I SA/Wa 1560/23

I SA/Wa 1560/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-02-09
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-08-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Dariusz Pirogowicz
Gabriela Nowak /przewodniczący sprawozdawca/
Nina Beczek
Symbol z opisem
6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Asesor WSA Nina Beczek Protokolant referent Aneta Suchecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lutego 2024 r. sprawy ze skargi I. P., A. R., E. I., L. I. i M. R. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2023 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę.
Uzasadnienie
I SA/Wa 1560/23
UZASADNIENIE
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia 16 czerwca 2023 r. nr DN.rn.625.118.2021, po rozpatrzeniu odwołania Skarbu Państwa Nadleśnictwa [...] od pkt 1. decyzji Wojewody Pomorskiego z dnia 24 sierpnia 2021 r., nr . NSPIL7515.1.14.2015. MN – uchylił zaskarżoną decyzję w pkt 1. i w tym zakresie umorzył postępowanie I instancji.
Przedmiotowa decyzja wydana została w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne:
I. P. wnioskiem z dnia 11 grudnia 2015 r., działająca w imieniu własnym, oraz jako pełnomocnik L. U., E. U., H. R., M. R. i R. R., zwróciła się do Wojewody Pomorskiego o wydanie decyzji stwierdzającej, że nieruchomość [...], obecnie powiat [...], o powierzchni 219.5447 ha, stanowiąca dawniej własność C. K., nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3 poz. 13, z póżn. zm., zwanego dalej "dekretem").
Wnioskodawczyni wskazała, że przejęciu na cele reformy rolnej nie podlegały budynki i części nieruchomości, które nie służyły bezpośrednio działalności rolniczej, takie jak parki, dworki, cieki wodne, jak również lasy.
Wojewoda Pomorski decyzją z dnia 24 sierpnia 2021 r., nr NSP-II.7515.1.14.2015.MN, orzekł w punkcie 1., że część nieruchomości ziemskiej [...], położonej w gminie [...], powiat [...] (poprzednio gmina [...], powiat [...]) objętej dawną księgą wieczystą Wykaz L – [...] i [...] Tom 1 Karta 61, stanowiącej uprzednio własność C. K. z K. (część wskazana na mapie stanowiącej załącznik graficzny do niniejszej decyzji, a zgodnie z legendą tej mapy - zaznaczona poprzecznymi liniami w kolorze fioletowym, opisana w niej jako "[...], który na dzień 1 września 1939 r. był oznaczony na mapie katastralnej jako las"), stanowiąca dawne parcele nr [...], [...], [...], [...], [...] (ark. mapy 1), obecnie położona na powstałych z ww. parcel działkach, bądź ich częściach, tj. na:
- części działki nr [...], KW nr [...],
- części działki nr [...], KW nr [...],
- części działki nr [...], KW nr [...],
- częściach działek: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] oraz działkach nr [...] i [...], KW nr [...],
- nie podpadała pod działanie art. 2 ust 1 lit e dekretu.
W punkcie 2, ww. decyzji Wojewoda Pomorski orzekł, że pozostała część nieruchomości ziemskiej [...], położonej w gminie [...], powiat [...] (poprzednio gmina [...], powiat [...]), objętej dawną księgą wieczystą Wykaz L – [...] Tom 1 Karta 61, stanowiącej byłą własność C. K. z K., stanowiąca dawne parcele nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] (ark. mapy 1), nr [...], [...], [...],[...], [...], [...], [...], [...], [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] i [...] (ark. mapy 2), obecnie położona na powstałych z ww. parcel działkach, bądź ich częściach, szczegółowo opisanych w decyzji Wojewody Pomorskiego z dnia 24 sierpnia 2021 r.
-podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit e dekretu.
Odwołanie od pkt 1. ww. decyzji Wojewody Pomorskiego z 24 sierpnia 2021 r., złożył Skarb Państwa Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe - Nadleśnictwo [...], zwany dalej "[...]". Nadleśnictwo [...] wniosło o uchylenie zaskarżonej decyzji, wskazując że Wojewoda Pomorski prawidłowo ustalił, że część nieruchomości ziemskiej [...], o powierzchni 94,3347 ha, stanowiły lasy, jednak w tej sytuacji nie powinien orzekać, że nieruchomość ta nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit e dekretu, ponieważ właściwy w tej sprawie jest sąd powszechny.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia 16 czerwca 2023 r. po rozpatrzeniu odwołania Skarbu Państwa Nadleśnictwa [...] od pkt 1. decyzji Wojewody Pomorskiego z dnia 24 sierpnia 2021 r. – uchylił zaskarżoną decyzję w pkt 1. i w tym zakresie umorzył postępowanie I instancji.
Organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji wskazał, że zgodnie z dekretem, wszystkie nieruchomości ziemskie wymienione w punktach b, c, d i e art. 2 ust. 1 przechodziły bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia w całości, na własność Skarbu Państwa. Przy czym, prawodawca wyłącznie w przypadku majątków objętych reformą rolną, z uwagi na spełnienie przesłanek wskazanych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, za właściwy uznał administracyjny tryb rozstrzygania sporów dotyczących tej grupy nieruchomości ziemskich. Podstawę dla rozstrzygnięć stanowi w tych przypadkach § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zdaniem Ministra, mając na względzie, że nie jest dopuszczalna rozszerzająca wykładnia przepisów, dekretu nie ma podstaw do objęcia trybem administracyjnym pozostałych rodzajów nieruchomości przeznaczonych na cele reformy rolnej. Tym samym właściwe organy administracji publicznej nie mogą orzekać o podpadaniu pod działanie dekretu nieruchomości innych niż objętych art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.
W rozpatrywanej sprawie niezbędne było dokonanie wnikliwej analizy treści dokumentów, odnoszących się do podstawy przejęcia majątku.
Organ odwoławczy wskazał, że z przekazanej przez Archiwum Akt Nowych przy piśmie z dnia 22 lutego 2019 r. ewidencji Prezydium Pow. Rady [...], w [...] z 12 stycznia 1951 r., znak: R.U.R./kom/4d/31/50/51, wynika, że nieruchomość [...] w gm. [...], dla której jako dotychczasowego właściciela wskazano C. K., została przejęta na rzecz Skarbu Państwa na podstawie dekretu (bez wskazania szczegółowej podstawy przejęcia) w dniu 29 marca 1945 r. W dokumencie tym wskazano obszar ogólny nieruchomości - 219,5 ha, w tym 114,3 ha gruntów ornych, 1,7 ha ogrodów, sadów, 102 ha lasów, 1,3 ha nieruchomości pod zabudowaniami, podwórza itp., 0,2 ha dróg, rowów itp. W rubryce dotyczącej obszaru niestanowiącego zapasu ziemi wskazano, że 102 ha stanowią lasy znajdujące się w posiadaniu Administracji Lasów Państwowych.
W przekazanej przez Archiwum Państwowe w [...] przy piśmie z 22 czerwca 2016 r. "Ewidencji nieruchomości ziemskich podlegających Dekretowi z dn. 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej", podano szczegółową podstawę przejęcia nieruchomości ziemskiej na cele reformy rolnej (lit. e), wskazano w nim również, że lasy zostały przejęte na podstawie dekretu z 12.XII.1944 i przekazano je Nadleśnictwu [...] 16 stycznia 1946 r.
Przekazana przez Archiwum Państwowe w [...] przy piśmie z 25 maja 2016 r.
kopia odpisu księgi wieczystej [...], powiat [...], prowadzonej przez Sąd Grodzki w [...], nie zawiera informacji o podstawie przejęcia tego majątku na rzecz Skarbu Państwa - ostatnim właścicielem ujawnionym w tym dokumencie był C. K. z K.
Organ odwoławczy wskazał, że wnioskodawczyni przekazała przy wniosku z 11 grudnia 2015 r. niepotwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię księgi wieczystej [...], prowadzonej przez Sąd Powiatowy (skreślono "Grodzki") w [...], w którym jako ostatniego właściciela ujawniono Skarb Państwa, a jako podstawę wpisu wskazano zaświadczenie i wniosek Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego Pomorskiego z 26 kwietnia 1946 r. Wpisu do księgi wieczystej dokonano 14 września 1946 r.
Powyższą informację potwierdza zaświadczenie Sądu Powiatowego w [...] z dnia 28 stycznia 1957 r., którego uwierzytelnioną notarialnie kopię wnioskodawczyni przedłożyła przy piśmie z 11 marca 2016 r.
Organ zauważył, że Sąd Rejonowy w [...] pismem z 16 maja 2016 r. poinformował Pomorski Urząd Wojewódzki, że nie posiada księgi wieczystej majątku [...], wskazując, że księga ta, wraz z innymi dokumentami musiała zostać przekazana do ówczesnego Sądu Powiatowego w [...], w związku z reformą ustroju sądów powszechnych w 1950 roku.
Przy czym Sąd Rejonowy w [...] wskazał pismem z 13 maja 2016 r., że nie posiada żadnych dokumentów dotyczących nieruchomości ziemskich (przedwojennych) położonych w Gminie [...].
Organ zwrócił uwagę, że pomimo szeroko zakrojonych działań podjętych przez Wojewodę Pomorskiego nie udało się uzyskać ww. zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego Pomorskiego i wniosku z dnia 26 kwietnia 1946 r.
Podkreślił, że w przedmiotowej sprawie dużą wartość dowodową ma przywołana wyżej "Ewidencja nieruchomości ziemskich podlegających Dekretowi z dn. 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej", przekazana przez Archiwum Państwowe w [...] przy piśmie z 22 czerwca 2016 r. Jest to jedyny dokument zawierający precyzyjne wskazanie postawy prawnej przejęcia nieruchomości ziemskiej [...] (art. 2 ust. 1 lit e dekretu), jak również istotne informacje dotyczące lasów wchodzących w skład tej nieruchomości - ich powierzchnię, datę przekazania Nadleśnictwu [...] oraz podstawę ich wyłączenia z zapasu ziemi - dekret z 12.XII.1944, czyli dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa.
Przy piśmie z 9 kwietnia 2021 r. Nadleśnictwo [...] przesłało kopię protokołu z 18 października 1946 r. w sprawie przekazania Nadleśnictwu [...] terenów przeznaczonych na cele gospodarki leśnej z maj. [...] gminy [...], powiatu [...]. W protokole tym wskazano powierzchnię drzewostanów - 56,83 ha, gruntów nieleśnych (rola, pastwiska) - 15,21 ha, nieużytków - 30 ha, łącznie 102,04 ha.
Organ wskazał, że powierzchnia lasów wskazana w tym protokole jest zbieżna z tą jaką zapisano w ewidencji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z 12 stycznia 1951 r., znak; R.U.R./kom/4d/31/50/51, przekazanej przez Archiwum Akt Nowych, przy piśmie z 22 lutego 2019 r.
Organ I instancji dostrzegł, że w zebranej w sprawie dokumentacji archiwalnej z lat 30. XX wieku, przekazanej przez Archiwum Państwowe w [...] przy piśmie z 31 maja 2021 r., występują znaczące różnice w zakresie powierzchni poszczególnych użytków w majątku [...].
Wojewoda Pomorski zlecił zatem, biegłemu geodecie sporządzenie wykazu synchronizacyjnego. Sporządzona przez geodetę uprawnionego E. Z. Ekspertyza pn.: "Sporządzenie wykazu synchronizacyjnego nieruchomości ziemskiej [...]", zawiera informację, że powierzchnia lasów nieruchomości [...], zsumowana z Księgi parcel (rekonstrukcja z 1947 r.) wynosiła 94,3347 ha. Obszar ten został naniesiony na załącznik graficzny, który stanowi załącznik do zaskarżonej decyzji Wojewody Pomorskiego i to do niego odnosi się pkt 1. Tego rozstrzygnięcia. Ekspertyza ta została zweryfikowana przez Wojewodę Pomorskiego i poprawiona zgodnie ze zgłoszonymi przez niego uwagami.
W ocenie organu odwoławczego po dokonanych poprawkach jest to wiarygodny i rzetelnie wykonany dokument, zawierający opis wykorzystanych materiałów, ocenę ich przydatności oraz wyjaśnienia dotyczące powierzchni nieruchomości na dzień 1 września 1939 r.
Organ odwoławczy podkreślił, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwaliło się stanowisko, że lasy należące do osób fizycznych i prawnych, określone w dekrecie z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa, stały się własnością Skarbu Państwa w dniu wejścia tego dekretu w życie (27 grudnia 1944 r.). Odnosiło się to także do lasów stanowiących części majątków podlegających przepisom o przeprowadzeniu reformy rolnej, gdyż lasy te nie zostały objęte reformą rolną. Przejście własności określonych w dekrecie lasów na Skarb Państwa następowało z mocy samego prawa (ex lege). Dekret o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa nie przewidywał stwierdzenia w formie decyzji organu administracji państwowej, że określone lasy i grunty leśne podpadały pod działanie jego przepisów. Dyrekcja Naczelna Lasów Państwowych została zobowiązana przepisami wykonawczymi do przejmowania lasów i gruntów leśnych objętych dekretem za pośrednictwem właściwych Dyrekcji Lasów Państwowych. Z czynności przejęcia spisywano jedynie protokół w obecności dotychczasowego właściciela lub jego pełnomocnika oraz dwu świadków. Przepisanie tytułu własności nabytych przez Skarb Państwa lasów i gruntów leśnych w księgach hipotecznych następowało na wniosek właściwej Dyrekcji Lasów Państwowych. Dekret o lasach nie przewidywał w tym zakresie żadnych wymagań formalnych.
Organ zwrócił uwagę, że w takiej sytuacji wojewoda lub w postępowaniu odwoławczym minister mogą jedynie stwierdzić, że określone parcele stanowiły w 1944 r. las.
Wskazał, że z konkretnych dowodów - np. w Ewidencji nieruchomości ziemskich - wynika, że grunt ten był wyłączony z zapasu ziemi na podstawie dekretu z 12 grudnia 1944 r. Taka okoliczność wyklucza prowadzenie postępowania, o którym mowa w § 5 rozporządzenia, które dotyczy nieruchomości ziemskich w rozumieniu art. 2 ust. 1 lit e dekretu lub nieruchomości z nimi funkcjonalnie powiązanych (którymi nie są lasy).
Organ odwoławczy wskazał, że taka sytuacja ma miejsce w przedmiotowym postępowaniu, co wynika z omówionych w sprawie dokumentów, a w szczególności z Ewidencji nieruchomości ziemskich podlegających Dekretowi z dn. 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, oraz Ekspertyzie pn.: "Sporządzenie wykazu synchronizacyjnego nieruchomości ziemskiej [...]" sporządzonej przez geodetę uprawnionego E.Z.
Zgodnie z art 1 ust 1 dekretu z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa, lasy i grunty leśne o obszarze ponad 25 ha, stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych i prawnych przechodzą na własność Skarbu Państwa, ponadto w myśl art. 1 ust 1 lit a tego dekretu wraz z lasami i gruntami leśnymi przechodzą na własność Skarbu Państwa, o ile stanowią własność lub współwłasność tej samej osoby wszelkie śródleśne grunty, łąki i wody.
Zdaniem organu okoliczność ta wyklucza prowadzenie postępowania w zakresie ww. nieruchomości na podstawie § 5 rozporządzenia, w związku z czym w tej części postępowanie należało umorzyć jako bezprzedmiotowe. Zarzut podniesiony w odwołaniu przez Nadleśnictwo [...], dotyczący braku możliwości orzekania w zakresie lasów w trybie przywołanego wyżej przepisu, organ odwoławczy uznał za zasadny.
Ponadto zauważył, że Wojewoda Pomorski zasadnie stwierdził, że po odliczeniu powierzchni lasów wchodzących w skład nieruchomości [...], pozostała część tego majątku nadal spełniała normę powierzchniową wynikającą z art. 2 ust 1 lit. e dekretu dla województwa pomorskiego.
Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 16 czerwca 2023 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła I. P. działająca w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik E. U., L. U., M. R. i A. R.
Zaskarżonej decyzji zarzucała :
I. Naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 104 § 3 kpa polegające w szczególności na niewyczerpującym rozpatrzeniu całego materiału dowodowego, na dowolnej, a nie swobodnej ocenie materiału dowodowego.
Wskazała, że organ dokonał tych naruszeń poprzez :
1) pomniecie dowodu w postaci notarialnie uwierzytelnionego zaświadczenia Sądu Powiatowego w [...] z dnia 28 stycznia 1957r. zgodnie z treścią którego ówczesny Sąd wieczystoksięgowy zaświadczył, iż przedmiotowa nieruchomość przepisana została - przejęta- na podstawie ustawy o reformie rolnej na rzecz Skarbu Państwa Polskiego.
2) pominięcie i nie dokonanie analizy przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi dowodu w postaci wpisów dokonanych w księdze wieczystej przez ówczesny Sąd Grodzki Powiatowy w [...] "[...]" tom-wykaz L Powiat [...],
3) przyjęcie w sposób nieprawidłowy jako istotnego dowodu wskazującego tryb przejęcia nieruchomości na podstawie dekretu o lasach kserokopii protokołu sporządzonego pomiędzy Skarbem Państwa a Nadleśnictwem [...] z dnia 18 października 1946 r., w sytuacji gdy taki protokół, aby mógł stanowi dowód przejęcia nieruchomości w trybie dekretu PKWN o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa - winien zostać sporządzony z właścicielem nieruchomości.
4) organ II instancji naruszył art. 107 § 3 kpa, ponieważ w ocenie skarżącej nie sprostał również wymogom dotyczącym uzasadnienia fatycznego swojej decyzji, w tym nie podał powodów dla których odmówił wiarygodności i mocy dowodowej uwierzytelnionemu notarialnie zaświadczeniu w/w Sądu Powiatowego, a wbrew temu oparł się na kserokopii jakiegoś protokołu.
5) organ II instancji naruszył równocześnie art. 76 § 1 kpa, ponieważ odmówił mocy dowodowej i wiarygodności dokumentowi stanowiącemu dowód tego co zostało w nim urzędowo potwierdzone, w postaci zaświadczenia Sądu Powiatowego w [...] z dnia 28 stycznia 1957 r.
II. Naruszenie § 5 ust 1 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 w sprawie wykonania dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, wskazujący administracyjny tryb orzekania, który winien mieć zastosowanie w przedmiotowej sprawie.
Wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.
Organ w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddalenie i podtrzymał w całości argumentacje przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy przypomnieć, że z dniem wejścia w życie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( tj. 13 września 1944 r.), wszystkie nieruchomości ziemskie opisane w art. 2 ust. 1 lit. b, c, d, e dekretu, przeszły z mocy samego prawa bez żadnego odszkodowania na własność Skarbu Państwa. Ówczesny prawodawca na podstawie § 5 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych przewidział możliwość orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej. Okoliczność ta ma podstawowe znaczenie w niniejszej sprawie, albowiem tylko objęcie na cele reformy rolnej nieruchomości ziemskiej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e ww. dekretu, a więc nieruchomości stanowiących własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw [...], [...] i [...], jeśli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni, umożliwiało wojewódzkim urzędom ziemskim orzekanie w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisów o reformie rolnej czy też nie.
Mając powyższe na uwadze, słusznie organ odwoławczy wskazał, że tylko przejście przedmiotowej nieruchomości ( opisanej w pkt. 1 decyzji Wojewody Pomorskiego) na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, pozwoliłoby uznać, że zastosowanie powinna znaleźć szczególna regulacja § 5 rozporządzenia i rozpoznanie wniosku skarżących winno nastąpić na drodze postępowania administracyjnego. Tym samym trafnie organ odwoławczy zasadnicze znaczenie przypisał ustaleniu podstawy prawnej przejścia nieruchomości na cele reformy rolnej.
Istotą sporu w niniejszej sprawie jest to, czy przedmiotowa nieruchomość podlegała działaniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.
Z akt sprawy wynika, że organ I instancji rozpatrując sprawę występował do różnych podmiotów i instytucji o nadesłanie wszelkich możliwych dokumentów i informacji dotyczących przedmiotowej nieruchomości i jej przejęcia na własność Skarbu Państwa.
W toku postępowania organ zgromadził szereg dowodów świadczących, że przedmiotowa nieruchomość opisana w pkt. I decyzji Wojewody Pomorskiego przeszła zgodnie z art 1 ust 1 dekretu z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa.
Mianowicie z ewidencji Prezydium Pow. Rady Naród, w [...] z 12 stycznia 1951 r., znak: R.U.R./kom/4d/31/50/51, wynika, że nieruchomość [...] w gm. [...], dla której jako dotychczasowego właściciela wskazano C. K., została przejęta na rzecz Skarbu Państwa na podstawie dekretu (bez wskazania szczegółowej podstawy przejęcia) w dniu 29 marca 1945 r. W dokumencie tym wskazano obszar ogólny nieruchomości - 219,5 ha. W rubryce dotyczącej obszaru niestanowiącego zapasu ziemi wskazano, że 102 ha stanowią lasy znajdujące się w posiadaniu Administracji Lasów Państwowych.
Kolejny dokument "Ewidencja nieruchomości ziemskich podlegających Dekretowi z dn. 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej", zawiera wskazanie postawy prawnej przejęcia nieruchomości ziemskiej [...] (art. 2 ust. 1 lit e dekretu), jak również istotne informacje dotyczące lasów wchodzących w skład tej nieruchomości - ich powierzchnię, datę przekazania Nadleśnictwu [...] oraz podstawę ich wyłączenia z zapasu ziemi - dekret z 12.XII.1944, czyli dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa.
Równie istotnym dokumentem jest protokół z 18 października 1946 r. w sprawie przekazania Nadleśnictwu [...] terenów przeznaczonych na cele gospodarki leśnej z majatku [...] gminy [...], powiatu [...]. W protokole tym wskazano powierzchnię drzewostanów - 56,83 ha, gruntów nieleśnych (rola, pastwiska) - 15,21 ha, nieużytków - 30 ha, łącznie 102,04 ha.
Organ I instancji wobec stwierdzonej w zebranej w sprawie dokumentacji archiwalnej z lat 30. XX wieku, przekazanej przez Archiwum Państwowe w [...] przy piśmie z 31 maja 2021 r., znaczących różnic w zakresie powierzchni poszczególnych użytków w majątku [...], zlecił biegłemu geodecie sporządzenie wykazu synchronizacyjnego. Sporządzona przez geodetę uprawnionego E. Z. Ekspertyza pn.: "Sporządzenie wykazu synchronizacyjnego nieruchomości ziemskiej [...]", zawiera informację, że powierzchnia lasów nieruchomości [...], zsumowana z Księgi parcel (rekonstrukcja z 1947 r.) wynosiła 94,3347 ha.
Wbrew twierdzeniu skarżących organ odniósł się do wszystkich zgromadzonych w aktach administracyjnych dowodów, z tym że ocena dokonana przez organ nie pokrywa się z oceną dokonaną przez skarżących.
Skarżący podstawowe znaczenie przypisali wpisom dokonanym w księdze wieczystej przez ówczesny Sąd Grodzki Powiatowy w [...] [...] tom – wykaz L Powiat [...]. W w/w księdze w dziale II dotyczącym prawa własności, wpisano - właściciel C. K. z K. – przewłaszczono 4 lipca 1924 r. oraz następnie wpisano - właściciel – Skarb Państwa Polskiego – na podstawie zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego Pomorskiego i wniosku z dnia 26 kwietnia 1946 r.
Powyższego zaświadczenia nie udało się odszukać.
Równie istotne znaczenie skarżący przyznali zaświadczeniu Sądu Powiatowemu W [...] z dnia 28 stycznia 1957 r. wydanego ze wskazanej wyżej księgi wieczystej [...] tom – wykaz L Powiat [...], w którym Sąd wieczystoksięgowy zaświadczył, że przedmiotowa nieruchomość przepisana została na podstawie ustawy o reformie rolnej na rzecz Skarbu Państwa Polskiego.
Zdaniem skarżących powołane wyżej zaświadczenie Sądu Powiatowego w [...] oraz wpis dokonany w w/w księdze wieczystej na podstawie zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego Pomorskiego i wniosku z dnia 26 kwietnia 1946 r. dowodzą, że cała nieruchomość ( w tym lasy) stanowiąca byłą własność C. K. przejęta została w trybie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej.
Z taką interpretacją omówionych powyżej dowodów nie sposób się zgodzić.
Nieruchomość [...] stanowiąca byłą własność C. K. została ujawniona w prowadzonej dla niej księdze wieczystej, jako własność Skarbu Państwa, a podstawą wpisu tego prawa był wniosek i zaświadczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego Pomorskiego, którego nie udało się odszukać.
Istotną kwestią jest czy część majątku [...], stanowiąca lasy stała się własnością Państwa na podstawie dekretu o przejęciu lasów. Należy pamiętać, że oba wymienione wyżej dekrety tj dekret PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz dekret z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa, miały charakter aktów nacjonalizacyjnych. Na ich podstawie Skarb Państwa z mocy prawa stawał się właścicielem przejętych nieruchomości ziemskich oraz lasów i gruntów leśnych.
Artykuł 2 ust. 1 in fine dekretu o reformie rolnej stanowił, że wszystkie nieruchomości ziemskie, wymienione w punktach b, c, d i e "przechodzą bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia, w całości na własność Skarbu Państwa" z przeznaczeniem na cele reformy rolnej, a art. 1 ust. 1 dekretu o przejęciu lasów, że lasy i grunty leśne o obszarze ponad 25 ha, stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych i prawnych "przechodzą na własność Skarbu Państwa".
Dekret o przejęciu lasów nie przewidywał w odniesieniu do przepisania tytułu własności w księgach hipotecznych żadnych wymagań formalnych, zarówno ze względu na deklaratoryjny charakter wpisu Skarbu Państwa, jako właściciela nieruchomości ziemskich objętych działaniem dekretu o reformie rolnej oraz lasów i gruntów leśnych objętych działaniem dekretu o przejęciu lasów.
Należy mieć na względzie, że na mocy dekretu o przejęciu lasów na własność Skarbu Państwa przeszły lasy i grunty leśne o obszarze ponad 25 ha stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych, których grunty były objęte przepisami art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej. Tak więc lasy stanowiące część majątków ziemskich podlegających przepisom dekretu o reformie rolnej nie były objęte reformą rolną . Przy czym przejęciu na własność Państwa na podstawie dekretu o przejęciu lasów podlegały nie tylko lasy, grunty leśne (art. 1 ust. 1), ale także wszelkie grunty śródleśne (art. 1 ust. 2 lit. a), grunty deputatowe administracji i straży leśnej (art. 1 ust. 2 lit. b), wszelkie nieruchomości (grunty) położone na terenie obiektu leśnego niezależnie od swego przeznaczenia (art. 1 ust. 2 lit. c), wszelkie nieruchomości służące prowadzenia gospodarstwa leśnego niezależnie od swego położenia (art. 1 ust. 2 lit. d).
Dekret o reformie rolnej miał zastosowanie do nieruchomości ziemskich, a nieruchomość ziemska to nieruchomość o charakterze rolniczym.
Własność nieruchomości ziemskich wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej przeszła na Skarb Państwa z mocy prawa z dniem wejścia w życie tego dekretu, bez konieczności wydawania jakiejkolwiek decyzji w tej sprawie. Również nabycie przez Skarb Państwa lasów i gruntów leśnych na podstawie dekretu o przejęciu lasów następowało z mocy prawa, bez potrzeby orzekania o tym decyzją.
Dowodem, że określona nieruchomość przeszła na własność Państwa był protokół przejęcia, sporządzony zgodnie z § 1 i 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 20 stycznia 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 4, poz. 16).
W aktach sprawy znajduje się protokół z 18 października 1946 r. w sprawie przekazania Nadleśnictwu [...] terenów przeznaczonych na cele gospodarki leśnej z maj. [...] gminy [...], powiatu [...]. W protokole tym wskazano powierzchnię drzewostanów - 56,83 ha, gruntów nieleśnych (rola, pastwiska) - 15,21 ha, nieużytków - 30 ha, łącznie 102,04 ha.
Zarzut skarżących iż wskazany protokół nie stanowi dowodu, gdyż nie został sporządzony w obecności właściciela nieruchomości nie zasługuje na akceptację.
Nie ma żadnych wątpliwości, że przedmiotowy protokół został sporządzony, stanowi on dokument urzędowy i wynika z niego w jakim trybie przejęte zostały lasy wchodzące w skład majątku C. K.
Przypomnieć należy, że w tym postępowaniu nie badamy ważności tego dokumentu.
Ponadto w aktach znajduje się dokument "Ewidencja nieruchomości ziemskich podlegających Dekretowi z dn. 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej", który zawiera istotne informacje dotyczące lasów wchodzących w skład tej nieruchomości - ich powierzchnię, datę przekazania Nadleśnictwu [...] oraz podstawę ich wyłączenia z zapasu ziemi - dekret z 12.XII.1944, czyli dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa.
Jako podstawę przejęcia obydwu majątków wraz z wchodzącymi w ich skład lasami, wskazywany był co do zasady, tak jak i w tym przypadku ogólnie dekret o reformie rolnej. Niewątpliwie jednak, przepisy tego dekretu nie stanowiły podstawy do przejęcia na własność państwa lasów i gruntów leśnych. W orzecznictwie sądowym i sądowoadministracyjnym ugruntował się pogląd, że lasy i grunty leśne wchodzące w skład majątków ziemskich podlegających przejęciu na cele reformy rolnej nie przechodziły, co do zasady, na własność Państwa na podstawie dekretu o reformie rolnej, lecz podlegały przejściu na własność Państwa z mocy prawa, jeśli spełniały kryteria określone w dekrecie o przejęciu lasów.
Jak już wskazano powyżej, z zaświadczenia Sądu Powiatowego w [...] z dnia 28 stycznia 1957 r. wynika, że nieruchomość została przejęta na podstawie przepisów o reformie rolnej ( bez wskazania sprecyzowanej podstawy przejęcia).
Mając na względzie powyższe ustalenia, należy dojść do konkluzji, że materiał dowodowy tej sprawy nie stwarza nawet domniemania zastosowania wobec całości spornego majątku art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, gdyż w aktach sprawy brak jest dokumentów wskazujących wprost, że podstawą przejęcia całej nieruchomości ( w tym lasu) był art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.
Trafnie wskazał Minister, że parcele wymienione w pkt 1 decyzji Wojewody Pomorskiego stanowiły w 1944 r. las oraz że w konkretnych dowodach - Ewidencjach nieruchomości ziemskich wskazano, że grunt ten był wyłączony z zapasu ziemi na podstawie dekretu z 12 grudnia 1944 r. To zaś wykluczało prowadzenie postępowania, o którym mowa w § 5 rozporządzenia, które dotyczy nieruchomości ziemskich w rozumieniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu lub nieruchomości z nimi funkcjonalnie powiązanych (którymi nie są lasy).
Wobec tego rację ma Minister, że skoro grunty opisane w pkt 1 decyzji Wojewody Pomorskiego stanowiły las, o obszarze ponad 25 ha to, nie były to nieruchomości ziemskie w rozumieniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu i dlatego dekret, jak również rozporządzenie nie miały do tego terenu zastosowania.
W tej sytuacji bezprzedmiotowe było postępowanie prowadzone w trybie § 5 rozporządzenia w zakresie parcel określonych w pkt 1 decyzji Wojewody Pomorskiego stanowiących las i dlatego Minister zasadnie uchylił w pkt 1 decyzję pierwszoinstancyjną i umorzył postępowanie przed organem I instancji w zaskarżonej części.
Reasumując skoro lasy podlegały nacjonalizacji na podstawie dekretu PKWN z 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 15, poz. 82) - który nie przewidywał trybu orzekania o niepodpadaniu nieruchomości leśnej pod działanie art. 2 ust. 1 pkt e dekretu o reformie rolnej - ani stosowania tego rozporządzenia do spraw przejęcia niektórych lasów na własność Skarbu Państwa, to postępowanie w zakresie objętym punktem 1 decyzji Wojewody Pomorskiego było bezprzedmiotowe. Lasy nie uległy nacjonalizacji na podstawie dekretu o reformie rolnej i brak jest podstaw do orzekania na podstawie § 5 rozporządzenia o niepodpadaniu nieruchomości leśnej pod działanie art. 2 ust. 1 pkt e dekretu o reformie rolnej.
Nie można przy tym podzielić poglądu skarżących, że organ błędnie ocenił zgromadzony materiał dowodowy czy też pominął część dowodów. Minister ocenił całość materiału dowodowego, wyciągając ostatecznie inne wnioski niż skarżący.
Zdaniem Sądu, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi przeprowadził postępowanie w sprawie z poszanowaniem obowiązujących przepisów prawa, w szczególności tych wskazanych w skardze ( ar. 7, art. 77 § 1, 80, art. 104 § 3 , k.p.a.). Zgromadził niezbędny dla jej rozstrzygnięcia materiał dowodowy, który poddał prawidłowej ocenie, a następnie w sposób jasny i przekonujący uzasadnił motywy, którymi się kierował wydając zaskarżoną decyzję (art. 107 § 3 k.p.a.).
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wyjaśnił, jakie dokumenty miały kluczowe znaczenie dla dokonanych w sprawie ustaleń. Wyjaśnił, że kluczowym dla przedmiotowej sprawy było natomiast ustalenie, że w zebranym materiale dowodowym znajdują się dokumenty, które zostały uznane przez organ II instancji za wiarygodne (w szczególności Ewidencja nieruchomości ziemskich podlegających Dekretowi z dn. 6 września 1944 r, o przeprowadzeniu reformy rolnej, przekazana przez Archiwum Państwowym w [...] oraz Ekspertyza pn.: "Sporządzenie wykazu synchronizacyjnego nieruchomości ziemskiej [...]", sporządzona przez geodetę uprawnionego E. Z.), które wskazują, że nieruchomości, o których mowa w pkt 1. decyzji Wojewody Pomorskiego stanowiły w czasie wejścia w życie lasy, których powierzchnia przekraczała 25 ha.
Z tych wszystkich względów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu i nie narusza art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Sąd nie dopatrzył się żadnego naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej, jako: p.p.s.a.) orzekł o oddaleniu skargi.