I SA/Wa 1526/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2023-02-08
NSAAdministracyjneWysokawsa
postępowanie administracyjnestwierdzenie nieważnościdoręczenie decyzjiterminynowelizacja k.p.a.ustawa z 11 sierpnia 2021 r.zasada trwałości decyzjinieruchomościLas Państwowe

WSA w Warszawie oddalił skargę na decyzję Ministra Klimatu i Środowiska, która umorzyła postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji z 1958 r. na podstawie nowej ustawy wprowadzającej 30-letni termin.

Skarżący domagał się stwierdzenia nieważności decyzji z 1958 r. o przejęciu nieruchomości. Minister Klimatu i Środowiska uchylił swoją wcześniejszą decyzję odmawiającą stwierdzenia nieważności i umorzył postępowanie, powołując się na nową ustawę z 11 sierpnia 2021 r., która nakazuje umorzenie postępowań o stwierdzenie nieważności decyzji wszczętych po upływie 30 lat od jej wydania. WSA w Warszawie uznał skargę za niezasadną, podzielając stanowisko organu.

Skarżący B. K. wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji Dyrektora Zarządu Lasów Państwowych z 1958 r. o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości leśnej. Minister Klimatu i Środowiska pierwotnie odmówił stwierdzenia nieważności, ale następnie, po wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie, uchylił swoją decyzję i umorzył postępowanie. Jako podstawę umorzenia wskazał ustawę z dnia 11 sierpnia 2021 r., która wprowadziła przepis (art. 2 ust. 2) nakazujący umorzenie postępowań w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, wszczętych po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji i niezakończonych przed wejściem w życie tej ustawy. Minister uznał, że decyzja z 1958 r. została doręczona ponad 30 lat przed złożeniem wniosku o stwierdzenie jej nieważności, co obligowało do umorzenia postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę, podzielając stanowisko Ministra. Sąd uznał, że mimo braku bezpośredniego dowodu doręczenia decyzji z 1958 r. skarżącemu, inne dokumenty (np. potwierdzenie wysłania kopii, powołanie decyzji w późniejszych pismach) uprawdopodabniają jej wejście do obrotu prawnego i doręczenie. Sąd odniósł się również do kwestii konstytucyjności art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej, wskazując, że jest on odpowiedzią na wyrok Trybunału Konstytucyjnego i ma na celu stabilizację stanu prawnego, a także że nie narusza zasady proporcjonalności. Sąd oddalił wniosek o zawieszenie postępowania w związku z toczącą się przed TK sprawą K 2/22.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r., takie postępowanie podlega umorzeniu z mocy prawa.

Uzasadnienie

Sąd podzielił stanowisko organu, że nowa ustawa nakłada obowiązek umorzenia postępowań, które spełniają wskazane kryteria czasowe, niezależnie od merytorycznej zasadności wniosku o stwierdzenie nieważności.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (11)

Główne

ustawa z 11 sierpnia 2021 r. art. 2 § ust. 2

Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego

Nakazuje umorzenie postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem.

k.p.a. art. 138 § par 1 pkt 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa do uchylenia decyzji organu pierwszej instancji i umorzenia postępowania.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do oddalenia skargi.

Pomocnicze

k.p.a. art. 156 § § 1 pkt 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa do odmowy stwierdzenia nieważności decyzji.

k.p.a. art. 157 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres kontroli sądu administracyjnego.

Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości państwowego funduszu ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego art. 9

k.p.a. art. 156 § § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Ograniczenie stwierdzenia nieważności decyzji ze względu na upływ czasu.

k.p.a. art. 158 § § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Zakaz wszczynania postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji po upływie trzydziestu lat.

k.c. art. 172 § § 2

Kodeks cywilny

Termin nabycia prawa własności nieruchomości przez posiadacza w złej wierze.

k.p.a. art. 145a

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Możliwość żądania wznowienia postępowania po wejściu w życie orzeczenia TK.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Zastosowanie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. nakazującego umorzenie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczętego po upływie 30 lat od jej doręczenia. Uprawdopodobnienie doręczenia decyzji z 1958 r. na podstawie całokształtu materiału dowodowego, mimo braku formalnego dowodu doręczenia.

Odrzucone argumenty

Zarzuty naruszenia art. 7, 77, 80, 107 § 3 k.p.a. Zarzut naruszenia art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. poprzez błędne jego zastosowanie. Argumentacja o niekonstytucyjności art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r.

Godne uwagi sformułowania

postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji [...] wszczęte po upływie trzydziestu lat [...] umarza się z mocy prawa. całokształt materiału dowodowego w dostateczny sposób uprawdopodabnia zakładanie, że do spornego doręczenia doszło. ustawa nowelizująca [...] jest odpowiedzią na [...] wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2015 r., sygn. akt P 46/13. trwałość decyzji organów władzy publicznej nie może być pozorna.

Skład orzekający

Marta Kołtun-Kulik

przewodniczący sprawozdawca

Jolanta Dargas

członek

Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja i stosowanie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. dotyczącego umarzania postępowań nieważnościowych po upływie 30 lat, a także kwestia uprawdopodobnienia doręczenia decyzji sprzed wielu lat."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z nowelizacją k.p.a. i może być ograniczone do spraw o stwierdzenie nieważności decyzji wydanych przed 1991 r.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnej zmiany w prawie administracyjnym, która wpływa na możliwość kwestionowania starych decyzji, a także porusza kwestię dowodzenia doręczenia decyzji sprzed kilkudziesięciu lat.

Czy można unieważnić decyzję sprzed 60 lat? Sąd wyjaśnia nowe zasady!

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 1526/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-02-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-06-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz
Jolanta Dargas
Marta Kołtun-Kulik /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6299 Inne o symbolu podstawowym 629
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I OSK 2767/23 - Wyrok NSA z 2025-10-30
Skarżony organ
Minister Środowiska
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2018 poz 2096
art.138 par 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.), sędzia WSA Jolanta Dargas, sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, , Protokolant referent Radosław Fijałkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lutego 2023 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 29 marca 2022 r. nr DLŁ-WNL.680.20.2018 w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z [...] marca 2022 r., nr [...], Minister Klimatu i Środowiska (dalej: "Minister", "organ") po rozpatrzeniu wniosku B. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy - uchylił w całości własną decyzję z [...] sierpnia 2021 r., nr [...] i umorzył postępowanie pierwszej instancji.
Decyzja Ministra z [..] marca 2022 r. została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Wnioskiem z 26 lutego 2018 r. B. K. wystąpił o stwierdzenie nieważności decyzji Dyrektora Zarządu Lasów Państwowych w [...] z [...] listopada 1958 r., którą przejęto na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość leśną o powierzchni [...] ha położoną we wsi [...] i [...], gmina [...]
Decyzją z [...] sierpnia 2021 r., nr [...], Minister Klimatu i Środowiska - na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 i art. 157 § 1 k.p.a. w związku z art. 9 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości państwowego funduszu ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17, poz. 71, z późn. zm.) - odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Zarządu Lasów Państwowych w [...] z [...] listopada 1958 r., nr [...], którą przejęto na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość leśną o powierzchni [...] ha położoną we wsi [...] i [...], gmina [...], Nr hip. [...] tom I k. 4 i [...] tom I k. 2, stanowiącej byłą własność B. K..
B. K. (dalej: "skarżący") pismem z 8 września 2021 r., wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy i uchylenie decyzji Ministra z [...] sierpnia 2021 r. zarzucając jej istotne naruszenie prawa. Wskazał m. in. że decyzja Dyrektora Zarządu Lasów Państwowych w [...] z [...] listopada 1958 r. nie została doręczona stronom postępowania.Ponadto podniósł, że Lasy Państwowe nie dysponują jakąkolwiek dokumentacją zaświadczającą o prowadzeniu gospodarki leśnej na spornym terenie. Jednocześnie skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu ze znajdujących się w zasobach Wojskowego Biura Historycznego fotografii lotniczych z lat 40-tych XX wieku na okoliczność występowania lasów na przedmiotowym terenie na dzień 1 września 1939 r. Jako dowód przesłał wyniki chemicznej analizy gleby wykonane w 1943 r. na przedmiotowym terenie w zakresie pH i zawartości fosforu.
Minister Klimatu i Środowiska, powołaną na wstępie decyzją z [...] marca 2022 r., nr [...], uchylił w całości własną decyzję z [...] sierpnia 2021 r., nr [...] i umorzył postępowanie pierwszej instancji.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że z dniem 16 września 2021 r. weszła w życie ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r., której art. 2 ust. 2 stanowi, że "postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed wejściem w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa." Minister podkreślił, że wobec złożenia przez B. K. wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, decyzja organu z [...] sierpnia 2021 r. nie stała się ostateczna a tym samym postępowanie nie było zakończone przed dniem 16 września 2021 r. (wejścia w życie nowelizacji). Obligowało to organ do umorzenia postępowania nieważnościowego wywołanego wnioskiem B. K.. Minister stwierdził, iż mając na uwadze materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, nie ulega wątpliwości, że decyzja z [...] listopada 1958r.została doręczona ponad 30 lat przed dniem wszczęcia postępowania z wniosku strony, tj. przed dniem 26 lutego 2018 r.
Dalej organ podkreślił, że wbrew twierdzeniom skarżącego o niedoręczeniu oryginału decyzji z [...] listopada 1958 r. B. K. - należy wskazać, że sporna decyzja znalazła się w obrocie prawnym albowiem została doręczona Nadleśnictwu [...]. Potwierdził to również sam skarżący podnosząc, że obrocie znajduje się kopia zaskarżonej decyzji Zarządu Lasów Państwowych w [...] oznaczona pieczęcią wysłania w dniu 27 listopada 1958 r.
Ponadto Minister podniósł, że o tym, iż kwestionowana decyzja znalazła się w obrocie prawnym, a także była w posiadaniu poprzedników prawnych strony, zaświadczają dokumenty znajdujące się w aktach sprawy. Jest to między innymi pismo Dyrektora Zarządu Lasów Państwowych w [...] z [...] czerwca 1959 r. nr [...], w którym powołano zaskarżoną decyzję. Następnie, decyzja z [...] listopada 1958 r. jest wymieniona jako załącznik do pisma J. K. z 29 grudnia 1990 r. Zatem, w tym czasie była ona w posiadaniu poprzedników prawnych B. K.. Zaskarżona decyzja wspomniana jest również w piśmie Dyrektora Zarządu Lasów Państwowych w [...] z 8 lutego 1991 r., znak [...], skierowanym do J. K., a będącym odpowiedzią na jego pismo z 29 grudnia 1990 r. Również Wojewoda [...] w uzasadnieniu decyzji z [...] listopada 2014 r., nr [...], powołał się na fakt wydania przez Dyrektora Zarządu Lasów Państwowych w [...] decyzji z [...] listopada 1958 r.
Tym samym, w ocenie organu nie zachodzi wątpliwość, że postępowanie z wniosku B. K. z [...] lutego 2018 r. zostało wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia decyzji z [...] listopada 1958 r., a więc na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. podlega ono umorzeniu z mocy prawa.
Biorąc powyższe pod uwagę Minister stwierdził, że pozostałe zarzuty przedstawione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz zgłoszone wnioski dowodowe - nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy w świetle wejścia w życie w dniu 16 września 2021 r. ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r.
Skargę na powyższą decyzję Ministra Klimatu i Środowiska z dnia [...] marca 2022 r. złożył B. K..
W odpowiedzi na skargę Minister Klimatu i Środowiska wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.
Pismem z 1 lutego 2023 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o zawieszenie postępowania sądowego wskazując, że Trybunał Konstytucyjny prowadzi obecnie postępowanie z wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich (sygn. K 2/22) o stwierdzenie, że art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej kodeks postępowania administracyjnego z dnia 11 sierpnia 2021 r. w zakresie w jakim uniemożliwia wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jest niezgodny z art.2, art.45 ust. 1 i art.77 ust. 2 a także z art.64 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zdaniem pełnomocnika skarżącego postępowanie to ma zasadniczy wpływ na rozpoznanie skargi B. K..
Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie - w dniu 8 lutego 2023 r. - pełnomocnik skarżącego uzupełnił stanowisko procesowe, zarzucając organowi naruszenie: art. 7, 77, 80, 107 § 3 k.p.a. oraz art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej k.p.a. Wskazał, że w dniu poprzedzającym rozprawę wniósł stanowisko procesowe w sprawie.
Sąd postanowił oddalić wniosek skarżącego o zawieszenie postępowania sądowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje.
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie zaś z art.134§1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023r.,poz. 259.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów, Sąd uznał skargę za niezasadną.
Zaskarżona decyzja Ministra Klimatu i Środowiska została wydana w związku z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1491), dalej "ustawa" lub "ustawa z 11 sierpnia 2021 r." Zgodnie z powołaną regulacją postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. dniem 16 września 2021 r.) ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa.
Z powyższego wynika, że stwierdzenie przez organ w toku prowadzonego postępowania nieważnościowego, że zostało ono wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia kwestionowanego w tym trybie rozstrzygnięcia, stanowi obligatoryjną przesłankę do umorzenia postępowania administracyjnego.
Po analizie akt sprawy Sąd podzielił ocenę Ministra - organu odwoławczego, że w niniejszej sprawie wszystkie przesłanki uprawniające organ do zastosowania art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. zostały spełnione.
Jak wynika z akt sprawy wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Dyrektora Zarządu Lasów Państwowych w [...] z [...] listopada 1958r. wpłynął do Regionalnego Dyrektora Lasów Państwowych w [...] w dniu 28 lutego 2018 r., zaś do Ministra Środowiska w dniu 15 czerwca 2018 r.
Postanowieniem z [...] grudnia 2020 r., nr [...], Minister Klimatu i Środowiska odtworzył akta w zakresie decyzji Dyrektora Zarządu Lasów Państwowych w [...] z [...] listopada 1958 r., znak [...] ustalając, że treść decyzji dotyczy przejęcia na własność państwa nieruchomości leśnej, położonej we wsiach [...] i [...], powiat [...] o powierzchni [...] ha, Nr hip.[...] tom I k. 2, stanowiącej własność B. K., bez odszkodowania. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że treść decyzji została odtworzona na podstawie dostępnych akt sprawy, w tym kserokopii decyzji Dyrektora Zarządu Lasów państwowych w [...] z [...] listopada 1958 r.
Sąd dostrzega, że w materiale dokumentacyjnym sprawy brak jest dokumentu potwierdzającego sposób doręczenia orzeczenia z 1958 r. adresatowi decyzji, jednakże jak słusznie wskazał Minister decyzja została doręczona Nadleśnictwu [...] i tym samym znalazła się w obrocie prawnym. Słusznie Minister podniósł, że sam skarżący stwierdził, iż kopia kwestionowanej decyzji Zarządu Lasów Państwowych w [...] oznaczona została pieczęcią - wysłana w dniu 27 listopada 1958 r. i weszła do obrotu. O tym, że decyzja z 1958 r. znalazła się w obrocie prawnym, a także była w posiadaniu poprzedników prawnych strony dowodzą również dokumenty znajdujące się w aktach sprawy, jak np. pismo Dyrektora Zarządu Lasów Państwowych w [...] z 27 czerwca 1959 r., nr [...], w którym powołano zaskarżoną decyzję czy pismo J. K. z 29 grudnia 1990 r., gdzie decyzja z [...] listopada 1958 r. jest wymieniona jako załącznik do pisma. A zatem prawidłowo organ wywiódł, że w tamtym okresie decyzja ta była w posiadaniu poprzedników prawnych skarżącego, co oznacza, że została doręczona ponad 30 lat przed dniem wszczęcia postępowania z wniosku strony, tj. przed dniem 26 lutego 2018 roku.
Jednocześnie Sąd zauważa, że przy ocenie tej okoliczności nie sposób abstrahować od faktu znacznego upływu czasu, to jest upływu ponad pięćdziesięciu lat od dnia wydania kwestionowanej decyzji i wynikającej z tego powodu całkowitej racjonalności zakładania, że sporne dowody doręczenia orzeczenia wydanego w latach 50-tych XX wieku uległy w międzyczasie zaginięciu lub rozproszeniu. Powyższe powoduje potrzebę, a nawet konieczność przyjęcia, że brak dokumentu w aktach sprawy nie zawsze musi prowadzić do wniosku, że nie został on w ogóle sporządzony. W ocenie Sądu, na automatyzm kwestionowania istnienia dokumentów nie pozwala w takich sytuacjach przede wszystkim zasada trwałości decyzji administracyjnych wyrażona w art. 16 k.p.a. W wyroku z 1 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OSK 2737/14, Lex nr 1794885, Naczelny Sąd Administracyjny trafnie uznał, że przewidziane w art. 156 § 2 k.p.a. ograniczenie stwierdzenia nieważności decyzji ze względu na upływ czasu jest wyrazem kompromisu między zasadą legalności a zasadą trwałości decyzji. Nie jest zatem tak, że przepisy k.p.a. ustalają sztywną hierarchię zasad tego postępowania i zwalniają z konieczności ważenia zarówno interesu indywidualnego i społecznego, jak też zasad ogólnych, w tym zasady trwałości decyzji ostatecznej. W powołanym rozstrzygnięciu Naczelny Sąd Administracyjny wyraził przekonanie, że powyższe argumenty powinny być brane pod uwagę przy kontrolowaniu w trybie nadzwyczajnym legalności decyzji pochodzącej sprzed wielu lat. Wobec powyższego za uprawnione w realiach rozpoznawanej sprawy Sąd uznał twierdzenie organu nadzoru, że wobec odtwarzania akt w zakresie przedmiotowej decyzji z [...] listopada 1958 r. i braku zachowania w aktach sprawy dowodów doręczenia kwestionowanego orzeczenia - całokształt materiału dokumentacyjnego w dostateczny sposób uprawdopodabnia zakładanie, że do spornego doręczenia doszło.
Wobec powyższego Sąd nie podzielił zarzutu naruszenia art. 7 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a., art. 80 k.p.a. Prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia nie zdołały także podważyć zarzuty pełnomocnika skarżącego nakierowane na wykazanie naruszenia art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. poprzez błędne jego zastosowanie w wyniku uznania przez organ, że decyzja została skutecznie doręczona.
Odnosząc się zaś do niekonstytucyjności normy wywodzonej z art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. (na co zwracał uwagę pełnomocnik skarżącego we wniosku o zawieszenie postępowania sądowego) należy wyjaśnić, że jak wynika z uzasadnienia projektu ustawy z 11 sierpnia 2021 r. (druk sejmowy nr IX.1090) dokonana powyższą ustawą nowelizacja miała na celu dostosowanie systemu prawa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2015 r., sygn. akt P 46/13 (OTK ZU Nr 5A, poz. 62). W wyroku tym Trybunał stwierdził, że art. 156 § 2 k.p.a. w zakresie w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji RP.
W uzasadnieniu powołanego orzeczenia Trybunał przypomniał, że możliwość stwierdzenia nieważności decyzji jest wyjątkiem od zasady poszanowania trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej. Jednocześnie podniósł, że brak wyłączenia dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej z przyczyny (wady) określonej w art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. po znacznym upływie czasu skutkuje destabilizacją porządku prawnego, jeśli decyzją przyznano stronie ekspektatywę nabycia prawa, z której zamierza ona skorzystać. W tym kontekście Trybunał podkreślił, że określając przesłanki stwierdzania nieważności decyzji oraz zakres ich zastosowania ustawodawca powinien brać pod uwagę wszystkie zasady mieszczące się w klauzuli państwa prawnego przewidzianej w art. 2 Konstytucji RP. Natomiast odstępstwa od zasady trwałości decyzji ostatecznej (które stanowi również możliwość stwierdzenia nieważności decyzji) nie powinny naruszać wynikających z art. 2 Konstytucji zasad bezpieczeństwa prawnego oraz ochrony zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa.
Co istotne, Trybunał zaakcentował, że żadna z zasad, które w analizowanym przypadku są konkurencyjne, nie ma charakteru absolutnego. Zdaniem Trybunału, po stronie ustawodawcy spoczywa wręcz obowiązek kształtowania norm prawnych, które będą sprzyjały wygaszaniu - wraz z upływem czasu - stanu niepewności. Niezbędne jest zatem ustanowienie odpowiednich granic dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji. Trybunał stwierdził przy tym, że trwałość decyzji organów władzy publicznej nie może być pozorna. Taka pozorność występowałaby nie tylko gdyby ustawodawca nie przewidział ograniczeń wzruszalności ostatecznych decyzji, ale również jeżeli ograniczenia te nie byłyby wystarczające dla zachowania zasady zaufania obywatela do państwa i zasady pewności prawa. Ustawodawca nie może bowiem z jednej strony deklarować trwałości decyzji z uwagi na jej ostateczność, a z drugiej strony przewidywać nieograniczoną terminem możliwość wzruszania decyzji, na podstawie której strona nabyła prawo lub ekspektatywę.
Z powyższego wynika, że już w wyroku z 12 maja 2015 r. Trybunał Konstytucyjny stanowczo podkreślił potrzebę stabilizacji stanu prawnego ukształtowanego decyzjami ostatecznymi i utrwalenia praw nabytych z takich decyzji, która to stabilizacja leży w interesie porządku publicznego. Norma zawarta w art. 2 ust. 2 ustawy, wprowadzona do porządku prawnego ustawą nowelizującą z 16 sierpnia 2021 r., jest odpowiedzią na powyższe orzeczenie trybunalskie. Istota powyższej normy opiera się na założeniu, że dochodzenie praw przez obywatela nie ma charakteru absolutnego.
Jednocześnie należy podkreślić, że w porządku prawnym nie podważa się konieczności ograniczenia czasowego w dochodzeniu przez obywateli ich praw (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 4 kwietnia 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 3182/21, Lex nr 3354545). Od wielu lat w obrocie prawnym funkcjonują przepisy przewidujące takie instytucje jak zasiedzenie, przemilczenie lub przedawnienie. Jeżeli bowiem obywatel przez wiele lat nie korzysta z przysługujących mu praw, to w pewnym momencie takiej możliwości zostaje pozbawiony. Zdaniem Sądu, trzydziestoletni okres przedawnienia - w odniesieniu do orzekania o kwalifikowanych wadach nieważności - gwarantował obywatelowi odpowiednią ilość czasu na zakwestionowanie decyzji wydanych kilkadziesiąt lat temu. Jest to przy tym termin zbieżny z maksymalnym terminem nabycia prawa własności nieruchomości przez jej posiadacza uzyskującego posiadanie w złej wierze (art. 172 § 2 Kodeksu cywilnego).
W tej sytuacji Sąd podzielił ocenę organu odwoławczego, że w sprawie zaistniała podstawa do umorzenia postępowania nadzorczego dotyczącego kontrolowanej decyzji z 1958 r. z uwagi na brzmienie przepisów ustawy nowelizującej k.p.a. Zważyć trzeba, że z chwilą wejścia w życie powołanej ustawy (16 września 2021 r.) organy administracji utraciły możliwość stwierdzenia nieważności decyzji, od której wydania lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat (art. 156 § 2 k.p.a.). Jeżeli zaś od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2 k.p.a., upłynęło trzydzieści lat, nie wszczyna się w ogóle postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji (art. 158 § 3 k.p.a.).
Podniesiona w skardze argumentacja zarzuca również, że przyjęte w art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. rozwiązanie godzi w zasadę demokratycznego państwa prawa w powiązaniu z takimi wartościami jak ochrona zaufania jednostki do państwa, ochrona prawa własności. Odnosząc się do powyższego podnieść trzeba, że nie sposób abstrakcyjnie wykluczyć istnienia wymagających ochrony konstytucyjnych wartości, które będą uzasadniać odstępstwo od zasady nieretroaktywnego działania prawa. Jednakże tego rodzaju odstępstwo musi być wolne od arbitralności i podlegać ocenie z perspektywy celowości i proporcjonalności (por. orzeczenia o wzajemnym stosunku zasady lex retro non agit i zasady ochrony prawa nabytych: np. wyroki TK z 15 września 1998 r., K 10/98, z 8 grudnia 2009 r., SK 34/08). W ocenie Sądu, racje konstytucyjne w aspekcie zasady praworządności mogły zostać ograniczone przez potrzebę stabilizacji stanów społeczno - gospodarczych ukształtowanych mocą aktu administracyjnego, a ponadto przez zasadę zaufania obywatela do Państwa, w tym zasadę pewności prawa, które wynikają z art. 2 Konstytucji RP. Z tego powodu przyjęte w art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. rozwiązanie normatywne spełnia zasadę proporcjonalności w zakresie w jakim racje konstytucyjne przemawiające za retroaktywnością równoważą jej negatywne skutki (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 8 kwietnia 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 148/22, Lex nr 3354507 i przywołany tam wyrok ETPCz z 30 sierpnia 2007 r., Wielka Izba, skarga nr 44302/02, § 68).
Niezależnie od powyższego podnieść trzeba (na co zwracał uwagę pełnomocnik skarżącego domagając się zawieszenia postępowania sądowego), że przed Trybunałem Konstytucyjnym zawisła, na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich, sprawa o sygn. K 2/22 o stwierdzenie, że art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r., w zakresie w jakim uniemożliwia stwierdzenie wydania decyzji administracyjnej z naruszeniem prawa, jest niezgodny z art. 2, art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2, a także z art. 64 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP. W uzasadnieniu powyższego wniosku wskazano, że zastrzeżenia wnioskodawcy budzi przyjęte w zaskarżonym przepisie rozwiązanie intertemporalne, które nakazuje umorzenie niektórych postępowań pozostających w toku. W sytuacji zatem gdy Trybunał Konstytucyjny uzna, że regulacja zawarta w art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. jest niezgodna ze wskazanymi wzorcami konstytucyjnymi, to wówczas strona będzie uprawniona do żądania wznowienia postępowania administracyjnego w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (art. 145a k.p.a.).
W konsekwencji, zdaniem Sądu, nie został naruszeny art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. - stanowiący podstawę wydania zaskarżonej decyzji Ministra Klimatu i Środowiska z [...] marca 2022 r.
Mając powyższe na uwadze, Sąd - na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI