I SA/Wa 1524/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2007-01-26
NSAnieruchomościWysokawsa
nieruchomości warszawskiedekret Bierutaodszkodowaniegospodarka nieruchomościamiprawo administracyjnesłuszne odszkodowanieWSAorzecznictwo

WSA w Warszawie uchylił decyzję odmawiającą odszkodowania za warszawską nieruchomość, uznając, że art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie ogranicza prawa do odszkodowania tylko do jednej działki.

Skarżący domagali się odszkodowania za nieruchomość warszawską, która przeszła na własność państwa na mocy dekretu z 1945 r. Organy administracji odmówiły, twierdząc, że odszkodowanie przysługuje tylko za jedną działkę, powołując się na art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami i orzecznictwo NSA. WSA w Warszawie uchylił te decyzje, stwierdzając, że przepis ten nie ogranicza prawa do odszkodowania do jednej działki i należy uwzględnić zasadę słusznego odszkodowania.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania odszkodowania za nieruchomość warszawską, która została przejęta przez państwo na mocy dekretu z 1945 r. Organy administracji, w tym Wojewoda, utrzymywały w mocy decyzję Prezydenta Miasta odmawiającą odszkodowania, argumentując, że art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami (w brzmieniu obowiązującym w 2004 r.) pozwala na przyznanie odszkodowania tylko za jedną działkę, co miało wynikać z literalnego brzmienia przepisu oraz orzecznictwa NSA. Skarżący zarzucili organom nieuwzględnienie ich argumentów i powołali się na wcześniejszy wyrok WSA wskazujący, że art. 215 nie ogranicza odszkodowania do jednej działki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, rozpoznając skargę, uznał ją za zasadną. Sąd szczegółowo przeanalizował historyczne i prawne podstawy przyznawania odszkodowań za tzw. grunty warszawskie, wskazując na ewolucję przepisów od dekretu z 1945 r. przez ustawy z 1958 r., 1985 r. aż do ustawy o gospodarce nieruchomościami z 1997 r. Sąd stwierdził, że wykładnia gramatyczna art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie daje podstaw do ograniczenia odszkodowania do jednej działki. Podkreślono, że przepis ten jest przepisem szczególnym (lex specialis) i powinien być interpretowany dosłownie, z uwzględnieniem zasady słusznego odszkodowania wynikającej z Konstytucji. Sąd nie podzielił poglądu organów administracji ani przywołanych przez nie niepublikowanych wyroków NSA, wskazując na odmienne brzmienie przepisów na przestrzeni lat i brak podstaw do ograniczania prawa do odszkodowania. W ocenie Sądu, obie decyzje były pozbawione uzasadnienia prawnego i dotknięte wadą błędnego zastosowania prawa materialnego. W związku z tym, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, przepis ten nie daje podstaw do przyjęcia, że odszkodowanie może być przyznane tylko za jedną działkę.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że wykładnia gramatyczna art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie ogranicza odszkodowania do jednej działki. Podkreślono, że przepis ten jest przepisem szczególnym i powinien być interpretowany dosłownie, z uwzględnieniem zasady słusznego odszkodowania z Konstytucji.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (12)

Główne

u.g.n. art. 215 § ust. 2

Ustawa o gospodarce nieruchomościami

Przepis ten nie ogranicza prawa do odszkodowania za nieruchomości warszawskie tylko do jednej działki. Należy go interpretować dosłownie i z uwzględnieniem zasady słusznego odszkodowania.

Pomocnicze

dekret warszawski

Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze Miasta Stołecznego Warszawy

u.z.w.n. 1958 art. 50

Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości

u.g.g.w.n. 1985 art. 82 § ust. 1

Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości

u.g.g.w.n. 1985 art. 83 § ust. 2

Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości

Nie zawierał ograniczenia możliwości dochodzenia roszczeń odszkodowawczych tylko do jednej działki.

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 152

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 200

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 107 § § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 8

Kodeks postępowania administracyjnego

Konstytucja RP art. 21 § ust. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada słusznego odszkodowania.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie ogranicza prawa do odszkodowania tylko do jednej działki. Decyzje administracyjne były pozbawione uzasadnienia prawnego i błędnie zastosowały prawo materialne. Należy uwzględnić zasadę słusznego odszkodowania z Konstytucji RP.

Odrzucone argumenty

Odszkodowanie za nieruchomości warszawskie przysługuje tylko za jedną działkę. Przyznanie odszkodowania za jedną działkę wyczerpuje roszczenia odszkodowawcze.

Godne uwagi sformułowania

przepis ten nie daje podstaw do przyjęcia, że poprzedniemu właścicielowi bądź jego następcom prawnym przysługuje prawo żądania odszkodowania tylko za jedną działkę zasada słusznego odszkodowania decyzje te dotknięte są wadą błędnego zastosowania prawa materialnego brak uzasadnienia prawnego decyzji

Skład orzekający

Anna Łukaszewska-Macioch

przewodniczący

Iwona Kosińska

sprawozdawca

Monika Nowicka

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami w kontekście odszkodowań za nieruchomości warszawskie, zasada słusznego odszkodowania, wymogi uzasadnienia decyzji administracyjnych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej kategorii nieruchomości warszawskich objętych dekretem z 1945 r. i późniejszymi przepisami.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy historycznych nierówności związanych z dekretami warszawskimi i walki o odszkodowanie, co ma wymiar społeczny i prawny. Interpretacja kluczowego przepisu jest istotna dla wielu właścicieli.

Czy odszkodowanie za 'grunty warszawskie' ogranicza się do jednej działki? Sąd rozwiewa wątpliwości.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 1524/06 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2007-01-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-09-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Łukaszewska-Macioch /przewodniczący/
Iwona Kosińska /sprawozdawca/
Monika Nowicka
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Łukaszewska - Macioch Sędziowie WSA Monika Nowicka asesor WSA Iwona Kosińska (spr.) Protokolant Monika Chorzewska - Korczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 stycznia 2007 r. sprawy ze skargi M. W., A. W. i D. O. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za nieruchomość warszawską 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] stycznia 2006 r., nr [...] 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.
Uzasadnienie
Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania M. W., A. W. i D. O., utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] odmawiającą przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...], ozn. hip. jako [...] nr inw. [...] działka nr [...] o pow. [...] m2.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Prezydent Miasta W. decyzją z dnia [...] stycznia 2006 r. odmówił przyznania odszkodowania za przedmiotową nieruchomość, ponieważ według organu I instancji, z treści art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. z 2004 r. Dz. U. Nr 261, poz. 2603, ze zm.) wynika, iż poprzedni właściciele bądź ich następcy prawni mogą otrzymać odszkodowanie tylko za jedną działkę.
Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem M. W., A. W. i D. O. złożyli odwołanie. Po jego rozpatrzeniu organ II instancji stanął na stanowisku, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu swojego stanowiska Wojewoda [...] stwierdził, że w obecnie obowiązującym stanie prawnym kwestię odszkodowań za nieruchomości objęte działaniem dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze Miasta Stołecznego Warszawy reguluje art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. z 2004 r. Dz. U. Nr 261, poz. 2603, ze zm.). Przepis ten ma charakter wyjątkowy i szczególny w stosunku do ogólnych zasad gospodarowania nieruchomościami Skarbu Państwa i gminy. Jest on wyłączną podstawą prawną do przyznania odszkodowania z tytułu przejęcia przez Państwo gruntu stanowiącego działkę, która przed datą wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel lub jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. Organ odwoławczy stanął na stanowisku, że przepis art. 215 stanowi podstawę dochodzenia odszkodowania tylko za jedną działkę. Tego rodzaju stanowisko znajduje, zdaniem organu II instancji, potwierdzenie nie tylko w literalnym brzmieniu tego przepisu ("dom jednorodzinny", "działka") ale także w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok NSA z 15 stycznia 1993 r. sygn. akt IV SA 1015/92, wyrok NSA z 12 stycznia 1990 r. sygn. akt IV SA 978/89).
W przedmiotowej sprawie decyzją Naczelnika Dzielnicy W. z dnia [...] maja 1976 r. nr [...] zostało ustalone na rzecz następców prawnych poprzedniej właścicielki odszkodowanie za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...], ozn [...] nr inw. [...] plac nr [...]. Tym samym, zdaniem organu odwoławczego, w aktualnym stanie prawnym brak jest podstaw do przyznania odszkodowania za inną działkę objętą działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r., ponieważ wynikające z art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami uprawnienia do przyznania odszkodowania zostały już wyczerpane. Równocześnie organ II instancji wyjaśnił, iż uprawnienia odszkodowawcze za te kategorie nieruchomości warszawskich, które nie zostały wymienione w aktualnie obowiązującym przepisie art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (a więc za drugą i każdą następną działkę) wygaszone zostały na mocy art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.
Mając powyższe na uwadze, organ II instancji utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta W.z dnia [...] stycznia 2006 r.
Na decyzję Wojewody [...] skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli M. W., A. W. i D. O. W uzasadnieniu skarżący podnieśli, że organ II instancji w ogóle nie ustosunkował się w swojej decyzji do podnoszonego przez nich argumentu, że z wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wydanego dnia 20 października 2005 r. sygn. akt I SA/Wa 1495/04 (prawidłowa sygn. akt I SA/Wa 1493/04) wynika, iż artykuł 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie daje podstaw do przyjęcia, że odszkodowanie może być przyznane tylko za jedną działkę. W tej sytuacji skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i ponowne rozpatrzenie ich sprawy.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na zasadność skargi.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. z 2004 r. Dz. U. Nr 261, poz. 2603, ze zm.). Zgodnie z jego treścią przepisy tej ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. W ramach przyznanego odszkodowania poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni mogą otrzymać w użytkowanie wieczyste działkę pod budowę domu jednorodzinnego.
Przepis ten jest formą zadośćuczynienia, aczkolwiek ograniczoną, wobec właścicieli niektórych tzw. "gruntów warszawskich", którzy zostali pozbawieni możliwości uzyskania rekompensaty w trybie przewidzianym w dekrecie z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). W celu określenia istoty i zakresu rozwiązania przyjętego w art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami trzeba odnieść się do historii oraz ratio legis unormowań dotyczących tych odszkodowań.
Zgodnie z art. 7 ust. 5 dekretu z dnia 26 października 1945 r. w razie nieprzyznania dotychczasowemu właścicielowi prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości warszawskiej (obecnie użytkowania wieczystego), Gmina Miasta W. obowiązana była uiścić odszkodowanie. W razie nieprzyznania dotychczasowemu właścicielowi w/w prawa do gruntu, wszystkie budynki na nim położone przechodziły na własność Gminy, która w takiej sytuacji obowiązana była wypłacić właścicielowi odszkodowanie za budynki nadające się do użytkowania lub naprawy (art.8). Odszkodowania miały być wypłacone w miejskich papierach wartościowych, a zasady i tryb ustalania odszkodowania oraz przepisy o emisji tych papierów wartościowych miało uregulować rozporządzenie wydane przez Ministra Odbudowy w porozumieniu z Ministrami Administracji Publicznej i Skarbu (art. 9 ust. 3). Treść powołanych przepisów jest jednoznaczna - przejęcie nieruchomości miało nastąpić za odszkodowaniem. Faktu tego nie zmienia okoliczność, że zapowiadane rozporządzenie nigdy nie zostało wydane. Brak ten w pewnym zakresie rekompensowało rozwiązanie przyjęte w art. 50 (później otrzymał on oznaczenie art. 53) ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. Nr 17, poz. 70, ze zm.), który stanowił, że przepisy tej ustawy o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do odszkodowania za gospodarstwa rolne, sadownicze i warzywnicze na gruntach, które na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. przeszły na własność Państwa, jeżeli ich poprzedni właściciele lub następcy prawni tych osób prowadzący te gospodarstwa zostaną pozbawieni użytkowania gruntów po wejściu w życie ustawy (ust. 1), a także do domów jednorodzinnych i jednej działki budowlanej pod budowę domu jednorodzinnego, które przejdą na własność Państwa na podstawie dekretu (ust. 2).
W dniu 1 sierpnia 1985 r. weszła w życie ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99, ze zm.), która w art. 89 ust. 1 wygasiła prawa do odszkodowania za przejęte przez Państwo grunty, budynki i inne części składowe nieruchomości dekretowych, wprowadzając, podobnie jak ustawa z dnia 12 marca 1958 r., rozwiązanie szczególne odnoszące się do odszkodowań za nieruchomości warszawskie. Treść art. 90 nowej ustawy różniła się jednak od regulacji zawartej w ustawie z dnia 12 marca 1958 r. Przepisy dotyczące odszkodowań w myśl ustawy z 1985 r. miały zastosowanie do gospodarstwa rolnego na gruntach, które na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. przeszły na własność Państwa, jeżeli ich poprzedni właściciele lub następcy prawni tych osób prowadzący te gospodarstwa zostali pozbawieni faktycznego władania wspomnianym gospodarstwem po dniu 5 kwietnia 1958 r., a także do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność Państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r. oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. (ust. 2). Różnica między tymi uregulowaniami polegała, jeśli chodzi o działkę gruntu, na zastąpieniu wyrazów "i jednej działki budowlanej pod budowę domu jednorodzinnego" wyrazami "oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne", jak również na wprowadzeniu przesłanki dotyczącej utraty możliwości faktycznego władania działką po dniu 5 kwietnia 1958 r. (czyli dniu wejścia w życie ustawy z dnia 12 marca 1958 r.). W tekście jednolitym z dnia 28 lutego 1991 roku (Dz. U. Nr 30, poz. 127) dotychczasowy art. 90 stał się art. 83. Analogiczne uregulowanie zawiera art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. z 2004 r. Dz. U. Nr 261, poz. 2603, ze zm.).
Już zastosowanie samej wykładni gramatycznej cytowanych przepisów wskazuje, że mający zastosowanie w niniejszej sprawie przepis art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie daje podstaw do przyjęcia, że poprzedniemu właścicielowi bądź jego następcom prawnym przysługuje prawo żądania odszkodowania tylko za jedną działkę.
Należy przy tym mieć na względzie, że użyty w omawianym przepisie zwrot "przepisy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości" oznacza, że w sprawie o odszkodowanie za nieruchomość warszawską mają odpowiednie zastosowanie przepisy Działu III Rozdziału 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a więc przepisy art. 128 i następne tej ustawy. Wszystkie te przepisy stosowane odpowiednio muszą być interpretowane zgodnie z innymi jeszcze przepisami oraz zasadami, które wiążą się z zagadnieniem odszkodowania. W pierwszej kolejności uwzględnić trzeba przepisy Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej dotyczące ochrony własności, a w szczególności zasadę słusznego odszkodowania, jaka wynika z art. 21 ust. 2 Konstytucji. Pojęcie "słusznego odszkodowania" wyjaśnione zostało przez Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu orzeczenia z dnia 19 czerwca 1990 r. sygn. akt K 2/90 (OTK z 1990 r., poz. 3). Podkreślono w nim, że słuszne odszkodowanie to odszkodowanie, które ma charakter ekwiwalentny w stosunku do wywłaszczonego mienia; inaczej mówiąc to takie odszkodowanie, które daje wywłaszczonemu właścicielowi możliwość odtworzenia rzeczy przejętej przez państwo. Stosowanie przepisów o odszkodowaniach w sytuacjach, o których mowa w art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r., musi uwzględniać zasadę słusznego odszkodowania, bowiem - jak wielokrotnie podkreślał Trybunał Konstytucyjny - w procesie interpretacji pojęć konstytucyjnych normy Konstytucji powinny narzucać sposób i kierunek wykładni postanowień zawartych w innych aktach normatywnych (z uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 marca 2000 sygn. akt P 5/99, publ. OTK 2000/2/60). W rozważanej kwestii oznacza to, że skoro z przepisu art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie wynika w sposób wyraźny ograniczenie zakresu odszkodowania tylko do jednej działki, to przy spełnieniu określonych w nim przesłanek (utrata faktycznej możliwości władania działką po dniu 5 kwietnia 1958 r. i przeznaczenie jej przed dniem wejścia w życie dekretu pod budowę domu jednorodzinnego) zastosowanie przepisów o odszkodowaniach musi uwzględniać zasadę słusznego odszkodowania, a więc ekwiwalentność odszkodowania w stosunku do zakresu mienia przejętego przez Państwo.
W niniejszej sprawie, jak wynika z decyzji z dnia [...] maja 1976 r. nr [...], spadkobiercy H. W., byłej właścicielki nieruchomości położonych w W. przy ulicy [...] i ulicy [...], zostali pozbawieni faktycznego władania przedmiotowymi nieruchomościami w wyniku wydania decyzji o lokalizacji szczegółowej z dnia [...] października 1974 r. dotyczącej budowy [...]. Poza sporem pozostaje równocześnie fakt, że obie nieruchomości objęte zostały działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r., a także fakt, że decyzją z dnia [...] maja 1976 r. nr [...], na podstawie art. 53 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., zostało przyznane spadkobiercom byłej właścicielki odszkodowanie za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...]. Decyzja o odszkodowaniu nie dotyczyła jednak nieruchomości położonej przy ulicy [...], co do której wniosek o przyznanie odszkodowania pozostał bez rozpoznania. Sprawa odszkodowania za działkę przy ul. [...] toczyła się następnie z wniosków skarżących złożonych w 2005 r. i znalazła negatywne rozstrzygnięcie w zaskarżonej decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2006 r.
Odnosząc się do motywów rozstrzygnięcia podanych w uzasadnieniu tej decyzji należy przede wszystkim stwierdzić, że nie ma podstaw do przyjęcia, iż przyznanie odszkodowania za teren przy ulicy [...] wyczerpało sprawę odszkodowania, o które wystąpili skarżący. Przyjmując taką tezę Wojewoda [..] nie mógłby zresztą rozstrzygać o istocie sprawy, lecz winien byłby umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe. Tezy takiej nie można było jednak przyjąć, gdyż nie zachodzi tożsamość między sprawą odszkodowawczą rozstrzygniętą decyzją z dnia z dnia [...] maja 1976 r. a sprawą o odszkodowanie wnioskowane teraz przez skarżących. Inny był bowiem stan prawny, na podstawie którego orzeczono o odszkodowaniu za nieruchomość przy ulicy [...], niż stan prawny obowiązujący obecnie.
Na poparcie swojego stanowiska zarówno organ I instancji, jak i organ odwoławczy powołały się na dwa niepublikowane wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego (z dnia 12 stycznia 1990 r. sygn. akt IV SA 978/89 i z dnia 15 stycznia 1993 r. sygn. akt IV SA 1015/92), bez przytoczenia przyjętej w nich argumentacji mającej przemawiać za trafnością rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Należy zwrócić uwagę, iż taki sposób posłużenia się orzecznictwem sądowym przy uzasadnianiu decyzji uniemożliwia stronom niemającym dostępu do niepublikowanych orzeczeń sądowych weryfikację zgodności decyzji organu z powołanym orzeczeniem sądu. Nie służy to zasadzie pogłębiania zaufania obywateli do państwa (art. 8 kpa).
Odnosząc się natomiast do stanowiska zaprezentowanego w powołanych orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego w kwestii wykładni art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r., Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie podzielił poglądu zawartego w uzasadnieniu wyroku z dnia 15 stycznia 1993 r. sygn. akt IV SA 1015/92, iż przepis ten stanowił podstawę dochodzenia odszkodowania tylko za jedną działkę. Nie wydaje się trafnym, iż do takiego wniosku prowadzi wykładnia literalna art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r., a w szczególności użycie przez ustawodawcę liczby pojedynczej - "działka". Należy bowiem zwrócić uwagę, iż dyrektywy tej samej wykładni wskazują na to, że formułując treść art. 83 ust. 2 ustawodawca dokonał istotnej zmiany w treści uregulowania dotyczącego odszkodowań za nieruchomości warszawskie. Użyte w art. 83 ust. 2 wyrazy "oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne" zastąpiły wyrazy "i jednej działki budowlanej pod budowę domu jednorodzinnego" w poprzednio obowiązującej ustawie z 1958 r. Gdyby intencją ustawodawcy było zachowanie uprawnienia do odszkodowania tylko za jedną działkę, to w art. 83 ust. 2 nie wprowadzałby brzmienia odmiennego od dotychczasowego. Z analogicznych względów nie wydaje się również przekonujące wskazanie na uregulowanie zawarte w art. 82 ust. 3, w którym ustawodawca jednoznacznie wyraził wolę zwrotu jednej nieruchomości. Wskazać należy na odrębność uregulowań w obu omawianych przepisach i to zarówno co do przedmiotu - w art. 82 ust. 2 jest mowa o zwrocie działek zabudowanych domami jednorodzinnymi, małymi domami mieszkalnymi i domami, w których liczba izb nie przekracza 20, domami, w których przed dniem 21 listopada 1945 r. została wyodrębniona własność lokali oraz domami, które stanowiły własność spółdzielni mieszkaniowych, natomiast w art. 83 ust. 2 przedmiotem uregulowania jest odszkodowanie za dom jednorodzinny oraz działkę przeznaczoną pod budownictwo jednorodzinne. Różne były przesłanki realizacji uprawnień przewidzianych w tych przepisach – dla zwrotu nieruchomości, o których mowa w art. 82 ust. 2, zasadnicze znaczenie miała przesłanka natury formalnej - termin zgłoszenia żądania, który upływał dnia 31 grudnia 1988 r., natomiast przesłanki określone w art. 83 ust. 2 miały charakter materialnoprawny. Przepis ten nadto przewidywał możliwość zaspokojenia roszczenia odszkodowawczego przez przyznanie działki pod budowę domu jednorodzinnego. Nie miało to nic wspólnego ze zwrotem nieruchomości. W świetle powyższego, w ocenie Sądu, przepis art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. nie zawierał ograniczenia możliwości dochodzenia roszczeń odszkodowawczych tylko do jednej działki.
Analogiczny pogląd jest zasadny w świetle treści art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który powiela rozwiązania przyjęte w art. 83 ustawy z 1985 r.. Przeniesienie w niezmienionej formie treści obowiązującego wcześniej przepisu do nowej ustawy potwierdza również, że przyjęte w nim rozwiązania są zgodne z wolą ustawodawcy, który nie zdecydował się na przywrócenie historycznego zapisu o "jednej działce budowlanej". Należy mieć również na względzie, że przepis art. 215 ma charakter lex specialis, winien być zatem rozumiany dosłownie. Poza tym treść tego przepisu jest jasna i nie wymaga interpretacji, tym bardziej takiej, która prowadziłaby do formułowania dodatkowych przesłanek nieprzewidzianych przez ustawodawcę. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 11 stycznia 1996 r. sygn. akt III ARN 58/95 wskazał, że "wszelkie zabiegi interpretacyjne prowadzące do formułowania dodatkowych przesłanek, pozytywnych, czy negatywnych, mających w konsekwencji doprowadzić do pozbawienia obywateli praw przyznanych im przez ustawę, nie są dopuszczalne". Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni ten pogląd podziela.
Podsumowując powyższe rozważania należy stwierdzić, że obie decyzje wydane w sprawie odszkodowania za działkę przy ulicy [...] w W., nie mogą się ostać przede wszystkim z uwagi na to, iż są pozbawione uzasadnienia prawnego. Za takie uzasadnienie nie można bowiem uznać powołania się na niepublikowane orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego, bez wskazania, w jakim stanie faktycznym orzeczenia te zapadły i bez przytoczenia argumentacji mającej przemawiać za rozstrzygnięciem przyjętym przez organy w rozpoznawanej sprawie. Brak uzasadnienia prawnego decyzji stanowi naruszenie art. 107 § 3 kpa, zaś powołanie się na niepublikowane orzecznictwo sądowe, bez wyjaśnienia stronie treści i znaczenia tego orzecznictwa dla rozpoznawanej sprawy godzi – jak wcześniej wskazano – w zasadę pogłębiania zaufania obywateli do państwa, wyrażoną w art. 8 kpa. Nadto decyzje te dotknięte są wadą błędnego zastosowania prawa materialnego – art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który nie daje podstaw do ograniczenia możliwości dochodzenia odszkodowania tylko do jednej działki.
Rozpoznając ponownie wniosek skarżących w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość przy ul. [...] organ winien dokonać jego oceny zgodnie z treścią art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Oznacza to konieczność ustalenia stanu faktycznego pod kątem przesłanek określonych w powołanym przepisie, czego organ zaniechał wskutek przyjęcia, że przyznanie odszkodowania za działkę przy ul. [...] jest wystarczającym powodem do wydania decyzji odmownej w sprawie odszkodowania za nieruchomość przy ul. [...].
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c, art. 152 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI