I SA/Wa 1492/22

I SA/Wa 1492/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-01-16
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2022-06-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz
Łukasz Trochym /przewodniczący sprawozdawca/
Monika Sawa
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I OSK 1321/23 - Postanowienie NSA z 2023-07-18
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 1369
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Trochym (spr.), sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, sędzia WSA Monika Sawa, , Protokolant referent Aleksandra Cymerska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi J. P., Z. P. oraz K. P. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 25 kwietnia 2022 r. nr DAP-WOSR-7280-16/2022/MK w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z 25 kwietnia 2022 r., nr DAP-WOSR-7280-16/2022/MK, Minister
Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej jako "Minister/organ"), po rozpatrzeniu odwołań K. P., J. P. i Z. P. (dalej również jako "Skarżący") od decyzji Wojewody Małopolskiego (dalej jako "Wojewoda/organ I instancji") nr 1 z 23 grudnia 2021 r. (znak sprawy WS.VIII.7541.1.282.2015.SM), odmawiającej potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. P. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w S. przy [...], dawne województwo wileńskie, obecnie Litwa – utrzymał w mocy ww. decyzję organu I instancji.
Zaskarżona decyzja organu została wydana w następującym stanie faktycznym
i prawnym sprawy.
Na podstawie aktu notarialnego sporządzonego w dniu 24 czerwca 1938 r.
przed M.Z., zastępcą Z. M., pełniącym obowiązki notariusza w S., Nr Rep. [...], J. P. nabył nieruchomość położoną w S. przy ul. [...] (dawne województwo wileńskie w II Rzeczypospolitej Polskiej).
Postanowieniem Sądu Rejonowego dla Krakowa - Nowej Huty w Krakowie z 23 października 1978 r., sygn. akt I Ns 1185/78/N, J. P. (urodzony 23 września 1892 r., ostatnio stale zamieszkały w S., woj. Wilno) został uznany za zmarłego, natomiast za datę jego śmierci przyjęto 31 grudnia 1949 r. Z kolei na mocy postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa - Nowej Huty w Krakowie z 1 października 2019 r., sygn. akt I Ns 1328/18/N, uchylono postanowienie Sądu Rejonowego dla Krakowa - Nowej Huty w Krakowie z 23 października 1978 r. sygn. akt I Ns 1185/78/N (punkt I), natomiast w punkcie II stwierdzono, że J. P. zmarł w dniu 1 lipca 1963 r. w D. w hrabstwie K. (Wielka Brytania).
Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa - Nowej Huty w Krakowie z 21 czerwca 1979 r., sygn. akt I Ns 936/79/N, stwierdzono, że spadek po J. P. nabył w całości syn Z. P.
Wnioskiem z 5 czerwca 1991 r. Z. P. (syn J. P.) wystąpił z żądaniem przyznania odszkodowania za mienie pozostawione przez jego rodziców (J. P. oraz K. P. z H.) poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Z kolei, pismem z 18 lutego 1991 r. Z. P. wystąpił do Urzędu Rejonowego w Krakowie o rozliczenie i wypłacenie
kwoty wynikającej z różnicy wartości pozostawionego mienia i otrzymanego
mieszkania, zawartej w decyzji Urzędu Dzielnicowego Kraków - Nowa Huta z 16 czerwca 1989 r., nr G.VII.8225/341/88/89, w sprawie sprzedaży jemu samemu lokalu mieszkalnego w Krakowie, na os. Krakowiaków, w formie zaliczenia pozostawionego
za granicą mienia nieruchomego. Przedmiotowe żądanie Z. P. ponowił
w piśmie z 28 czerwca 2004 r.
Z aktu poświadczenia dziedziczenia sporządzonego w dniu 1 lipca 2016 r. przez notariusza w Krakowie, G. I., Rep. A Nr [...], wynika, że
spadek po Z. P., zmarłym dnia 20 sierpnia 2004 r., na podstawie ustawy, nabyli synowie: K. P., J. P. i Z. P., po 1/3 części. Skarżący wstąpili następnie do niniejszego postepowania w miejsce zmarłego Z. P. (vide: pismo z 5 sierpnia 2016 r.).
Decyzją nr 1 z 23 grudnia 2021 r., Wojewoda odmówił potwierdzenia Skarżącym prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. P. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w S. przy ul. [...], dawny powiat s. w dawnym województwie wileńskim. W uzasadnieniu swojej decyzji, jako przyczynę wydania decyzji odmownej, organ I instancji wskazał, że J. P. - właściciel nieruchomości położonej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej S. przy ul. [...], nigdy nie przybył na obecne tereny Rzeczypospolitej Polskiej, ponieważ zmarł 1 lipca 1963 r. w D. w hrabstwie K. (Wielka Brytania). Wojewoda wskazał także, że jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w szczególności z zeszytu ewidencyjnego J. P. pozyskanego z Ministerstwa Obrony w Anglii – od dnia 2 października 1922 r. do 19 września 1939 r. J. P. pełnił służbę w Wojsku Polskim stopniu kapitana. Od 19 września 1939 r. do 29 sierpnia 1941 r. był internowany w różnych obozach na Litwie i Rosji Sowieckiej, a od 30 sierpnia 1941 r. do 30 listopada 1942 r. służył w 14 Pułku Piechoty w Rosji i na Bliskim Wschodzie. Wojewoda zwrócił także uwagę na znajdujący się w aktach wykaz jeńców wojennych i internowanych przekazywanych z obozu w K. do obozu w G., sporządzony w czerwcu 1941 r., gdzie pod poz. 174 figuruje J. P., s. K., ur. 1892 r., będący
w stopniu kapitana, nr akt ewidencyjnych - 223. Dalej organ I instancji wyjaśnił, że w dniu 11 grudnia 1941 r. J. P. został awansowany do stopnia majora. Od 30 listopada 1942 r. do 1 stycznia 1944 r. był w stanie nieczynnym, a od 1 stycznia 1944 r. do 30 czerwca 1944 r. służył w Angielskim Oddziale Wartowniczym w Egipcie. Od 1 listopada 1944 r. do 16 marca 1945 r. J. P. został powołany do Komisji Uzupełnień nr 3 jako Referent Administracyjno-Prawny. W dniu 1 lutego 1945 r. przywrócony do służby czynnej, a w dniu 17 marca 1945 r. rozpoczął podróż morską
z Egiptu do Wielkiej Brytanii, gdzie dotarł na początku kwietnia 1945 r. Na podstawie powyższych ustaleń Wojewoda doszedł do wniosku, że po zakończonej wojnie J. P. nie repatriował się na obecne terytorium Polski, w związku z czym jego spadkobiercy (Skarżący) nie są uprawnieni do rekompensaty za pozostawione przez J. P. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej mienie nieruchome.
Odwołania od powyższej decyzji Wojewody wnieśli Skarżący.
Po rozpatrzeniu wniesionych odwołań, decyzją z 25 kwietnia 2022 r., nr DAP-WOSR-7280-16/2022/MK, Minister utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody.
W uzasadnieniu swojej decyzji Minister szczegółowo zrelacjonował dotychczasowy przebieg postępowania w niniejszej sprawie oraz ustalenia w nim poczynione przez organ I instancji. Dalej wyjaśnił, że w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty zarówno strony postępowania, jak i właściciele pozostawionych nieruchomości muszą spełnić łącznie wszystkie przesłanki wynikające z ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., a niespełnienie choćby jednej z przesłanek skutkuje wydaniem przez organ administracji decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Organ podniósł, że z treści art. 2 pkt 1 w związku z art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. wynika, że jednym z warunków nabycia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej jest opuszczenie byłego terytorium RP lub niemożność powrotu na to terytorium z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy
z dnia 8 lipca 2005 r. Następnie organ wyjaśnił kiedy przesłanka opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest spełniona. Minister podniósł następnie, że jak wynika ze zgormadzonego w sprawie materiału dowodowego J. P. opuścił byłe tereny Rzeczypospolitej Polskiej na skutek innych okoliczności związanych z
wojną rozpoczętą w 1939 r. - trafi do obozu jenieckiego na terytorium Związku Radzieckiego, skąd wydostał się z Armią Andersa, jednakże nie przesiedlił się w granice powojennej Polski, a więc nie spełnił warunku zawartego w art. 2 w związku z art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Konsekwencją powyższego Minister stwierdził, że następcy prawni J. P. nie mogli posiadać (nabyć) więcej praw niż ich poprzednik prawny.
Za bezpodstawne Minister uznał twierdzenia Skarżących, że spełnienie wymogów niezbędnych do przyznania prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. P. nieruchomości położonej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w S., potwierdza decyzja Urzędu Dzielnicowego Kraków - Nowa Huta nr G.VI 1.8225/341/88/89 z 16 czerwca 1989 r., o sprzedaży Z. P. lokalu mieszkalnego nr [...] położonego w Krakowie na os. [...]. Organ wyjaśnił bowiem, że niniejsze postępowanie prowadzone jest na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w której określone są przesłanki niezbędne do
potwierdzenia prawa do rekompensaty. Z tego też względu przyjęte w decyzji z 16 czerwca 1989 r. ustalenia nie mogły zostać uznane, zdaniem organu, w toku obecnie prowadzonego postępowania administracyjnego w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez J. P. w S., ponieważ przesłanki od których zależy przyznanie prawa do rekompensaty oraz dowody, na podstawie których została ona wydana nie odpowiadają wymaganiom określonych w art. 1, art. 2 i art. 6 ust. 1, 4 i 5 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
Minister wskazał, że w przypadku dysponowania przez organ wojewódzki dokumentami urzędowymi określającymi osobę właściciela, rodzaj i powierzchnię pozostawionej nieruchomości brak jest podstaw do uznania przedłożonych przez Skarżących oświadczeń świadków J. C. i B. J. za wiarygodne, zwłaszcza że nie spełniają one wymogów formalnych określonych w art.
6 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.
Skargę na powyższą decyzję Ministra z 25 kwietnia 2022 r. wywiedli Skarżący, reprezentowani przez radcę prawnego, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucili natomiast:
1) błędne i dokonane z naruszeniem art. 16 k.p.a. nie uwzględnienie, iż spełnienie wymogów prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. P. nieruchomości położonej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w S. potwierdza ostateczna decyzja Urzędu Dzielnicowego Kraków-Nowa Huta z 16 czerwca 1989 r., nr G.VII.8225/341/88/89;
2) błędne odmówienie potwierdzenia prawa do rekompensaty z powołaniem
się na nie spełnienie przez J. P. warunku repatriacji, podczas gdy ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie uzależnia prawa do rekompensaty od spełnienia tzw. warunku repatriacji;
3) błędne odmówienie wiarygodności dowodom z oświadczenia J. C. oraz B. J. z powołaniem się na nie spełnianie wymogów przez złożone przez nich oświadczenia, podczas gdy potwierdzają one fakty, jakie ustalił organ w zaskarżonej decyzji.
W uzasadnieniu skargi wskazano argumenty na wykazanie zasadności postawionych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuję:
skarga jest niezasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.
z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie
stanowią inaczej. W ramach kontroli działalności administracji publicznej sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, określającego prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego, regulującego postępowanie przed organami administracji publicznej.
Kontrola legalności zaskarżonej decyzji Ministra oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody z 23 grudnia 2021 r., przeprowadzona przez Sąd orzekający
w niniejszej sprawie wykazała, że ww. decyzje nie naruszają obowiązujących
przepisów prawa w stopniu skutkującym koniecznością wyeliminowania ich z obrotu prawnego.
Materialnoprawną podstawą podjętych przez organy obu instancji rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej
Polskiej (Dz. U. z 2017 r., poz. 2097, dalej jako "ustawa zabużańska/ustawa"). Zgodnie z art. 2 ustawy zabużańskiej, prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi:
1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce
zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów: ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. poz. 580) lub art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U.
z 1932 r. poz. 934), lub § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych
z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust.
3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do § 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55
i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55,
o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. poz. 489) – opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić;
2) posiada obywatelstwo polskie.
Przepis art. 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej stanowi z kolei, że w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami
Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 (wymóg obywatelska polskiego).
W rozpatrywanej sprawie, zarówno Wojewoda jak i Minister uznały, że J. P. nie spełnił warunku repatriacji na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Organy wskazały, że choć J. P. opuścił byłe tereny Rzeczypospolitej Polskiej na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. (został osadzony w obozie jenieckim w K., skąd trafił do Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR, a następnie przez Bliski Wschód dotarł do Wielkiej Brytanii), to jednak nie przesiedlił się w granice powojennej Polski (po zakończonej wojnie pozostał na terytorium Wielkiej Brytanii, gdzie zmarł w 1963 r.), a więc nie spełnił warunku zawartego w art. 2 w związku z art. 1 ustawy. Z tego też powodu Minister odmówił uznania uprawienia spadkobierców J. P. do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną przez niego poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości w S przy ul. [...], powiat s., dawne województwo wileńskie, obecnie Litwa. Zdaniem organów, brak repatriacji w rozumieniu ustawy oznacza, że właściciel nie pozostawił nieruchomości, a co za tym idzie nie nabył prawa do rekompensaty, podobnie jak jego następcy prawni. Nie można zatem mówić o pozostawieniu nieruchomości w przypadku osób, które nigdy nie przesiedliły się na tereny obecnej Rzeczypospolitej. Sąd orzekający podziela powyższe stanowisko organów.
Sąd stwierdza również, że w niniejszej sprawie nie istnieją wątpliwości w zakresie ustalenia miejsca i daty zgonu J. P. Jak wynika bowiem z
treści prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa - Nowej Huty w Krakowie z 1 października 2019 r., sygn. akt I Ns 1328/18/N, w przedmiocie uznania J. P. za zmarłego, które znajduje się aktach sprawy – uchylono postanowienie Sądu Rejonowego dla Krakowa - Nowej Huty w Krakowie z 23 października 1978 r. sygn. akt I Ns 1185/78/N (punkt I), natomiast w punkcie II stwierdzono, że J. P. zmarł w dniu 1 lipca 1963 r. w D. w hrabstwie K. (Wielka Brytania). Nie ulega zatem wątpliwości, że J. P. obiektywnie nie mógł powrócić na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, po tym jak w trakcie kampanii wrześniowej w 1939 r. trafił do sowieckiej niewoli, a następnie został ewakuowany z terenu ZSRR z Armią Andersa i po zakończeniu wojny osiadł na stałe w Wielkiej Brytanii, gdzie zmarł w 1963 r. Sąd podziela zatem stanowisko organów, że J. P. nie repatriował się po wojnie na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Z treści art. 2 pkt 1 w zw. z art. 1 ustawy zabużańskiej wynika, że jednym z warunków nabycia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej jest opuszczenie byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub niemożność powrotu na to terytorium z przyczyn, o których mowa w art. 1 cyt. ustawy. Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy przesłanka opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest spełniona wtedy, gdy właściciel nieruchomości utracił do niej prawo w następstwie wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie:
- układu z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium B.S.R.R. i ludności Białoruskiej z terytorium Polski,
- układu z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium U.S.R.R. i ludności ukraińskiej z terytorium Polski,
- układu z dnia 22 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Litewskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium Litewskiej S.R.R. i ludności litewskiej z terytorium Polski,
- umowy z dnia 6 lipca 1945 r. między Tymczasowym Rządem Jedności Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej i Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich o prawie zmiany obywatelstwa radzieckiego osób narodowości polskiej i żydowskiej, mieszkających w ZSRR i o ich ewakuacji do Polski i o prawie zmiany obywatelstwa polskiego osób narodowości rosyjskiej, ukraińskiej, białoruskiej,
rusińskiej i litewskiej, mieszkających na terytorium Polski i o ich ewakuacji do ZSRR.
Ponadto zgodnie z art. 1 ust. 1a i 2 ustawy prawo do rekompensaty przysługuje również osobom, które pozostawiły nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z umową pomiędzy Rzecząpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r., a także osobom, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Sądowi znane są przy tym wyrażane przez Naczelny Sąd Administracyjny
(NSA) oraz Sąd Najwyższy (SN) poglądy z których wynika, że warunkiem uzyskania prawa do rekompensaty jest wymóg przemieszczenia się obywatela polskiego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w powojennych granicach. Warunek ten wynika, jak wskazują SN oraz NSA, z celu ustawy – potrzeby zapewnienia środków na zagospodarowanie się osobom w nowej sytuacji życiowej wobec utraty
(pozostawienia) całego majątku poza granicami Polski, utworzonymi po II wojnie światowej. Ten socjalny charakter świadczenia uzasadnia, zdaniem Sądu
Najwyższego (uchwała z 10 kwietnia 1991 r. III CZP 84/90, uchwała z 5 czerwca 1990
r III CZP 4/90) przyjęcie konstrukcji, w której pomoc ta należna była wyłącznie tym obywatelom polskim którzy pozostali w Polsce. Sądowi znany jest także pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. wyroki: z 9 października 2013 r. I OSK 2763/13, z 9 października 2014 r. I OSK 2763/13, z 7 lipca 2017 r. I OSK 2488/16 czy 27 lutego 2020 r. I OSK 1794/18), zgodnie z którym uznano socjalny charakter świadczenia rekompensacyjnego (nie zaś odszkodowawczy) i możliwość jego przyznania tylko tym osobom, które osiedliły się na terenach obecnej Polski.
Wskazać należy również na najnowsze orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego w tym obszarze, które w ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, kontynuują powyższą linie orzeczniczą, stając się przez to poglądem dominującym. Zgodnie z nim, dla uzyskania potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej
Polskiej konieczne jest spełnienie przez właściciela nieruchomości warunku określanego w orzecznictwie jako warunek repatriacji, przesiedlenia, a dokładniej - warunek powrotu byłego właściciela nieruchomości położonej na "byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej" na terytorium "w obecnych granicach Rzeczypospolitej Polskiej". W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego warunek ten nie jest, warunkiem pozaustawowym, nieistniejącym, czy też warunkiem jedynie
dorozumianym. Na jego istnienie wskazuje, zdaniem NSA, zarówno literalne brzmienie art. 1 ustawy zabużańskiej (wykładnia językowa), jak również cel i sens ustawy, czyli
jej ratio legis (wykładnia celowościowa), a także analiza historyczna wcześniejszych regulacji prawnych (wykładnia historyczna). Rezultat tych metod wykładni prowadzi do jednoznacznego rezultatu, a mianowicie, że warunek powrotu na terytorium Polski w
jej obecnych granicach właściciela nieruchomości pozostawionej na Kresach jest konieczny dla przyznania uprawnienia przewidzianego ustawą zabużańską (por. np. wyroki NSA: z 15 stycznia 2019 r. I OSK 462/17, z 27 lutego 2020 r. I OSK 1794/18, z 11 sierpnia 2020 r. I OSK 3343/19, czy z 8 grudnia 2020 r. I OSK 3077/19). Sąd aprobuje powyższe stanowisko NSA. Z powyższych względów jako niezasadny Sąd ocenił zarzut skargi dotyczący naruszenia przepisów prawa materialnego w tym zakresie.
Przechodząc do oceny pozostałych aspektów niniejszej sprawy Sąd stwierdza, że poza sporem pozostaje kwestia legitymowania się na dzień 1 września 1939 r. obywatelstwem polskim przez J. P.
Ponadto, J. P. niewątpliwie na dzień 1 września 1939 r. był jedynym właścicielem nieruchomości położonej w S przy ul. [...], uregulowanej w księdze wieczystej nr [...], składająca się z: "1) placu gruntu wieczysto - czynszowego o wymiarze 100 m długości, a szerokości z jednej strony 35 m, zaś z drugiej 36 m, graniczącą z jednej strony z ulicą [...], z drugiej strony - posesją T. W., trzeciej strony - z posesją F. i Z., i czwartej - z posesją H. Z. 2) znajdujących się na tym placu zabudowań , tj. domu mieszkalnego i dwóch chlewów, w tym jednego z przybudówką 3) wydzielonego ze składu placu H. Z. pasa gruntu, a pozostawionego na przejazd o wymiarach 15 m długości i 7 m szerokości, co do którego H. Z. oświadczyła, iż wyżej opisany pas gruntu należy wyłącznie do B. S. i nie rości sobie co do niego żadnych pretensji" (vide: odpis aktu notarialnego sporządzonego w dniu 24 czerwca 1938 r. przed M. Z., zastępcą Z. M., pełniącego obowiązku notariusza w S., Nr Rep. [...] – w aktach sprawy). Powyższe znajduje potwierdzenie w "Planie placu wieczysto-czynszowego miasta S. w województwie wileńskim położonego", sporządzonego w dniu 2 lipca 1938 r. przez mierniczego przysięgłego, W. S., L.dz. zam. [...], z którego wynika, że J. P. był właścicielem placu położonego przy ul. [...], o ogólnej powierzchni 3965 m2, w tym 2352 m2 - ogrodów, placów i pod zabudowaniami, 1488 m2 łąki, 21 m2 rowu granicznego i 104 m2 wód. W następstwie zmiany granic po II wojnie światowej, przedmiotowa nieruchomość nie weszła w skład obecnego Państwa Polskiego – znalazła się bowiem na terytorium ZSRR (obecnie Litwy).
Odnosząc się z kolei do wskazanych w skardze oświadczeń J.
C. i B. J., stwierdzić należy, że niezależnie od kwestii zachowania właściwej formy tychże dowodów (stosownie do wymogów określonych w art. 6 ust. 5 ustawy) – z ich treści nie wynika cokolwiek co mogłoby wpłynąć na odmienną ocenę istnienia prawa własności J. P. do nieruchomości położonej w S przy ul. [...]. Zważyć bowiem należy, że jeżeli chodzi o treść oświadczenia J. C. z 15 lutego 1991 r. to świadek wskazała, że J. P. mieszkał wraz z rodziną w S. przy ul. [...], natomiast B. J. (oświadczenie z 22 lutego 1977 r.) potwierdziła, ze J. P. "(...) zakupił w czerwcu 1938 roku posiadłość, która mieściła się przy ul. [...] w S. (...)". Wobec powyższego zarzut skargi dotyczący przedmiotowych oświadczeń uznać należało za bezzasadny.
Skarżących zarzucili również, że organ błędne, z naruszeniem art. 16 k.p.a. nie uwzględnił, iż spełnienie wymogów prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. P. nieruchomości położonej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w S. potwierdza ostateczna decyzja Urzędu Dzielnicowego Kraków-Nowa Huta z 16 czerwca 1989 r., nr G.VII.8225/341/88/89. Odnosząc się do tak sformułowanego zarzutu skargi podnieść wpierw należy, że stanowiący podstawę prawną wydania powyższej decyzji przepis art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1989 r. Nr 14, poz. 74 ze. zm.) stanowił, że na pokrycie opłat za użytkowanie wieczyste lub ceny sprzedaży działki budowlanej oraz ceny sprzedaży położonych na niej domów, budynków lub lokali, a także ceny sprzedaży nieruchomości rolnych stanowiących własność Państwa osobom, które w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. pozostawiły majątek nieruchomy na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru Państwa, a które na mocy umów międzynarodowych zawartych przez Państwo mają otrzymać ekwiwalent za mienie pozostawione za granicą, zalicza się wartość mienia nieruchomego pozostawionego za granicą. Z treści przepisu art. 88 ust. 1-5 ww. ustawy gruntowej, obowiązującej w dacie złożenia podania przez Z. P., oraz przepisów wydanego na podstawie art. 88 ust. 6 tej ustawy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 1985 r. w sprawie
zaliczenia wartości mienia nieruchomego pozostawionego za granicą na poczet opłat
za użytkowanie wieczyste lub na pokrycie ceny sprzedaży działki budowlanej i położonych na niej budynków, wynika, że właściwy organ (terenowy organ
administracji państwowej stopnia podstawowego właściwy w sprawach geodezji i gospodarki gruntami) orzeka o zaliczeniu wartości mienia na poczet opłat za użytkowanie wieczyste lub na pokrycie ceny sprzedaży nieruchomości na wniosek osoby uprawnionej złożony nie później niż do 31 grudnia 1992 r.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego (vide: wyrok z 25 listopada 2010 r., I OSK 149/10, LEX nr 745046), oznacza to przyznanie osobom, których dotyczy wojna rozpoczęta w 1939 r., uprawnienia polegającego na zaliczeniu – na pokrycie określonych należności przypadających od tych osób na rzecz Państwa – wartości mienia nieruchomego pozostawionego przez nie za granicą. Należności te to opłaty za użytkowanie wieczyste lub cena sprzedaży działki budowlanej oraz cena sprzedaży położonych na niej domów, budynków lub lokali, a także cena nieruchomości rolnych stanowiących własność Skarbu Państwa. Przy czym, użyte w art. 81 ust. 1 ww. ustawy oraz powołanych przepisach rozporządzenia sformułowanie "zalicza" wartość mienia oznacza, że musi istnieć określony stosunek prawny, na podstawie którego osoba uprawniona do ekwiwalentu jest dłużnikiem, zobowiązanym do zapłaty ceny
nabywanej nieruchomości i spełnia swoje zobowiązanie przedstawiając do zaliczenia
na poczet ceny wartość nieruchomości pozostawionej za granicą (por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 26 lutego 1988 r. III AZP 17/87, Lex 9512). Musi więc najpierw dojść do nabycia przez repatrianta bądź jego następców prawnych określonych w art. 81 ust. 1 powołanej ustawy (własności nieruchomości, prawa użytkowania wieczystego), a dopiero w ramach rozliczeń za ich nabycie terenowy
organ administracji państwowej stopnia podstawowego będzie mógł wydać decyzję, w której orzeknie o zaliczeniu wartości utraconych nieruchomości na poczet ceny, za
którą osoby uprawnione, wyżej wymienione prawa nabyły. A zatem prawo do
zaliczenia mienia nieruchomego pozostawionego za granicą jest ściśle związane z decyzją administracyjną o przekazaniu im użytkowania wieczystego, działki
budowlanej lub budynków i wymaga również takiej decyzji w przedmiocie zaliczenia mienia, aby w następstwie tych obu decyzji mogło dojść do przeniesienia własności nieruchomości lub użytkowania wieczystego na warunkach wynikających z tych
decyzji. Powyższe rozważania upoważniają do stwierdzenia, zdaniem NSA, ze przepis art. 81 ust. 1 cyt. ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości nie stanowił podstawy do rozstrzygania co do zasady o uprawnieniu do ekwiwalentu za mienie pozostawione za granicą, natomiast
uprawnienie do zaliczenia wartości mienia pozostawionego za granicą jest możliwe tylko w przypadku oddania w wieczyste użytkowanie lub sprzedaży nieruchomości.
Sąd orzekający w tej sprawie wyjaśnia w tym miejscu, że pomimo tego, że powyższe orzeczenie zostało podjętę przez Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu
o brzmienie przepisów ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości obowiązujące od 10 kwietnia 1991 r. (Dz. U. z 1991 r.
Nr 30, poz. 127), to jednak stanowisko w niej wyrażone pozostaje adekwatne do
realiów niniejszej sprawy. Zmianie nie uległa bowiem treść normy prawnej, która przed nowelizacją znajdowała się w art. 88 ust. 1, po nowelizacji w art. 81 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.
Mając na uwadze powyższe zgodzić się należy z organem, że obecne uregulowanie kwestii rekompensaty za mienie zabużańskie zawarte w przepisach ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w sposób zgoła odmienny określa przesłanki niezbędne do potwierdzenia prawa do rekompensaty, niż jak to miało miejsce na gruncie przepisów stanowiących podstawę wydania decyzji z dnia 16 czerwca 1989 r. Oznacza to, że ustalenia w niej poczynione nie mogą determinować przedmiotu oraz zakresu dociekań organów w niniejszej sprawie. W przeciwieństwie bowiem do wspomnianej ustawy z 1985 r. uregulowania obecnej ustawy z 2005 r. nie uzależniają uzyskania prawa do rekompensaty za pozostawione
na Kresach mienie nieruchome (wówczas zaliczenie na poczet ceny wartości nieruchomości pozostawionej za granicą) od uprzedniego oddania nieruchomości w użytkowanie wieczyste lub jej sprzedaży na rzecz osób uprawnionych do rekompensaty.
Wobec powyższego, za prawidłowe uznać należy ustalenia organów, zgodnie
z którymi, J. P. nie repatriował się na obecne terytorium Polski, co skutkuje
z kolei tym, że wobec J. P. nie został spełniony warunek powrotu na terytorium Polski w jej obecnych granicach, konieczny dla przyznania uprawnienia przewidzianego ustawą zabużańską. Z tego względu Sąd nie podzielił także zarzutów Skarżących dotyczących naruszenia przepisów procedury administracyjnej ukierunkowanych na podważenie prawidłowości ustaleń faktycznych organów obu instancji w tym zakresie.
W tej sytuacji, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.