchomości przekazanych przed dniem 5 kwietnia 1958 r. przez państwo innym podmiotom na własność stanowiłoby rażące naruszenie art. 9 ust. 1 ustawy. Przekazanie przez państwo przed dniem 5 kwietnia 1958 r. na własność innym osobom fizycznym lub prawnym wyłączałoby możliwość zastosowania art. 9 ust. 1 ustawy z 1958 r. Przejęcie na własność Skarbu Państwa nieruchomości w trybie przywołanego przepisu nie mogło bowiem dotyczyć nieruchomości, które w dacie wejścia w życie ustawy były już własnością innych podmiotów i znajdowały się w ich władaniu na skutek czynności podjętych uprzednio przez organy administracji.
Minister wskazał, że wypełniając dyspozycje zawarte ww. wiążących sprawie wyrokach sądowych należy wyjaśnić w jakiej dacie osoby fizyczne (tj. W. S., T. G., L. G., Z. G., ewentualnie ich poprzednicy) - wskazani w piśmie Starostwa Powiatowego w M. z 14 listopada 2007 r. jako aktualni właściciele działek wchodzących w skład przejętego gospodarstwa, nabyły prawo do działek, których są aktualnymi właścicielami. Koniecznym jest więc ustalenie, jakie były losy działek, które obecnie stanowią ich własność.
Z dokumentów przedstawionych przez Starostwo Powiatowe w M. wynika, że W. S. jest właścicielem działek ozn. nr [...] o pow. 0,24 ha i nr [...] o pow. 0,36 ha, położonych w obrębie [...], dla których prowadzona jest KW nr [...]. W. S. nabył ww. działki od C. W. na podstawie umowy przekazania gospodarstwa rolnego o pow. 15,62 ha, położonego w T. (akt notarialny z 9 maja 1990 r., rep. A nr [...]). W skład przekazanego gospodarstwa wchodziły również działki ozn. nr [...] o pow. 13,06 ha i nr [...] o pow. 1,96 ha. Działka nr [...] (KW nr [...]), została nabyta 7 lutego 1996 r. przez M. i J. małż. G. od W. S. na podstawie umowy sprzedaży repertorium A nr [...]. Działka nr [...] była następnie przedmiotem darowizny przez M. i J. małż. G. na rzecz syna L. G. (akt notarialny z 22 lutego 2005 r. rep. A nr [...]), który z kolei darował działkę na rzecz brata M. G. (akt notarialny z 20 stycznia 2011 r. rep. A nr [...]) - por. pisma Starostwa Powiatowego w M. z 12 października 2020 r. i z 29 grudnia 2021 r. oraz załączone do nich dokumenty. Organ wskazał, że z decyzji Naczelnika Gminy w P. z 10 stycznia 1979 r. nr [...] wynika, że C. W. stał się z mocy prawa właścicielem działek ozn. nr [...], [...], [...] i [...] o pow. 15,62 ha, położonych we wsi T., stanowiących uprzednio własność J. W. C. W. pracował w gospodarstwie od 1947 r., natomiast od śmierci ojca J. W. w 1964 r. prowadził gospodarstwo samodzielnie. Urząd Gminy w P. w piśmie z 7 lutego 1979 r. wyjaśnił, że C. W. prawomocną decyzją z 10 stycznia 1979 r. został uwłaszczony na gospodarstwie po ojcu J. W., który z kolei nabył gospodarstwo aktem nadania nr [...] z 15 października 1947 r. Okoliczności te bezsprzecznie potwierdzają, że grunty nabyte przez W. S. (w tym m. in. działki nr [...], [...] i [...]) od C. W. są tożsame z gruntami, które nabył w 1947 r. J. W. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z 12 września 2017 r. w pkt 2 stwierdził już nieważność orzeczenia z 23 stycznia 1961 r, w części dotyczącej gruntów o pow. 15,54 ha nadanych J. W. przez Powiatową Komisję Osadnictwa Rolnego w S. aktem nadania nr [...] z 15 października 1947 r. Niedopuszczalne jest więc wyeliminowanie z obrotu prawnego orzeczenia z 23 stycznia 1961 r. w zakresie działek ozn. aktualnie nr [...], [...] i [...].
Z tego powodu W. S. (jako właściciel działek ozn. nr [...] i [...]) i M. G. (jako właściciel działki nr [...]) nie posiadają przymiotu strony w prowadzonym postępowaniu.
Zdaniem organu niedopuszczalne jest też wyeliminowanie z obrotu prawnego orzeczenia z 23 stycznia 1961 r. w zakresie działek ozn. aktualnie nr [...] i [...].
Organ zaznaczył, że T. G. jest aktualnym właścicielem działek ozn. nr [...] o pow. 5,42 ha i [...] o pow. 1,3619 ha, dla których prowadzona jest KW nr [...]. Działki te wchodzą w skład gospodarstwa rolnego o pow. 7,64 ha, które zostało przekazane T. G. umową przekazania gospodarstwa rolnego z 11 sierpnia 1989 r. rep. A nr [...] przez K. i I. małż. G. Z teczki osadniczej K. G., przekazanej przez Urząd Gminy P. przy piśmie z 28 lutego 2022 r. wynika, że grunty przekazane T. G. są tożsame z gruntami, które otrzymał K. G. aktem nadania nr [...] z 25 marca 1959 r., wydanym przez Powiatową Komisję Ziemską w S. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia 24 września 2019 r. w pkt 2 stwierdził nieważność orzeczenia z 23 stycznia 1961 r. w części dotyczącej gruntów o pow. 7,64 ha przyznanych aktem nadania z 25 marca 1959 r. K. G. Skoro orzeczenie PPRN w S. zostało już wyeliminowane z obrotu prawnego, w zakresie gruntów, które aktualnie stanowią własność T. G., to w prowadzonym obecnie postępowaniu nie posiada on przymiotu strony, jako aktualny właściciel działek ozn. nr [...] i [...].
Odnosząc się do działki ozn. nr [...] o pow. 4,84 ha, dla której prowadzona jest KW nr [...], organ wskazał, że zgromadzone w sprawie dokumenty wskazują, że grunty te nie wchodziły w skład gospodarstwa E. K. Aktualnym właścicielem działki ozn. nr [...] jest A. G., która otrzymała ww. działkę od ojca Z. G. na podstawie umowy darowizny z 19 lutego 2008 r. (wydruk z KW i wyciąg z KW [...]). Z pisma Starostwa Powiatowego z 12 października 2020 r. wynika, że Z. G. nabył działkę nr [...] od Skarbu Państwa na podstawie umowy sprzedaży z 20 czerwca 1985 r. Starostwo Powiatowe w M. w piśmie z 29 grudnia 2021 r. poinformowało, że działka nr [...] (przed podziałem ozn. nr [...]) wchodziła w skład gospodarstwa rolnego P. i K. S. o pow 9,33 ha, które zostało przekazane na rzecz Skarbu Państwa decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w M. z 14 października 1968 r. nr [...], w zamian za rentę. Z teczki osadników P. i K. S., nadesłanej przez Urząd Gminy P. przy piśmie z 28 lutego 2022 r. wynika, że Powiatowa Komisja Ziemska w S. aktem nadania nr [...] z 25 października 1954 r. nadała P. S. gospodarstwo rolne o pow. 7,50 ha, położone w T. Z pisma Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. z 30 kwietnia 1959 r. wynika, że nadane P. S. grunty oznaczone były na planie nr parcel [...], [...] i [...]. Potwierdza to też postanowienie Sądu Powiatowego w M. z 21 lipca 1959 r. w sprawie założenia KW nr [...] dla gospodarstwa rolnego o pow. 8,49 ha. Z dokumentów znajdujących się w teczce osadnika wynika, że parcele ozn. nr [...], [...] i [...] wcześniej wchodziły w skład gospodarstwa nadanego przez Powiatową Komisję Osadnictwa Rolnego w S. aktem nadania nr [...] z 8 marca 1947 r. G. F. (orzeczenie Starostwa Powiatowego w S. o wykonaniu aktu nadania z 20 października 1947 r. i akt nadania nr [...] z 8 marca 1947 r. wydany przez Powiatową Komisję Osadnictwa Rolnego w S. oraz postanowienie Sądu Grodzkiego w S. z 22 października 1947 r.). G. F. pismem z 9 lutego 1949 r. wystąpił do Starostwa Powiatowego w S. z prośbą o zrzeczenie się nadanego mu wcześniej gospodarstwa. Natomiast ze skierowania nr [...] z 22 lutego 1946 r., wydanego przez Państwowy Urząd Repatriacyjny Oddział w S., wynika, że G. F. został skierowany do gromady [...], celem objęcia gospodarstwa "po niecmu K. M.". Okoliczność ta znajduje potwierdzenie także w protokole zdania gospodarstwa z 7 marca 1949 r. oraz protokole rozrachunkowym Starostwa Powiatowego w S. z 12 kwietnia 1949 r., w którym wskazano, że G. F. użytkował gospodarstwo poniemieckie po M. K. Po zrzeczeniu się tych gruntów przez G. F. w 1949 r. został na nie wyznaczony W. J. (protokół zdania z 7 marca 1949 r., znajdujący się w teczce osadnika P. S.).
Organ wskazał ponadto, że w teczce osadnika A. K. znajduje się oświadczenie W. J. z 13 kwietnia 1950 r., w którym zobowiązał się opuścić nieruchomość do 23 kwietnia 1950 r., gdyż prawo do jej korzystania przysługiwało m.in. P. S. Skoro więc grunty nadane pierwotnie G. F., a później P. S. pochodziły z gospodarstwa M. K., to nie mogły one wchodzić w skład gospodarstwa E. K. Z tego powodu aktualny właściciel działki ozn. nr [...] nie ma przymiotu strony w prowadzonym postępowaniu nadzwyczajnym w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia z 23 stycznia 1961 r.
Minister zaznaczył ponadto, że z dokumentów nadesłanych przez Starostwo Powiatowe w M. przy piśmie z 14 listopada 2007 r. wynika, że w skład gospodarstwa rolnego E. K. wchodzą aktualnie działki ozn. nr [...] o pow. 22,3300 ha KW nr [...] i nr [...] o pow. 36,8100 ha, KW nr [...]. Działki te stanowią własność Skarbu Państwa i znajdują się w zarządzie Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwo M. Jak podkreślił WSA w Warszawie w wyroku z 26 lutego 2020 r. skoro grunty te nieprzerwanie do dnia dzisiejszego znajdują się we władaniu państwa, to uzasadnione jest zakładanie, że nigdy nie zostały przekazane przez państwo na własność osób trzecich. Skoro grunty te w dniu 5 kwietnia 1958 r. były we władaniu państwa, to ziściły się przesłanki powołane w art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Tym samym orzeczenie z 23 stycznia 19621 r. w tej części nie zostało wydane z naruszeniem prawa i brak jest podstaw do wyeliminowania go w tej części z obrotu prawnego.
Minister wskazał dodatkowo, że analiza akt osadniczych, nadesłanych przez Urząd Gminy P. prowadzi do wniosku, że żaden z osadników pojawiających się w tych materiałach nie otrzymał gospodarstwa, które wcześniej stanowiło własność E. K. Powiatowa Komisja Osadnictwa Rolnego w S. aktem nadania nr [...] z 8 marca 1947 r. nadała L. M. grunty o pow. ok. 15 ha. Pismem z 29 września 1950 r. L. M. wystąpił do Gminnej Rady Narodowej w S. o zwolnienia go z tego gospodarstwa. Z protokołu zdania gospodarstwa z 18 grudnia 1950 r. wynika, że L. M. posiadał gospodarstwa "po niemcu Z.". W protokole tym wskazano też, że zdane przez L. M. gospodarstwo objął następnie B. A. B. A. zrzekł się tego gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa (akt notarialny z 24 listopada 1953 r. rep. nr [...]). Z kolei z protokołu ustalenia zakresu prac uwłaszczeniowych, spisanego 24 lipca 1958 r., wynika, że na gospodarstwo użytkowane przez B. A. został skierowany A. K.
Z teczki akt osiedleńczych M. L. wynika ponadto, że był właścicielem nieruchomości, które nabył po matce M. G., o pow. 7,53 ha, składającej się z działek [...] i [...], zapisanych w KW nr [...]. Z protokołu ustalenia zakresu prac uwłaszczeniowych, spisanego 24 lipca 1958 r. wynika, że M. L. użytkował gospodarstwo, które wcześniej należało do W. S. Z kolei W. S. (materiały dotyczące tego osadnika znajdują się w teczce razem z aktami dotyczącymi M. L.) aktem nadania nr [...] z 8 marca 1947 r. otrzymał grunty o pow. 15,6760 ha. Z protokołu rozrachunkowego z 3 kwietnia 1949 r. wynika, że W. S. objął grunty o pow. 15 ha "po Niemcu A.". W. S. zrzekł się tego gospodarstwa pismem z 23 marca 1949 r., które następnie zostało nadane M. G., a po zrzeczeniu się przez nią jej synowi M. L. Analiza tych dokumentów wskazuję, że wszyscy wymienieni osadnicy posiadali gospodarstwo, które nie pochodziło z gospodarstwa E. K. Tak więc grunty nabyte przed 1958 r. przez wymienionych osadników nie mają znaczenia dla badania zgodności z prawem orzeczenia z 23 stycznia 1961 r. ponieważ nie pochodziły z gospodarstwa E. K.
Zdaniem organu w sprawie nie ma też wątpliwości, że nieruchomość (przejęta na własność państwa orzeczeniem z 23 stycznia 1961 r.) miała rolny i leśny charakter. Pomimo, że Starostwo Powiatowe w M. w piśmie z 29 grudnia 2021 r. poinformowało, że nie może ustalić jak sklasyfikowane były grunty w dniu 5 kwietnia 1958 r., to ze znajdującego się w aktach sprawy wyciągu z matrykuły podatku gruntowego wynika, że grunty sklasyfikowane były jako rola, pastwisko i las. O takim charakterze nieruchomości świadczy także nieprzerwanie ten sam sposób jej użytkowania, co potwierdzają znajdujące się w aktach sprawy wypisy z rejestru gruntów oraz odpisy z ksiąg wieczystych. Z powyższego wynika, że zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., który miał na celu legalizację sytuacji, w których państwo posiadało nieruchomość bez tytułu prawnego, a taki był stan faktyczny gruntów w rozpatrywanej sprawie.
W myśl art. 9 ust. 2 ustawy z 1958 r. przepis ust. 1 nie dotyczył gruntów wymienionych w art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o uchyleniu dekretu z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych (Dz.U. Nr 39, poz. 173) oraz gruntów objętych we władanie państwa na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31). Omawiana nieruchomość nie była jednak objęta dyspozycją art. 9 ust. 2 ww. ustawy. Dekret z 1953 r. odnosił się do gruntów, które w czasie jego obowiązywania nie mogły być zagospodarowane przez właściciela lub inną osobę, w której władaniu się znajdowały. Sporne grunty w dniu wejścia w życie dekretu z 1953 r. znajdowały się już we władaniu państwa, a przepis art. 9 ust. 2 ustawy ograniczający zastosowanie ust. 1 tego artykułu dotyczył tylko nieruchomości przejętych do zagospodarowania pod rządem przepisów dekretu z dnia 9 lutego 1953 r.
Nieruchomość E. K. nie była także objęta przepisami dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Sporne grunty nie należały więc do gruntów wymienionych w art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r.
Odnosząc się szczegółowo do zarzutów podnoszonych w odwołaniu organ stwierdził ponadto, że są one bezzasadne..
W ocenie Ministra analiza zgromadzonego materiału dowodowego wykazała, że w dacie wejścia w życie omawianej ustawy z 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych, jak i w dacie wydawania badanej decyzji, spadkobiercy E. K. nie władali spornymi gruntami, gdyż znajdowały się one we władaniu państwa. W świetle tych ustaleń nie można uznać, że decyzja z 23 stycznia 1961 r., w części, w której nie została wyeliminowana z obrotu prawnego wcześniejszymi decyzjami Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 12 września 2017 r. i z 24 września 2019 r., została wydana z rażącym naruszeniem przepisów stanowiących podstawę jej wydania, a w szczególności art. 9 ust. 1 ustawy. Brak jest więc podstaw do stwierdzenia jej nieważności. W sprawie nie wystąpiła też którakolwiek z pozostałych przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji określonych w art. 156 § 1 k.p.a.
A. T. wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając naruszenie:
1) art. 9 ust. 1 (wersja pierwotna) ustawy z 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego - w zw. z art. 2, art. 64 ust. 1 - 3 i art. 32 k.p.a. poprzez naruszenie konstytucyjnych zasad w demokratycznym państwie prawa poprzez rozszerzającą wykładnię przepisów nacjonalizacyjnych i braku wykazania przesłanek nacjonalizacyjnych w stosunku do całości gospodarstwa,
2) art. 77 ust. 4 k.p.a. poprzez pominięcie faktu powszechnie znanego, że na Ziemiach Odzyskanych autochtoni (tubylcy) byli poniewierani i musieli opuścić swoje domostwa, a w tej sprawie dokumentacja z lat 1945-1948 potwierdza te okoliczności, a przede wszystkim pismo z 31 października 1946 r. wskazujące na przywłaszczenie ruchomości matki skarżącej oraz oświadczenia świadków złożone w wolnej Polsce,
3) art. 7 w zw. z 77 § 1, art. 6, art. 8 k.p.a., art. 11 i 80 k.p.a. poprzez brak ustalenia w jakiej dacie osoby fizyczne i na jakiej podstawie nabyły prawo własności gruntów objętych orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. z 23 stycznia 1961 r. i brak podstaw do stwierdzenia, że nieruchomości znajdowały się "we władaniu państwa" (str. 14 uzasadnienia),
4) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez znaczny chaos w uzasadnieniu decyzji i brak wykazania dowodami stanu władania i stanu własności nieruchomości, np. brak wskazania dowodów wskazujących, że działka nr [...] nie wchodziła w skład gospodarstwa E. K. oraz brak logiki w tezie, że w skład jego gospodarstwa o pow. 40,6350 ha wchodziły działki o pow. 22,33 ha i 36,81 ha (str. 10 uzasadnienia decyzji); niedopuszczalne jest odwoływanie się do dokumentacji, każdy fakt stwierdza konkretny dokument, a nie ogólnie dokumentacja np. nadesłana przez Urząd Gminy P.,
które to naruszenia procedury miały wpływ na wydane rozstrzygnięcie i praktycznie oznacza brak rozpoznania sprawy, mimo 30 lat postępowań i wskazań zawartych w wyrokach Naczelnego Sadu Administracyjnego z 25 marca 2002 r. sygn. akt IV SA 1279/00 i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 21 sierpnia 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 2009/17 oraz z 26 lutego 2020 r. sygn. akt IV SA/Wa 2847/19).
Dodatkowo organ zapomniał, że jest związany wyrokami sądów administracyjnych wydanych w tej sprawie, czym naruszył art. 153 p.p.s.a.
W uzasadnieniu skargi skarżąca przytoczyła argumenty na poparcie podnoszonych zarzutów i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości wraz z decyzją Wojewody [...] z 11 marca 2014 r. w części, co do której nie stwierdzono nieważności, zobowiązanie organu do wydania w określonym terminie decyzji - nie dłuższym niż 2 miesiące - wskazując sposób jej rozstrzygnięcia z uwagi na okres trwania postępowania oraz zebraną dokumentację, a także o zasądzenie kosztów postępowania.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał skargę za zasadną, jednakże z innych przyczyn, niż w niej wymienione.
Przede wszystkim podnieść należy, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie był związany prawomocnym wyrokiem WSA w Warszawie z dnia 26 lutego 2020 r. z uwagi na fakt, że 16 września 2021 r. weszła w życie ustawa nowelizująca kodeks postępowania administracyjnego. To oznacza, że po wydaniu przez Sąd w/w wyroku przepisy prawa uległy zmianie. Ustawa nowelizująca zmieniła brzmienie art. 156 § 2 k.p.a. i dodała paragraf 3 do art. 158 k.p.a. Ten ostatni przepis stanowi, że jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2 k.p.a., upłynęło trzydzieści lat, nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Zgodnie zaś z art. 2 ust. 1 ustawy, do postępowań administracyjnych w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy ostateczną decyzją (lub postanowieniem), stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą. Według z kolei art. 2 ust. 2 ustawy postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji i niezakończone przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej ostateczną decyzją (lub postanowieniem), umarza się z mocy prawa.
Powyższe oznacza, że aktualnie ustawodawca dopuszcza stwierdzenie nieważności decyzji w ciągu dziesięciu lat od jej doręczenia lub ogłoszenia.
W przypadku, gdy od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło więcej, niż dziesięć lat, ale mniej, niż trzydzieści lat, dopuszczalne jest procedowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, ale organ nie może stwierdzić jej nieważności, a jedynie wydanie jej z naruszeniem prawa (art. 158 § 2 k.p.a.).
Natomiast po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji została wyłączona możliwość wszczęcia postępowania bądź prowadzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji (art. 158 § 3 w zw. z art. 2 ust. 1 ustawy). Następuje tu bowiem przedawnienie możliwości kontroli w trybie nadzorczym decyzji zapadłej przed 30-stu laty, czyli przed 16 września 1991 r. (Por. P. Przybysz, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz aktualizowany, Lex 2022; M. Miron, Znaczenie ostatecznej i prawomocnej decyzji w obrocie cywilnoprawnym, NPN nr 1/22 s. 33 i n., W. Chróścielewski, Wątpliwości dotyczące rozwiązań przyjętych w nowelizacji Kodeksu postępowania administracyjnego z 2021 r. odnoszących się do przedawnienia stwierdzenia nieważności decyzji, ZNSA 2021, nr 5, s. 9-26.).
W obecnym zatem stanie prawnym, nawet gdy postępowanie nadzorcze zostało wszczęte przed upływem 30 lat od daty kontrolowanej decyzji, to z chwilą upływu ww. 30-letniego terminu odpada możliwość kontynuowania postępowania, staje się ono bezprzedmiotowe i podlega umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.
Stwierdzenie nieważności decyzji jest zaś możliwe jedynie w stosunku do decyzji zapadłej po 16 września 2011 r. przy czym termin ten ewoluuje z biegiem czasu. Oznacza to, że orzekając w ramach nadzoru np. w dniu 10 marca 2023 r. organ administracji nie może stwierdzić nieważności żadnej decyzji administracyjnej sprzed 10 marca 2013 r., może jedynie stwierdzić, że została wydana z naruszeniem prawa, pod warunkiem, że nie zapadła przed 10 marca 1993 r.
Skoro więc w kontrolowanej sprawie wnioskiem nadzorczym objęto decyzję Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. z 23 stycznia 1961r., a postępowanie nadzorcze nie zostało zakończone przedn16 września 2021r. a przy tym od wejścia do obrotu ww. decyzji upłynęło ponad 30 lat – to postępowanie nadzorcze jako niedopuszczalne po upływie tak określonego w k.p.a. terminu podlegało umorzeniu jako bezprzedmiotowe. W sprawie wystąpiła tzw. następcza bezprzedmiotowość postępowania. Ma ona miejsce wtedy, gdy w toku postępowania odpadnie przesłanka decydująca o dopuszczalności jego prowadzenia, czyli o istnieniu sprawy administracyjnej, która może podlegać merytorycznemu rozpatrzeniu przez organ administracji. Owa następcza bezprzedmiotowość postępowania ma miejsce w wyniku wejścia w życie przepisów ustawy nowelizującej k.p.a., ograniczających terminem maksymalnie 30 lat możliwość oceny decyzji administracyjnej w trybie nadzorczym.
W kontrolowanej sprawie zarówno decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 14 kwietnia 2022 r., jak i poprzedzająca ją decyzja Wojewody [...] z 11 marca 2014 r., orzekały w przedmiocie nieważności decyzji wydanej 23 stycznia 1961 r., a więc po upływie 30 lat od jej wejścia do obrotu prawnego i z tego powodu w wyniku nowelizacji k.p.a. – należało uznać je za wadliwe jako wydane z naruszeniem art. 158 § 2 k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 1 ustawy. Niezależnie zatem od kwestii interpretacji przepisów "nowelizacji" dotyczących nadzoru nad decyzjami, w stosunku do których postępowanie nadzorcze zostało zainicjowane przed upływem 30-stu lat od ich wydania (doręczenia lub ogłoszenia) aktualnie nie ma możliwości stwierdzenia nieważności decyzji z 1961 r.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c i art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji (pkt 1 sentencji), natomiast umorzenie postępowania administracyjnego nastąpiło na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 158 § 3 k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 1 ustawy w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. (pkt 2 sentencji). O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 p.p.s.a. (pkt 3 sentencji).