I SA/WA 155/23

I SA/Wa 155/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-11-16
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-01-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Bożena Marciniak /sprawozdawca/
Elżbieta Lenart /przewodniczący/
Małgorzata Boniecka-Płaczkowska
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I OSK 1073/24 - Postanowienie NSA z 2024-07-03
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Oddalono skargi
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Elżbieta Lenart sędzia WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.) Protokolant starszy specjalista Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2023 r. sprawy ze skarg I. K. oraz A. G., B. O., T. K., I. M., A. G., H. O., M. S. i M. O. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 8 grudnia 2022 r. nr DAP-WOSR-7280-89/2022/MK w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargi.
Uzasadnienie
Decyzją z [...] grudnia 2022 r., nr [...], Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, po rozpoznaniu odwołań I. K., M. S., H. O., M. O., A. G., I. M., B. O., T. K. i A. G., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] września 2022 r., nr [...], o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym;
Wnioskiem z [...] sierpnia 1990 r. K. R. wystąpiła o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez J. O. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
W 2018 r. ze stosownymi wnioskami wystąpili I. K., A. G., A. G., I. M., T. K., E. O. i B. O..
Decyzją z [...] lipca 2019 r., nr [...], Wojewoda [...] odmówił I. K., A. G., B. O., H. O., M. O., M. S., I. M., T. K. i A. G. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. O. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w [...], powiat [...], województwo [...].
Decyzją z [...] grudnia 2019 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji uchylił decyzję Wojewody [...] z [...] lipca 2019 r. i przekazał organowi pierwszej instancji sprawę do ponownego rozpatrzenia.
Decyzją z [...] września 2022 r. Wojewoda [...] odmówił I. K., A. G., B. O., H. O., M. O., M. S., I. M., T. K. i A. G. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. O. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w [...], powiat [...], województwo [...].
Odwołania od powyższej decyzji złożyli I. K., M. S., H. O., M. O., I. M., B. O., T. K., A. G. i A. G.
Decyzją z [...] grudnia 2022 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] września 2022 r.
W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przywołał treść art. 1 ust. 1, art. 2 i art. 3 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. Organ podniósł, że w niniejszej sprawie pozostaje bezsporne że J. O., wskazany we wniosku jako właściciel przedmiotowej nieruchomości, nigdy nie przybył na obecne tereny Rzeczypospolitej Polskiej. Jak bowiem wynika z zebranego materiału dowodowego, to jest postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z [...] lutego 1993 r., sygn. akt [...], J. O. zmarł [...] lutego 1948 r., a jego ostatnim miejscem zamieszkania było [...]. Informacje te uzupełnia akt zgon wydany [...] listopada 1972 r. przez Kierownika Archiwum Urzędu Stanu Cywilnego w [...], z którego wynika, że J. O. zmarł [...] lutego 1948 r. w wieku [...] lat, co zostało wniesione do księgi akt stanu cywilnego o zgonach [...] lutego 1948 r. pod numerem [...], miejscem rejestracji zgonu było [...] - [...].
Minister podniósł, że jak jednoznacznie wynika z art. 2 pkt 1 w zw. z art. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. jednym z warunków nabycia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej jest opuszczenie byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub niemożność powrotu na to terytorium z przyczyn, o których mowa w art. 1 tej ustawy. Spełnienie tego warunku ma przy tym zasadnicze znaczenie dla oceny nabycia przez wnioskodawców prawa do rekompensaty na podstawie spadkobrania. Nabycie powyższego prawa przez spadkobiercę ma charakter pochodny względem praw byłego właściciela. Jeśli były właściciel nie zrealizował przesłanek z art. 2 w związku z art. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. to jego spadkobierca nie może nabyć prawa do rekompensaty. Na poparcie powyższego Minister przywołał uzasadnienia wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 marca 2018 r., sygn. akt I OSK 1038/16 oraz 9 października 2014 r., sygn. akt I OSK 2763/13, a także uzasadnienie rządowego ustawy z 2005 r. (druk sejmowy 3793/IV).
Minister podniósł, że warunek przybycia uprawnionego (lub jego spadkobierców) na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w granicach ustalonych w 1945 roku wynika nie tylko z art. 1 i 2, ale również z art. 6 ust. 1 pkt 3 ustawy z 8 lipca 2005 r., który przewiduje, że do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty należy dołączyć dowody potwierdzające miejsce lub miejsca zamieszkania właściciela nieruchomości pozostawionych po przybyciu na obecne tereny Rzeczypospolitej Polskiej.
Wskazanego warunku, zdaniem organu, nie spełnił J. O., który nigdy nie repatriował się do Polski. Sam fakt objęcia J. O. procedurą przesiedlenia nie spełnia przesłanki niezbędnej do potwierdzenia prawa do rekompensaty, jaką jest faktyczne opuszczenie Kresów i przemieszczenie się na obecne terytorium państwa polskiego.
Odnosząc się do wyjaśnień stron dotyczących stanu zdrowia J. O. Minister podniósł, że nie kwestionuje trudnej sytuacji właściciela mienia i jego żony wynikającej ze złego stanu ich zdrowia i uniemożliwiającej im opuszczenie byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Niemniej jednak w świetle przepisów obowiązującej ustawy argumenty podniesione w odwołaniu nie pozwalają, zdaniem organu, na zmianę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie. Brak jest tym samym podstaw do przeprowadzenia dodatkowego postępowania dowodowego na okoliczność dlaczego J. O. nie powrócił do Polski po 1945 roku.
Organ podsumował, że zebrane dowody potwierdzają, że J. O., wskazany we wniosku jako właściciel nieruchomości położonej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w [...], do chwili śmierci, to jest do 1948 r. przebywał na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i nie powrócił na obecne tereny Rzeczypospolitej Polskiej. Repatriowali się jego spadkobiercy, to jest A. O., B. O. i T. O. w 1945 roku oraz K. O. w 1946 roku. Jednakże nie byli oni w datach repatriacji współwłaścicielami pozostawionej nieruchomości. Tytuł własności do daty śmierci, to jest do 1948 r., posiadał bowiem J. O.
Skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji złożyli I. K. oraz A. G., B. O., T. K., I. M., A. G., H. O., M. S. i M. O.
W skardze I. K. zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:
I. Przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz jego dowolnej ocenie wyrażającej się odmową potwierdzenia prawa do rekompensaty,
II. Prawa materialnego majace wpływ na wynik sprawy, to jest:
1) naruszenie prawa poprzez nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego i w związku z tym naruszenie prawa materialnego, to jest art. 2 pkt 1 i art. 1 ust. 2 oraz ar.3 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. przez dokonanie błędnej, rozszerzającej wykładni art. 1 i 2 pkt 1 tej ustawy i bezpodstawne przyjęcie, że koniecznym warunkiem uzyskania rekompensaty było przybycie uprawnionego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w granicach ustalonych w 1945 r., podczas gdy przepisy takiego wymagania nie przewidywały oraz pominięcie okoliczności, że właściciel przedmiotowej nieruchomości nie mógł się ewakuować do Polski z przyczyn zdrowotnych a więc z przyczyn od niego niezależnych,
2) naruszenie art. 64 ust. 1 i 2, art. 7, art. 37 ust. 1 i 2, art. 31 ust. 3 i art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez wydanie decyzji opartej nie na przepisach prawa, ale na ich rozszerzającej wykładni.
Powołując się na powyższe I. K. wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania.
W obszernym uzasadnieniu skargi rozwinięto argumentację na poparcie podniesionych w niej zarzutów.
W skardze A. G., B. O., T. K., I. M., A. G., H. O., M. S. i M. O. zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie przepisów zawartych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, to jest art. 2, art. 5, art. 21, art. 7, art. 32 i art. 64 tego aktu. Skarżący uzasadnili, że według przepisów obowiązujących przed wejściem w życie ustawy z 8 lipca 2005 r. ich rodzina została uznana przez sąd za pełnoprawnych spadkobierców. W 1946 r. przed repatriację pozostałej rodziny do Polski obaj synowie J. O. otrzymali od niego i zabrali ze sobą do Polski, jak wyraz woli J. O., akty własności posiadanych nieruchomości, co było formą przekazania testamentu dzieciom. J. O. posiadał kartę ewakuacyjną i chciał wrócić na "ziemie wyzwolone", ale nie mógł tego uczynić z uwagi na bardzo zły stan zdrowia swój i żony, którą się opiekował. Do Polski wróciła cała pozostała rodzina, to jest synowie J. O. z dziećmi. Skarżący podnieśli, że w chwili przekazania dokumentów własności przez J. O. obaj jego synowie stali się po jego śmierci jego pełnoprawnymi spadkobiercami. Stali się tylko "na papierze" właścicielami nieruchomości, które już w 1940 r. zostały fizycznie odebrane J. O. Ponadto, skarżący zarzucili organom długotrwałe prowadzenie przedmiotowego postępowania.
W odpowiedziach na skargi Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o ich oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Postanowieniem z 6 kwietnia 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 155/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowił połączyć do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy z powyższych skarg i prowadzić je pod sygnaturą akt I SA/Wa 155/23.
Na rozprawie w dniu 16 listopada 2023 r. skarżąca I. K. wniosła o odroczenie rozprawy i zawieszenie postępowania sądowego do czasu rozpatrzenia przez Trybunał Konstytucyjny sprawy o sygn. akt 64/21.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:
Skargi okazały się niezasadne.
Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie przepisów ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r., poz. 2097), dalej zwanej "ustawą" lub "ustawą z 8 lipca 2005 r."
Art. 2 ustawy stanowi, że prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: 1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów: ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. poz. 580) lub art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1932 r. poz. 934), lub § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do § 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. poz. 489) – opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić oraz 2) posiada obywatelstwo polskie. Z kolei stosownie do art. 3 ust. 2 ustawy, w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 (wymóg obywatelska polskiego).
W niniejszej sprawie organy odmówiły skarżącym potwierdzenia prawa do rekompensaty uznając, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w powołanej regulacji. Organy podniosły, że J. O., wskazany we wniosku jako właściciel nieruchomości położonej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w [...], do chwili śmierci to jest do 1948 r., przebywał na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i nie powrócił na obecne tereny Rzeczypospolitej Polskiej. Z kolei jego spadkobiercy, którzy repatriowali się na terytorium RP w 1945 i 1946 r. nie byli w datach tej repatriacji współwłaścicielami pozostawionej nieruchomości, gdyż tytuł własności nieruchomości do daty śmierci, to jest do 1948 r., przysługiwał J. O. Powyższe stanowisko organów kwestionują skarżący podnosząc błędną i niezgodną z zasadami konstytucyjnymi wykładnię przepisów ustawy z 8 lipca 2005 r. poprzez bezpodstawne przyjęcie, że koniecznym warunkiem uzyskania rekompensaty było przybycie uprawnionego na terytorium RP w granicach ustalonych w 1945 r., a także pominięcie okoliczności, że właściciel nieruchomości nie mógł się ewakuować do Polski z przyczyn zdrowotnych, a więc z przyczyn od niego niezależnych.
Zdaniem Sądu, zasadnie w niniejszej sprawie uznały organy, że nie zostały w niej spełnione ustawowe przesłanki pozwalające na wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. O. nieruchomości położonej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
Jak trafnie wywiódł Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z 9 marca 2018 r. (sygn. akt I OSK 1038/16, Lex nr 2486257, por. również wyrok NSA z 9 kwietnia 2019 r., sygn. akt I OSK 1544/17, Lex nr 2698780) z art. 2 pkt 1 w zw. z art. 1 ustawy wynika, że jednym z warunków nabycia prawa do rekompensaty zabużańskiej jest opuszczenie byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub niemożność powrotu na to terytorium z przyczyn, o których mowa w art. 1 powołanej ustawy. W myśl art. 1 ust. 1 ustawy przesłanka opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest spełniona, gdy właściciel nieruchomości utracił do niej prawo w następstwie wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie: 1) układu z 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium B.S.R.R. i ludności Białoruskiej z terytorium Polski, 2) układu z 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium U.S.R.R. i ludności ukraińskiej z terytorium Polski, 3) układu z 22 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Litewskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium Litewskiej S.R.R. i ludności litewskiej z terytorium Polski oraz 4) umowy z 6 lipca 1945 r. między Tymczasowym Rządem Jedności Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej i Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich o prawie zmiany obywatelstwa radzieckiego osób narodowości polskiej i żydowskiej, mieszkających w ZSRR i o ich ewakuacji do Polski i o prawie zmiany obywatelstwa polskiego osób narodowości rosyjskiej, ukraińskiej, białoruskiej, rusińskiej i litewskiej, mieszkających na terytorium Polski i o ich ewakuacji do ZSRR. Ponadto, w myśl art. 1 ust. 1a i 2 ustawy prawo do rekompensaty przysługuje również osobom, które pozostawiły nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z umową pomiędzy Rzecząpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r., a także osobom, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Z zestawienia powołanych przepisów wynika zatem, że dokonane na podstawie powyższych aktów prawnych tzw. przymusowe przesiedlenie z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na jej obecne terytorium jest zasadniczą egzemplifikacją jednej z ustawowych przesłanek nabycia prawa do rekompensaty, to jest przesłanki opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Ponadto, w powołanym wyroku z 9 marca 2018 r. Naczelny Sąd Administracyjny trafnie podniósł, że przesłanka opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (przesiedlenia na obecne terytorium RP) nie odnosi się do spadkobierców właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Art. 3 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. wyraźnie stanowi bowiem, że w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. Spadkobierca właściciela nieruchomości pozostawionych na byłym terytorium RP musi zatem spełniać jedynie przesłankę posiadania obywatelstwa polskiego. Przesłanki materialnoprawne określone w art. 2 w zw. z art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. odnoszą się zatem tylko do osób fizycznych, które były w dniu 1 września 1939 r. właścicielami nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP. Spadkobiercy tego rodzaju osób muszą zatem spełniać jedynie przesłankę posiadania obywatelstwa polskiego. W powołanym wyroku NSA podkreślił, że nabycie prawa do rekompensaty przez spadkobierców ma charakter pochodny względem praw byłego właściciela. Jeśli były właściciel nie zrealizował przesłanek z art. 2 w zw. z art. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. to jego spadkobiercy nie mogą nabyć prawa do rekompensaty.
W tym miejscu przywołać również trzeba trafny pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego sformułowany w uzasadnieniu wyroku z 8 grudnia 2020 r. (sygn. akt I OSK 1918/20, Lex nr 3184654), zgodnie z którym celem ustawy z 8 lipca 2005 r. nie jest zrekompensowanie wszystkich krzywd, jakich doznali Polacy na byłym terytorium RP. Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że prawo spadkobiercy właściciela mienia pozostawionego poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej do realizacji uprawnień przewidzianych ustawą z 8 lipca 2005 r. nie jest odrębną kategorią prawną, a ma swoje źródło w prawach przysługujących właścicielowi mienia (por. również wyrok NSA z 9 grudnia 2014 r., I OSK 1020/13, Lex nr 1590974). Prawo do rekompensaty wiąże się z faktem pozostawienia przez obywatela polskiego swojego majątku nieruchomego stanowiącego w momencie wybuchu drugiej wojny światowej jego własność, a który to majątek, w związku z wojną, obywatel polski zmuszony był opuścić i zostawić na byłym terytorium RP. Omawiane prawo jest prawem publicznoprawnym, powstającym po stronie spadkobiercy nie z mocy faktu samego spadkobrania, a na podstawie przepisów ustawy z 8 lipca 2005 r. Nie jest więc prawem cywilnym objętym dyspozycją art. 922 § 1 Kodeksu cywilnego i z tego względu nie wchodzi w skład spadku (por. wyroki NSA: z 6 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 2201/14, z 26 kwietnia 2012 r., sygn. akt I OSK 606/11, z 21 maja 2013 r., sygn. akt I OSK 1856/12, z 24 maja 2013 r., sygn. akt I OSK 1355/12 i z 14 grudnia 2013 r., sygn. akt I 1210/12). Nie można uprawnień spadkobiercy byłego właściciela mienia zabużańskiego rozpatrywać w całkowitym oderwaniu od sytuacji, w jakiej znajdował się sam właściciel. Skoro art. 3 pkt 2 ustawy przyznaje określone uprawnienia spadkobiercom "właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej", to poprzednik prawny tych osób musi spełniać wszystkie przesłanki do nabycia rekompensaty, a w szczególności pozostawić nieruchomość poza obecnymi granicami RP w wyniku wypędzenia z byłego terytorium lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie jednego z układów republikańskich lub jednej z umów wymienionych w art. 1 ust. 1 czy ust. 1a ustawy.
Pogląd, że dla uzyskania potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej konieczne jest spełnienie przez właściciela nieruchomości warunku przesiedlenia znajduje potwierdzenie w aktualnym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W orzecznictwie tym trafnie argumentuje się, że wskazany warunek nie jest warunkiem pozaustawowym, nieistniejącym, czy też warunkiem jedynie dorozumianym. Na jego istnienie wskazuje bowiem zarówno literalne brzmienie art. 1 ustawy (wykładnia językowa), jak również cel i sens ustawy, czyli jej ratio legis (wykładnia celowościowa), a także analiza historyczna wcześniejszych regulacji prawnych (wykładnia historyczna). Rezultat tych metod wykładni prowadzi do jednoznacznego wyniku, że warunek powrotu właściciela nieruchomości pozostawionej na Kresach na terytorium Polski w jej obecnych granicach jest konieczny dla przyznania uprawnienia przewidzianego ustawą z 8 lipca 2005 r. (por. np. wyroki NSA z 8 lutego 2023 r., I OSK 2507/19, Lex nr 3504061, 8 grudnia 2020 r., I OSK 3077/19, Lex nr 3124398, 11 sierpnia 2020 r., I OSK 3343/19, Lex nr 3157678, 27 lutego 2020 r., I OSK 1794/18, Lex nr 3010000 czy 15 stycznia 2019 r. I OSK 462/17, Lex nr 2678229). Tym samym za nieprawidłowe Sąd uznaje stanowisko skarżących dotyczące wykładni art. 1 ust. 2 ustawy. Zakres podmiotowy art. 1 ust. 2 ustawy nie może być bowiem określany z pominięciem art. 1 ust. 1 i 1a ustawy, w oderwaniu od celu ustawy i jej ratio legis. Odmienny zaś pogląd w tej kwestii wyrażony w powołanym w skardze I. K. wyroku NSA z 1 października 2009 r. (sygn. akt I OSK 182/09) jest poglądem względnie odosobnionym, który nie znajduje potwierdzenia w aktualnym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i w konsekwencji nie dowodzi jego niejednolitości (tak trafnie NSA w uzasadnieniu wyroku z 8 grudnia 2020 r., I OSK 1918/19, Lex nr 3121889).
W niniejszej sprawie bezspornie ustalono, że właściciel nieruchomości pozostawionej J. O. do chwili swojej śmierci (co nastąpiło [...] lutego 1948 r.) przebywał na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i nigdy nie repatriował się do Polski, w związku z czym prawa do rekompensaty nie mogli również uzyskać jego spadkobiercy. W rozumieniu ustawy z 8 lipca 2005 r. brak repatriacji oznacza bowiem, że właściciel nie pozostawił nieruchomości, a co za tym idzie nie nabył prawa do rekompensaty. Nie można zatem mówić o pozostawieniu nieruchomości w przypadku osób, które nigdy nie opuściły byłych terenów państwa polskiego.
Wobec powyższego, zasadnie uznały organy, że w sprawie nie zostały spełnione ustawowe przesłanki pozwalające na wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. O. nieruchomości położonej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, a w konsekwencji prawidłowo orzekły o odmowie potwierdzenia tego prawa. Przy tym wobec niespełnienia przez właściciela nieruchomości pozostawionej zasadniczego warunku opuszczenia byłego terytorium RP bez znaczenia dla prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia pozostaje podniesiona w skargach argumentacja dotycząca pominięcia przez organy przyczyn, z powodu których niemożliwe było opuszczenie przez J. O. byłego terytorium RP, a także okoliczności repatriacji na terytorium RP w 1945 i 1946 r. pozostałych członków rodziny J. O.
Sąd nie podzielił również zarzutów naruszenia wskazanych w skargach norm konstytucyjnych poprzez oparcie zaskarżonej decyzji na rozszerzającej wykładni przepisów ustawy z 8 lipca 2005 r. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że warunkiem uzyskania prawa do rekompensaty jest wymóg przemieszczenia się obywateli polskich na terytorium Polski w obecnych, powojennych granicach z zamiarem stałego zamieszkania. Jest to uzasadnione celem ustawy z 8 lipca 2005 r., którym jest potrzeba zapewnienia środków na zagospodarowanie się osobom w nowych warunkach w związku z utratą przez nie całego majątku. Z kolei w uchwale z 10 kwietnia 1991 r., sygn. akt III CZP 84/90, Sąd Najwyższy stwierdził, że przewidziane w art. 88 ust. 1 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości prawo do zaliczenia wartości mienia nieruchomego pozostawionego na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru Państwa Polskiego przysługuje obywatelom polskim, zamieszkałym w dniu 1 września 1939 r. na tych terenach, którzy po tym dniu opuścili je w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. i zamieszkują w Polsce. Ograniczenie tego uprawnienia do osób zamieszkałych w Polsce podyktowane jest troską państwa o warunki bytowe jego obywateli zamieszkujących w kraju w celu umożliwienia im odzyskania standardu życiowego zbliżonego do uprzednio posiadanego.
Końcowo odnosząc się do wniosku skarżącej I. K. o zawieszenie postępowania sądowego Sąd wskazuje, że jak trafnie dostrzegła skarżąca, przed Trybunałem Konstytucyjnym zawisła sprawa o sygn. SK 64/21 o zbadanie, między innymi, zgodności art. 1 w związku z art. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. "w zakresie, w jakim poszerza katalog przesłanek otrzymania prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej o przesłankę «przemieszczenia» lub «zamieszkania» właściciela nieruchomości położonej na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego następcy prawnego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w obecnych granicach" z art. 32 ust. 1 w związku z art. 64 ust. 2 Konstytucji, art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, art. 2 w związku z art. 64 ust. І i 2 Konstytucji, art. 7 w związku z art. 87 ust. 1, w związku z art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji. W sytuacji zatem gdyby Trybunał Konstytucyjny uznał, że regulacja zawarta w art. 1 w związku z art. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. jest niezgodna ze wskazanymi wyżej wzorcami konstytucyjnymi, to wówczas zaktualizuje się zagadnienie ewentualnej możliwości żądania przez stronę wznowienia przedmiotowego postępowania administracyjnego w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (art. 145a k.p.a.). Wobec powyższego Sąd uznał, że brak jest podstaw do zawieszenia postępowania sądowego.
Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634) orzekł jak w sentencji.