I SA/Wa 15/25
Podsumowanie
WSA w Warszawie oddalił skargi spadkobierców dawnego właściciela na decyzję odmawiającą odszkodowania za nieruchomość warszawską, uznając, że nie spełniono przesłanek z art. 215 ust. 2 ugn.
Sprawa dotyczyła wniosku o odszkodowanie za nieruchomość warszawską, przejętą na podstawie dekretu z 1945 r. Skarżący, spadkobiercy dawnego właściciela, domagali się odszkodowania za grunt i budynek. Wojewoda utrzymał w mocy decyzję odmawiającą odszkodowania, wskazując na niespełnienie przesłanek z art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, w szczególności dotyczących przejścia budynku na własność państwa po 1958 r. oraz faktycznej możliwości władania działką. Sąd administracyjny oddalił skargi, podzielając stanowisko organu odwoławczego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargi J. Z. oraz J. Z. i W. Z. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 27 sierpnia 2024 r., która utrzymała w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 15 maja 2023 r. o odmowie przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną przy ul. [...] w Warszawie, oznaczoną hipotecznym numerem [...]. Nieruchomość ta znajdowała się na terenie objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy. Skarżący, będący spadkobiercami dawnego właściciela B. Z., domagali się odszkodowania na podstawie art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami (u.g.n.). Sąd analizował przesłanki określone w art. 215 ust. 2 u.g.n., które dotyczą możliwości przyznania odszkodowania za dom jednorodzinny, jeśli przeszedł on na własność państwa po 5 kwietnia 1958 r., oraz za działkę, która przed wejściem w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, a poprzedni właściciel lub jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po tej dacie. Sąd ustalił, że budynki znajdujące się na przedmiotowej nieruchomości w dniu wejścia w życie dekretu były zniszczone i nadawały się do rozbiórki, a teren został uporządkowany pod poszerzenie ulicy i budowę nowego budynku biurowego. W związku z tym, budynki nie mogły przejść na własność Skarbu Państwa po 5 kwietnia 1958 r. Ponadto, sąd uznał, że dawny właściciel został pozbawiony faktycznej możliwości władania działką przed tą datą, co potwierdzają dokumenty dotyczące budowy budynku biurowego i infrastruktury drogowej. Sąd odniósł się również do zarzutów skarżących dotyczących długotrwałości postępowania i braku wypłaty odszkodowań. Podkreślono, że kwestie te, w kontekście historycznych wywłaszczeń i reprywatyzacji, należą do kompetencji władzy ustawodawczej, a sąd administracyjny jest związany obowiązującym prawem. Sąd stwierdził, że wniosek o odszkodowanie z dekretu, złożony w 1947 r., wygasł z dniem 1 sierpnia 1985 r., a wniosek z 1995 r. był rozpatrywany na podstawie art. 215 ust. 2 u.g.n. W konsekwencji, sąd oddalił skargi jako niezasadne, uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
Potrzebujesz głębszej analizy? Agent AI przeanalizuje tę sprawę na tle orzecznictwa i odpowiedniego stanu prawnego.
SprawdźZagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, spadkobiercy nie mogą domagać się odszkodowania na podstawie art. 215 ust. 2 u.g.n., ponieważ nie zostały spełnione przesłanki dotyczące przejścia budynków na własność państwa po 5 kwietnia 1958 r. oraz faktycznej możliwości władania działką przez poprzedniego właściciela.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że zniszczone budynki nie mogły przejść na własność państwa po 1958 r., a dawny właściciel został pozbawiony faktycznej możliwości władania działką przed tą datą z powodu inwestycji publicznych (poszerzenie ulicy, budowa budynku biurowego).
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (24)
Główne
u.g.n. art. 215 § ust. 2
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Przepis stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r.
Pomocnicze
dekret art. 1
Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy
Grunty nieruchomości warszawskich przeszły na własność gminy m.st. Warszawy.
dekret art. 5
Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy
Budynki i inne przedmioty na przejętych gruntach pozostały własnością dotychczasowych właścicieli, o ile przepisy szczególne nie stanowiły inaczej.
dekret art. 6 § ust. 1
Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy
Gmina mogła wyznaczyć właścicielowi termin dla zabrania przedmiotów z gruntu; w razie bezskutecznego upływu terminu własność przechodziła na gminę.
dekret art. 6 § ust. 2
Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy
Ust. 1 nie stosuje się do budynków, z wyjątkiem budynków zniszczonych, które nie nadają się do naprawy i powinny ulec rozbiórce.
dekret art. 7 § ust. 1
Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy
Dotyczy wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu.
dekret art. 7 § ust. 4
Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy
Dotyczy wniosku o przyznanie gruntu zamiennego.
dekret art. 7 § ust. 5
Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy
Dotyczy wniosku o odszkodowanie pieniężne.
dekret art. 8
Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy
Budynki przechodziły na własność gminy, jeśli dotychczasowym właścicielom odmówiono przyznania prawa własności czasowej do gruntu.
dekret art. 9
Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy
Dotyczy odszkodowania za budynki.
Ustawa z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej art. 32 § ust. 2
Grunty przeszły na własność Skarbu Państwa.
Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości art. 89 § ust. 1
Prawo do odszkodowania za przejęte grunty i budynki na podstawie dekretu wygasło z dniem 1 sierpnia 1985 r.
u.g.n. art. 233
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Nierozpoznane wnioski złożone przed wejściem w życie u.g.n. winny być rozpoznawane na podstawie przepisów tej ustawy.
k.p.a. art. 35
Kodeks postępowania administracyjnego
Przepis dotyczący terminów postępowania administracyjnego.
k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 2
Kodeks postępowania administracyjnego
Przepis dotyczący uchylenia decyzji organu I instancji.
k.p.a. art. 37
Kodeks postępowania administracyjnego
Przepis dotyczący ponaglenia w przypadku bezczynności lub przewlekłości postępowania.
PPSA art. 111 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2022 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Przepis dotyczący połączenia spraw do wspólnego rozpoznania.
PPSA art. 33 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2022 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Przepis dotyczący dopuszczenia do udziału w postępowaniu sądowym.
PPSA art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Przepis dotyczący oddalenia skargi.
Konstytucja RP art. 21
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ochrona prawa własności.
Konstytucja RP art. 77 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do odszkodowania za naruszenie konstytucyjnych wolności lub praw.
Konstytucja RP art. 64 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ochrona własności i prawa dziedziczenia.
Konstytucja RP art. 32 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Równość wobec prawa.
k.c. art. 361
Kodeks cywilny
Zakres odszkodowania.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Niespełnienie przesłanek z art. 215 ust. 2 u.g.n. dotyczących przejścia budynków na własność państwa po 5 kwietnia 1958 r. oraz pozbawienia faktycznej możliwości władania działką. Zniszczenie budynków na nieruchomości w dacie wejścia w życie dekretu, co uniemożliwiło ich przejście na własność państwa. Pozbawienie dawnego właściciela faktycznej możliwości władania działką przed 5 kwietnia 1958 r. w związku z inwestycjami publicznymi. Wygasnięcie roszczeń odszkodowawczych z dekretu z dniem 1 sierpnia 1985 r. Sąd administracyjny nie ma kompetencji do przyznawania odszkodowań na zasadach innych niż wynikające z prawa powszechnie obowiązującego.
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 21 Konstytucji RP gwarantującego ochronę prawa własności. Rażące naruszenie terminów postępowania administracyjnego (ponad 75 lat). Błędna interpretacja art. 215 ust. 2 u.g.n. (ograniczenie prawa do odszkodowania tylko do działek niezabudowanych). Niewystarczające ustalenie stanu faktycznego i brak pełnej analizy dokumentacji historycznej. Niezastosowanie wykładni historycznej w odniesieniu do możliwości przeznaczenia działki pod budownictwo jednorodzinne. Niewydanie od 1947 r. żadnej decyzji w ustawowym terminie. Niewywiązanie się przez organy ze zobowiązań wobec spadkobierców. Naruszenie zasady równości obywateli wobec prawa. Zmiana wpisów w księgach wieczystych z pominięciem prawowitych właścicieli. Niezrealizowanie obowiązku zapewnienia lokali dla wysiedlonych obywateli. Rażące naruszenie prawa procesowego i materialnego przez organy. Ukrywanie informacji i danych na temat wypłacanych odszkodowań i zwracanych nieruchomości.
Godne uwagi sformułowania
przepis ten ma charakter szczególny, a zatem musi być wykładany precyzyjnie pozbawienie uprawnionych faktycznej możliwości władania działką następowało na skutek pozbawienia ich tego przez inny podmiot, a nie na skutek własnego działania nie sposób kwestionować legalności dekretu, który służył realizacji celu publicznego o randze ogólnonarodowej nie można wywieść prawa do odszkodowania z art. 77 ust. 1 Konstytucji RP dla okresu sprzed 17 października 1997 r. nie jest możliwe zastosowanie zasady pełnego odszkodowania ze względów aksjologicznych i ekonomicznych
Skład orzekający
Bożena Marciniak
przewodniczący
Marta Kołtun-Kulik
członek
Przemysław Żmich
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 215 ust. 2 u.g.n. w kontekście nieruchomości warszawskich, wygasanie roszczeń dekretowych, kompetencje sądu administracyjnego w sprawach reprywatyzacyjnych."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej nieruchomości warszawskich i wygasłych roszczeń dekretowych. Interpretacja przepisów konstytucyjnych dotyczących reprywatyzacji ma charakter ogólny.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy historycznych wywłaszczeń i trudności w uzyskaniu odszkodowania za mienie przejęte na mocy dekretu warszawskiego, co jest tematem budzącym społeczne zainteresowanie i kontrowersje.
“Ponad 70 lat czekania na odszkodowanie za nieruchomość warszawską – sąd wyjaśnia, dlaczego się nie należy.”
Sektor
nieruchomości
Masz pytanie dotyczące tej sprawy?
Zapytaj AI Research — przeanalizuje to orzeczenie w kontekście ponad 1,4 mln innych spraw i aktualnych przepisów.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
I SA/Wa 15/25 - Wyrok WSA w Warszawie Data orzeczenia 2025-07-03 orzeczenie nieprawomocne Data wpływu 2025-01-03 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie Sędziowie Bożena Marciniak /przewodniczący/ Marta Kołtun-Kulik Przemysław Żmich /sprawozdawca/ Symbol z opisem 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich Skarżony organ Wojewoda Treść wyniku Oddalono skargi Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Bożena Marciniak sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant referent stażysta Magdalena Matusik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lipca 2025 r. sprawy ze skarg J. Z. oraz J. Z. i W. Z. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 27 sierpnia 2024 r. nr 3246/2024 w przedmiocie odmowy uwzględnienia wniosku o przyznanie odszkodowania za nieruchomość warszawską oddala skargi. Uzasadnienie Wojewoda Mazowiecki, po rozpatrzeniu odwołania J. Z., J. Z., W. Z., decyzją z 27 sierpnia 2024 r. nr 3246/2024 utrzymał w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z 15 maja 2023 r. nr 280/SD/2023 orzekającą o odmowie przyznania T. B., J. Z., J. Z., W. Z. odszkodowania za nieruchomość [...] położoną przy ul. [...], ozn. hip. nr [...], wchodzącą w skład działek nr [...] oraz nr [...] z obrębu [...]. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. Nieruchomość położona przy ul. [...], ozn. hip. nr [...] znajduje się na terenie objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. z 1945 r. Nr 50, poz. 279) – dalej zwanego "dekretem". Z dniem wejścia w życie dekretu (21 listopada 1945 r.) grunty nieruchomości warszawskich, w tym grunt przedmiotowej nieruchomości - przeszły na własność gminy m.st. Warszawy, a od 1950 r. - na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz.U. Nr 14, poz. 130) - na własność Skarbu Państwa. Zgodnie z opinią geodezyjną z 5 marca 2021 r. sporządzoną przez geodetę A. K., obecnie przedmiotowa nieruchomość hipoteczna hip. nr [...] wchodzi w skład działek: - nr [...] z obrębu [...], pow. 351 m2 - ul. [...], stanowiąca własność [...], - nr [...] z obrębu [...], pow. 84 m2 - ul. [...], stanowiąca własność Skarbu Państwa, w użytkowaniu wieczystym [...] Sp. z o.o. Jak wynika z zaświadczenia Sądu Okręgowego w W. Wydział Hipoteczny z 23 października 1947 r. nr [...] tytuł własności nieruchomości [...] nr hip. [...], położonej przy zbiegu ulic [...] i [...] o pow. 1311 i 3/4 łokci kw. uregulowany był jawnym wpisem na imię B. Z. na mocy aktu z 28 września 1926 r. za [...] tej księgi. Pismem z 25 listopada 1947 r. B. Z., reprezentowany przez adwokata W. Z. złożył w trybie art. 7 dekretu wniosek o przyznanie za czynszem symbolicznym prawa własności czasowej do terenu nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], hip. nr [...] oraz z zaoferowaniem na terenie m.st. Warszawy innego gruntu zamiennego względnie prawa do odszkodowania. Wnioskiem z 18 lipca 1995 r. A. Z. wystąpił o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną przy ul. [...], ozn. hip. nr [...]. Decyzją nr 599/SD/2022 z 10 listopada 2022 r. Prezydent m.st. Warszawy odmówił uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], hip. nr [...], stanowiącej obecnie część działki nr [...] z obrębu [...]. Decyzją nr 600/SD/2022 z 10 listopada 2022 r. Prezydent m.st. Warszawy odmówił uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], hip. nr [...], stanowiącej obecnie część działki nr [...] z obrębu [...]. Decyzją nr 108/SD/2023 z 28 lutego 2023 r. Prezydent m.st. Warszawy umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie wszczęte z wniosku B. Z. z 25 listopada 1947 r. ponowionego wnioskiem z 12 marca 2019 r. przez W. Z., J. Z. oraz J. Z. o przyznanie nieruchomości zamiennej, złożonego w oparciu o art. 7 ust. 4 dekretu w zakresie nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], hip. nr [...], dotyczącej działki nr [...] z obrębu [...]. Decyzją nr 109/SD/2023 z 28 lutego 2023 r. Prezydent m.st. Warszawy umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie wszczęte z wniosku B. Z. z 25 listopada 1947 r. ponowionego wnioskiem z 12 marca 2019 r. przez W. Z., J. Z. oraz J. Z. o przyznanie nieruchomości zamiennej, złożonego w oparciu o art. 7 ust. 4 dekretu w zakresie nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], hip. nr [...], dotyczącej działki nr [...] z obrębu [...]. Następstwo prawne po dawnym właścicielu B. Z. zmarłym [...] kwietnia 1962 r. zostało ustalone na podstawie prawomocnych postanowień sądu spadku o sygn. akt: Ns [...], Ns [...], II Ns [...], I Ns [...]. Obecnie stronami postępowania są spadkobiercy dawnego właściciela przedmiotowej nieruchomości w osobach: J. Z., J. Z., W. Z., T. B. Decyzją nr 280/SD/2023 z 15 maja 2023 r. Prezydent m.st. Warszawy orzekł o odmowie przyznania T. B., J. Z., J. Z., W. Z. odszkodowania za nieruchomość [...] położoną przy ul. [...], ozn. hip. Nr [...], wchodzącą w skład działek nr [...] oraz nr [...] z obrębu [...]. Odwołanie od decyzji Prezydenta m.st. Warszawy wnieśli J. Z., J. Z. i W. Z. kwestionując rozstrzygniecie organu I instancji. W uzasadnieniu Wojewoda wskazał, że przedmiotowe postępowanie w sprawie o ustalenie odszkodowania toczyło się w oparciu o art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2023 r. poz. 344 ze zm.) – dalej zwanej "ugn". Zgodnie z tym przepisem przepisy ustawy dotyczące odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu wymienionego w ust. 1 mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. W ramach przyznanego odszkodowania poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni mogą otrzymać w użytkowanie wieczyste działkę pod budowę domu jednorodzinnego. Wojewoda zauważył, że decyzja Prezydenta m.st. Warszawy nr 280/SD/2023 z 15 maja 2023 r. rozstrzyga o odmowie uwzględnienia wniosku o przyznanie odszkodowania za nieruchomość [...] położoną przy ul. [...], ozn. hip. nr [...], wchodzącą w skład działek nr [...] oraz nr [...] z obrębu [...], z uwagi na niespełnienie przesłanki przejścia budynku na własność Państwa po 5 kwietnia 1958 r. oraz utraty faktycznej możliwości władania nieruchomością przez dawnego właściciela pod 5 kwietnia 1958 r. W decyzji z 15 maja 2023 r. Prezydent m. st. Warszawy stanął na stanowisku, iż art. 215 ust. 2 ugn dotyczy wyłącznie odszkodowania za działkę zabudowaną bądź niezabudowaną. Powyższy wniosek o możliwości zbadania przesłanek odszkodowawczych odnośnie samej działki gruntu organ I instancji oprał na poglądzie, że ustalenie odszkodowania za działkę w trybie powołanego przepisu dotyczy tylko działki niezabudowanej w dacie wejścia w życie dekretu, tj. 26 listopada 1945 r. Zdaniem Wojewody powyższe podejście w kierunku interpretacji normy z art. 215 ust. 2 ugn jest nieprawidłowe. Uwzględniając m.in. pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 320/21 organ odwoławczy uznał, że art. 215 ust. 2 ugn nie stoi na przeszkodzie dla ustalenia odszkodowania za zabudowany grunt nieruchomości warszawskiej, o ile spełnione zostaną określone nim warunki, tj. przesłanka planistyczna oraz pozbawienie poprzednich właścicieli lub następców prawnych faktycznej możliwości władania nieruchomością po 5 kwietnia 1958 r. Skoro bowiem sposób zabudowy uniemożliwia ustalenie odszkodowania za budynek usytuowany na gruncie nieruchomości warszawskiej, to pozbawienie byłych właścicieli odszkodowania za grunt (działkę budowlaną pod budowę domu) - co do zasady - prowadziłoby do sprzeczności z zasadą sprawiedliwości społecznej polegającej na nieuprawnionym różnicowaniu zakresu odszkodowania za działki przy odwołaniu się do pozaustawowego warunku, jakim jest brak zabudowy nieruchomości. Istotnym w tym zakresie pozostaje zatem ustalenie, czy w owym czasie na obszarze obejmującym teren danej nieruchomości obowiązywał plan miejscowy, który dopuszczał zabudowę jednorodzinną, a więc czy istniała potencjalna możliwość przeznaczenia gruntu pod budownictwo jednorodzinne przed datą wejścia w życie dekretu, oraz czy doszło do pozbawienia faktycznej możliwości władania nieruchomością po 5 kwietnia 1958 r. Zatem - w ocenie organu odwoławczego - organ rozpatrujący sprawę winien był zbadać przesłanki określone w art. 215 ust. 2 ugn, tj. czy przedmiotowy budynek kwalifikuje się do uznania go za dom jednorodzinny oraz czy przeszedł na własność państwa po 5 kwietnia 1958 r., jak również, czy działka, przed dniem wejścia w życie dekretu, mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne i poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po 5 kwietnia 1958 r. Jak wynika z treści uzasadnienia decyzji organu I pierwszej instancji, mimo wyraźnego stanowiska, że odszkodowanie przysługuje tylko za dom jednorodzinny, gdyż grunt pod nim przeszedł na własność Państwa bez odszkodowania, zbadał przesłanki przewidziane dla nieruchomości zabudowanej budynkiem, jak i gruntu. Z treści zaskarżonej decyzji wynika, że przedmiotowa nieruchomość w dniu wejścia w życie dekretu była zabudowana. Wojewoda wskazał, że zgodnie z art. 1 dekretu z dniem jego wejścia w życie, tj. 21 listopada 1945 r. na własność ówczesnej gminy m.st. Warszawy przechodziły jedynie grunty nieruchomości warszawskich. Natomiast na podstawie art. 5 dekretu budynki i inne przedmioty znajdujące się na przejętych gruntach pozostały własnością dotychczasowych właścicieli, o ile przepisy szczególne nie stanowiły inaczej. W konsekwencji nieruchomości budynkowe stanowiły odrębny od gruntu przedmiot własności należący do dotychczasowych właścicieli. Z przepisów tych wynika, że budynki na gruntach, które przeszły na własność gminy, pozostają własnością dotychczasowych właścicieli (art. 5 dekretu) dopóki nie zostanie wydane orzeczenie rozstrzygające wniosek o przyznanie prawa do gruntu lub do końca upływu terminu do złożenia wniosku, o którym mowa w art. 7 ust. 1 dekretu. Zgodnie z art. 6 ust. 1 dekretu gmina m.st. Warszawy mogła wyznaczyć właścicielowi przedmiotów, znajdujących się na gruncie, który przeszedł na własność gminy i został przez nią objęty w posiadanie, stosowny termin dla zabrania tych przedmiotów. W razie bezskutecznego upływu terminu własność tych przedmiotów przechodziła na gminę m.st. Warszawy. Zgodnie natomiast z ust. 2 powołanego przepisu ust. 1 nie stosuje się do budynków, z wyjątkiem budynków zniszczonych, które według orzeczenia władzy budowlanej, ze względu na stan zniszczenia, nie nadają się do naprawy i powinny ulec rozbiórce. Art. 8 dekretu stanowi, że budynki przechodziły na własność gminy, jeśli dotychczasowym właścicielom odmówiono przyznania prawa własności czasowej (obecnie użytkowania wieczystego) do przejętego gruntu. Dotychczasowi właściciele tracili prawo do budynku zarówno w razie niezłożenia lub nieprawidłowego złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu, o którym mowa w art. 7 dekretu, jak i w razie odmownego rozpatrzenia takiego wniosku. Gmina była wówczas zobowiązana wypłacić właścicielowi ustalone w myśl art. 9 dekretu, odszkodowanie za budynki, nadające się do użytkowania lub naprawy. Wyznacznikiem uznania pozostałości budynku zniszczonego na skutek działań wojennych za budynek dekretowy była jego kwalifikacja co do możliwości jego naprawy lub konieczności rozbiórki dokonywana przez władzę budowlaną na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 października 1945 r. o rozbiórce i naprawie budynków zniszczonych i uszkodzonych wskutek wojny. Jak ustalono zgodnie z protokołem oględzin gruntu i znajdujących się na nim budynków, instalacji i urządzeń z 14 maja 1947 r. na przedmiotowym gruncie znajduje się "budynek narożny - fronty budynku [nieczytelne] z obu ulic zburzone do parteru. W trakcie podwórzowym częściowo stoją mury na wysokości trzech kondygnacji, oficyny zburzone. Teren zasypany jest gruzem." W niniejszej sprawie organ I instancji nie pozyskał dokumentów wskazujących na kategorię zniszczeń znajdujących się na przedmiotowym gruncie budynków uszkodzonych na skutek działań wojennych oraz dokumentów kwalifikujących owe budynki do naprawy lub konieczności ich rozbiórki dokonywanych przez władzę budowlaną na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 października 1945 r. o rozbiórce i naprawie budynków zniszczonych i uszkodzonych wskutek wojny. Z materiału dowodowego wynika, iż 9 kwietnia 1947 r. przystąpiono do robót rozbiórkowych murów budynków na posesji przy ul. [...] (zawiadomienie z 9 kwietnia 1947 r.). Ponadto, zgodnie ze sprawozdaniem Zarządu Miejskiego w [...] Wydział Inspekcji Budowlanej z 13 stycznia 1949 r. w sprawie uporządkowania terenu pod poszerzenie ulicy [...] stwierdzono, że teren nieruchomości położonej przy ul. [...] został całkowicie oczyszczony i uporządkowany pod poszerzenie ulicy [...]. Wobec powyższego należało uznać, że słusznie organ I instancji stwierdził, iż zabudowania znajdujące się na gruncie hipotecznym nr [...] już od 14 stycznia 1949 r. nie istniały, co wyklucza możliwość przejścia na własność Skarbu Państwa po 5 kwietnia 1958 r. budynków, czy też fragmentów budynków. Tym samym gdyby uznać, że zniszczone na skutek działań wojennych budynki znajdujące się na gruncie przy ul. [...], ozn. hip. nr [...], wchodziły w zakres pojęcia budynku w rozumieniu art. 5 dekretu, to i tak nie ziściła by się przesłanka warunkująca przyznanie odszkodowania w trybie art. 215 ust. 2 ugn, ponieważ wszystkie budynki znajdujące się na przedmiotowej nieruchomości nie istniały już po 5 kwietnia 1958 r. Przechodząc do orzeczenia przez organ I instancji o odmowie ustalenia odszkodowania za część gruntową nieruchomości Wojewoda zauważył, że organ I instancji pominął w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji badanie przesłanki dotyczącej przeznaczenia przedmiotowego gruntu pod budownictwo jednorodzinne. Prezydent m.st. Warszawy odniósł się jedynie do przesłanki utraty przez dawnego właściciela faktycznego władania przedmiotową działką przed 5 kwietnia 1958 r. W tym zakresie organ I instancji wskazał, że dawni właściciele utracili możliwość władania przedmiotową nieruchomością przed 5 kwietnia 1958 r. Zgodnie ze wskazanym już wyżej sprawozdaniem Zarządu Miejskiego w [...] Wydział Inspekcji Budowlanej z 13 stycznia 1949 r. teren przy ul. [...] został całkowicie oczyszczony i uporządkowany pod poszerzenie ulicy [...]. Z Kwestionariusza Głównego Urzędu Statystycznego o ruchu budowlanym wynika, że na przedmiotowej nieruchomości od września 1949 r. do marca 1951 r. były prowadzone prace inwestycyjne dotyczące budowy budynku biurowego (od podstaw), wobec czego w 1951 r. na nieruchomości powstał nowy budynek biurowy. Jak wskazuje zawiadomienie z 10 września 1952 r. Dyrekcja Budowy Osiedli Robotniczych [...] zawiadomiła, że 3 października 1952 r. odbędzie się komisyjny odbiór techniczny nieruchomości przy ul. [...]. Ze znajdującego się w aktach opracowania fotogrametrycznego z 16 maja 2022 r. dla działek nr [...] oraz nr [...] z obrębu [...], polegającego na wykreśleniu granic nieruchomości hipotecznej oraz granic działek na zdjęcie lotnicze z 1955 r. wynika, że część przedmiotowego gruntu o pow. 84 m2, odpowiadającego pow. działki [...] (część) z obrębu [...], w treści opracowania oznaczonego literą A, stanowi obszar zajęty pod budynek biurowy, część oznaczoną literą B o pow. 351 m2, odpowiadająca pow. działki [...] (część) z obrębu [...], jest fragmentem ulicy [...], w której skład wchodzi jezdnia oraz chodnik. W części A nieruchomość jest w całości zajęta przez fragment budynku. Dalej z treści opracowania można wyczytać, iż kształt dachu i bryła budynku odpowiadają stojącemu do dziś budynkowi biurowemu o adresie [...]. Natomiast w części B widoczny jest fragment ulicy [...] obejmujący jezdnię oraz chodnik. Na opisywanym zdjęciu można zauważyć kilka prostokątów o wymiarach około 3x4 metry, rozlokowanych w linii prostej co około 20 metrów na chodniku ulicy [...]. Prostokąty te zidentyfikowano jako wykopy, w których widać po dwie rury o średnicy około pół metra każda - prawdopodobnie należące do sieci ciepłowniczej. Jeden z takich wykopów znajduje się w południowej części opisywanej nieruchomości. Ponadto na chodniku widoczny jest piasek lub ziemia, według biegłego, pochodzący prawdopodobnie z wykopów. Mając na uwadze powyższe Wojewoda uznał, iż zdjęcie lotnicze w korelacji z innymi powołanymi wyżej dokumentami wskazuje, iż na przedmiotowej nieruchomości przed 5 kwietnia 1958 r. zostały podjęte konkretne działania faktyczne związane z budową budynku, o którym mowa w Kwestionariuszu Głównego Urzędu Statystycznego o ruchu budowlanym, budową drogi i infrastruktury drogowej, uniemożliwiające choćby potencjalną możliwość faktycznego władania przez dawnego właściciela przedmiotową nieruchomością. Organ odwoławczy podkreślił, że znajdujące się w aktach sprawy powołane wyżej dokumenty wskazują, że na przedmiotowej nieruchomości była planowana i realizowana inwestycja związana z budową budynku i drogi. Zdaniem organu odwoławczego wyżej przywołane dokumenty dowodzą, że okoliczności w nich wskazane nie mogły zaistnieć bez pozbawienia byłych właścicieli władania nieruchomością przy ul. [...], ozn. hip. nr [...]. Wobec tego słusznie organ I instancji wskazał w uzasadnieniu decyzji z 15 maja 2023 r., iż nie została spełniona przesłanka związana z utratą przez dawnego właściciela faktycznego władania sporną nieruchomością po 5 kwietnia 1958 r. Wojewoda zaznaczył, że w niniejszej sprawie organ rozpoznał wniosek o odszkodowanie złożony w trybie art. 215 ugn wskazując w treści swej decyzji, iż wniosek odszkodowawczy złożony w trybie dekretu rozpatrzy odrębną decyzją. Wojewoda zwrócił uwagę, że wniosek z 25 listopada 1947 r. B. Z. w sprawie przyznania prawa własności czasowej, względnie przyznania gruntu zamiennego bądź ewentualnie przyznania odszkodowania przewidzianego w dekrecie został złożony w 1947 r. Z akt sprawy nie wynika aby były jakiekolwiek przeszkody w rozpoznaniu wniosku o grunt zamienny i w przypadku odmowy przyznania gruntu zamiennego, aby organ I instancji mógł rozpoznać wniosek o odszkodowanie z dekretu. Niemniej jednak ewentualna przewlekłość prowadzenia postępowania odwoławczego wykracza poza granice rozpoznawanej sprawy wyznaczonej zaskarżoną decyzją i nie może być przedmiotem rozważań w niniejszym postępowaniu. Zwalczaniu stanu bezczynności, czy też przewlekłości prowadzonego postępowania służy bowiem ponaglenie, o którym mowa w art. 37 kpa. Organ odwoławczy dodał, że zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego w pierwszej kolejności powinny zostać rozpoznane wnioski złożone jako pierwsze. Natomiast brak przepisów, z których wynikałoby, że organ powinien rozpoznać wniosek o grunt zamienny i o odszkodowanie z dekretu przed wnioskiem o odszkodowanie z art. 215 ugn. Wojewoda wskazał, że prawo do odszkodowania za przejęte przez Skarb Państwa grunty, budynki i inne części składowe nieruchomości przewidziane w art. 7 ust. 4 i 5 oraz art. 8 dekretu wygasło z mocy art. 89 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości z dniem 1 sierpnia 1985 r., tj. z dniem wejścia w życie tej ustawy. Stosownie do art. 241 pkt 1 ugn powyższa ustawa utraciła moc i aktualnie sprawa odszkodowań za nieruchomości warszawskie objęte działaniem dekretu jest uregulowana w art. 215 ust. 2 ugn. Zatem w sytuacji kiedy organ oświadcza, że wniosek o odszkodowanie z dekretu zostanie rozpoznany odrębną decyzją, nie można dopatrywać się naruszenia prawa tym bardziej, że organ rozpoznał wniosek o odszkodowanie w trybie obowiązujących przepisów, a wniosek z 25 listopada 1947 r. B. Z. złożony o odszkodowanie w trybie w trybie dekretu nie może być już pozytywnie rozpoznany, skoro przepisy regulujące ten tryb wygasły. Brak było zatem przeszkód prawnych do rozpoznania ww. wniosku odrębną decyzją. Podsumowując, w świetle przedstawionych argumentów, za pozbawione usprawiedliwionych podstaw Wojewoda uznał zarzuty wskazane w odwołaniu. Przyjęcie błędnej wykładni art. 215 ust. 2 ugn, iż odszkodowanie w trybie tego przepisu przysługuje wyłącznie za dom, gdyż grunt przeszedł na władność Państwa bez odszkodowania oraz, że odszkodowanie dotyczy tylko działki niezbudowanej w dacie wejścia w życie dekretu oraz brak wyjaśnienia organu I instancji w zakresie spełnienia przesłanki wynikającej z art. 215 ust. 2 ugn dotyczącej stwierdzenia, czy przedmiotowa nieruchomość, przed dniem wejścia w życie ww. dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, nie mogło stanowić samodzielnej podstawy do uchylenia decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z 15 maja 2023 r. Od decyzji Wojewody Mazowieckiego z 27 sierpnia 2024 r. J. Z. oraz J. Z. i W. Z. wnieśli skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. J. Z. w swojej skardze wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z 15 maja 2023 r. oraz o ponowne rozpatrzenie wniosku dekretowego w całości. Orzekającym w sprawie organom zarzucił: 1) niewydanie od 1947 r. żadnej decyzji w ustawowym terminie, w tym pierwszej decyzji po 70 latach; 2) niewywiązanie się przez organy, w tym Prezydenta m.st. Warszawy ze swoich zobowiązań wobec B. Z., a obecnie J., J., W. Z. i T. B., mimo posiadania przez Miasto [...] środków finansowych i rzeczowych; 3) naruszenie wobec stron przez orzekające w sprawie organy konstytucyjnej zasady równości obywateli wobec prawa, gdyż od 1947 r. wypłacono setki odszkodowań, wydano nieruchomości zastępczych, zwrócono w pełni odbudowane nieruchomości, w tym H. G.; 4) zmianę przez administrację Miasta [...], pomimo posiadanej informacji o roszczeniach do nieruchomości i przed uregulowaniem zobowiązań, wpisów w księgach wieczystych przez utworzenie nowych ksiąg z pominięciem prawowitych właścicieli nieruchomości przy ul. [...]; 5) niezrealizowanie przez organy administracji Miasta [...] obowiązku zapewnienia lokali jako miejsca zamieszkania wysiedlonym obywatelom; 6) rażące naruszenie przez Wojewodę Mazowieckiego i Prezydenta m.st. Warszawy przy wydaniu decyzji prawa procesowego i materialnego; 7) ukrywanie przez urząd Prezydenta m.st. Warszawy informacji i danych na temat wypłacanych odszkodowań i zwracanych nieruchomości, co rodzi podejrzenie o działalność bezprawną, a wręcz przestępczą. J. Z. i W. Z. w swojej skardze wnieśli o: 1) uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z 15 maja 2023 r.; 2) przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną przy ul. [...] w W.; 3) zasądzenie kosztów postępowania od organu na rzecz strony skarżącej. Zaskarżonej decyzji zarzucili: 1) naruszenie art. 21 Konstytucji RP gwarantującego ochronę prawa własności przez odmowę przyznania odszkodowania bez rzetelnego rozważenia podstaw prawnych i faktycznych; 2) rażące naruszenie terminów postępowania administracyjnego określonych w art. 35 Kodeksu postępowania administracyjnego (kpa) poprzez opóźnienie przekraczające 75 lat oraz art. 138 § 1 pkt 2 kpa poprzez nieuzasadnione opóźnienie w wydaniu decyzji; 3) błędną interpretację art. 215 ust. 2 ugn polegającą na nieuzasadnionym ograniczeniu prawa do odszkodowania wyłącznie do działek niezabudowanych, a także wzięcie zapisów ustawy jako aktu wykonawczego do przepisów dekretu; 4) niewystarczające ustalenie stanu faktycznego oraz brak pełnej analizy dokumentacji historycznej dotyczącej nieruchomości; 5) niezastosowanie wykładni historycznej w odniesieniu do możliwości przeznaczenia działki pod budownictwo jednorodzinne, co skutkowało błędną oceną przesłanek odszkodowawczych. W odpowiedzi na skargi Wojewoda Mazowiecki wniósł o ich oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 11 marca 2025 r. sygn. akt I SA/Wa 15/25, na podstawie art. 111 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2022 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy ze skargi J. Z. oraz ze skargi J. Z. i W. Z. T. B. w piśmie z 21 czerwca 2025 r. wniósł o dopuszczenie do udziału w postępowaniu sądowym, w trybie art. 33 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skargi są niezasadne, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Podstawę materialnoprawną decyzji Wojewody Mazowieckiego z 27 sierpnia 2024 r. stanowił art. 215 ust. 2 ugn. Zgodnie z tym przepisem przepisy ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. W ramach przyznanego odszkodowania poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni mogą otrzymać w użytkowanie wieczyste działkę pod budowę domu jednorodzinnego. Przepis ten ma charakter szczególny, a zatem musi być wykładany precyzyjnie. W przepisie tym zaś - w odniesieniu do byłych właścicieli lub ich następców prawnych - zostało zawarte sformułowanie: "zostali pozbawieni", a nie "utracili", czy "nie mają", albo "nie dysponują". Poza tym w przepisie tym przewidziano, że chodzi o "faktyczną możliwość władania", a nie "władanie", czy "posiadanie". Powyższe oznacza, że: 1) przesłanka ta ma charakter przesłanki dotyczącej sfery faktów; 2) przepis ten uznaje za istotne zdarzenia mające miejsce w okresie po 5 kwietnia 1958 r. lub przed tą datą. Przy czym nie chodzi o wskazanie okoliczności istniejącej według stanu na konkretną datę. Takie ustalenie (konkretnej daty pozbawienia konkretnej osoby możliwości władania działką i jednego zdarzenia wywołującego ten stan) byłoby po upływie wielu lat trudne do udowodnienia. Zatem zakładając racjonalność prawodawcy należało przyjąć, że chodzi o wykazanie ciągu różnych zdarzeń, które w powiązaniu ze sobą pozwolą na ustalenie, że w pewnym przedziale czasowym zdarzenie to miało miejsce; 3) pozbawienie uprawnionych faktycznej możliwości władania działką następowało na skutek pozbawienia ich tego przez inny podmiot, a nie na skutek własnego działania. W założeniu zaś ustawodawcy chodziło o podmiot instytucjonalny (organ administracji państwowej, jednostkę organizacyjną realizującą cel publiczny), a nie, np. o pozbawienie kogoś posiadania przez osobę fizyczną (posiadacza samoistnego działającego w złej wierze), który wbrew woli właściciela dokonuje zaboru jego mienia; 4) pozbawienie uprawnionego władania należało rozumieć jako pozbawienie samej tylko możliwości zamanifestowania na gruncie fizycznej obecności z wyłączeniem innych osób, a nie pozbawienie uprawnionego efektywnego korzystania z gruntu. Odnosząc te rozważania do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego trzeba wskazać, że budynek przy ul. [...] po zakończeniu II Wojny Światowej nie mógł być poddany remontowi i robotom zabezpieczającym. Nieruchomość ta leżała na trasie poszerzenia ulicy (pismo Biura Odbudowy Stolicy Wydziału Urbanistycznego z 4 lutego 1946 r. - opinia urbanistyczna). W 1946 r. nieruchomość hipoteczna nr [...] przy ul [...] zawierała naniesienia w postaci wypalonego i częściowo rozebranego III piętrowego budynku mieszkalnego, frontowego. Wówczas polecono wezwać Wydział Administracji Nieruchomości do rozbiórki budynku frontowego do poziomu parteru (protokół inspektora budowlanego Zarządu Miejskiego w [...] Wydziału Inspekcji Budowlanej z oględzin nieruchomości z 27 listopada 1946 r.). Zarządzeniem inspektora budowlanego z 3 grudnia 1946 r. wezwano Wydział Administracji Nieruchomości do rozbiórki budynku frontowego przy ul [...] do poziomu parteru. W maju 1947 r. ze znajdującego się na gruncie budynku narożnego pozostały jedynie fronty od strony ulic zburzone do parteru oraz stojące częściowo mury na wysokość trzech kondygnacji. Oficyny zostały zburzone. Teren był zasypany gruzem (protokół oględzin gruntu z 14 maja 1947 r. dokonany przez przedstawicieli Zarządu Miejskiego [...] Wydziału Gospodarki Gruntami i Wydziału Pomiarów Terenów). W 1949 r. nieruchomość oczyszczono do poziomu terenu i przygotowano pod nową zabudowę – budowę budynku narożnego, biurowego 7-kondygnacyjnego (Sprawozdanie z badania projektowanej budowy w terenie z 4 stycznia 1949 r.). Następnie doszło na spornym gruncie do robót wstępnych i zabezpieczających polegających na ogrodzeniu terenu prowizorycznym parkanem drewnianym (pozwolenie z 24 marca 1949 r.). Budowę samego budynku frontowego 6-cio piętrowego biurowca rozpoczęto 28 lutego 1949 r. Użytkowanie rozpoczęto 7 stycznia 1951 r. Roboty elewacyjne zaplanowano na maj 1951 r. (protokół Komisji Budowlanej PRN w [...] z oględzin nieruchomości z 20 marca 1951 r.). Na 3 października 1952 r. zaplanowano komisyjny odbiór techniczny budynku. 21 października 1952 r. przekazano budynek Ministerstwu Budownictwa Przemysłowego (Zawiadomienie z 10 września 1952 r.). Roboty kamieniarskie (elewacyjne) miały zostać rozpoczęte w styczniu 1953 r. (pismo P.P. [...] Przemysłowego Zjednoczenia Budowlanego w W. z 23 stycznia 1953 r.). Elewacja budynku istniała już w 1954 r. (pismo PRN w [...] Stołeczny Urząd Budownictwa z 29 stycznia 1954 r.). Z powyższego wynika, że na spornym gruncie, w dacie wejścia w życie dekretu, znajdowały się fragmenty przedwojennego budynku mieszkalnego, a więc budynku zniszczonego, który według orzeczenia władzy budowlanej, ze względu na stan zniszczenia, nie nadawał się do naprawy i powinien ulec rozbiórce (art. 6 ust. 2 dekretu). Na tym terenie powstał nowy budynek biurowy. W 1949 r. obszar nieruchomości przy ul. [...] uporządkowano pod poszerzenie ul. [...] (Sprawozdanie Zarządu Miejskiego w [...] Wydziału Inspekcji Budowlanej z 13 stycznia 1949 r.). Z opinii fotogrametrycznej z 24 marca 2023 r. i załączonych do niej materiałów zdjęciowych z 1955 r. wynika, że część dawnej nieruchomości o pow. 84 m2 została zajęta pod fragment budynku siedmiokondygnacyjnego, biurowego odpowiadającego obecnemu budynkowi biurowemu o adresie: ul. [...]. Część dawnej nieruchomości o pow. 351 m2 została zajęta pod fragment ul. [...] obejmujący jezdnię i chodnik. W chodniku zidentyfikowano wykopy zawierające rury prawdopodobnie z sieci ciepłowniczej. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy dowodzi tego, że: 1) skarżącym nie należy się odszkodowanie za jeden budynek przy ul. [...], ponieważ zabudowa budynkowa nie istniała w dacie wejścia w życie dekretu (nie miała statusu budynku z art. 5 dekretu, bo podlegała rozbiórce i została rozebrana wraz z oficynami do poziomu terenu) i w związku z tym nie mogła przejść (jeden budynek) na własność Skarbu Państwa po 5 kwietnia 1958 r.; 2) skarżącym nie należy się odszkodowanie za jedną działkę, ponieważ poprzedni właściciel – B. Z. został pozbawiony faktycznej możliwości władania tą działką przed 5 kwietnia 1958 r. Lektura akt administracyjnych wskazuje na to, że na spornym gruncie już w 1949 r. podjęto prace budowlane polegające na budowie budynku biurowego przeznaczonego na cele administracji państwowej oraz polegające na poszerzeniu ul. [...]. W 1955 r. na dawnej nieruchomości ozn. nr hip. [...] istniał już budynek biurowy i elementy ogólnodostępnej ulicy miejskiej – jezdnia i chodnik. Zatem niewątpliwie B. Z. utracił faktyczną możliwość władania spornym gruntem przed 5 kwietnia 1958 r. Już w 2 poł. lat 50-tych XX w. nie mógłby bowiem korzystać, z wyłączeniem innych osób, z jakiejkolwiek części terenu dawnej nieruchomości nr hip. [...], która przed wejściem w życie dekretu była jego własnością. Odnosząc się do zarzutów skarg koncentrujących się na zarzutach bezprawnego ograniczenia w stosunku do obywateli prawa do odszkodowania za przejęte przez Państwo grunty warszawskie trzeba wskazać na wypowiedzi trybunalskie dotyczące szerszego problemu obecnie dochodzonych roszczeń odszkodowawczych. Trybunał Konstytucyjny stoi na stanowisku, że Konstytucja nie zawiera ogólnego normatywnego wzorca odpowiedzialności odszkodowawczej. Z art. 77 ust. 1 Konstytucji RP nie można wywieść prawa do odszkodowania. Brak jest podstaw prawnych do obejmowania standardami wynikającymi z tego przepisu okresu sprzed 17 października 1997 r. (daty wejścia w życie Konstytucji). Szkody poniesione przez tego rodzaju osoby powinny być zasadniczo naprawione ustawą reprywatyzacyjną przewidującą określone świadczenie reprywatyzacyjne lub rekompensatę stanowiące finansowy ułamek wartości przejętego mienia. Doniosłe konstytucyjne wartości (przede wszystkim zasada sprawiedliwości społecznej) uzasadniają odrębną regulację prawną odszkodowań za masowe wywłaszczenia z okresu powojennego (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 24 kwietnia 2014 r. sygn. akt SK 56/12). Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że z art. 64 ust. 2 Konstytucji nie wynika abstrakcyjne (modelowe) prawo do odszkodowania, które miałoby przysługiwać jakiejś grupie podmiotów na równych zasadach (art. 64 ust. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji). Konstytucja nie konkretyzuje innych praw majątkowych i nie narzuca ustawodawcy ich kształtu. W Konstytucji nie ma przepisów o odpowiedzialności odszkodowawczej państwa (samorządu terytorialnego). Użyte w art. 64 Konstytucji pojęcie "innych praw majątkowych" nie obejmuje roszczeń odszkodowawczych w ogólności, ale tylko takie roszczenia, których obowiązek ustanowienia wynika z Konstytucji. Innymi słowy z samego art. 64 ust. 2 Konstytucji nie można wyprowadzić tezy o istnieniu konstytucyjnie gwarantowanych uprawnień odszkodowawczych wobec państwa (jednostki samorządu terytorialnego), przysługujących określonej grupie podmiotów, w określonym kształcie legislacyjnym (czyli roszczeń odszkodowawczych). Zdaniem Trybunału reprywatyzacja nie ma definicji legalnej. Reprywatyzacja nieruchomości powinna być postrzegana jako część ogólnego problemu, jakim jest zadośćuczynienie krzywdom wyrządzonym w okresie systemowego bezprawia. Zakres i formy reprywatyzacji są problemem kontrowersyjnym, którego rozstrzygnięcie zależy w głównej mierze od decyzji politycznych. Z Konstytucji nie da się wywieść nakazu, skierowanego do ustawodawcy, ustanowienia przepisów reprywatyzacyjnych, zwłaszcza o określonym kształcie. W Konstytucji brak formalnej podstawy reprywatyzacji. Trybunał podkreślił, że dla aksjologicznego uzasadnienia reprywatyzacji doniosłe znaczenie ma czynnik czasu. Zauważa się, że - współcześnie - wzruszenie efektów nacjonalizacji prowadziłoby do nowych krzywd społecznych, a nawet do swoistej anarchii prawnej w zakresie stosunków własnościowych. Upływ czasu często eliminuje możliwość zwrotu mienia w naturze, pozostawiając - jako jedyny instrument - roszczenie o zapłatę sumy pieniędzy. Coraz częściej mówi się przy tym o wypłacie rekompensaty, nie zaś odszkodowania, gdyż celem świadczenia jest raczej naprawienie krzywdy w potocznym rozumieniu, niż naprawienie szkody w rozumieniu prawa (art. 361 Kodeksu cywilnego). Z kolei potrzeba naprawienia krzywdy blednie z upływem lat, gdyż o rekompensatę coraz rzadziej ubiegają się osoby bezpośrednio dotknięte działaniem nacjonalizacji, które owej krzywdy doznały. Trybunał wskazał, że nawet rekompensata za utracone nieruchomości nie może być wypłacona w wysokości odpowiadającej ich wartości, co ze względów budżetowych jest dziś oczywiste i co znalazło wyraz w projektach ustaw reprywatyzacyjnych. Ponadto Trybunał dostrzegł, że w każdym przypadku rekompensaty są realizowane na koszt całego społeczeństwa. Obciążając aktualny budżet, czy to państwa, czy samorządu, w sposób nieunikniony ograniczają możliwości zaspokajania potrzeb zbiorowych społeczeństwa, czyli ogółu obywateli. W ocenie Trybunału wszystkie wskazane okoliczności nakazują zachowanie daleko idącej wstrzemięźliwości w formułowaniu tez o istnieniu prawnego, płynącego z Konstytucji, obowiązku ustawodawcy przeprowadzenia reprywatyzacji w określonym kształcie. Zdaniem Trybunału jest oczywiste, że zarówno ze względów aksjologicznych, jak i ekonomicznych, wyznaczanych dopuszczalnym obciążeniem budżetów, w toku reprywatyzacji nie jest możliwe zastosowanie zasady pełnego odszkodowania. Ingerencja ustawodawcy wydaje się niezbędna nie tylko ze względu na konieczność szczególnego określenia zasad ustalania wysokości odszkodowania. Unormowania wymagałoby także określenie kręgu uprawnionych, procedury dochodzenia i weryfikacji roszczeń, wreszcie - sposobu ich realizacji. Trybunał przypomniał, że dekret, zapewne jako jedyny wśród powojennych aktów nacjonalizacyjnych, w zasadzie odpowiadał obowiązującym dziś standardom konstytucyjnym w zakresie wywłaszczenia. W odróżnieniu od pozostałych aktów niewątpliwie służył realizacji celu publicznego o randze ogólnonarodowej i dlatego nie sposób kwestionować jego legalności. Stąd oczekiwanie pełnej rekompensaty strat poniesionych przez wywłaszczonych w świetle art. 21 ust. 2 Konstytucji nie wydaje się uzasadnione. W ocenie Trybunału objęcie prawem do odszkodowania całej klasy podmiotów wywłaszczonych dekretowo nie byłoby rozwiązaniem zgodnym ze standardem konstytucyjnym. Pełne zaspokojenie roszczeń odszkodowawczych mogłoby spowodować nadmierne uprzywilejowanie byłych właścicieli nieruchomości kosztem ogółu społeczeństwa i spowodować masowe naruszenie praw konstytucyjnych innych osób (por. postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 28 października 2015 r. sygn. akt P 6/13; wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 czerwca 2011 r. sygn. akt SK 41/09; wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 19 lipca 2016 r. sygn. akt Kp 3/15). Z powyższych wypowiedzi trybunalskich wynika zatem, że po upływie znacznego czasu od nacjonalizacji nieruchomości prywatnych w zupełnie innych warunkach prawnoustrojowych i społecznych, konstytucyjnie uzasadnione byłoby przyjęcie przez prawodawcę określonych rozwiązań ustawowych umożliwiających otrzymanie przez pewną grupę uprawnionych jakiejś formy rekompensaty za naprawienie krzywd wynikłych z masowego przejmowania mienia na podstawie aktów nacjonalizacyjnych, aby uniknąć anarchii w zakresie stosunków własnościowych, zachować stabilność finansów publicznych, aby nie doszło do nadmiernego ograniczenia możliwości zaspokajania potrzeb ogółu obywateli. Zdaniem Sądu wypracowanie odpowiednich rozwiązań prawnych w tym zakresie znajduje się w obszarze działalności władzy ustawodawczej. Wobec tego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, jako władza sądownicza jedynie kontrolująca działalność administracji publicznej, nie ma kompetencji do decydowania w jednostkowej sprawie w formie wyroku, czy określony skarżący jest uprawniony do otrzymania odszkodowania za przejęcie przez Państwo konkretnej nieruchomości warszawskiej na innych zasadach, niż ustalone przez prawo powszechnie obowiązujące. Sąd administracyjny musi respektować to, że prawo obecnie obowiązujące, tj. art. 215 ugn limituje możliwość uzyskania odszkodowania za przejęcie gruntów warszawskich przez Państwo m.in. poprzez wprowadzenie przesłanki braku wykorzystania przez Państwo z upływem określonego czasu (do 5 kwietnia 1958 r.) takiego gruntu, zasadniczo dla realizacji celów społecznie użytecznych, mimo jego przejęcia z mocy prawa najpierw przez gminę m.st. Warszawy w 1945 r., a później przez Państwo w 1950 r. Jeżeli chodzi o podnoszoną w skargach ponad 70-letnią zwłokę organu w wydaniu decyzji kończącej postępowanie odszkodowawcze Sąd zwraca uwagę, że w niniejszej sprawie odszkodowawczej nie był rozpatrywany wniosek B. Z. z 25 listopada 1947 r. o przyznanie odszkodowania w formie rzeczowej (nieruchomości zamiennej) bądź w formie pieniężnej. Wniosek ten miał podstawę prawną w art. 7 ust. 4 dekretu (nieruchomość zamienna) i w art. 7 ust. 5 dekretu (odszkodowanie pieniężne). Roszczenia tego rodzaju zostały ostatecznie wygaszone z dniem 1 sierpnia 1985 r. na mocy art. 89 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 22, poz. 99). Wniosek ten, w części dotyczącej żądania przyznania gruntu zamiennego, został załatwiony ostatecznie decyzjami Prezydenta m.st. Warszawy z 28 lutego 2023 r. nr 108/SD/2023 i nr 109/SD/2023. Sąd zauważa, że niniejsza sprawa odszkodowawcza toczyła się w innej sprawie administracyjnej. Sprawa ta została zainicjowana przez A. Z. (jednego ze spadkobierców B. Z.) na jego wniosek z 18 lipca 1995 r. Wniosek ten w dacie jego wniesienia miał podstawę prawną w art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Z dniem wejścia w życie ugn, tj. 1 stycznia 1998 r. wniosek ten (wówczas nierozpoznany) zgodnie z art. 233 ugn winien być rozpoznawany na podstawie art. 215 ust. 2 ugn, co też Prezydent m.st. Warszawy prawidłowo uczynił wydając decyzję z 15 maja 2023 r. nr 280/SD/2023. Jeżeli natomiast skarżący uważają, że wniosek z 1947 r., w zakresie odszkodowania w formie pieniężnej, winien być odrębnie rozpoznany poprzez wydanie decyzji mogą domagać się jego rozpoznania w tej formie przez Prezydenta m.st. Warszawy. Jednakże zagadnienie bezczynności Prezydenta m.st. Warszawy bądź przewlekłego prowadzenia przez ten organ postępowania administracyjnego w tego rodzaju sprawie wykracza poza przedmiot niniejszej sprawy administracyjnej i sądowoadministracyjnej. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.
Nie znalazłeś odpowiedzi?
Zadaj pytanie naszemu agentowi AI — przeszuka orzecznictwo i przepisy za Ciebie.
Rozpocznij analizę