I SA/WA 1532/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2023-10-11
NSAAdministracyjneŚredniawsa
świadczenie pielęgnacyjneopieka nad niepełnosprawnymustawa o świadczeniach rodzinnychdata przyznania świadczeniastan faktycznywywiad środowiskowyTrybunał KonstytucyjnyK 38/13prawo do świadczeń

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na decyzję przyznającą świadczenie pielęgnacyjne od daty faktycznego sprawowania opieki, a nie od daty złożenia wniosku.

Skarżąca domagała się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od daty złożenia wniosku (grudzień 2022 r.), wskazując na błąd w swoim oświadczeniu dotyczącym daty śmierci ojca i rozpoczęcia opieki. Sąd administracyjny uznał jednak, że świadczenie przysługuje od daty faktycznego sprawowania opieki nad matką (marzec 2023 r.), co potwierdziły wywiad środowiskowy i oświadczenie skarżącej. Sąd podkreślił, że rezygnacja z pracy musi być wymuszona przez konieczność sprawowania opieki i musi być ona stała oraz osobista.

Skarżąca S. S. wniosła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która przyznała jej świadczenie pielęgnacyjne od 24 marca 2023 r. do 31 sierpnia 2024 r. Skarżąca domagała się przyznania świadczenia od grudnia 2022 r., czyli od daty złożenia wniosku. Argumentowała, że popełniła błąd w oświadczeniu dotyczącym daty śmierci ojca i rozpoczęcia faktycznej opieki nad matką. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę, podzielając stanowisko organu odwoławczego. Sąd uznał, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje od daty faktycznego sprawowania opieki, która w tym przypadku została ustalona na 24 marca 2023 r. Sąd podkreślił, że rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej musi być bezpośrednio związana z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, a sama opieka musi mieć charakter stały, długoterminowy i osobisty, wykluczający możliwość podjęcia pracy zarobkowej. Analiza akt sprawy, w tym notatek służbowych pracowników socjalnych i oświadczenia skarżącej, wykazała, że do 24 marca 2023 r. opieka nie miała charakteru wyłącznego i nie wykluczała możliwości podjęcia przez skarżącą zatrudnienia. Sąd odniósł się również do wyroku Trybunału Konstytucyjnego K 38/13, uznając, że organ I instancji wadliwie odmówił przyznania świadczenia powołując się na art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, który został uznany za niezgodny z Konstytucją.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje od daty faktycznego sprawowania opieki, jeśli w tym miesiącu spełnione zostały wszystkie przesłanki do jego przyznania, a niekoniecznie od daty złożenia wniosku.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że przepis o ustalaniu prawa do świadczeń od miesiąca złożenia wniosku nie jest bezwzględny i nie może modyfikować norm materialnoprawnych. Kluczowe jest faktyczne sprawowanie opieki, które musi być stałe, osobiste i wykluczać możliwość podjęcia pracy zarobkowej.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (14)

Główne

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ustawa o świadczeniach rodzinnych art. 17 § ust. 1 pkt 4

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Pomocnicze

ustawa o świadczeniach rodzinnych art. 24 § ust. 1

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

ustawa o świadczeniach rodzinnych art. 24 § ust. 2

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

ustawa o świadczeniach rodzinnych art. 17 § ust. 1b

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Uznany za niezgodny z Konstytucją RP w wyroku TK K 38/13.

Konstytucja RP art. 32 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 190 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

p.p.s.a. art. 133 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 119 § pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 120

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. art. 184

Argumenty

Skuteczne argumenty

Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje od daty faktycznego sprawowania opieki, a nie od daty złożenia wniosku, jeśli w tym miesiącu nie były spełnione wszystkie przesłanki. Opieka musi być stała, długoterminowa i osobista, wykluczająca możliwość podjęcia pracy zarobkowej.

Odrzucone argumenty

Świadczenie pielęgnacyjne powinno być przyznane od daty złożenia wniosku (grudzień 2022 r.), mimo że faktyczna opieka rozpoczęła się później (marzec 2023 r.).

Godne uwagi sformułowania

zasada wyrażona w art. 24 ust. 2 ustawy nie można traktować jako bezwzględnego nakazu brak spełnienia którejkolwiek z nich, obliguje bowiem organ do wydania decyzji odmownej rezygnacja z aktywności zawodowej musi być wymuszona przez konieczność sprawowania opieki rozmiar tej opieki musi być na tyle rozległy, aby uniemożliwiał podjęcie lub wykonywanie jakiejkolwiek pracy zarobkowej

Skład orzekający

Małgorzata Boniecka-Płaczkowska

przewodniczący

Bożena Marciniak

sędzia

Nina Beczek

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Ustalanie daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdy faktyczna opieka rozpoczęła się później niż złożenie wniosku."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznych okoliczności faktycznych sprawy, w tym dowodów na brak wyłącznej opieki przed wskazaną datą.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy ważnego świadczenia socjalnego i precyzyjnego ustalenia jego początku, co jest istotne dla wielu obywateli. Wyjaśnia praktyczne aspekty stosowania przepisów o świadczeniach rodzinnych.

Świadczenie pielęgnacyjne: od kiedy naprawdę przysługuje? Sąd wyjaśnia kluczową kwestię.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 1532/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-10-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Bożena Marciniak
Małgorzata Boniecka-Płaczkowska /przewodniczący/
Nina Beczek /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędziowie sędzia WSA Bożena Marciniak asesor WSA Nina Beczek (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 października 2023 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 23 maja 2023 r. nr SKO/I/I/1036/2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z [...] maja 2023 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z [...] kwietnia 2023 r. nr [...] o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i przyznało S. S. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką T. S. na okres od 24 marca 2023 r. do 31 sierpnia 2024 r.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
S. S. z wnioskiem z [...] grudnia 2022 r. zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad matką T. S., która posiada orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym wydane przez Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] listopada 2022 r. Orzeczenie wydano na czas określony do dnia [...] sierpnia 2024 r. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] czerwca 2022 r.
Burmistrz Miasta i Gminy [...] decyzją z [...] stycznia 2023 r. odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W wyniku wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Po przeprowadzeniu ponownie postępowania administracyjnego na podstawie oświadczeń skarżącej i przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że stałą opiekę nad matką S. S. sprawuje od [...] marca 2023 r., wcześniej pomagała rodzicom doraźnie, po śmierci ojca zamieszkała z matką, która obecnie wymaga wsparcia we wszystkich czynnościach.
Ponownie rozpoznając wniosek, Burmistrz Miasta i Gminy [...] decyzją z [...] kwietnia 2023 r. ponownie odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z powodu niespełnienia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Od powyższej decyzji skarżąca złożyła odwołanie, zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Wniesiono o uchylenie w całości decyzji organu I instancji i przyznanie wnioskowanego świadczenia.
Po rozpoznaniu odwołania, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium wskazało, że przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 - w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał wskazał, że zróżnicowanie sytuacji prawnej osób opiekujących się dorosłymi członkami rodziny i ubiegających się z tego tytułu o świadczenie pielęgnacyjnego w zależności od tego kiedy powstała niepełnosprawność, jest niezgodne z Konstytucją RP. Z tych przyczyn art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może być stosowany w dotychczasowym brzmieniu po wejściu w życie omawianego orzeczenia. Wyrok ten został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r., a zatem wszedł w życie w tym właśnie dniu. Wobec tego Kolegium uznało, że wydana w sprawie decyzja w oparciu o art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją RP tego przepisu w określonym w nim zakresie, nie znajduje uzasadnienia.
Przechodząc do rozpoznania sprawy co do istoty, Kolegium wskazało, że skarżąca spełnia przesłanki konieczne do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem nie podejmuje zatrudnienia, a ostatnio była zatrudniona do [...] listopada 2022 r. Nie ma też ustalonego prawa do emerytury, renty i innych świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wnioskodawczyni spełnia również przesłanki określone w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy. Matka skarżącej jest wdową, zamieszkuje wspólnie z córką, która się nią opiekuje. Biorąc pod uwagę przepis art. 24 ust. 1 i fakt, że skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w dniu [...] grudnia 2022 r. świadczenie przysługuje od miesiąca, w którym złożono wniosek, jednak w związku oświadczeniem skarżącej, że opiekę nad matką sprawuje od dnia [...] marca 2023 r., decyzja o przyznaniu świadczenia wydana została na okres od [...] marca 2023 r. do [...] sierpnia 2024 r., tj. do ostatniego dnia miesiąca ważności orzeczenia T. S..
Skargę na decyzję Kolegium wniosła S. S., zaskarżając ją w części w jakiej nie przyznano jej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od grudnia 2022 r. do dnia [...] marca 2023 r. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęcie działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w tym w szczególności niewyjaśnienie od kiedy skarżąca sprawuje faktyczną opiekę nad matką.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w zakresie określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od grudnia 2022 r., ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto skarżąca wniosła o zasądzenie kosztów postępowania oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
W uzasadnieniu skargi skarżąca podała, że opiekę nad matką sprawuje od dnia śmierci ojca. Wskazała, że w treści złożonego przez nią pisemnego oświadczenia jest błąd, gdyż śmierć ojca nastąpiła w dniu [...] marca 2022 r., a nie jak wynika to z oświadczenia w dniu [...] marca 2023 r. Zatem, zdaniem skarżącej, skoro wniosek złożyła w miesiącu grudniu 2022 r., to powinna ona uzyskać świadczenie pielęgnacyjne od dnia złożenia wniosku.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
W świetle art. 184 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) w zw. z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.), powoływanej dalej jako "ppsa", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych i czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Kontrolny charakter postępowania sądowoadministracyjnego oznacza m.in., że sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia, tzn. nie może zastępować organu administracji publicznej i wydawać końcowego rozstrzygnięcia w tej sprawie. Ocena legalności działania administracji publicznej dokonywana jest na podstawie akt sprawy, tj. na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego, stosownie do regulacji art. 133 § 1 ppsa. Oznacza to w szczególności, że sąd administracyjny nie czyni własnych ustaleń faktycznych, a orzeka na podstawie ustalonego przez organ i wynikającego z akt administracyjnych stanu faktycznego (argumentum ex art. 106 § 3 ppsa). W aspekcie ustaleń faktycznych obowiązkiem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest natomiast przede wszystkim dokonanie oceny, czy materiał dowodowy został przez organ prawidłowo zebrany i oceniony. Równocześnie należy zwrócić uwagę na treść art. 134 § 1 ppsa, zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, co oznacza, że wojewódzki sąd administracyjny bada w pełnym zakresie pod kątem respektowania reguł określonych w przepisach ustrojowych, dochowania wymaganej prawem procedury i zgodności działania z prawem materialnym, a nie celowości czy słuszności lub sprawiedliwości społecznej i z urzędu bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa proceduralnego i materialnego, niezależnie od treści podnoszonych w skardze zarzutów, jednak tylko w granicach sprawy, w której skarga została wniesiona. Zatem stosownie do treści przepisu art. 145 § 1 pkt 1 ppsa, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt lub czynność organu administracji państwowej, niezbędne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo też do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania.
Przeprowadzona pod względem zgodności z prawem kontrola zaskarżonej decyzji, w ramach wskazanych kryteriów, prowadzi do konstatacji, że skarga jest niezasadna, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Oceniając sprawę co do jej istoty, Sąd w pełni podziela stanowisko organu odwoławczego wyrażone w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji, które dostatecznie odzwierciedla rację decyzyjną.
Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Kolegium, mocą której uchylono decyzję organu I instancji o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego i jednocześnie orzeczono o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego na okres od [...] marca 2023 r. do [...] sierpnia 2024 r. Podstawą materialnoprawną kwestionowanej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.), powoływanej dalej jako "ustawa", a w szczególności jej art. 17 ust. 1 pkt 4, w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
W sprawie nie budzi wątpliwości zasadność przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia wobec ziszczenia się przesłanek wynikających z powołanego art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy.
Natomiast kwestią sporną jest data początkowa, od której to świadczenie winno przysługiwać.
Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, z wyjątkiem świadczeń, o których mowa w art. 9, art. 14, art. 15, art. 15a, art. 15b, art. 16, art. 17 i art. 17c. W myśl art. 24 ust. 2 ustawy, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Z kolei zgodnie z art. 24 ust. 3 ustawy, w przypadku ustalania prawa do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności osoby, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W tym przypadku prawo do świadczeń rodzinnych ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia, nie dłużej jednak niż do końca okresu zasiłkowego.
W rozpoznawanej sprawie wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca złożyła [...] grudnia 2022 r. W dniach [...] i [...] stycznia 2023 r. podczas podejmowania przez Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] dwukrotnych prób przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, nie zastano skarżącej u matki T. S.. Ze sporządzonych notatek służbowych przez pracowników socjalnych wynika, że w dniu [...] stycznia 2023 r. matka była sama w domu, zaś w dniu [...] stycznia 2023 r. matką opiekowała się inna kobieta. W pisemnym oświadczeniu z [...] marca 2023 r. skarżąca oświadczyła, że zamieszkała z mamą [...] marca 2023 r., po śmierci ojca. Wcześniej pomagała rodzicom doraźnie. Podczas prowadzonego postępowania skarżąca nie wyjaśniła z jakiego powodu była nieobecna podczas podejmowania w styczniu 2023 r. dwukrotnych prób przeprowadzenia z nią wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania i dlaczego nie sprawowała osobistej opieki nad matką. W tych okolicznościach nie zasługuje na akceptację stanowisko skarżącej jakoby organ w realiach niniejszej sprawy zobowiązany był do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca złożenia wniosku, tj. od grudnia 2022 r., a nie od dnia [...] marca 2023 r., czyli od dnia kiedy skarżąca faktycznie zaczęła opiekować się matką. W tym miejscu wyjaśnienia wymaga, że zasady wyrażonej w art. 24 ust. 2 ustawy nie można traktować jako bezwzględnego nakazu. Przepis ten stanowi bowiem normę procesową pełniącą funkcję służebną względem norm materialnoprawnych i nie może prowadzić do modyfikacji lub pominięcia tych norm (por. wyroki NSA: z dnia 22 lutego 2023 r., sygn. akt I OSK 703/22 i z dnia 5 października 2005 r., sygn. akt I OSK 201/05 – dostępne na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W konsekwencji przepis ten należy rozumieć w ten sposób, że świadczenie będzie przysługiwało począwszy od miesiąca, w którym strona złożyła wniosek, o ile w tym miesiącu spełniała wszystkie łącznie przesłanki do jego przyznania. Brak spełnienia którejkolwiek z nich, obliguje bowiem organ do wydania decyzji odmownej. Przy czym, gdy w momencie podejmowania decyzji brakujący warunek przysługiwania prawa do świadczenia ziści się po miesiącu złożenia wniosku, to organ obowiązany jest uwzględnić tę okoliczność. Wówczas to datą ustalenia prawa będzie data, w której zmaterializowały się pozostałe ustawowe wymogi. Stąd też data początkowa przyznania świadczenia nie zawsze będzie determinowana przez datę wpływu wniosku o to świadczenie. Zwrócić należy uwagę, że jednym z warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest istnienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą. Stanowi o tym art. 17 ust. 1 ustawy, w którym ustawodawca wymaga, aby osoba uprawniona (tj. matka albo ojciec, opiekun faktyczny dziecka, osoba będąca rodziną zastępczą spokrewnioną bądź inna osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny) nie podejmowała lub zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Co prawda ustawa nie zawiera definicji sprawowania opieki, o której mowa w tym przepisie, ale w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że musi ona być stała lub długoterminowa i osobista. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyroki NSA z dnia 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20 wraz z powołanym tam orzecznictwem i wyrok WSA w Gdańsku z dnia 26 lipca 2023 r., sygn. akt II SA/Gd 80/23 – dostępne na wyżej wskazanej stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych). W ocenie Sądu, na gruncie badanej sprawy zgodzić należy się z Kolegium, że związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, wystąpił jedynie w okresie od 24 marca 2023 r., a więc po kilku miesiącach od wpłynięcia do organu żądania przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Do takich wniosków prowadzi analiza akt administracyjnych, w szczególności powołane wyżej notatki służbowe poczynione przez pracowników socjalnych w dniach [...] i [...] stycznia 2023 r., z których wynika, że w tych dniach matka skarżącej albo była sama w domu, albo opiekowała się nią inna osoba oraz złożone przez skarżącą oświadczenie z [...] marca 2023 r., które zasadnie zostało uznane przez organ odwoławczy za wiarygodny dowód w sprawie. W oświadczeniu tym skarżąca wyraźnie wskazała, że od [...] marca 2023 r. opiekuje się matką. Wskazane wyżej okoliczności dowodzą, że do dnia [...] marca 2023 r. opieka nad niepełnosprawną matką nie miała charakteru wyłącznego, a co najważniejsze nie wykluczała też możliwości podjęcia przez skarżącą zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czy innej pracy zarobkowej w godzinach, w których nie poświęcała się opiece. Jest to o tyle istotne, że jak już wyżej wspomniano, rezygnacja z aktywności zawodowej musi być wymuszona przez konieczność sprawowania opieki nad chorym, zaś rozmiar tej opieki musi być na tyle rozległy, aby uniemożliwiał podjęcie lub wykonywanie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Taka sytuacja miała miejsce w okresie późniejszym, tj. od [...] marca 2023 r., gdyż wówczas to skarżąca była jedyną osobą, która zajmowała się matką, zaś jej pełne zaangażowanie w liczne czynności opiekuńcze (wymienione w oświadczeniu skarżącej z [...] marca 2023 r. i w wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym w dniu [...] marca 2023 r.) nie dałoby się pogodzić z wykonywaniem aktywności zawodowej. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że zasadnie organ odwoławczy przyznał skarżącej świadczenie pielęgnacyjne od dnia [...] marca 2023 r., tj. od dnia faktycznie sprawowanej opieki przez skarżącą, skoro z tym dniem spełniła ona ostatni z warunków wskazanych w art. 17 ust. 1 ustawy. Przed tą datą nie było prawnej możliwości uzyskania wnioskowanego świadczenia, gdyż do jego przyznania nie uprawniał sam fakt opieki, która ponadto nie miała charakteru wyłącznego.
Jednocześnie trzeba wskazać, że trafnie Kolegium zwróciło uwagę w zaskarżonej decyzji, że decyzja organu I instancji jest wadliwa z tego powodu, że odmawia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z powołaniem się na art. 17 ust. 1b ustawy. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 uznał art. 17 ust. 1b ustawy za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Skutki tego wyroku mają znaczenie w okolicznościach niniejszej sprawy. Mimo bowiem, że wyrok Trybunału nie doprowadził do wyeliminowania przez ustawodawcę niekonstytucyjnej normy z porządku prawnego, to jego treść wiąże wszystkich – w myśl art. 190 ust. 1 Konstytucji RP – stanowi zatem dla organów administracji oraz sądów administracyjnych istotną wskazówkę interpretacyjną. Co więcej, przepis uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją nie może nadal stanowić podstawy rozstrzygnięć. Skoro zatem Trybunał Konstytucyjny kategorycznie przyjął, że art. 17 ust. 1b ustawy narusza prawa opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała odpowiednio po ukończeniu 18 oraz 25 roku życia, to nie sposób uznać, że orzeczenie to nie ma żadnego wpływu na sytuację prawną skarżącej. Wręcz przeciwnie – data ustalenia niepełnosprawności matki skarżącej nie mogła być bowiem negatywną przesłanką do przyznania wnioskowanego świadczenia. Organ I instancji, rozstrzygając w zakresie przedmiotowego wniosku, miał obowiązek procedować zatem w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych z wyłączeniem niekonstytucyjnej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, na co trafnie zwróciło uwagę Kolegium w zaskarżonej decyzji.
W tym stanie rzeczy, wobec nieuzasadnionych podstaw skargi, przy jednoczesnym braku okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Sąd oddalił skargę na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sąd rozpoznał skargę w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 powyższej ustawy.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI